👈روحانی: طبق یک قاعده کلی قیمت ارز در آذر و دی بالا می‌رود و در بهمن و اسفند پایین می‌آید

حسن روحانی، رییس‌جمهوری ایران در گزارش صد روزه عملکرد خود در توضیحاتی درباره نوسان‌های بازار ارز مدعی شد: «در مقطعی از سال جاری به‌خاطر شایعاتی که ایجاد شد، رشدی غیرقابل پیش‌بینی در بازار ایجاد شد که مقدار متعادل شد، اما در عین حال همه ساله در این فصل طبق آمار در آذر و دی، با افزایش قیمت ارز مواجه‌ایم که در بهمن و اسفند پایین می‌آید، امسال هم از آن قاعده کلی مستثنی نیست.»

بررسی‌های ما نشان می‌دهد، آنچه حسن روحانی از آن به عنوان قاعده کلی یاد کرده در بیش از نیمی از ۱۵ سال گذشته مطلقا صادق نبوده است. اگر چه این مدل در ۳ سال گذشته برقرار بوده و نرخ ارز در ماه‌های آذر و دی ماه افزایش و سپس در بهمن و اسفند کاهش یافته، اما اطلاق «قاعده کلی» به رفتار ۳ ساله، اطلاق درستی نیست.

با این اوصاف این گفته حسن روحانی را که «طبق یک قاعده کلی قیمت ارز در آذر و دی بالا می‌رود و در بهمن و اسفند پایین می‌آید» نادرست ارزیابی می‌شود.

درستی‌سنجی کامل را به همراه تصاویر اسناد، لینک‌ها و داده‌های مرتبط در سایت فکت‌نامه ببینید👇
https://factnameh.com/fact-checks/2017-11-30-exchange-rate.html

👈مسعود نیلی: درآمد سرانه ملی ایرانیان در حال حاضر ۷۰ درصد سال ۱۳۵۵ است

مسعود نیلی مشاور اقتصادی حسن روحانی این جمله را در یک سخنرانی با عنوان «ضرورت شکل‌گیری گفت‌وگوی ملی پیرامون حل مشکلات آینده کشور به بهانه چشم‌انداز رشد اقتصادی سال ۱۳۹۶» در اتاق بازرگانی ایران مطرح کرده است. او همچنین تصویری از روند تولید ناخالص داخلی سرانه بدون نفت از سال ۱۳۳۸ تا پایان سال ۱۳۹۵ ارائه کرده است: «درآمد سرانه غیرنفتی در فاصله زمانی ۱۳۵۵ تا ۱۳۶۷، ۶۰ درصد کاهش یافته و این موضوع در افت رفاه مردم اثرگذار بوده، بخشی از این کاهش به دلیل کاهش صورت کسر یعنی کم شدن حجم تولید ناخالص داخلی و بخشی به دلیل رشد مخرج، یعنی افزایش جمعیت کشور بوده است. از سال ۱۳۶۸ تا ۱۳۸۶، با یک رشد نسبتا ناهموار، درآمد سرانه دو برابر شده است، اما از سال ۱۳۸۶ تا کنون، درآمد سرانه ثابت باقی مانده است، به نحوی که رقم درآمد سرانه در دو سال ۱۳۸۶ و ۱۳۹۵ تقریبا برابر بوده است».

رای بررسی این ادعا، باید سراغ آمار معتبر برویم و ببنیم درآمد سرانه ملی ایران طی این سال‌ها چقدر تغییر کرده است. این عدد در واقع حاصل تقسیم تولید ناخالص ملی به جمعیت است و نشان می‌دهد به طور متوسط سهم درآمدی هر شهروند از کل تولید ناخالص ملی کشور چقدر است.

مقایسه این سهم در سال‌های مختلف می‌تواند نشان‌دهنده تغییرات باشد، اما برای آنکه تصویر واقعی‌تری از این مقایسه به دست آید، باید تغییرات ارزش پول در طول زمان نیز در محاسبات در نظر گرفته شود، کما اینکه برای بررسی ادعای مطرح شده از سوی مشاور رییس‌جمهور باید درآمد سرانه را بر اساس قیمت ثابت یک سال مشخص اندازه‌گیری کنیم.

برای این کار سراغ مرکز داده‌های بانک جهانی رفتیم و به نمودار سرانه تولید ناخالص ملی ایران بر اساس نرخ ثابت دلار سال ۲۰۱۰ نگاه کردیم.
آمار نشان می‌دهد متوسط سهم درآمدی هر ایرانی از تولید ناخالص ملی کشور در سال ۱۹۷۶ (۱۳۵۵) بیش از ۸۳۷۰ دلار (به ارزش دلار سال ۲۰۱۰) بوده است. این عدد اما در سال ۲۰۱۵، معادل کمتر از ۵۷۶۰ دلار (به ارزش دلار سال ۲۰۱۰) است.
به بیان ریاضی درآمد سرانه ملی، طی ۴۰ سال ۳۰ درصد کاهش پیدا کرده و درآمد متوسط هر ایرانی در سال ۱۳۹۴، کمتر از ۷۰ درصد درآمد متوسط سال ۱۳۵۵ بوده است.

آمار معتبر بین‌المللی نشان می‌دهد، رشد اقتصادی ایران در یک دوره ۴۰ ساله به اندازه رشد جمعیت نبوده است و سرانه تولید ناخالص ملی طی سال‌های ۱۳۵۵ تا به الان حدود ۳۰ درصد کاهش پیدا کرده است، با این حساب فکت‌نامه ادعای مطرح شده از سوی مشاور اقتصادی رییس‌جمهوری ایران را کاملا «درست» ارزیابی کرده و روی این گزاره که «درآمد سرانه ملی ایرانیان در حال حاضر ۷۰ درصد سال ۱۳۵۵ است» مهر تایید می‌زند.


درستی‌سنجی کامل به همراه تصاویر اسناد،لینک‌ها و داده‌های مرتبط را در سایت فکت‌نامه ببینید👇
https://factnameh.com/fact-checks/2017-12-04-iran-per-capita-income.html
✅ @FactNameh

👈مسعود نیلی: درآمد سرانه ملی ایرانیان در حال حاضر ۷۰ درصد سال ۱۳۵۵ است.
فکت‌نامه بررسی کرده است.
https://factnameh.com/fact-checks/2017-12-04-iran-per-capita-income.html
✅ @FactNameh

(کیفیت پایین)
👈مسعود نیلی: درآمد سرانه ملی ایرانیان در حال حاضر ۷۰ درصد سال ۱۳۵۵ است.
فکت‌نامه بررسی کرده است.
https://factnameh.com/fact-checks/2017-12-04-iran-per-capita-income.html
✅ @FactNameh

⚡️توضیح درباره ویدیو:
در ویدئو به «۶۹درصد کاهش» اشاره شده که باید ۳۱ درصد می‌بود. در واقع درآمد سرانه ایرانیان در سال گذشته ۶۹درصد سال ۱۳۵۵ است. اعداد و ارقام ذکر شده در این گزارش دقیق و برگرفته از آمار بانک جهانی‌اند.

👈ماجرای تلگراف هیتلر به رضاشاه و نام‌گذاری یک محله در تهران به افتخار آلمان نازی

چند نفر از مخاطبان فکت‌نامه، خبری را که در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شود، برای ما فرستادند تا درستی و نادرستی‌اش را بر اساس اسناد و شواهد معتبر بسنجیم و بررسی کنیم.

این خبر تصویر تلگرافی است که ظاهرا آدولف هیتلر رهبر آلمان ۲۰ مارس ۱۹۳۸ (۲۹ اسفند ۱۳۱۶) خطاب به رضاشاه و برای تبریک عید نوروز فرستاده شده و در پایین آن نوشته شده: «آلمانی ها برای توسعه راه‌آهن ایران زحمت زیادی کشیدند، بدین خاطر محله اطراف ایستگاه مرکزی راه آهن جنوب نازی آباد نامیده شد».


فکت‌نامه با کنار هم گذاشتن شواهد تاریخی برای سوالات اصلی این گزارش به این پاسخ‌ها رسیده است؟

🔹 آیا اصل تلگراف هیتلر به رضاشاه درست است؟

پاسخ: ما به اصل سند نرسیدیم، اما با توجه به سابقه ارتباطات و مکاتبات رهبران وقت ایران و آلمان و همین‌طور ساختار محتوا و فرم تلگراف، می‌توان گفت که سند منتشر شده صحیح است.

🔹 آیا رضاشاه به تشویق آلمانی‌ها اسم پرشیا را به ایران تغییر داد؟

پاسخ: طبق اسناد رسمی، پیشنهاد دهنده تغییر نام ایران سعید نفیسی بوده نه یک آلمانی، اما تردید وجود ندارد که گرایش‌های نژادی آلمان نازی در این اقدام بی‌تاثیر نبوده است.

🔹 آیا نازی‌آباد ربطی به آلمان نازی دارد؟

پاسخ: سند معتبری وجود ندارد که برای پاسخ قطعی مثبت یا منفی به این سوال کافی باشد، اما بنا بر سنت نام‌گذاری محله‌ها در تهران، احتمالا این منطقه نیز به اعتبار صاحبان زمین‌ها و باغ‌های اطراف نامگذاری شده است.

درستی‌سنجی کامل به همراه تصاویر اسناد، لینک‌ها و داده‌های مرتبط را در سایت فکت‌نامه ببینید👇
https://factnameh.com/fact-checks/2017-11-12-rezashah-hitler-telegraph.html
✅ @FactNameh

👈محمد جواد آذری جهرمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات: «در سند تبیین الزامات شبکه ملی اطلاعات، مصوب شورای عالی فضای مجازی، اصل بی‌طرفی شبکه، مورد تاکید قرار گرفته و از طرفی برای حمایت از سرویس‌های بومی بر نظام تعرفه ترجیحی نیز به عنوان یک اصل تاکید شده است.»

جست‌وجوهای فکت‌نامه برای پاسخ به این سوال به نتیجه نرسیده و نشانه‌ای از سندی رسمی به چشم نخورده که نشان دهد ایران به طور رسمی پایبند به اصل بی‌طرفی شبکه است. فکت‌نامه ضمن پرهیز از قضاوت درباره مزایا و معایب ایجاد زیرساخت تفکیک ترافیک داخلی و خارجی، اما سیاست‌گذاری‌های موجود (در زمینه اعمال تعرفه اضافه برای ترافیک خارجی) را در تعارض با اصل بی‌طرفی شبکه می‌داند. این کار به طور مشخص ایجاد محدودیت برای ترافیک خارجی است و ذاتا خلاف اصل بی‌طرفی است. این اقدام متفاوت از حمایت از شبکه داخلی است، چراکه کاربران را نشانه گرفته و استفاده از اینترنت بین‌المللی را برای آنها سخت‌تر و پرهزینه‌تر کرده است.

از این فراتر، در بررسی گفته‌های وزیر ارتباطات این احتمال را هم در نظر گرفتیم که ممکن است میان تعریف متداول و معروف از «بی‌طرفی»، تعریف دیگری در ایران وجود داشته باشد. اما تا آنجایی که گشتیم شواهد و قراینی پیدا نکردیم که نشان دهد دولت ایران بر اساس یک سند رسمی ملزم به اجرای هر تعریفی از «اصل بی‌طرفی شبکه» است. در سند مورد اشاره، یعنی مصوبه شورای عالی فضای مجازی با عنوان سند «تبیین الزامات شبکه ملی اطلاعات»، هیچ اشاره‌ مستقیم یا غیرمستقیم به اصل بی‌طرفی دیده نمی‌شود.

درستی‌سنجی کامل را به همراه تصاویر اسناد، لینک‌ها و داده‌های مرتبط در سایت فکت‌نامه ببینید👇
https://factnameh.com/fact-checks/2017-12-11-iran-net-neutrality.html
✅ @FactNameh

👈یحیی رحیم‌صفوی، مشاور عالی رهبر ایران مدعی است بر اساس مطالعات آمریکایی‌ها تا سال ۲۰۳۰ کار «آل‌سعود» تمام خواهد شد.

🔹 یحیی رحیم‌صفوی به طور مشخص نشانی منبع خود را اعلام نمی‌کند، اما بررسی‌های ما نشان می‌دهد که نزدیک‌ترین و معتبرترین چیزی که می‌توان آن را منبع احتمالی مورد اشاره در نظر گرفت، گزارش شورای ملی اطلاعات آمریکا (NIC)، تحت عنوان «جهان‌های جایگزین» است که در دسامبر ۲۰۱۲ منتشر شده.

بر اساس مشاهدات ما هیچ کجای این گزارش به صراحت گفته نشده «تا سال ۲۰۳۰ رژیمی با عنوان آل سعود در خاورمیانه وجود نخواهد داشت». در این گزارش به چالش‌ها و احتمالات و متغییرهایی اشاره شده که ممکن است وضعیت جهان را تا سال ۲۰۳۰ تحت تاثیر قرار دهد.

تنها در یک پارگراف از این گزارشِ ۱۳۷ صفحه‌ای که به مخاطرت مبهم و ناپایدار خاورمیانه می‌پردازد به احتمال فروپاشی نظام سیاسی در عربستان هم اشاره شده است، چنانکه در همان سطر تداوم نظام جمهوری اسلامی نیز در ایران نیز با قید «اگر» همراه است.

آقای رحیم‌صفوی همچنین با اشاره به «مطالعات آمریکایی‌ها» گفته است «این آمریکایی‌ها و صهیونیست‌ها هستند که می‌خواهند حاکمان سعودی را با اعمال مستبدانه خودشان و با ظلم و تجاوز و توطئه خودشان به سمت نابودی بکشانند». از این گفته چنین استنباط می‌شود که دولت آمریکا ضمن ترسیم چشم‌انداز احتمالی ۲۰۳۰، به دنبال پیاده‌سازی آن نیز هست، که با توجه به ساختار گزارش نمی‌تواند ادعای درستی باشد. به عنوان مثال با این استدلال باید گفت آمریکا همزمان در حال پیگیری پروژه دیگری برای عقب ماندن از چین در زمینه اقتصادی است که حتی بر اساس تئوری توطئه نیز ادعایی خنده‌دار به نظر می‌رسد.

این گزارش بیش از آنچه در مقام پیش‌بینی آینده باشد، در مقام ترسیم چشم‌اندازهای احتمالی بر اساس تجزیه و تحلیل داده‌های موجود در سال ۲۰۱۲ است و نمی‌توان برای گزاره‌های مطرح شده در آن اعتبار پیش‌بینی مطلق قائل شد، چنانکه با گذشت ۵ سال بسیاری از متغییرهای منطقه خاورمیانه دگرگون شده‌اند. با فروکش کردن تب بهار عربی، و همین‌طور بعد از توافق هسته‌ای ایران با قدرت‌های جهانی، بسیاری از داده‌های مربوط به خاورمیانه‌ این گزارش خاورمیانه اعتبارشان از دست داده‌اند و مسایل تازه‌ای جانشین مسایل سال ۲۰۱۲ شده‌اند که چشم‌انداز ۲۰ سال آینده منطقه را متفاوت از چشم‌انداز ۵ سال پیش می‌کند.

در واقع آنچه از سوی مشاور عالی رهبر ایران به عنوان یک منبع در نظر گرفته شده یک گزارش قدیمی است مربوط به زمانی که در خاورمیانه حتی خبری از داعش نبوده است. قاعدتا استناد به نتایج این گزارش امروز اعتبار چندانی ندارد، ضمن اینکه احتمال فروپاشی سیاسی عربستان سعودی، نه یک سرفصل مهم، بلکه تنها یک اشاره‌ کوچک به وضعیت‌های محتمل در خاورمیانه است.

با این اوصاف فکت‌نامه، این ادعای یحیی رحیم‌صفوی را که «طبق پیش‌بینی آمریکایی‌ها تا سال ۲۰۳۰ رژیمی به نام آل سعود وجود نخواهد داشت» و «آمریکایی‌ها دنبال سقوط نظام سعودی‌اند»، ادعایی مخدوش و نادرست ارزیابی می‌کند.

درستی‌سنجی کامل را به همراه تصاویر اسناد، لینک‌ها و داده‌های مرتبط در سایت فکت‌نامه ببینید👇
https://factnameh.com/fact-checks/2017-12-18-2017-12-18-middleeast2030.html

✅ @FactNameh

🍉 شب یلدای خوب و خوشی رو براتون آرزو می‌کنیم!
هندونه و انار فراموش نشه!

🍉 یلداتون مبارک!
#Yalda #یلدا_مبارک #یلدا

@Aslnoozdah

🔹از ما زیاد درباره هارپ پرسیده‌اند. این استاد زلزله‌شناسی به صراحت توضیح می‌دهد هارپ و زلزله ارتباطی با هم ندارند. دخالت انسان و تحریک زمین در عمق چند کیلومتری، از نظر فیزیکی غیرممکن است.
✅ @FactNameh

👈آیا این نخستین بار است که بودجه به صورت علنی منتشر می‌شود؟

حسن روحانی، ۱۹ آذرماه لایحه بودجه سال ۱۳۹۷ را تقدیم مجلس کرد. متن لایحه و پیوست‌های آن همزمان در خبرگزاری‌های رسمی منتشر شد و اطلاعات مندرج در لایحه به سرعت به سرخط اخبار در میان رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی تبدیل شد. حجم اظهار نظرها و انتقادها از بودجه پیشنهادی دولت، بیش از گذشته بود. این بار نه‌تنها رسانه‌های عمومی و حرفه‌ای که رسانه‌های غیررسمی عمومی هم در شبکه‌های اجتماعی-به خصوص کانال‌های تلگرامی- هم درباره بودجه مطالبی منتشر می‌کردند.

درست سه هفته بعد از انتشار لایحه بودجه ۹۷ و واکنش رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی به آن، اعتراض‌های سراسری از هشتم دی ماه در شهرهای مختلف ایران آغاز شد. این همزمانی نسبی باعث شد برخی تحلیل‌گران از نقش بودجه در وقایع اخیر سخن بگویند #تظاهرات_سراسری را نتیجه‌ی شفافیت بی‌سابقه دولت روحانی در علنی کردن لایحه بودجه بدانند.
بعضا مدعی شدند: «این اولین بار پس از انقلاب بهمن است که ارقام بودجه با ذکر جزئیات منتشر می‌شود و به روشنی مردم را در جریان حیف و میل‌های چپاولگرانه از ثروت عمومی قرار می دهد.»

بررسی‌های ما نشان می‌دهد، آنچه امروز از بودجه ۱۳۹۷ مورد توجه قرار گرفته در سال‌های گذشته نیز منتشر ‌می‌شده و در دسترس عمومی قرار می‌گرفته است. شاید افزایش فعالیت عمومی ایرانیان در شبکه‌های اجتماعی و توسعه فعالیت رسانه‌های عمومی غیررسمی باعث شده تا اخبار و مطالب مربوط به بودجه بیش از گذشته مورد توجه قرار بگیرد. مسلم است این جلب توجه عمومی دلایل دیگری دارد و چندان مرتبط با تغییر متن یا ساختار لایحه بودجه ندارد.

از سوی دیگر، آنچه این روزها به عنوان شفافیت بودجه مطرح است، بیش از آنکه ناظر به جزییات مطرح شده در لایحه بودجه باشد، مربوط به عملکرد آینده دولت است و تحقق آن وابسته به توانایی دولت دوازدهم در اجرای سازوکار عملکردی بودجه خواهد بود. در آینده مشخص خواهد شد چقدر انتقال برخی ردیف‌های متفرقه به ردیف‌های قابل پیگیری و همین‌طور انتشار گزارش‌های عملکرد نهادهای اجرایی، منجر به شفافیت بودجه خواهد شد، اما آنچه اکنون مشخص است این شفافیت ربطی به جزییات منتشر شده در لایحه بودجه ندارد.

بنابراین فکت‌نامه آنچه را که این روزها در برخی رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی درباره شفافیت بی‌سابقه لایحه بودجه ۹۶ مطرح شده «نادرست» می‌داند.

درستی‌سنجی کامل را به همراه تصاویر اسناد، لینک‌ها و داده‌های مرتبط در سایت فکت‌نامه ببینید👇
https://factnameh.com/fact-checks/2018-01-04-budget.html

✅ @FactNameh

پاسخ به برخی سوالات درباره گزارش شفافیت بودجه: https://t.me/factnameh/108
به طور مشخص سوال این است که آیا لایحه بودجه ۹۷ برای اولین بار به این شکل (یعنی با ذکر رقم دقیق اعتبارات پیش‌بینی شده دستگاه‌ها و نهادهای مختلف) منتشر شده یا نه؟
1️⃣سابقه انتشار آنلاین پیوست‌های بودجه به آذر ۹۲ برمی‌گردد. وقتی دولت روحانی لایحه بودجه ۹۳ را به مجلس تحویل داد. بودجه در ایران هیچ وقت محرمانه نبوده و پیش از ۹۳ نیز رسانه‌های پیگیر امکان دسترسی داشته‌اند، اما جزییات تا زمان تصویب و انتشار قانون در دسترس عموم نبوده.
2️⃣ اغلب جزییات خبرساز بودجه ۹۷، بیش از ۴ سال است که در دسترس رسانه‌ها و عموم مردم قرار دارد.
3️⃣ در سال‌های گذشته نیز، مقایسه‌ بودجه نهادها، موضوع گزارش‌ رسانه‌ها بوده. اما امسال حجم اخبار و گزارش‌های بودجه‌ای در رسانه‌های رسمی و غیررسمی و شبکه‌های اجتماعی به طور چشمگیری افزایش یافته. چرا؟ پاسخ به این سوال خود موضوع یک گزارش تحلیلی مستقل است.
4️⃣بودجه ۹۷ تغییراتی دارد که می‌توان آن را گام‌هایی در جهت شفافیت دانست، اما ربطی به شکل و نحوه انتشار آن ندارد. ویژگی بودجه امسال یکی انتقال برخی ردیف‌ها و دیگری تخصیص عملکردی بودجه بعضی دستگاه‌ها است. اثر این شفافیت در آینده و موقع حسابرسی و انتشار گزارش‌های سه ماهه مشخص می‌شود

تصاویر و اطلاعات بیشتر👈 https://goo.gl/kWxMDE

✅ @FactNameh

👈 آیا علی عبده در مرگ غلامرضا تختی نقش داشته است؟

یکی از کابران فکت‌نامه با ارسال تصویری از یک بریده روزنامه از ما خواسته تا صحت داستان نقش داشتن علی عبده مالک سابق پرسپولیس در قتل غلامرضا تختی را بررسی کنیم.

بریده روزنامه صحت دارد، اما به چند دلیل ادعای مطرح شده درباره ارتباط قتل غلامرضا تختی توسط علی عبده، نمی‌تواند درست باشد.

اول، داستان درگذشت غلامرضا تختی داستان پیچیده‌ای است. شواهدی هست که نشان می‌دهند تختی به دست خود به زندگی‌اش پایان داده، اما بسیاری باور دارند که تختی به قتل رسیده، اما تاکنون سند قابل ملاحظه‌ای در این باره منتشر نشده است.

دوم، به جز این خبر، تا کنون در هیچ منبع معتبری به ارتباط درگذشت تختی با علی عبده اشاره‌ نشده‌ است.

سوم، منبع خبر ادعای بدون سند یک سازمان سیاسی نزدیک به جزب جمهوری اسلامی است که وعده انتشار اسناد ادعای خود را داده، اما به رغم آنکه فرصت و امکان انتشار سند را داشته، تا الان این کار را نکرده‌اند.

چهارم، این مطلب در یک باکس خبری در روزنامه اطلاعات به نقل از تماس تلفنی به چاپ رسیده است. قاعدتا در صورتی که این خبر در صورت اعتبار، می‌توانست تیتر یک روزنامه‌های پرتیراژ آن زمان باشد که این گونه نبوده است.

با این اوصاف نشانه‌ها حاکی از آنند که مالک سابق باشگاه پرسپولیس نقشی در مرگ تختی نداشته است و چنین ادعایی بی‌اساس و نادرست است.

درستی‌سنجی کامل به همراه تصاویر اسناد، لینک‌ها و داده‌های مرتبط را در سایت فکت‌نامه ببینید👇
https://factnameh.com/fact-checks/2018-01-09-takhti.html
✅ @FactNameh

👈 در شرایط مشابه آنچه در #اعتراضات_سراسری دیدیم، نیافتادن در دام ویدیوها و تصاویر جعلی کار دشواری است. این مقاله راهکار‌هایی برای تمیز دادن عکس‌ها و فیلم‌های واقعی از جعلی در شبکه‌های اجتماعی ارايه می‌کند.

http://telegra.ph/Verify-photo-video-social-media-01-12
✅ @FactNameh

🔷ماجرای ” مخترع نابغه ۱۰ ساله” و اهمیت درستی‌سنجی برای رسانه‌ها و منابع رسمی

داستان و نام حسین عطایی سنگرودی این روزها، سر زبان‌ها افتاده است. او کودک ۱۰ ساله‌ای (متولد ۱۳۸۶) است که با حضور در یک برنامه تلویزیونی مدعی شده، توانایی‌های خارق‌العاده در زمینه طراحی خودرو دارد. از شرکت‌های معتبر خودروساز جهانی مانند تسلا و ولوو پیشنهاد کار گرفته و از یک کالج کانادایی (بدون ذکر نام کالج) برایش دعوتنامه فرستاده شده است...

قاعدتا نخستین کار هر رسانه یا مرجع رسمی در مواجهه با هر ادعای غیرعادی، باید درخواست مدارک مستند و تحقیق برای اطمینان از صحت آن ادعاها باشد. مورد حسین عطایی، یک مورد ویژه و خاص و غیر از عادت معمول کودکانی در سن و سال او بود که باور کردن آن بدون مدرک مستند، برای یک تیم رسانه‌ای غیرقابل قبول است.

کارشناسان احتمالی برنامه «خانه خورشید»، نه تنها در برنامه‌شان مدرکی ارائه ندادند، بلکه شواهد نشان می‌دهد که بدون تحقیق کافی، برنامه را روی آنتن سراسری صدا و سیما پخش کرده‌اند.

حتی به اعتبار سابقه اخباری نظیر تقدیر رییس سازمان برنامه و بودجه نیز، باز هم اطمینان از صحت ادعاهای مطرح شده کار سختی نبود. یک مصاحبه کوتاه و دوستانه با عطایی (یا پدرش، که ظاهرا نقشی مشابه مدیر برنامه را برای پسرش بازی می‌کند) از سوی تهیه‌کنندگان پیش از جلوی دوربین بردن او، می‌توانست صحت ادعاهای او را روشن کند. تهیه‌کنندگان برنامه باید می‌پرسیدند نام کالج کانادایی که برای حسین دعوت‌نامه فرستاده چیست یا در کدام دانشگاه طراحی صنعتی تدریس می‌کند (به دنبالش استعلام از کالج و دانشگاه). اگر حسین در آزمون نرم افزا تخصصی اول شده، کارنامه‌اش کجا است؟ آیا نمی‌شد نمونه‌هایی از کار‌های طراحی صنعتی حسین را درخواست کرد تا دستکم در طول مصاحبه با او به بینندگان نشان داده شود؟
پیدا کردن جواب این سوال‌ها سخت نیست، کمااینکه به فاصله کوتاهی بعد از دیده شدن برنامه، بسیاری از این ادعاها از سوی افراد عادی بررسی شد و به سرعت مشخص شد که هیچ پیشنهاد کاری از شرکت‌های خودروسازی بین‌المللی در کار نیست.

با این همه چه رسانه‌ و چه منابع رسمی، رفتاری غیرمسئولانه با چنین پدیده‌ای دارند. ادعاهایی که رد آن با یک جست‌وجوی سردستی ممکن بود، تبدیل به یک گزارش غیرواقعی می‌شود که هم رسانه‌ را بی‌اعتبار می‌کند، هم اعتبار نهادهای علمی و هم سیاسی را زیر سوال می‌برد و مهمتر از همه کودک ۱۰ ساله را در جایگاه دروغ‌گویی در فضای عمومی می‌نشاند.

درستی‌سنجی کامل به همراه تصاویر اسناد، لینک‌ها و داده‌های مرتبط را در سایت فکت‌نامه ببینید👇
https://factnameh.com/articles/2018-01-16-media-factchecking.html

✅ @FactNameh

🔷پاسخ به سوالات متداول درباره وضعیت اقتصاد ایران

این روزها همزمان با اعتراض‌های سراسری در ایران، صحبت‌های زیادی درباره وضعیت اقتصادی کشوز مطرح می‌شود.
اما باید دید وضعیت اقتصادی ایران، از نظر آمار و شاخص‌های اشتغال و بیکاری، گرانی و کاهش قدرت خرید مردم و همین طور شکاف اقتصادی میان دهک‌های جامعه چگونه است.
ما در این بخش تلاش می‌کنیم تا به طور کوتاه و بر اساس آمارهای رسمی و معتبر، برای برخی از سوال‌های متداول در این روزها، پاسخ‌هایی کوتاه بدهیم؛ پاسخ‌هایی که تصویری تا حدودی دقیق از وضعیت اقتصاد ایران ارائه می‌کند.

❓آیا بیکاری در ایران بیشتر شده است؟

👈پاسخ این سوال مثبت است. طبق آمار رسمی تعداد بیکاران ایران طی سال‌های ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۵ از ۲,۴۸۸,۳۷۳ به ۳,۲۰۳,۳۹۹ رسیده است. به عبارتی طی ۴ سال بیش از ۷۱۵ هزار نفر به جمعیت کسانی اضافه شده که مطلقا بیکار بوده‌اند. یعنی دنبال کار می‌گشته‌اند، اما حتی موفق نشده‌اند یک ساعت در هفته کار پیدا کنند.

از این فراتر آمار کسانی را که به طور ناقص* شاغل محسوب می‌شوند به جمعیت بیکار اضافه کنیم، می‌توانیم تصویر دقیق‌تری از بحران بیکاری در ایران داشته باشیم. در واقع تعداد بیکاران ایران در سال ۱۳۹۵، ۵,۵۳۸,۸۷۷ نفر بوده است. این آمار چهار سال پیش‌تر ۴,۳۹۷,۵۴۲ بوده است.

به عبارتی از میان بیش از ۲۵ میلیون نفر جمعیت فعال ایران در سال ۱۳۹۵، بیش از ۵ میلیون نفر بیکار بوده‌اند. از هر ۵ نفر یکی.

* طبق تعریف مرکز آمار ایران، «افراد دارای اشتغال ناقص زمانی، شامل تمام شاغلانی است که در هفته مرجع، حاضر در سر کار یا غایب موقت از محل کار بوده، به دلایل اقتصادی نظیر رکود کاری، پیدا نکردن ساعت کار بیشتر، قرار داشتن در فصل غیرکاری و… کمتر از ۴۴ ساعت کار کرده و خواهان و آماده برای انجام کار اضافی در هفته مرجع بوده‌اند».

https://factnameh.com/articles/2018-01-13-economy-iran-faq.html

🔷پاسخ به سوالات متداول درباره وضعیت اقتصاد ایران

❓دلیل بیکاری چیست؟

👈طبق آمارهای رسمی کارنامه اشتغال‌زایی دولت حسن روحانی در دوره اول چندان بد نیست. (متوسط سالانه ۲۰۳ هزار شغل کامل و ۱۰۶ هزار شغل ناقص بین سال‌های ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۶)، اما به پای آمار افزایش جمعیت جویای کار نمی‌رسد.

تحلیل این آمار نشان می‌دهد که در سال‌های ۱۳۹۴ و ۱۳۹۵، حدود ۲ میلیون نفر به جمعیت فعال* کشور اضافه شده، در حالی که تعداد افراد شاغل یک میلیون و ۲۸۳ هزار نفر افرایش پیدا کرده است که از میان آنها فقط ۹۹۱ هزار نفر شغل کامل تمام‌وقت پیدا کرده‌اند. چیزی کمتر از نصف آمار افزایش جمعیت فعال.

به عبارتی به ازای هر ۱۰ نفر ایرانی که در این ۲ سال به جمعیت فعال آماده به کار کشور اضافه شده‌اند، فقط ۵ نفر موفق شدند شغل کامل پیدا کنند.

این آمار نشان می‌دهد، اگر اوضاع بر همین منوال پیش رود، و شتاب افزایش جمعیت فعال بیش از شتاب اشتغال‌زایی باشد، هر سال به جمعیت بیکار افزوده می‌شود.

یعنی اگر فرض کنیم در سال‌های آینده جمعیت فعال با همین شیب هم افزایش پیدا کند و دولت هم بتواند فقط برای نیمی از آنها اشتغال ایجاد کند، آن وقت باید منتظر افزایش ۲ میلیون نفری آمار بیکاران واقعی (فاقد شغل کامل) در ایران باشیم. در این صورت حتی اگر آمار اشتغال ناقص را کم کنیم، باز افزایش یک میلیون و ۵۰۰ نفری جمعیت بیکاران، تا سال ۱۴۰۰ گریزناپذیر خواهد بود.

* طبق تعریف مرکز آمار ایران، جمعیت فعال اقتصادی «تمام افراد ۱۰ ساله و بیشتر (حداقل سن تعیین شده) که در هفته تقویمی قبل از هفته آمارگیری (هفته مرجع) طبق تعریف کار، در تولید کالا و خدمات مشارکت داشته (شاغل) یا از قابلیت مشارکت برخوردار بوده‌اند (بیکار)» است.

مقاله کامل را به همراه جدول و نمودار در سایت فکت‌نامه ببینید👇
https://factnameh.com/articles/2018-01-13-economy-iran-faq.html

✅ @FactNameh

🔹درستی‌سنجی ادعای روحانی درباره پایان کار موسسات مالی غیرمجاز

حسن روحانی در تازه‌ترین گفت‌وگوی تلویزیونی خود با شبکه یک سیما گفته است:‌ «اکنون این مساله [موسسات مالی غیرمجاز] تمام شده و ما موسسه اعتباری غیرمجاز نداریم. من به بانک مرکزی دستور داده‌ام مجوز هیچ بانک خصوصی جدید را صادر نکند و مجوزی هم صادر نشده است زیرا همین مجوزهای بی‌حساب برای ما مشکل ایجاد می‌کند.» او این ادعا را در پاسخ به سوالی درباره اقدامات دولت در مهار بحران موسسات مالی، مطرح کرده و مدعی شده: دولت او با صرف بیش از ۱۱ هزار میلیارد تومان از منابع بانک مرکزی، مشکل ۹۸ درصد سپرده‌گذاران را حل کرده است.

در جست‌وجو در میان اخبار و اطلاعیه‌های بانک مرکزی دریافتیم طی دو ماه گذشته، دستکم دو اطلاعیه و یک توضیح رسمی درباره موسسات غیرمجاز منتشر شده که در آن بانک مرکزی، در خصوص فعالیت دو موسسه غیرمجاز در سطح کل کشور هشدار داده‌ است.

👈اطلاعیه اول پنجم آذر ۹۶ منتشر شده و در آن آمده:
«بر اساس اخبار واصله مبنی بر فعالیت غیرمجاز تشکیلاتی موسوم به “موسسه قرض‌الحسنه خاتم‌الانبیاء” در برخی مناطق کشور و انتشار غیرقانونی اوراق گواهی سپرده سرمایه‌گذاری توسط موسسه مذکور، به اطلاع هموطنان گرامی می‌رساند موسسه قرض‌الحسنه خاتم‌الانبیاء فاقد هرگونه مجوز از بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بوده و فعالیت تمام واحدهای آن تحت هر عنوانی غیرقانونی است».

سه روز بعد در توضیح تکمیلی گفته شده اسم کامل این موسسه «موسسه قرض‌الحسنه خاتم‌الانبیاء قائم‌شهر» است که در سطح کشور فعالیت می‌کند.

👈یک ماه بعد در چهارم دی ۱۳۹۶ اطلاعیه بانک مرکزی درباره یک شرکت سرمایه‌گذاری دیگر منتشر شد. بانک مرکزی ایران هشدار داده بود:
«شرکت سرمایه “پیشرو دومان توکان” که با وعده پرداخت سود نامتعارف به جذب سپرده از عموم مردم اقدام کرده است، مجوزی از بانک مرکزی ندارد».

اطلاعات ثبت شرکت «پیشرو دومان توکان» نشان می‌دهد این شرکت در تاریخ ۲۳ تیر ۱۳۹۴ ثبت شده است. طبق بررسی‌های ما، این شرکت یکی از شرکت‌های اصلی مجموعه سرمایه‌گذاری دومان است که در حوزه‌های مختلفی از جمله رستوران‌داری، هتل‌داری و مطبوعات فعالیت می‌کند. روزنامه‌های آسمان آبی و وقایع اتفاقیه و ماهنامه‌های اکسیر و آینده روشن نشریاتی هستند که توسط گروه سرمایه‌گذاری دومان منتشر می‌شوند.

بانک مرکزی در اطلاعیه‌های خود از شهروندان ایرانی خواسته قبل از سپرده گذاری در بانک‌ها و موسسات اعتباری، از قانونی بودن آنها اطمینان حاصل کنند.

طبق فهرست بانک مرکزی،در حال حاضر ۴۲ بانک و موسسه اعتباری و ۴۸ صندوق قرض‌الحسنه قانونی در ایران مجوز فعالیت دارند.

✅هشدارهای دولت اگرچه می‌تواند از سوی دولت به عنوان نشانه‌ای از واکنش فعالانه بانک مرکزی نسبت به فعالیت موسسات غیرمجاز مطرح شود، اما در عین حال نشان می‌دهد، هنوز در نقاط مختلف کشور موسسات غیرمجاز مشغول ترغیب مردم برای سرمایه‌گذاری‌اند. به تعبیری دیگر با تنها در نظر گرفتن یک سابقه دو ماهه حداقل دو مورد مثال نقض ادعای رییس‌جمهوری ایران دیده می‌شود که نشان می‌دهد کار موسسات غیرمجاز تمام نشده و هنوز موسساتی وجود دارند، که بدون داشتن مجوز از بانک مرکزی، مردم را دعوت به سرمایه‌گذاری می‌کنند.

👇متن کامل را به همراه منابع در سایت روحانی‌سنج ببینید
https://rouhanimeter.com/2018/01/rouhani-banks/

@RouhaniMeter

#ویدیو: آیا بیکاری در #ایران بیشتر شده است؟

از میان بیش از ۲۵ میلیون نفر جمعیت فعال ایران در سال ۱۳۹۵، بیش از ۵ میلیون نفر بیکار بوده‌اند. از هر ۵ نفر یکی.
✅ @FactNameh

✅درستی‌سنجی

حسن روحانی در گفت‌و‌گوی تلویزیونی خود گفت: «در سال ۹۶ تا پایان سال، حدود ۹۰ میلیارد دلار ما از نفت و غیرنفت درآمد خواهیم داشت. الان صادرات غیرنفتی ما بالای ۳۰ میلیارد دلار است و نفت ما هم بالای این رقم است. بنابراین تا پایان سال چیزی حدود ۹۰ میلیارد دلار مجموع درآمد کشور خواهد بود».
او این اعداد را در پاسخ به سوال مصاحبه‌کننده رضا رشید‌پور درباره بحران ارزی مطرح کرد و گفت دولت نیازی به دستکاری قیمت ارز ندارد، چرا که «ما خوشبختانه درآمد ارزی‌مان خیلی بیشتر از مخارج ارزی‌مان است»

مقایسه و محاسبه‌ آمارهای رسمی نشان می‌دهند، بر خلاف گفته رییس‌جمهور میزان هزینه‌های ارزی کشور در سال ۹۶، بیشتر از درآمدهای ارزی است.

👈آمار صادرات نفت خام نشان می‌دهند مجموع درآمدهای نفتی ایران در سال ۱۳۹۶، حدود ۴۷ میلیارد دلار خواهد بود که حداقل ۱۲ میلیارد دلارِ آن طبق قانون بودجه در صندوق توسعه ملی ذخیره شده است. از سوی دیگر ارزش صادرات غیرنفتی سال ۹۶ نیز هم چیزی در حدود ۳۵ میلیارد دلار خواهد بود.

در واقع می‌توان گفت کل درآمد ارزی کشور از طریق نفت و صادرات کالا، بیش از ۸۲ میلیارد دلار نخواهد بود، در حالی که رییس‌جمهور مدعی شده بود درآمد ارزی کشور حاصل از صادرات نفت و کالا، تا پایان سال حدود ۹۰ میلیارد دلار است.

از سوی دیگر، آمار نشان می‌دهد مجموع واردات قانونی و قاچاق کالا حدود ۶۲ میلیارد دلار ارز از کشور خارج می‌کند. در بودجه سال ۹۶ پیش‌بینی شده ۳۴میلیارد دلار در بودجه عمومی مصرف شود. که طبق محاسبات ۲۱ میلیارد دلار آن محقق می‌شود.

با این حساب و با در نظر گرفتن هزینه ۲۱ میلیارد دلار در بودجه عمومی، می‌توان گفت مخارج ارزی ایران در سال ۹۶ حتما بیش از ۸۸ میلیارد دلار خواهد بود.

❌با این حساب مشخص است، نه‌تنها اعداد و ارقام ذکر شده در خصوص درآمدها و هزینه‌های ارزی کشور در سال ۹۶، دقیق نیستند، بلکه این گفته که «خوشبختانه درآمد ارزی‌مان خیلی بیشتر از مخارج ارزی‌مان است» ادعایی نادرست است.


👇متن کامل و توضیحات بیشتر را به همراه منابع در سایت روحانی‌سنج ببینید
https://rouhanimeter.com/2018/01/rouhani-interview-factcheck/
@RouhaniMeter