🔰زیستن‌های ارزشمند انسانی در گفت‌وگو با مهدی رضایی؛
قطب‌نمای عملیاتی برای انسان معاصر
چگونه جامه متناسب با قامت وجودی خودمان را انتخاب یا حتی خیاطی کنیم

🔸به گفته مهدی رضایی: «این کتاب دست روی مفهوم «فلسفه زندگی» می‌گذارد و ۱۵ سنت بزرگ فکری، فلسفی و دینی تاریخ بشر (از ادیان تا آیینهای بودا، دائو و رواقی‌گری و تا مکاتب اگزیستانسیالیسم، پراگماتیسم و انسان‌گرایی سکولار ) را بررسی می‌کند تا به خواننده کمک کند «فلسفه شخصی خودش» را انتخاب یا بازسازی کند یا دست‌کم سنت‌های دیگر را بفهمد.»

🔸تمام ۱۵ فصل بر اساس یک اسکلت و الگوی مشخص نوشته شده‌اند که اغلب شامل پیشینه تاریخی، مابعدالطبیعه (دیدگاه درباره جهان و انسان)، اصول اخلاقی، نحوه مواجهه با بحران‌ها (مثل مرگ، اضطراب و اندوه)، و نیز اجمالاً آیین‌های عملی است. این انضباط ساختاری به خواننده اجازه می‌دهد بتواند مکاتب ناهمگون را کنار هم بنشاند و بسنجد. و سومین نکته‌ای که به نظرم می‌رسد این است که کتاب به دنبال فرمول‌های سریع برای شادکامی نیست. فلسفه را به عنوان تلاشی جدی، عقلانی و گاهی دشوار برای مواجهه با رنج، مرگ و فقدان معنا می‌بیند و تعارف‌های رایج کتاب‌های زرد را کنار می‌گذارد

🔸️مسئله کتاب یک پرسش اگزیستانسیال و حیاتی است: «چگونه باید یک زندگی خوب را سپری کرد؟» وقتی انسان در بحران‌های زندگی، مواجهه با رنج، مرگ، معنا و روابط اخلاقی قرار می‌گیرد، فرقی نمی‌کند پاسخش را از انجیل و قرآن گرفته باشد یا از رواقی‌گری و اگزیستانسیالیسم.

🔸کتاب عامدانه نخواسته یک داوری نهایی صادر کند یا یک سنت را برنده اعلام کند؛ کتاب به شکل یک «دادگاه سقراطی» طراحی شده است. وقتی نویسنده فصل اپیکوری از لذت‌های معقول و دوری از جاه‌طلبی می‌گوید، و چند فصل بعد پیتر سینگر در «دیگرگزینی مؤثر» از شما می‌خواهد بخش اعظم ثروت‌تان را برای کاهش رنج گرسنگان جهان ببخشید، این شوک و تنش به جان خواننده می‌افتد: «من کدام‌یک از این دو مسیر را انتخاب خواهم کرد؟ آیا آرامش رواقی و اپیکوری را می‌خواهم یا تعهد رادیکال دیگرگزینانه را؟» بنابراین، کتاب یک صلح کلی ساده‌لوحانه برقرار نکرده است. هرچند سبک کتاب همدلانه است تا ابتدا زیبایی هر فلسفه چشیده شود، اما وقتی خواننده این ۱۵ صدا را کنار هم می‌شنود، عمق ناهماهنگی معرفتی و اخلاقی مکاتب آشکار می‌شود و دقیقاً همین جاست که نوبت به کاربست «عقل نقاد خواننده» برای انتخاب می‌رسد و این مهم را به خواننده می‌سپارد.

🔸️کتاب مدعی نیست که هر راهی که کسی برگزیند لزوماً خوب است. معیار داوری که ویراستاران در تمام طول کتاب بر آن پافشاری می‌کنند، همان «تاب‌آوری در برابر بررسی دقیق» است. یک فلسفه زندگی ممکن است در عمل شکست بخورد؛ مثلاً اگر مابعدالطبیعه آن با حقایق علمی اثبات‌شده در تضاد آشتی‌ناپذیر باشد (مانند انکار واقعیت رنج یا انکار علیت)، یا اگر اخلاق آن منجر به فروپاشی روان‌شناختی فرد یا ویرانی اجتماعی شود، آن فلسفه «خوب» نیست. بنابراین، معیار، انسجام درونی و کارآمدی بیرونی است. بنابراین، کتاب به خواننده نمی‌گوید «همه این‌ها به یک اندازه درست‌اند» (که این نسبی‌گرایی است)؛ بلکه می‌گوید «حقیقت زندگی خوب، جامه یک‌شکلی نیست که بر تن همه انسان‌ها برازنده باشد». کتاب به ما یاد می‌دهد که چگونه جامه متناسب با قامت وجودی خودمان را با استفاده از الگوهای آزموده تاریخ بشر، انتخاب یا حتی خیاطی کنیم».


ibna.ir/x6Kxx

@ibna_official

🎊🎊 تجدید چاپ شد

بلندپروازی اخلاقی
استعدادت را هدر نده و تغییر ایجاد کن
روتگر برگمن
ترجمۀ رضا یعقوبی
مجموعۀ «خوب زیستن» / دبیر مجموعه: بابک عباسی
۲۷۶ صفحه / ۸۰۰۰۰۰ تومان
بازدید و خرید از سایت نشر کرگدن:
www.kargadanpub.com

🔸 شاید شما، با فرصت محدودتان در این سیاره، رؤیای انجام دادن کاری بیش از یافتن شادیِ شخصیِ خود داشته باشید. شاید نخواهید در بستر مرگ حسرت بخورید که ظرفیت بیشتری در وجودتان بوده است. در این صورت، به کتابی نیاز دارید که فراتر از راهنمای یافتنِ خوشبختیِ فردی باشد. به کتابی نیاز دارید که زندگی را آسان‌تر نکند، بلکه دشوارترش سازد. به کتابی که آرامش ندهد، بلکه اصطکاک ایجاد کند. به کتابی که گاه آرزو کنید ای کاش هرگز آن را برنداشته بودید، چون شاید مجبورتان کند زندگی‌تان را تغییر دهید.
🔸 بلندپروازی اخلاقی فراخوانی است قدرتمند برای دور ریختن وسواس‌های درون‌نگرانۀ امروزی، مثل خودشناسی، و همۀ آن هدف‌ها و برنامه‌های خودمحور کوچینگ که وعده‌های خوشبختی می‌دهند، اما پوچ‌اند. این کتاب، درعوض، ما را دعوت می‌کند به اندیشیدن به آن بخش از وجودمان که می‌تواند تغییری در جهان ایجاد کند. این مسیری است که به احتمال زیاد شادی و رضایت واقعی به بار می‌آورد.
🔸 روتگر برگمن به ما کمک می‌کند بلندپروازی‌های اخلاقی‌مان را گسترش دهیم و دریابیم که چطور می‌توان به ساختن جهانی بهتر کمک کرد. کتاب او راهنمای عملی کسانی است که آماده‌اند زندگی‌شان را وقف تغییرات واقعی کنند.

#نشر_کرگدن، #تجدید_چاپ، #بلندپروازی_اخلاقی، #تغییر_سبک_زندگی، #روان‌شناسی

‍ مفهوم بهروزی در سنت تحلیلی معاصر، پارهٔ یکم

🔹در دورۀ یونان و روم باستان ایدۀ «فلسفه همچون راه و رسم زندگی» در اوج خود بود و پاسخ دادن به مسئلۀ «زندگی خوب» مهم‌ترین مشغلۀ فیلسوفان را شکل می‌داد. اما با آغاز قرون میانه، به علل و دلایل مختلف از جمله جذب و حل ایدۀ بهروزی و نیکبختی (یودایمونیا) در ایدۀ رستگاری (salvation)، فلسفۀ بهروزی به محاق رفت، تا این‌که مقارن نوزایی (رنسانس) و تولد فلسفۀ عصر جدید، اندیشۀ زندگی خوب نیز در تفکر فیلسوفان احیا شد. از متفکرانی که در عصر جدید به چیستی زندگی خوب اندیشیده‌اند می‌توان میشل دو مونتنی، باروخ اسپینوزا، جان لاک، توماس هابز، دیوید هیوم، ژان‌ژاک روسو، جرمی بنتام، جان استورات میل، آدام اسمیت، ایمانوئل کانت، و فردریش نیچه را نام برد.

🔹ایدهٔ بهروزی در قرن بیستم مجددا به صحنه، و این بار به صحنۀ فلسفه‌ورزی تحلیلی بازگشت و دقیق‌تر و منسجم‌تر شد. اگرچه دو فیلسوف مهم اوایل قرن بیستم یعنی جورج ادوارد مور (1903) و دیوید راس (1930) مشارکت‌های مهمی در تأمل فلسفی دربارۀ مفهوم خیر/ خوبی و دیگر مفاهیم مرتبط با اندیشۀ بهروزی داشته‌اند، اما دستگاه مفهومی و طبقه‌بندی‌ای که امروزه در تحلیل‌های فلسفی از بهروزی سراغ داریم، به دِرِک پارفِت و کتاب مهم او دلایل و اشخاص (Parfit,1984) بازمی‌گردد. پارفت در آنجا و در بافتار کلی «دلایل عمل» (Reasons for Action)، در بحث از دلایل عقلانی یا اخلاقی که برای اَعمال‌مان داریم، چارچوبی طرح کرد که تا به امروز بر مباحث فلسفۀ بهروزی حاکم بوده است و حتی منتقدانش نیز با آغاز از طبقه‌بندی او می‌کوشند از آن فراتر بروند. هرچند در نیمۀ دوم قرن بیستم و قبل از پارفت نیز بحث‌هایی درباره وجوهی از زندگی خوب یا دفاع از برخی نظریه‌های خاص وجود داشت (برای نمونه: رالز در نظریه‌ای در باب عدالت (1971) یا نوزیک در بی‌دولتی، دولت، آرمانشهر (1974)، اما جلب توجه به این بحث در فلسفۀ تحلیلی معاصر و خصوصا طبقه‌بندی نظریه‌های بهروزی عمدتاً مدیون پارفت است. لذا کار او را می‌توان مبدأ تاریخ اخیر فلسفۀ بهروزی دانست.

«وقتی از بهروزی سخن می‌گوییم از چه حرف می‌زنیم»
بابک عباسی
اندیشهٔ پویا، شماره ۱۰۲، مهر ۱۴۰۵

@eudemonia

مفهوم بهروزی در سنت تحلیلی معاصر، پارهٔ دوم

🔹پارفت در یکی از پیوست‌های آن کتاب (عنوان پیوست: «آنچه سبب می‌شود زندگی شخص به بهترین شکل ممکن سپری شود»[1])، و در بحث از دلایل عمل بر اساس آنچه برای شخص بهترین است، ذیل مفهوم «نفع شخصی» (self-interest) از سه دسته نظریه (و اقسام درونی هر کدام) نام می‌برد: نظریه‌های لذت، نظریه‌های میل، نظریه‌های فهرست عینی. (Parfit, p.493)

🔸نظریه‌های لذت[2]: زندگی خوب همانا زندگی خوش است؛ زندگی‌ای که در آن خوشی (pleasure)  بر درد (pain) غلبه دارد (به‌‌اصطلاح، موازنۀ درد و خوشی به نفع خوشی مثبت است: لذت و خوشی را به حداکثر رساندن و درد و رنج را به حداقل رساندن).
🔸نظریه‌های تحقق میل[3]: زندگی خوب تحققِ حداکثری امیال و آرزوهای شخص است. زندگی خوب همانا زندگی کامیابانه و کامروایانه است، و زندگی بد موازنۀ منفی کامیابی و ناکامی است.
🔸نظریه‌های فهرست عینی[4]: فهرستی عینی (ولو یک قلم) از امور خوب برای شخص و فهرستی عینی از امور بد برای او وجود دارد (مثلا معرفت، دوستی، و سلامت در برابر جهل و نادانی، انزوا، و بیماری). زندگی خوب زندگی‌ای است که واجد بیشترین میزان از فهرست خوبی‌های عینی و کم‌ترین میزان از فهرست بد‌ی‌های عینی باشد؛ با قیدی بسیار مهم: خواه خود شخص به خوبی آن امورِ خوب علم و آگاهی داشته باشد خواه نه، خواه به آن امورِ خوب میل داشته باشد خواه نه، و خواه از آن‌ها لذت ببرد خواه نه. (به همین سان، ناظر به آنچه زندگی را بد می‌کند، علم و بی‌میلی و درد شرط نیست).

🔹این سه دسته نظریه (به همراه شقوق و شعبات و تقریرهای مختلف هر یک) می‌توانند با یکدیگر نسبت‌ها و هم‌پوشانی‌های گاه پیچیده‌ای داشته باشند که خود پارفت برخی از این نسبت‌ها را شرح داده است.
ناگفته پیداست که دو دسته نظریۀ اول آنچه را که برای شخص خوب است به امری سوبژکتیو و انفسی (لذت بردن یا میل داشتن) ربط می‌دهند و دستۀ سوم به امری عینی و ابژکتیو.

[1] Appendix I, “What Makes Someone’s Life Goes Best”
[2] Hedonistic Theories
[3] Desire-Fulfilment Theories
[4] Objective List Theories

«وقتی از بهروزی سخن می‌گوییم از چه حرف می‌زنیم»
بابک عباسی
اندیشهٔ پویا، شماره ۱۰۲، مهر ۱۴۰۵

@eudemonia

‍ مفهوم بهروزی در سنت تحلیلی معاصر، پارهٔ سوم و پایانی

پارفت در آن ضمیمۀ ده صفحه‌ای این سه نظریه را در کمال ایجاز معرفی و نقد می‌کند:

🔹مشکل نظریه‌های لذت‌گرایی در این است که به جهت فرض کردن ذاتی واحد و متمایز برای لذت و درد نمی‌توانند تببینی کافی از تنوع تجربه‌های انسانی بدهند. چه چیز مشترکی میان تجربۀ لذتِ خواندن یک تراژدی (که غم‌انگیز است) و تجربۀ غذای خوشمزه، و حل یک مسئلۀ فکری وجود دارد؟
ممکن است لذت‌گرایان در برابر این انتقاد بخواهند معنای لذت و درد را کش بدهند به‌نحوی که بتواند بر طیف متنوعی از تجربه‌ها  اطلاق شود. اما در این صورت مشکلات تازه‌ای پدید می‌آید. برای مثال، گفته‌اند فروید در اواخر عمرش داروهای مسکن را کنار گذاشت، زیرا ترجیح می‌داد در عین داشتن درد بیندیشد تا اینکه در احوالی خوش گیج و منگ باشد. آیا لذت‌گرایان حاضر خواهند شد بگویند درد برای فروید لذت‌بخش بود و به جهت این لذت زندگی او را بهتر می‌کرد؟!

🔹مشکل مهم نظریه‌های تحقق امیال هم آن است که برخی امیال شخص ممکن است نامعقول باشند (مانند مثال مشهور رالز از کسی که میل دارد زندگی‌اش را صرف شمردن تعداد تیغه‌های چمن در چمن‌زارها کند)، یا تحقق میلی که ربطی به زندگی خود او نداشته باشد (برآورده شدن آرزویم دربارۀ زندگی آدم‌های غریبه بی‌آنکه از برآورده شدن آرزویم خبردار شوم)، یا امیالی ناسالم باشند (میل قربانی سندرم استکهلم به دوست داشتن جلادش یا میل شخص معتاد به مواد مخدر). تحقق چنین امیال و آرزوهایی، یا تاثیری بر زندگی خود شخص ندارد یا زندگی او را نه بهتر بلکه بدتر می‌کند.

🔹نظریه‌های فهرست عینی هم اگرچه مشکلات دو نظریۀ قبلی را ندارد، به مشکلات دیگری مبتلاست. مهم‌تر از همه، این ایراد که چه بسا خود شخص میل و گرایشی به «خوبی‌های عینی» نداشته باشد و لذا زندگی‌اش بهتر نشود. این وضع باعث می‌شود نظریۀ فهرست عینی در معرض اتهام «بیگانه‌سازی» (alienation) قرار بگیرد (بیگانه کردن شخص با زندگی‌ای که برای او خوب است. مانند کسی که والدینش خیر و صلاحش را در داشتن تحصیلات عالی دانسته‌اند. حال او تحصیلات عالی دارد ولی دل در گرو زندگی‌ دیگری دارد).

🔹پارفت با برشمردن مشکلات هر یک از سه قسم نظریه، نتیجه می‌گیرد که هر کدام از این نظریه‌ها فقط بخشی از حقیقت است نه تمام آن، هر یک از این مولفه‌ها (لذت، میل، ارزش‌های عینی) لازم‌اند ولی به‌تنهایی برای تبیین خوبی/ خیر برای شخص کافی نیستند.

🔹او نهایتا پیشنهاد می‌کند که به سوی نظریۀ جامعی برویم که تلفیقی (Hybrid) است، نظریه‌ای که عناصر لازم و مفید هر یک را اخذ کند تا شروط لازم و کافی برای یک زندگی خوب را گرد آورد. بعدها به موازات طرح نظریه‌های تازه و رقیب دربارۀ چیستی بهروزی نقدهای مهم دیگری نیز بر این سه دسته نظریه مطرح شد.

🔹باری، دو سال پس از پارفت، جیمز گریفین (Griffin,1986) که همکار و هم‌بحث او بود، اثر مستقل و مفصلی در این باب منتشر کرد با عنوان بهروزی؛ چیستی، سنجش و جایگاه اخلاقی آن. بدین سان، مفهوم بهروزی وارد ادبیات فلسفۀ تحلیلی شد و جوانه‌ای که پارفت کاشته بود رفته رفته به درختی پر برگ و بار تبدیل شد.

🔹با توجه به آنچه گذشت، در کنار سنت ارسطویی، اکنون سنتی از بحث دربارۀ زندگی خوب و بهروزی وجود دارد که می‌توان نامش را سنت تحلیلی متأخر گذاشت؛ سنتی که با درک پارفت آغاز و با اثر کلاسیک جیمز گریفین تثبیت می‌شود و پس از آن توسط چهره‌های نامداری مانند ال.ام. سامنر[1]، جوزف رَز[2]، تیم اسکنلن[3] ادامه می‌یابد.
🔹اکنون، پا به پای اهمیت یافتن ایدۀ بهروزی در سیاست، اخلاق و روان‌شناسی در دو-سه دهۀ اخیر، فلسفۀ بهروزی نیز بسط و پیچیدگی و غنای بی‌سابقه‌ای یافته است.

[1] L. M. Sumner (1941-)
[2] Joseph Raz (1939-2022)
[3] T. M. Scanlon (1940-)

«وقتی از بهروزی سخن می‌گوییم از چه حرف می‌زنیم»
بابک عباسی
اندیشهٔ پویا، شماره ۱۰۲، مهر ۱۴۰۵

@eudemonia

خوب زیستن از منظر رانلد دوُرکین؛
دکتر جواد حیدری،
جمعیت خیریهٔ غدیر

@eudemonia