📝 زندگی خوب و اخلاق

کم‌وبیش می‌دانیم که زندگی فقط خوردن و خفتن و برآوردن نیازهای فیزیولوژیک نیست. ما از زندگی چیزی بیش از آن انتظار داریم؛ چیزی که زندگی را معنادار کند، ژرفا ببخشد، جهت دهد و شیرین کند. ما خواهان زندگی خوب هستیم. اما زندگی خوب را به سختی می‌توان تعریف کرد. با این همه، می‌توان آن را نشان داد و برخی عناصر سازنده آن را برشمرد. یکی از عناصر سازنده زندگی خوب اخلاق است. مقصود از اخلاق در اینجا منش‌ها و عاداتی است که به ما کمک می‌کند، فراتر از حالت غریزی خود عمل کنیم و به جای واکنش نشان دادن به عوامل بیرونی، دست به انتخاب بزنیم و پاسخی سنجیده بدهیم.

گره خوردن اخلاق با شریعت در جامعه ما در کنار مزیت‌هایی که ممکن است داشته باشد، آن را شکننده می‌کند. کافی است نگاه مردم به شریعت و شریعت‌مداران دگرگون شود تا اخلاق نیز پس زده شود یا کمرنگ گردد. اینجاست که جدا از بحث نظری درباره نسبت اخلاق و شریعت، لازم است به تقویت اخلاق و بنیادهای آن در جامعه بپردازیم و فرهنگ اخلاقی دیدن و اخلاقی زیستن را گسترش دهیم.

فصلنامه جدید «حیات معنوی» (شماره اول، پاییز 1398) می‌کوشد در این عرصه گامی بردارد و به جنبه‌های معنوی حیات انسانی از جمله اخلاق بپردازد. در این شماره شاهد مقالاتی از مهدی مهریزی، رضا بابایی(که این روزها با بیماری سختی کلنجار می‌رود و آرزوی بهبود او را داریم)، احمد شهدادی، سیدحسن اسلامی‌اردکانی، هادی ربانی، محمد اسفندیاری، سیده‌نرگس حسینی‌امین، محمدتقی اسلامی، محمدجواد رودگر و محمد راستگو هستیم. همچنین مقاله «رهیافت‌های فضیلت‌محور در تعلیم و تربیت» نوشته گریگوری بسشام را ابوالقاسم فنایی ترجمه‌ کرده و در این شماره گنجانده است. من در مقاله «اخلاق زیست‌محیطی فضیلت‌مدار» کوشیده‌ام از منظری متفاوت بحث اخلاق زیست‌محیطی را دنبال کنم و بنیادی فضیلت‌مدارانه، نه تکلیف‌گرایانه یا پیامدگرایانه برای آن فراهم کنم.

در زمانی که اخلاق به شکل‌های گوناگونی در معرض تاخت و تاز نظری و عملی قرار دارد و کسانی آن را بی‌اعتبار می‌دانند و دیگرانی آن را به سود رشته‌های دیگر مصادره می‌کنند، که شرح آن را در مقاله «برزخ اخلاق‌ورزی در ایران معاصر» (فصلنامه اخلاق‌پژوهی، شماره 1، بهار 1396) آورده‌ام، نشر این دست مجلات مایه اندک امیدی است تا به زندگی فسرده مردم ما اندک نسیمی از معنویت و اخلاق بوزد و تصویری از زندگی خوب و نقش اخلاق در ضمیر ما نقش ببندد.

سید حسن اسلامی اردکانی
ستون #در_ستایش_جزییات / صفحه آخر روزنامه اعتماد، چهارشنبه 20 آذر ۱۳۹۸
www.hassaneslami.ir
@hassan_eslami

حتی بناهای یادبود هم از بین رفته فراموش خواهند شد.
(کی‌یرکگور)

@jalaeipour
@eudemonia

از ص اینستاگرامی نشر میلکان

@eudemonia

22: Deep Work اپیزود ۲۲ بی‌پلاس @PodcastBplus

توجه به حیوانات یا انسان‌ها؟
سیدحسن اسلامی اردکانی

🔹هنگامی که از حقوق حیوانات و حمایت از آن‌ها سخن می‌گویم، برخی کسان بلافاصله می‌گویند پس حقوق انسان‌ها چی؟ یا شما به قیمت نادیده گرفتن حقوق انسان‌ها، دم از حقوق حیوانات و حمایت از آن‌ها می‌زنید. گاه این اشکال در قالبی کلی است و بیانگر آن است که در جایی که حقوق انسان‌ها نادیده گرفته می‌شود، چه جای سخن از حقوق حیوانات است. یا آنکه تا زمانی که پای حقوق و اخلاق انسانی در میان است، نوبت به حیوانات نمی‌رسد. گاه نیز در قالب بیان تناقض شخصی مدعیان توجه به حیواناتی مانند من است. در این جا به این شکل دوم می‌پردازم.

🔹یکی از اشکالاتی که معمولاً به من می‌شود این است. تو که به حیوانات توجه داری مثلاً به فلان شخص بی‌اعتنایی کردی، ‌یا در حالی که مراقب هستی مبادا عنکبوتی را لگد کنی، فلان دانشجو را از درس انداختی. یا تو که نگران جان مگس‌ها هستی، کمی هم به فکر انسان‌ها باش! خلاصه آنکه اگر قرار بر اخلاقی زیستن باشد، جایگاه انسان‌ها در همه حال برتر از جایگاه حیوانات است. در واقع مفروض این اشکال آن است که انسان‌ها در همه حال و مطلقاً بر حیوانات مقدم هستند. اما این فرض خطا است.

🔹به نظر می‌رسد که انسان به دلیل داشتن خصلت اختیار و حق انتخاب خود، می‌تواند از آن در راه درست یا نادرست استفاده کند. حال آنکه حیوانات تا این حد اختیار ندارند و از اختیار خود آگاهانه برای آسیب زدن به دیگران استفاده نمی‌کنند. به تعبیر دیگر، می‌توان گفت همه موجودات زنده، شایسته احترام و توجه و مراقبت هستند. اما برخی از آن‌ها بر اثر اقدام اختیاری خود، این شایستگی را از کف می‌دهند. برای مثال، هر انسانی حق حیات دارد. اما کسی که زندگی خود را وقف کشتن دیگران می‌کند، ممکن است این حق حیات را از کف بدهد و در حالی که صدها پرنده و چرنده زنده باشند و از مراقبت کامل برخوردار، این یکی جانش را از دست بدهد. پسر نوح نیز گرچه انسان بود و در منظومه دینی برتر از حیوانات، اما معنایش آن نیست که رفتار محترمانه با او و مقدم شمردنش بر حیوانات یک حکم مطلق باشد. لذا در حالی که خداوند به نوح فرمان می‌دهد تا همه انواع حیوانات را زنده نگه دارد، می‌گوید فرزندت را رها کن. حال تصور کنید که نوح به خداوند اعتراض کند: «یعنی جان گورخر برتر از جان انسان است؟»

🔹مسأله آن است که حیوانات چون دست به افعال اختیاری خاصی که آن‌ها را فاقد شأنیت اخلاقی کند نمی‌زنند، و از اختیار خود سوء استفاده نمی‌کنند، همواره از سطحی از احترام برخوردار هستند. اما انسان‌ها چنین نیستند و متناسب با اقدامشان ممکن است مشمول احترام شوند یا آن را از کف بدهند. لذا من ملزم هستم به همه موجودات پیرامون خودم توجه کنم و از رنجاندن و آسیب زدن به آن‌ها بپرهیزم. این توجه هم شامل دانشجویان من می‌شود و هم پروانه ها. حال اگر، برای مثال، دانشجویی دست به تقلب زد و رفتارهایی خلاف منش دانشگاهی از خود نشان داد، ممکن است این احترام و توجه را از کف بدهد. ولی در این حال کسی نباید بگوید شما که به پروانه ها توجه دارید، آیا انسان کمتر از پروانه ارزش دارد؟ یا شما مراقب پروانه ها هستید، اما به دانشجویان سخت می‌گیرید و آن‌ها را گاه می‌رنجانید، این است معنای اخلاقی زیستن شما؟

🔹سخن کوتاه، این استدلال گرچه رایج، معیوب است و آشکارا نوعی قیاس مع الفارق، یا مقایسه نادرست، به شمار می‌رود.

@hassan_eslami
@eudemonia

فایل صوتی «چیستی و عقلانیت مؤدب بودن»
دکتر یاسر پوراسماعیل،
پژوهشکدۀ فلسفۀ تحلیلی، ۱۱ آذر ۱۳۹۸

@eudemonia

لازم نیست «همه چیز» را بفهمم. لازم نیست از «همه چیز» سر در بیاورم. لازم نیست «همه چیز» را بلد باشم. لازم نیست «همه چیز» را یاد بگیرم.
به محض اینکه این امر بدیهی و از روز روشن تر را با مغز استخوانم درک کنم، هشتاد و نه و نیم درصد باری که بر دوشم سنگینی می کند، زِرتی، از دوشم پایین می افتد.

@mashghesiah

«فلسفه و تاب‌آوری»

سخنران: دکتر محمود مقدّسی

20 آذر 98
جهاد دانشگاهی - مشهد

@TheWorldasISee
@eudemonia

رُک یا مؤدب؟

«فرد رُک با احساس نهفته‌ای عمل می‌کند که گویی سایرین اغلب اوقات به لحاظ درونی بسیار قوی هستند. او تصور نمی‌کند که کسانی که دور و برش هستند ممکن است روزی در آستانه‌ی شکست اعتمادبه‌نفسشان یا بیزاری از خویش قرار بگیرند. آدم رک در نظر نمی‌گیرد که روان آدم‌ها به سستی تارهای عنکبوت بوده و هر آن در معرض فروپاشی است. بنابراین، افراد رک دیگران را به نحوی می‌فهمند که گویی لازم نیست مدام به آن‌ها نشانه‌های کوچکی مبنی بر قوّت قلب یا ایجاد اطمینان بدهد. وقتی به خانه‌ی کسی می‌روید، اینکه غذا خوشمزه بود برای همه واضح و مبرهن است، نه صرفاً‌ برای کسی که چهار ساعت و نیم از وقتش را صرف پختن غذا آن کرده است. [به زعم آدمِ رُک] نیازی نیست که با انواع ملاحظه‌کاری‌های گوناگون مدام بر این نکته تأکید کند. وقتی کسی با هنرمندی دیدار می‌کند لازم نیست اشاره کند که آخرین اثرش دیده و پسندیده شده است. آن هنرمند به اندازه‌ی کافی از این موضوع آگاه است... پیش‌فرض آدم‌های رُک این است که روانِ همه‌ی انسان‌ها به اندازه‌ی کافی بزرگ و قوی است. آن‌ها ممکن است گمان کنند که وقتی شما از کسی به خاطر چیزهای کوچک تعریف می‌کنید، به میزان غیرضروری و خطرناکی خودپسندی او را متورّم می‌کنید.

فردِ مؤدب با پیش‌فرضی کاملاً مخالف با این شروع می‌کند. فرض او این است که همه‌ی ما همواره تنها چند میلیمتر با فروپاشی درونی، ناامیدی و بیزاری از خویشتن فاصله داریم. هر قدر هم که با اعتماد به نفس به نظر برسیم- علی‌رغم همه‌ی تعریف‌ها و تمجیدها- به شکل دردناکی آسیب‌پذیر هستیم؛ این آسیب‌پذیری ناپسند انگاشته شده و نادیده گرفته می‌شود. هر چیزی که نادیده گرفته شود، هر سکوت یا هر حرف تند یا بی‌ملاحظه‌ای اساساً ظرفیت این را دارد که آسیب بزند. هیچ یک از ما جدار محافظی برای ارتباط با دیگران نداریم. آشپز، هنرمند و کارمندِ تازه‌کار لاجرم در این نکته مشترکند که سخت نیازمند شاهدی هستند که به آنها بگویید کارشان را درست انجام داده‌‌اند. به همین ترتیب، فرد مؤدب به این سمت کشیده می‌شود که وقت زیادی را صرف توجه کردن و نظر مثبت دادن به برجستگی‌های کوچک در دستاوردهای دیگران کند. او خواهد گفت که این سوپ تره‌فرنگی یکی از بهترین سوپ‌هایی بود که در طول این سال‌ها خورده است. فرد مؤدب خاطر نشان خواهد کرد که پایان‌بندی داستان جدید آن نویسنده او را به گریه انداخت... افراد مؤدب می‌دانند که هرکسی که از راه می‌رسد این قابلیت را دارد که با هرآن چیزی که ما سهل‌انگارانه و غیرمنصفانه «چیزهای کوچک» می‌نامیم، به ما آسیب برساند.»

📌درباره‌ی خوب بودن، آلن دوباتن، ترجمه عطا حشمتی، نشر کتاب‌سرای نیک

@sedigh_63