در دفاع از مالیخولیا (۲/۲)
مدرسهٔ زندگی
ترجمهٔ لیلا دیانتی‌زاده

🔹مالیخولیا بر پایه‌ی این آگاهی که همه چیز ناقص و معیوب است شکل گرفته، نه این‌که امروز و دیروز، روز ما نبوده و نه این‌که یکی دو نفر آدم بدی بوده‌اند؛ بلکه به‌طورکلی شکافی عظیم هست بین آن‌چه در ایده‌آل‌ترین شکل خود باید باشد با چیزی که واقعا هست؛ بین چیزی که می‌خواهیم با چیزی که باید برایش آماده باشیم. درواقع مالیخولیا حساسیت بیش‌از‌حد در برابر وجوه تاریک‌تر و درسایه‌فرورفته‌ی وجود است: در یک روز آفتابی، جشن تولد و اولین بوسه.

🔹فرد مالیخولیایی مانند موجودی بدون پوست است، او همه نامهربانی‌ها و سختی‌ها را بدون واسطه حس می‌کند. هیچ‌وقت نمی‌تواند شکافی را که بین واقعیت و امید وجود دارد، فراموش کند. آن‌ها آرزوی ارتباط نزدیک با دیگران را دارند، اما چیزی‌که دریافت می‌کنند حیله و فریب است، کلامشان درک نمی‌شود و میل و عطش‌شان پاسخی نمی‌گیرد. آن‌ها خود را قربانی کوتاهی زمان می‌دانند؛ چه‌بسا بخواهند کارهایی انجام دهند ولی هنوز نیاز دارند ببینند و تجربه کنند اما زمان اندکی برایشان باقی مانده ‌است. آن‌ها به اینکه چطور استعدادهایشان را تلف می‌کنند آگاه‌اند و می‌دانند که تنها بخش بسیار ناچیزی از این استعدادها ممکن است قدرت بروز پیدا کند.

🔹آن‌ها با توجه به خلق‌وخوی خود و علیرغم این‌که احساس می‌کنند در جهان اشتباهی هستند، به‌طور ویژه‌ای پذیرای نشانه‌هایی کوچک از زیبایی و خوبی‌اند. گل‌ها، لحظه‌ای لطیف در یک کتاب کودکانه، لطفی غیرمنتظره از فردی که خیلی‌کم می‌شناسندش، نوری که به هنگام غروب خورشید روی دیواری کهنه می‌افتد، همه این‌ها می‌تواند آن‌ها را عمیقاً تحت تاثیر قرار ‌دهد.

🔹بخش زیادی از مالیخولیای آن‌ها در هنر تجلی یافته و خلاصه می‌شود: نقاشی‌ها، ترانه‌ها، ساختمان‌ها و اشعار مالیخولیایی. هنر، برای آن‌ها تنها یک سرگرمی نیست بلکه محافظی است در برابر تنهایی سخت و طاقت‌فرسا. با وجود تمایل بی‌بدیل‌شان به برقراری ارتباط، احتمال اینکه آن‌ها در تنهایی خود حس بهتری داشته باشند بیشتر است، چون تنهایی همچون سپری است که از آن‌ها در برابر همه روابط ساختگی و غیرصادقانه محافظت می‌کند.

🔹مالیخولیایی‌ها به‌خصوص زمانی‌که مجبورند شاد و امیدوار و هدفمند باشند، بیشتر رنج می‌‌کشند. تاثیر محیط بر فرد مالیخولیایی نباید نادیده گرفته شود؛ تحمل دشواری مناسبات محیط کار، یا مثلا جامعه‌ی مصرف‌گرا می‌تواند آن‌ها را بیشتر آزرده کند. هم‌چنین در برخی کشورها و شهرها ممکن است این احساس رواج بیشتری داشته‌باشد. مالیخولیا به‌طور طبیعی در شهرهای “هانوی” و “برمن” وجود دارد؛ و این حس تقریباً در “لس‌آنجلس” سخت ممکن است دوام بیاورد و یا توجیهی بپذیرد.

🔹هدف از بازتعریف مفهوم مالیخولیا این است که به‌گونه‌ای به درک درستی از خودمان یاری‌مان کند تا بتوانیم احوالاتمان را به شکلی مشخص‌تر و با آگاهی از اهمیتی که دارند با دیگران به اشتراک بگذاریم. یک جامعه می‌تواند به درجه‌ای از تمدن برسد که آمادگی درک اهمیت نقش احساسات را پیدا کند. این درک درواقع به‌معنای پذیرا بودن دربرابر ایده‌هایی همچون یک رابطه‌ی عاشقانه مالیخولیایی یا یک فرزند مالیخولیایی، سرگرمی‌های مالیخولیایی یا فرهنگ سازمانی مالیخولیایی است.

🔹در برخی قرون همچون سده ۱۴۰۰ در ایتالیا، دوران اِدو در ژاپن و اواخر قرن نوزدهم در آلمان، مالیخولیا در بین افراد شایع‌تر بوده‌است، به گونه‌ای که به آن‌ها کمک می‌کرد از برملا شدنش کمتر احساس سرخوردگی یا بیگانگی کنند. هدف باید ایجاد دنیایی باشد که در آن آگاهی بیشتری از چیستی مالیخولیا وجود داشته ‌باشد و افراد مالیخولیایی بیشتر پذیرفته شوند.

🔹با برگرداندن مفهوم مالیخولیا به جایگاه اصلی‌اش می‌آموزیم که صادقانه‌ترین راه برای آشنایی با کسی، تمرکز بر روی کار یا پیشینه‌ی وی یا سوال در مورد خانواده‌شان یا با سیاست با آن‌ها برخورد کردن نیست، بلکه این است که همیشه به‌سادگی، مستقیم، با مهربانی و همدلی بپرسیم: دوست داری بهم بگی چی اینجوری ناراحتت کرده؟

منبع:
https://dpsychotherapy.com/melancholey-is-best-despair/
(با اندکی ویرایش)

@eudemonia

📝 چالش اخلاقی ازدواج

آدمي غالبا تكليف خودش را درباره ازدواج نمي‌داند. در حالي كه اقدام به ازدواج در جامعه ما پيچيدگي خود را دارد، بحث درباره درستي يا نادرستي آن پيچيده‌تر است. كساني سقراط‌گونه از نهاد ازدواج دفاع مي‌كنند و معتقدند در هر صورت ازدواج خوب است. انسان اگر ازدواج موفقي داشته باشد، خوشبخت مي‌شود و اگر ازدواج ناكامي داشته باشد، فيلسوف مي‌شود. معروف است كه همسر سقراط، گزانتيپه، آنقدر عرصه خانه را بر سقراط تنگ كرده بود كه او مي‌زد به كوچه و خيابان و آنجا فلسفه‌ورزي مي‌كرد. 
در مقابل، كساني معتقدند كه اصولا اقدام به ازدواج نادرست است و ازدواج در نهايت سبد عواطف باطله است. ازدواج در نهايت ما را خسته، فرسوده و درمانده مي‌كند. اسكار وايلد جلوتر مي‌رود و ادعا مي‌كند: «ازدواج هم مثل سيگار موجب تباهي و فساد اخلاق است، منتها خيلي گران‌تر تمام مي‌شود.»

گروه سومي معتقدند كه چه ازدواج كنيم و چه ازدواج نكنيم، پيشمان خواهيم شد. كي‌ير كه‌گور، متفكر و الهي‌دان دانماركي، در كتاب «اين يا آن»، مدعي مي‌شود كه اصولا اقدام‌ها و عدم اقدام‌هاي ما در نهايت مايه پشيماني است. ازدواج هم از اين حكم بيرون نيست.
باري، در اين ميانه من خودم هوادار سقراط و نهاد ازدواج هستم. بيش از ده سال پيش كه بحث ازدواج در فضاي مجازي بالا گرفته بود و من در معرض پرسش دانشجويانم قرار داشتم، مقاله «ازدواج به‌مثابه اقدامي اخلاقي: پاسخ به سه استدلال» (1392) را نوشتم و در آن از ازدواج دفاع كردم و كوشيدم به اشكال‌هايي كه پيش كشيده شده بود و ازدواج را امري غيراخلاقي مي‌دانست، پاسخ دهم. هنوز هم از اين موضع دفاع مي‌كنم و معتقدم كه بهترين نهادي كه در نهايت مي‌تواند شهروندان مسوول بار آورد، ازدواج است. ازدواج به ‌خودي ‌خود خير است و زمينه‌ساز خيرات ديگر هم مي‌شود. از قضا مطالعاتي كه بعدها در روانشناسي تكاملي داشتم اين موضوع را تقويت كرده است.

البته به پيچيدگي موضوع وقوف دارم و نمي‌خواهم از هر نوع ازدواجي و به هر قيمتي دفاع كنم. در واقع، اشكالاتي كه به نهاد ازدواج مي‌شود بسيار جدي است. با اين همه، سخنم آن است كه در مجموع نهاد ازدواج در گذر زمان نشان داده است كه نهادي كارآمد و مفيد  و براي يك زندگي بهينه لازم است. جامعه‌شناسي چون گيدنز هم با بررسي موقعيت ازدواج در گذشته و حال بر اين باور است كه اين نهاد با وجود دشواري‌هاي موجود همچنان به حيات خودش ادامه خواهد داد.

البته مي‌دانم كه مخالفان اين نظر، شواهد متعددي عليه من ارايه خواهند كرد و مي‌كوشند نشان بدهند كه ازدواج به اين سادگي قابل‌دفاع نيست. با اين همه به نظر مي‌رسد كه بايد اين مساله را از جوانب گوناگوني ديد. كتاب «درباره ازدواج: جستارهايي فلسفي» (تاليف و ترجمه مهدي اخوان، تهران، كرگدن، 1403) درآمد خوبي جهت يافتن منظري مناسب براي بحث درباره ابعاد مختلف اخلاقي ازدواج است. در اين كتاب شاهد ترجمه و تحليل سه مقاله كليدي درباره اخلاقي بودن يا نبودن ازدواج هستيم. من اين مقالات را قبلا در مقاله خودم بررسي كرده بودم. اما اين كتاب شامل مباحث ديگري است كه در واقع تمهيد و صحنه‌آرايي بحث درباره ازدواج است. جنبه قابل‌تامل اين كتاب، مرور تاريخي ديدگاه فيلسوفاني چون افلاطون، كانت، نيچه و گابريل مارسل و الهي‌داناني چون آگوستين و كي‌ير كه‌گور در قبال نهاد ازدواج است. حال هر موضعي در قبال ازدواج داشته باشيم، اين كتاب مايه خوبي به دست مي‌دهد تا درباره سويه اخلاقي ازدواج و چالش‌هاي آن بينديشيم.

سيدحسن اسلامي اردكاني
ستون #در_ستایش_جزییات / صفحه آخر روزنامه اعتماد، چهارشنبه ۵ آذر ۱۴۰۳

instagram: eslamiardakani
telegram: @hassan_eslami

📚معرفی کتاب📚

🔹کتاب نه برای سود: چرا دموکراسی به علوم انسانی نیاز دارد (Not for Profit: Why Democracy Needs the Humanities) اثر مارتا نوسباوم، فیلسوف و استاد علوم انسانی، به بررسی نقش حیاتی علوم انسانی در حفظ دموکراسی و تربیت شهروندان آگاه و همدل می‌پردازد. نوسباوم در این کتاب به نقد نظام‌های آموزشی رایج می‌پردازد که به‌جای پرورش فکر انتقادی و اخلاقی، بیشتر به ابعاد اقتصادی و فنی آموزش می‌پردازند و نتیجه‌اش، جامعه‌ای با شهروندان فاقد همدلی و خلاقیت است.

🔹هدف اصلی نوسباوم در «نه برای سود» این است که نشان دهد نظام‌های آموزشی که تنها به سود اقتصادی و رشد شغلی توجه دارند، موجب تضعیف ارزش‌های دموکراتیک می‌شوند. او استدلال می‌کند که دموکراسی به شهروندانی نیاز دارد که بتوانند آزادانه فکر کنند، دیگران را درک کنند، و به مباحث اجتماعی، سیاسی، و فرهنگی با دید باز نگاه کنند. نوسباوم می‌گوید که این اهداف تنها با استفاده از علوم انسانی قابل دستیابی هستند.

🔸بخش‌های اصلی کتاب و موضوعات کلیدی🔸

1️⃣ آموزش و ارزش‌های دموکراتیک
نوسباوم در ابتدای کتاب به تشریح رابطه بین آموزش و دموکراسی می‌پردازد. به اعتقاد او، دموکراسی به شهروندانی نیاز دارد که بتوانند با دیدی انتقادی و آزاد به مسائل نگاه کنند و آماده‌ی مشارکت در بحث‌های عمومی باشند. او تاکید می‌کند که بدون پرورش این مهارت‌ها و ارزش‌ها، جامعه به سمت خودکامگی و ضعف در همدلی و مشارکت حرکت می‌کند. نوسباوم توضیح می‌دهد که آموزش علوم انسانی به انسان‌ها این توانایی را می‌دهد که نه‌تنها از دید خود، بلکه از دید دیگران نیز به دنیا نگاه کنند. به این ترتیب، افراد می‌توانند احساسات و تجارب دیگران را درک کنند و در نهایت، به تصمیم‌گیری‌های عادلانه‌تری دست یابند.

2️⃣ علم، سود اقتصادی و تربیت انسانی
یکی از نقدهای اصلی نوسباوم متوجه جوامعی است که نظام آموزشی خود را تنها به سمت رشد اقتصادی و سودآوری شغلی سوق می‌دهند. او معتقد است که این جوامع با تاکید بیش از حد بر آموزش‌های علمی و فنی، ارزش‌های انسانی و اخلاقی را نادیده می‌گیرند و شهروندانی تربیت می‌کنند که تنها به کار و تولید توجه دارند و فاقد حس همدلی و مشارکت اجتماعی‌اند. او همچنین به این نکته اشاره می‌کند که در نظام‌های آموزشی امروزی، رشته‌های علوم انسانی مانند فلسفه، تاریخ، ادبیات و هنر مورد بی‌توجهی قرار می‌گیرند، زیرا مستقیماً به تولید اقتصادی و رشد سریع نمی‌انجامند. این امر از دید نوسباوم به معنای از دست دادن توانایی تفکر انتقادی، خلق و خوی خلاق، و توانایی همدلی با دیگران است.

3️⃣ نقش فلسفه و ادبیات در پرورش شهروندان آگاه
نوسباوم بر این باور است که فلسفه و ادبیات دو حوزه مهم در علوم انسانی هستند که می‌توانند به انسان‌ها کمک کنند تا به شناخت عمیق‌تری از خود و دیگران برسند. به عنوان مثال، فلسفه به پرورش تفکر انتقادی کمک می‌کند و افراد را به چالش می‌کشد تا درباره‌ی ارزش‌ها، اخلاق و عدالت بیندیشند. از سوی دیگر، ادبیات با نمایش زندگی و تجربه‌های متنوع انسانی، به افراد امکان می‌دهد احساسات و دیدگاه‌های دیگران را درک کنند و با دنیای انسان‌های مختلف ارتباط برقرار کنند. نوسباوم معتقد است که مطالعه آثار کلاسیک فلسفه و ادبیات، مانند آثار سقراط، شکسپیر، و داستایفسکی، به انسان‌ها این فرصت را می‌دهد که به تجربه‌های انسانی گسترده‌تری دست پیدا کنند و دید خود را نسبت به مسائل اخلاقی و اجتماعی توسعه دهند. این ویژگی‌ها برای ایجاد یک جامعه دموکراتیک و همدل ضروری‌اند.

4️⃣ نقش آموزش هنر در تقویت خلاقیت و همدلی
نوسباوم به اهمیت هنر و آموزش آن در تقویت خلاقیت و همدلی تأکید دارد. او بیان می‌کند که هنر به ما امکان می‌دهد دنیا را به شکلی متفاوت ببینیم و از واقعیت‌های مختلفی آگاه شویم که ممکن است در زندگی روزمره به آن‌ها توجهی نکنیم. این توانایی کمک می‌کند تا احساسات مشترکی با دیگران پیدا کنیم و درک بهتری از انسانیت داشته باشیم. هنرهای بصری، موسیقی و تئاتر از نظر نوسباوم، ابزارهای قدرتمندی هستند که می‌توانند ارتباطات انسانی را تقویت کرده و به ما کمک کنند تا به جای نگاه سطحی، عمق زندگی و مسائل انسانی را درک کنیم. او معتقد است که آموزش هنر می‌تواند به پرورش افرادی با دید باز، خلاق و همدل کمک کند که به جامعه خود نه تنها به عنوان تولیدکنندگان اقتصادی، بلکه به عنوان شهروندانی با مسئولیت اجتماعی نگاه می‌کنند.

5️⃣جایگاه آموزش در جوامع غیر دموکراتیک و دموکراتیک
در این بخش، نوسباوم به مقایسه‌ی نظام‌های آموزشی در جوامع غیر دموکراتیک و دموکراتیک می‌پردازد. او اشاره می‌کند که در جوامع استبدادی و اقتدارگرا، آموزش اغلب به ابزاری برای کنترل و هدایت مردم تبدیل می‌شود. این نظام‌ها بر روی تربیت افرادی که به‌راحتی هدایت می‌شوند و تفکر انتقادی ندارند، تمرکز می‌کنند. در مقابل، نظام‌های دموکراتیک به پرورش شهروندانی با تفکر آزاد و خلاقیت نیاز دارند و بنابراین باید به علوم انسانی و هنر توجه کنند.

6️⃣ تهدیدات پیش‌روی علوم انسانی
نوسباوم در فصل‌های پایانی کتاب، از تهدیدهایی که علوم انسانی را در سراسر جهان به حاشیه می‌برد، صحبت می‌کند. او اشاره می‌کند که کاهش بودجه‌ها و حمایت از علوم انسانی در دانشگاه‌ها و مدارس، توجه بیشتر به آموزش‌های فنی و شغلی، و حذف دروس مرتبط با هنر و فلسفه می‌تواند جوامع را به سمت از دست دادن ارزش‌های دموکراتیک و انسانی سوق دهد. نوسباوم هشدار می‌دهد که اگر این روند ادامه یابد، جامعه به جای شهروندانی آگاه و مشارکت‌جو، افرادی مادی‌گرا و مصرف‌گرا خواهد داشت که به‌سادگی به سمت اندیشه‌های غیرعقلانی و خودمحورانه گرایش پیدا می‌کنند.


🔸نوسباوم برای مقابله با این مشکلات و تهدیدات، چندین راه‌حل و پیشنهاد ارائه می‌دهد🔸

🔹افزایش بودجه و حمایت از علوم انسانی: دولت‌ها و نهادهای آموزشی باید به علوم انسانی و هنر اهمیت بیشتری بدهند و بودجه‌های لازم را برای توسعه این رشته‌ها فراهم کنند.
🔹تاکید بر تربیت انسانی و اخلاقی در برنامه‌های آموزشی: نوسباوم پیشنهاد می‌کند که مدارس و دانشگاه‌ها باید به‌جای تمرکز صرف بر مسائل فنی، به پرورش تفکر انتقادی، خلاقیت و همدلی بپردازند.
🔹تشویق به مطالعه آثار کلاسیک فلسفی و ادبی: آثار کلاسیک، ارزش‌های انسانی و اجتماعی را به ما یادآوری می‌کنند و به ما کمک می‌کنند که به مسائل اخلاقی و اجتماعی با دید باز نگاه کنیم.
🔹توسعه آموزش هنر و تئاتر: نوسباوم تاکید دارد که هنر، به‌ویژه تئاتر، می‌تواند به عنوان ابزاری برای تقویت همدلی و خلاقیت در کودکان و نوجوانان مورد استفاده قرار گیرد.

🔸نتیجه‌گیری🔸
🔹نه برای سود کتابی است که از نقش آموزش و علوم انسانی در پرورش شهروندان آگاه و دموکراتیک دفاع می‌کند و به‌ویژه در دنیای امروز که فشار اقتصادی و سودآوری به عنوان معیارهای اصلی آموزش قرار گرفته‌اند، اهمیت زیادی دارد. نوسباوم با نقد نظام‌های آموزشی رایج و تاکید بر ارزش‌های دموکراتیک و انسانی، به ما یادآوری می‌کند که اگر خواهان جامعه‌ای عادلانه و پایدار هستیم، باید علوم انسانی را به عنوان بخش مهمی از نظام آموزشی حفظ کنیم و از آن حمایت کنیم.

به‌زودی در مدرسهٔ تردید:

🔷دورهٔ متن‌کاوی

زمستان ۱۴۰۳

🔹کتاب زمان و سرمدیت
مدرس: دکتر یاسر میردامادی

🔹کتاب برابری و جانبداری
مدرس: دکتر جواد حیدری

شروع دوره: ۳ بهمن

@tardidschool

برای تو و خویش
چشمانی آرزو می‌کنم
که چراغ‌ها و نشانه‌ها را در ظلمات‌مان ببیند
گوشی
که صداها و شناسه‌ها را در بیهوشی‌مان بشنود
برای تو و خویش
روحی
که این‌همه را در خود گیرد و بپذیرد
و زبانی
که در صداقتِ خودْ ما را از خاموشی خویش بیرون کشد
و بگذارد از آن‌چیزها که در بندمان کشیده‌ است سخن بگوییم.

مارگوت بیکل/ شاملو

@eudemonia

آنچه در دورهٔ دیپلم پایه گذشت و آنچه بعد از آن پیش‌رو است:

به‌زودی در مدرسهٔ تردید

🔷برگزاری دوره‌های متن‌کاوی

@tardidschool

💬 آنچه در دورهٔ برابری و جانبداری
خواهد گذشت.

از زبان مدرس درس: دکتر جواد حیدری

🔷دوره‌های کوتاه مدت مدرسهٔ تردید
🔹متن‌کاوی

🔹زمان کلاس: چهارشنبه‌ها ساعت ۱۹
🔹شروع دوره: ۱۰ بهمن‌ماه


❌لینک ثبت‌نام:

https://tardidschool.com/product/winter-text-mining-courses/

@tardidschool

https://www.etemadnewspaper.ir/fa/main/detail/229244


درباره توجه‌آگاهی، روزنامه اعتماد

چرا فیلسوفان باید در فضای مجازی حضور داشته باشند؟
حضور فعال و آگاهانه در فضای مجازی، از اینستاگرام و شبکه‌های اجتماعی کنونی تا متاورس و دیگر دنیاهای مجازی آینده، انتخابی شخصی یا صرفاً ابزاری برای سرگرمی نیست، بلکه یک الزام برای درک بهتر، تبیین دقیق‌تر، و مهم‌تر از همه، تعهد به مسئولیت‌پذیری و آگاهی‌بخشی در عصر دیجیتال است.
اینستاگرام، تلگرام، و پلتفرم‌های مشابه به بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی روزمره‌ی میلیون‌ها نفر تبدیل شده‌اند: بستری برای شکل‌گیری هویت، برقراری ارتباطات، تبادل اطلاعات، و حتی سازماندهی جنبش‌های اجتماعی و سیاسی. نادیده گرفتن این فضا، نادیده گرفتن بخش مهمی از تجربه‌ی انسانی در قرن بیست‌ویکم است.

مشکل ناظر خارجی و لزوم «تجربه‌ی زیسته»
تصور کنید یک مردم‌شناس بخواهد فرهنگ قبیله‌ای دورافتاده را بررسی کند. آیا صرفاً با خواندن کتاب‌ها و مقالات می‌تواند به درک درستی از آن فرهنگ برسد؟ خیر! باید به میان آن قبیله برود، با مردم زندگی کند، و از نزدیک با آداب و رسوم آنها آشنا شود. به نحوی مشابه، فیلسوفی که می‌خواهد رفتار انسان در عصر پلتفرم‌ها را تبیین کند، از چیستی روابط اجتماعی، سیاسی، و اخلاقی انسان عصر حاضر سخن گوید، معرفت و صدق را در دوران پساحقیقت بررسی کند، و از متافیزیک هوش مصنوعی و فضای مجازی سردرآورد، نمی‌تواند صرفاً از منظر یک ناظر خارجی به چنین پلتفرم‌هایی نگاه کند. باید در این فضا حضور داشته باشد، با الگوریتم‌ها، فرهنگ‌های آنلاین و چالش‌های کاربران آشنا شود و سپس از منظر ناظر خارجی آن را تحلیل کند.

سقراط در میدان شهر
سقراط را به یاد آوریم که فلسفه را به میان مردم می‌برد. در میدان شهر با مردم سخن می‌گفت، سؤال می‌پرسید و آنها را به تفکر وامی‌داشت. اینستاگرام و تلگرام میدان شهرهای امروزاند. فیلسوف باید به این میدان بیاید، با مردم سخن گوید، سؤال بپرسد و به آنها کمک کند تا درباره‌ی مسائل مهم زندگی‌شان به شکلی نقادانه و آگاهانه بیندیشند.

اجتناب‌ناپذیری تکنولوژی‌ها
دوست داشته باشیم یا نه، به‌سرعت درحال ورود به دنیای متاورس و فضاهای مجازی مشابه هستیم. فضاهایی که به زودی فراتر از سرگرمی رفته و به بسترهایی برای آموزش، کار، تجارت و حتی خلق هویت‌های جدید تبدیل خواهند شد. فیلسوفانی که امروزه از این فضاها اجتناب می‌کنند، با چشمانی بسته وارد جهان جدید می‌شوند و فرصت درک واقعیت‌های نوظهور و چالش‌های اخلاقی و اجتماعی آن را از دست می‌دهند.

درسی از تاریخ تکامل
بار نخست نیست که در تاریخ تکامل انسان چنین تغییرات بزرگی را تجربه می‌کنیم. تکنولوژی همواره نیرویی قدرتمند در تغییر زندگی انسان بوده است. از کشف آتش که منجر به پخت غذا، افزایش اندازه‌ی مغز و توسعه‌ی فعالیت‌های اجتماعی شد، تا اختراع ابزارهای سنگی که شکار را تسهیل و مهارت‌های شناختی را تقویت کرد، و کشاورزی که یکجانشینی و ساختارهای اجتماعی پیچیده را به ارمغان آورد، تکنولوژی همواره عادات، رفتار و حتی سرشت‌مان را دگرگون کرده است.
اما بار اول است که چنین تغییرات بزرگی را در چنین زمان کوتاهی تجربه می‌کنیم. و چنین سرعت تغییراتی برای سلامت روان انسان خطرناک است. دنیای دیجیتال تیغی دولبه است. در کنار فرصت‌های بی‌شمار برای ارتباط، آموزش و خلاقیت، خطراتی جدی نیز برای سلامت روان افراد، به‌ویژه جوانان، وجود دارد: اعتیاد، مقایسه‌ی اجتماعی، تصویر بدنی منفی، قلدری سایبری، انتشار اطلاعات نادرست، و انزوا. و این مسئولیت خطیر روشنگری را بر دوش فیلسوفان می‌گذارد.

تریبونی برای آگاهی‌بخشی
فیلسوفان نه تنها باید برای درک این فضاها در آنها حضور داشته باشند، بلکه باید از پلتفرم‌های مجازی به عنوان تریبونی برای روشنگری، آگاهی‌بخشی و ترویج تفکر انتقادی استفاده کنند. باید به مردم، به ویژه به جوانان کمک کنند تا آگاهانه و مسئولانه از فضای مجازی استفاده کنند، در برابر فشارهای اجتماعی مقاومت، هویت خود را در دنیای واقعی پیدا، ارتباطات معناداری برقرار، و سلامت روان خود را حفظ کنند.
بدون حضور در فضایی که مردم در آن حضور دارند، و به زبانی که می‌فهمند، چگونه ممکن است با آنان ارتباط برقرار کرد؟ دون شأن سقراط نبود که چنین کند. فیلسوف امروز نیز بدون رفتن به درون دریا نمی‌تواند ندای بازگشت به طبیعت و روابط اجتماعی بدن‌مند را به گوش نسلی که بیشترین ساعات خود را در فضاهای مجازی می‌گذرانند برساند. باید خیس شد.

البته تذکر مجدد این نکته مهم است که این حضور برای فیلسوفان فداکارانه نیست. کوهی از مسائل نظری جذاب وجود دارد که در بدو امر و بدون تجربه‌های زیسته، برای فیلسوف طرح نمی‌شوند و اگر هم طرح شوند پاسخ‌های او بخت چندانی برای آنکه حظی از واقعیت داشته باشند ندارد. (مثلاً درک چیستی و کارکرد رمزارزها برای فیلسوفان نسل قبل سخت است. در حالی‌که رمزارزها بنیان‌های اقتصاد را شکل خواهند داد.)

هادی صمدی
@evophilosophy

📝روایت مایکل سندل از بازاری شدن جهان‌ زندگی انسان معاصر

(به جای تبریک روز ولنتاین)

🔹مختار نوری

❇️مایکل سندل از مشاهیر فلسفه سیاسی و اخلاق معاصر غرب و از چهره‌های مطرح اندیشه جماعت‌گرایی است. شهرت و اهمیت سندل بیش از هر چیز متاثر از کتاب تاثیرگذارش یعنی «لیبرالیسم و محدودیت‌های عدالت» است که در سال 1982 میلادی و در نقد اثر برجسته جان راولز یعنی نظریه عدالت و نظریه عدالت به مثابه انصاف و لیبرالیسم وظیفه‌گرا و کانتی او نگارش نمود. سندل همچنین به جهت ایراد سخنرانی‌های پر مخاطب در کلانشهرهای مطرح دنیا نظیر واشنگتن دی. سی، لندن، نیوکاسل و ... در باره مسائل عینی زندگی عمومی و کف خیابان در بین مردم عادی نیز شهرت زیادی کسب نموده است. با این حال، هدف بحث حاضر پرداختن به مباحث فلسفی و پیچیده موجود در اندیشه و دستگاه فکری سندل مانند مواجهه جماعت‌گرایانه او با اندیشه لیبرال‌های معاصر چون راولز، نوزیک، دوورکین و ... نیست، بر عکس تلاش این است تا به جنبه‌ای از اندیشه این متفکر جماعت‌گرا (خود سندل از برچسب جماعت‌گرایی راضی نیست) اشاره شود که می‌توان آن را پولی شدن و بازاری شدن جهان زیست/ زندگی انسان معاصر دانست. در روایت سندل و آنگونه که در کتاب «آنچه با پول نمی‌توان خرید» تشریح می‌کند، بازاری شدن به همه حوزه‌های زندگی انسان معاصر از جمله عشق، هدیه، تبریک‌گویی، کسب افتخار، آموزش، فرزندآوری و زایمان، طرح ترافیک، تفریحات و ... سرایت کرده است، به گونه‌ای که هیچ پدیده‌ای نیست که نتوان آنرا با پول خرید، افسوس! از این رو سندل می‌گوید باید از خودمان بپرسیم آیا چیزهایی هست که نشود با پول خرید؟ پاسخ او منفی است، زیرا با پول می‌توان همه چیز را خرید! سندل این وضعیت را «فخر فروشی بازار» می‌نامد که در آن راه بهروزی و شادکامی مردم از بازار و از دریچه پول می‌گذرد! پس از تشریح این وضعیت نابسامان در زندگی انسان معاصر، سندل این پرسش جدی را مطرح می‌کند که این حرکت به سوی پولی شدن جامعه‌ای که در آن همه چیزش قابل خرید و فروش است چرا باید ما را نگران کند؟ او پاسخ می‌دهد به دو علت "نابرابری" و "فساد" عمیقا باید نگران وضعیت موجود بود! به نابرابری فکر کنید، در جامعه‌ای که همه چیزش قابل خرید و فروش باشد، زندگی برای افراد بی‌بضاعت سخت می‌شود، البته اگر با پول فقط بتوان قایق شخصی و تعطیلات آنچنانی و با کیفیت خرید، نابرابری خیلی اهمیت ندارد، اما اگر بتوان با پول مراقبت پزشکی و سلامت، خانه در محله‌ای امن، تغذیه مناسب، امکان تحصیل در مدارس نخبه‌پرور به جای مدارس ورشکسته را خرید، زمین تا آسمان فرق می‌کند که پول داشته باشی یا نداشته باشی! سندل در ادامه می‌گوید قیمت گذاشتن روی همه چیز مایه فساد نیز خواهد بود، به این صورت که بازار فقط کالا پخش نمی‌کند، بلکه نوع نگاه به کالا را هم نشان می‌دهد و تبلیغ می‌کند. برای مثال به مزایده گذاشتن صندلی‌های و اموال یک دانشگاه ممکن است به بودجه دانشگاه کمک کند، اما شرافت و ارزش مدرکش را نیز همزمان زیر سوال می‌برد، یا استخدام نیروهای خارجی برای جنگیدن به جای ما ممکن است جان شهروندان ما را حفظ کند، ولی معنای شهروندی به صورت رایج آن را خراب می‌کند، چون معتقدیم که تکالیف مدنی را نباید ملک خصوصی به شمار آورد، باید مسئولیت اجتماعی برشمرد ...! در دستگاه فکری سندل چنین وضعیتی  را می‌توان دست‌اندازی بازار و فرهنگ پولی بر جنبه‌هایی از زندگی دانست که از قدیم هنجارهای غیر بازاری بر آنها حاکم بوده‌اند. به هر شکل، این وضعیت از مهمترین تحولات زمانه معاصر ماست که فیلسوف سیاسی اخلاق‌گرای معاصر یعنی سندل آن را به شیواترین شکل ممکن در آثار مهم خود به بحث گذاشته و البته به بیان‌های دیگری توسط برخی از متفکران و جامعه‌شناسان امروزی نیز مطرح شده است. این تحول هر چه هست، نتیجه آن را می‌توان بازاری شدن و پولی جهان زیست/ زندگی انسان معاصر دانست. بدون شک پدیدار شدن این نوع جهان با چنین خصایلی منجر به گسترش هر چه بیشتر خودخواهی، نگرش‌های ابزاری، کشمکش و نابسامانی اخلاقی میان انسان‌ها شده و در ادامه متاسفانه گسترش بیشتری نیز در پی خواهد داشت!

https://t.me/DrMokhtarNouri

🎉🎉 در دست انتشار

شادکامی
درس‌هایی از یک علم جدید
ریچارد لیارد
ترجمۀ گیتی پورزکی
مجموعۀ «خوب زیستن»/ دبیر مجموعه: بابک عباسی
۳۷۲ صفحه/ قیمت پشت جلد: ۴۰۰۰۰۰ تومان
قیمت در ایام پیش‌خرید: ۳۴۰۰۰۰ تومان
بازدید و خرید از سایت نشر:
https://kargadanpub.com/book/%d8%b4%d8%a7%d8%af%da%a9%d8%a7%d9%85%db%8c/

🔸 شادکامی در دل زندگی ما وجود دارد. غالب مردم درآمد بیشتری می‌خواهند و برای آن می‌کوشند، اما با اینکه جوامع غربی ثروتمندتر شده‌اند، مردمانش شادکام‌تر نشده‌اند. این جملات یاوه‌هایی قدیمی نیستند، بلکه واقعیاتی هستند که در کثیری از آثار و پژوهش‌های علمی ثابت شده‌اند. روش‌های خوبی برای سنجش میزان شادکامیِ افراد وجود دارد و تمامی شواهد گویای این است که به‌طور میانگین، امروزه مردم در قیاس با پنجاه سال پیش شادکام‌تر نیستند، درحالی‌که در همین مدت میانگینِ درآمد بیش از دوبرابر شده است. این تناقض در ایالات‌متحدۀ امریکا، بریتانیا و ژاپن صادق است.
🔸 نویسندۀ این کتاب اقتصاددان است و این رشته کمک زیادی به او کرده است. اما از نظر او، در علم اقتصاد تغییر در شادکامی جامعه با تغییر در قدرت خریدْ یکسان – یا تقریباً یکسان – انگاشته شده است. او چنین نگرشی را نمی‌پذیرد و بر این باور است که تاریخ پنجاه‌سالۀ اخیر نیز نادرستی آن را نشان داده است.
🔸 درعوض، از نظر او، در روان‌شناسیِ جدید شادکامی، امکان تدوین نگرشی جایگزین فراهم شده که، به‌جای ادعا، مبتنی بر شواهد و مدارک است. بدین‌ترتیب، او می‌کوشد با استفاده از روان‌شناسی جدید و همچنین علم اقتصاد، مغزشناسی، جامعه‌شناسی و فلسفه، دیدگاه تازه‌ای دراین‌باره شرح‌وبسط دهد که کدام سبک زندگی و کدام سیاست‌ها معقول‌اند.
🔸 علاقه‌مندان می‌توانند برای پیش‌خرید کتاب به سایت نشر کرگدن مراجعه کنند. در ایام پیش‌خرید تخفیف ویژه‌ای برای کتاب‌ها در نظر گرفته شده است.

#نشر_کرگدن، #در_دست_انتشار، #حق، #شادکامی، #ریچارد_لیارد، #گیتی_پورزکی، #خوب_زیستن، #بابک_عباسی، #روان‌شناسی_شادی، #اقتصاد_شادی، #فلسفه_شادی

 پنج باور نادرستی که مانع تغییرات مفید‌اند: خوانشی تکاملی

عموم انسان‌ها خواهان تغییراند و عموماً در این مسیر شکست می‌خورند. استیون هیز، روان‌شناس شناخته‌شده‌ی حوزه‌ی اَکت، اخیراً مقاله‌ی کوتاهی در سایت روان‌شناسی روز منتشر کرده که در آن پنج باور نادرست را علت این ناکامی‌ مراجعان خود می‌داند.

باور نادرست اول: تغییرات بلافاصله پس از تصمیم‌گیری رخ می‌دهند!
اما واقعیت این است که تغییر فرایندی تدریجی است و به صبر نیاز دارد. شکست‌ها بخش طبیعی مسیرند.

باور نادرست دوم: برای تغییر باید اراده کنیم!
اما واقعیت این است که اراده محدودیت‌های بزرگی دارد و تغییرِ مؤثر، مستلزم اصلاح محیط و ساخت تدریجی عادت‌هاست.

باور نادرست سوم: اقدام به تغییر نیازمند انگیزه بالاست!
اما انگیزه نوسانات زیادی دارد و محول کردن تغییر به برخورداری از انگیزه، به باقی ماندن در وضع کنونی می‌انجامد.

باور نادرست چهارم: درک یک مشکل (از جمله با کمک درمان‌گر) به‌معنای تغییر خودکار آن است!
اما بینش بدون اقدام بی‌فایده است.

باور نادرست پنجم: پیشرفت باید خطی باشد و عقب‌گرد به‌معنای شکست است!
اما پیشرفت عموماً غیرخطی است.

تبیین‌های تکاملی ایجاد این باورهای نادرست
یک. مغز انسان برای واکنش فوری به تهدیدها (مثل فرار از خطر) یا بهره‌برداری سریع از فرصت‌ها (مثل یافتن غذا) تکامل یافته است. این سیستمِ «پاداش فوری» در محیط‌های نیاکان ما حیاتی بود، زیرا بقا به اقدامات آنی وابسته بود. امروزه سرعت تغییرات بسیار زیاد است و با سرعت تکاملِ مغز هماهنگ نیست.

دو. اراده (خویشتن‌داری)، برای مدیریت منابع محدود، مانند غذا، در محیط‌های نامطمئن تکامل یافته است. مغز به‌گونه‌ای طراحی شده که از مصرف انرژی غیرضروری اجتناب کند. اما با وفور منابع انرژی در جهان امروز علت اصلی خویشتن‌داری از بین رفته است. بنابراین اراده از کارکرد اصلی خود در اجداد ما جدا شده و در کارکردهای نوین خود به خوبی عمل نمی‌کند. (جایگزین بهتری برای اراده تأکید بر اصلاح محیط (مثلاً حذف محرک‌های وسوسه‌انگیز) و ساخت عادت‌ها (خودکارسازی رفتارها) است.)

سه. در گذشته‌های دور انگیزه در انسان‌های اولیه به‌صورت دوره‌ای و وابسته به شرایط محیطی (مثل گرسنگی یا خطر) فعال می‌شده است. این نوسان‌های انگیزشی برای بقا مفید بودند، زیرا انرژی را تنها در مواقع ضروری بسیج می‌کردند. در دنیای مدرن، انتظار انگیزه‌ی پایدار غیرواقعی است، زیرا مغز ما برای پاسخ به محرک‌های فوری تکامل یافته، نه برنامه‌ریزی‌های بلندمدت. (بنابراین، تغییر مؤثر، مستلزم ایجاد سیستم‌هایی است که حتی در نبود انگیزه (و از طریق عادت‌ها یا قوانین شخصی) پایدار بمانند.)

چهار. در محیط‌‌زیست نیاکان، تشخیص خطر (مثلاً شناسایی یک شکارچی درنده) بلافاصله به اقدام منجر می‌شد. بنابراین، شناخت بدن‌مند تمایل دارد «درک مسئله» را با «حل مسئله» یکسان بپندارد. اما در مسائل پیچیده‌ی امروزی (مثل اضطراب یا سوءمصرف مواد)، درکِ مسئله لزوماً به اقدام تبدیل نمی‌شود، زیرا مغز به‌طور غریزی برای مقابله با تهدیدهای فیزیکی (نه روانی) طراحی شده است. این شکاف بین شناخت و عمل، بازتابی از تفاوت بین نیازهای تکاملی و مسئله‌های مدرن است.

پنج. طبیعت عموماً غیرخطی است. دوره‌های فراوانی و قحطی، موفقیت و شکست، بخشی از تجربه‌ی تکاملی انسان بودند. مغز برای انعطاف‌پذیری در برابر نوسانات محیطی سازگار شده است. ایده‌ی پیشرفت خطی محصول زیستن در جهان مدرن است و واقعیت تکاملی ما در تضاد است. مغز به‌گونه‌ای تکامل‌یافته که با تغییرات غیرقابل‌پیش‌بینی کنار بیاید، بنابراین عقب‌گردها را نه به‌عنوان شکست، بلکه به‌عنوان بخشی طبیعی از فرایند یادگیری و سازگاری تفسیر می‌کرده است. اکنون با تأکید مداوم بر لزوم پیشرفتِ دائم و به سوی جلو ساختار فکری ما دچار سردرگمی شده است.

بنابراین این پنج باور نادرست، یا بازمانده‌‎هایی از مکانیسم‌های تکاملی‌اند که زمانی برای بقا مفید بودند، اما در جهان پیچیده‌ی امروز ناکارآمدند، یا ممکن است کماکان کارآمد باشند اما محیط به نحوی نامطلوب تغییر کرده است. پذیرشِ تدریجی بودن تغییر، تأکید بر اصلاح محیط، عدم اتکا به انگیزه‌ی گذرا، ضرورت اقدام عملی، و پذیرش غیرخطی بودن پیشرفت، راهکارهایی هستند که با درک سرشت انسان، مسیر تغییر را واقع‌بینانه‌تر می‌سازند.

رقص زندگی
هیز زندگی را به رقص تشبیه می‌کند. زندگی رقصی پرجنب‌وجوش است که گام‌هایی متنوع و منعطف می‌طلبد تا با مسیرهای دگرگون‌شونده هماهنگ بمانیم. گام‌های درست وابسته به بافت موقعیت‌اند؛ گامی که در برهه‌ای سودمند است، شاید در برهه‌ای دیگر به لغزش بینجامد. دگرگونی پایدار، بیش از چند ترفند موقت و ساده را می‌طلبد و نیازمند مهارت‌هایی چندوجهی در ساحت اندیشه، احساس، و کنش است. درک راستینِ رشد، در رصدِ الگوها در گستره‌ی زمان رخ می‌دهد.

هادی صمدی
@evophilosophy