درستی‌سنجی در فضای مجازیِ فارسی؛ شایعات، افسانه‌ها و دروغ‌ها 🔻

👩🏻‍💻 سرعت وقوع حوادث در چند ماه گذشته از ترور قاسم سلیمانی تا شلیک سپاه به هواپیمای مسافربری اوکراینی و شیوع کرونا به طرز عجیبی افزایش یافته است، شرایطی که محیط مناسبی را برای رشد شایعات، اخبار جعلی و پروپاگاندا ایجاد می‌کند. از دلارام صادق‌زاده، دانش‌آموخته‌ی روان‌شناسی و عصب‌شناسی شناختی می‌پرسم چه عواملی انتشار اخبار جعلی و شایعات را افزایش می‌دهد؟ «بزرگ‌ترین و مهم‌ترین عامل، ابهام است. داشتن ابهام برای مغز خیلی سنگین است. مغز برای کشف و پیدا کردن ابهام دائماً انرژی مصرف می‌کند و ترجیح می‌دهد که سریع‌تر با هر اطلاعاتی جاهای خالی را پر کند. وقتی با ابهام مواجه می‌شویم مثلاً درباره‌ی یک موضوع تازه می‌شنویم و چیزی از آن نمی‌دانیم، احتمال دارد از هر خبر و حرف ریز و درشتی استفاده کنیم تا ابهام‌مان را برطرف کنیم.»

🧑🏻‍💻 فرهاد سوزن‌چی از مؤسسان و محققان فکت‌نامه از ترس و نگرانی به عنوانی عوامل اصلی رشد این اخبار یاد می‌کند و می‌گوید: «وقتی مردم نگران باشند اخبار نادرست و جعلی را راحت‌تر قبول می‌کنند. در قضیه‌ی کرونا بسیاری از کارشناسان واقعاً جواب خیلی از سؤالات را نمی‌دانستند. مثلاً ما هنوز دقیقاً نمی‌دانیم که ویروس کرونا از کجا شروع شد اما عده‌ی زیادی فکر می‌کنند که علت آن خوردن سوپ خفاش در چین بوده است. آدم‌ها وقتی نگران‌اند به دنبال جواب هستند و اگر جوابشان را از کارشناسان و متخصصان نگیرند دست‌ به ‌دامن چیزهای دیگر می‌شوند. شما اگر نگران سلامتی خود باشید، دنبال راه حل هستید. یعنی چی که فقط در خانه بمانم و دست‌هایم را بشویم؟ در این جا شایعه‌ی خوردن گرمی‌جات قوت می‌گیرد.»

🧑🏻‍💻 تحقیقات نشان می‌دهد که بسیاری از شهروندان، درستی سنجی‌ای را که نادرستیِ عقایدشان را ثابت کند، نمی‌پذیرند، مخصوصاً اگر این عقاید در حوزه‌ی سیاست باشد. حتی گاهی تلاش برای تصحیح عقیده‌ی غلط افراد باعث می‌شود که با پافشاری بیشتری روی عقاید اشتباه خود تأکید کنند. از دلارام صادق‌زاده پرسیدم چرا واقعیت (fact) و سند سبب نمی‌شود که عقایدمان را تغییر دهیم؟‌ «یکی از مهم‌ترین دلایل‌اش این است که دوست نداریم فکر کنیم که اشتباه کردیم. قبول اشتباه، مدل ذهنی‌مان را زیر سؤال می‌برد و به خود می‌گوییم اگر درباره‌ی این اشتباه کردم درباره‌ی چه چیزهای دیگری اشتباه کرده‌ام؟ اگر مدل ذهنی‌مان را زیر سؤال ببریم، ابهام‌مان بزرگ و بزرگ‌تر می‌شود و دوباره و بیشتر به هر چیزی چنگ می‌اندازیم که نشان دهیم به یک کل منسجم رسیده‌ایم. حتی اگر تصمیم کوچکی درباره‌ی هدف بزرگی را قبول می‌کنیم، هر کار دیگری می‌کنیم که بگوییم آن کار را درست انجام داده‌ایم.»

@NashrAasoo 💬

🐝 اینکه ادعای تاثیر نیش زنبور در درمان یا پیشگیری از #کرونا، پایه و اساس علمی ندارد، کم‌وبیش روشن است.
با این‌حال پیشینه و سوابق "پروفسور" عظیم اکبرزاده خیاوی را بررسی کردیم و به نتایج جالبی رسیدیم.

گزارش کامل را در وبسایت فکت‌نامه بخوانید👇
https://factnameh.com/fact-checks/2020-08-05-bee-covid19-cure.html

در تلگرام👇
https://telegra.ph/factnameh-fact-checks-bee-covid19-cure-2020-08-05

✅ @Factnameh

👈 محمد حسینی، وزیر پیشین ارشاد، در توئیتر با انتشار ویدئویی از زنی که سوره حمد را روی صحنه می‌خواند، نوشت: «دیسکوی مکه با قرائت قرآن آغاز شد».
❌ اولا مکه دیسکو ندارد. دوم اینکه فیلم مورد نظر آقای حسینی، اجرای سال گذشته روتانا طرابزونی، خواننده عرب-آمریکایی در یک فستیوال موسیقی در آمریکا است و ربطی به دولت عربستان ندارد.

گزارش کامل را در وبسایت فکت‌نامه بخوانید👇
https://factnameh.com/fact-checks/2020-08-06-saudi-halal-disco.html

در تلگرام👇
https://telegra.ph/factnameh-fact-checks-saudi-halal-disco-2020-08-05

✅ @Factnameh

🔹 روحانی می‌گوید ایران به نسبت کشورهای غربی تاب‌آوری اقتصادی بیشتری در برابر #کرونا داشته.
❌ این طور نیست! «تاب‌آوری» شاخصی قابل اندازه‌گیری است. در آخرین گزارش تاب‌آوری جهانی که آثار همه‌گیری کووید ۱۹ در آن دیده شده، ایران رتبه ۱۲۵ از ۱۳۰ را دارد.

گزارش کامل را در وبسایت فکت‌نامه بخوانید👇
https://factnameh.com/fact-checks/2020-08-06-iran-covid19-resilience.html

در تلگرام👇
https://telegra.ph/factnameh-fact-checks-iran-covid19-resilience-2020-08-06

✅ @Factnameh

💥 فیلم‌هایی که ادعا می‌کنند #انفجار_بیروت بر اثر برخورد موشک یا شی اتفاق افتاده، ساختگی و جعلی‌اند. در مقاله زیر آنها را بررسی کردیم.👇
https://factnameh.com/fact-checks/2020-08-07-beirut-explosion-missile.html

در تلگرام👇
https://telegra.ph/factnameh-fact-checks-beirut-explosion-missile-2020-08-07

✅ @Factnameh

🏭 پتروشیمی کاوه نه‌تنها بزرگ‌ترین تولیدکننده #متانول در جهان نیست، بلکه در داخل ایران هم «بزرگ‌ترین» نیست. ظرفیت تولید بزرگ‌ترین تولیدکننده متانول در جهان بیش از ۴ برابر بیشتر از پتروشیمی کاوه است.

گزارش کامل را در وبسایت فکت‌نامه بخوانید👇
https://factnameh.com/fact-checks/2020-08-08-iran-methanol-ranking.html

در تلگرام👇
https://telegra.ph/factnameh-fact-checks-iran-methanol-ranking-2020-08-08

✅ @Factnameh

😷 این عقیده که ما در ده سال آینده با خود بیماری #کرونا همراه خواهیم بود، نیاز به بررسی‌های بیشتری دارد. هر چند به نظر می‌رسد منابع رسمی و کارشناسان زیادی به طور جدی هشدار می‌دهند که انسان‌ها در دهه‌های آینده با تبعات این پاندمی دست‌به‌گریبان خواهند بود.

گزارش کامل را در وبسایت فکت‌نامه بخوانید👇
https://factnameh.com/fact-checks/2020-08-08-covid-ten-years.html

در تلگرام👇
https://telegra.ph/factnameh-fact-checks-covid-ten-years-2020-08-08

✅ @Factnameh

👈 چند روز است که این شایعه در شبکه‌های اجتماعی فارسی می‌گردد: «#سلمان_رشدی نویسنده کتاب آیات شیطانی در خانه‌اش در منچستر خودکشی کرد!»
❌ این خبر کاملا ساختگی است. این نویسنده هندی‌-بریتانیایی زنده‌ است و ۲۰سال است که در آمریکا سکونت دارد.👇
https://factnameh.com/fact-checks/2020-08-11-salman-rushdie-suicide.html

در تلگرام👇
https://telegra.ph/factnameh-fact-checks-salman-rushdie-suicide-2020-08-10

✅ @Factnameh

🚘 ❌ هیچ گزارش مدونی از میزان وابستگی ارزی خودروسازی ایران در دست نیست، اما طبق شواهد و قرائن ادعاهای محمود واعظی مبنی بر اینکه «در ایران خودروهایی ۱۰۰٪ داخلی ساخته می‌شود» یا «میزان ارزبری تولید خودرو ۵۰ درصد کاهش یافته» صحت ندارند.

گزارش کامل را در وبسایت فکت‌نامه بخوانید👇
https://factnameh.com/fact-checks/2020-08-11-iran-automotive-industry.html

در تلگرام👇
https://telegra.ph/factnameh-fact-checks-iran-automotive-industry-2020-08-11

✅ @Factnameh

🔹 نماینده بابل: «۵۲ درصد سلاح‌های آمریکا راهی خاورمیانه می‌شود.»
✅ گزارش‌های معتبر بین‌المللی آمار آقای کریمی‌ فیروزجایی را تایید می‌کند، اما باید تاکید کرد آمریکا تنها فروشنده سلاح به خاورمیانه نیست. عوامل زیادی در تشدید رقابت تسلیحاتی در منطقه نقش دارند.

گزارش کامل را در وبسایت فکت‌نامه بخوانید👇
https://factnameh.com/fact-checks/2020-08-12-american-arms-middle-east.html

در تلگرام👇
https://telegra.ph/factnameh-fact-checks-american-arms-middle-east-2020-08-12

✅ @Factnameh

🎥 ویدیو 🎥
🔹نقل قولی منسوب به تاسوکو هونجو دانشمند ژاپنی و برنده جایزه نوبل پخش شده است مبنی بر اینکه #کرونا «ساخته دست انسان» است.

❌ این ادعای نادرست با اینکه قبلا درستی‌سنجی شده، همچنان در شبکه‌های اجتماعی دست به دست می‌شود.

📃 طبق بیانیه رسمی دکتر هونجو، او چنین چیزی نگفته و هیچ مرجع علمی تاکنون ادعای آزمایشگاهی بودن #کووید۱۹ را تایید نکرده است.

برای خواندن درستی‌سنجی در تلگرام، اینجا کلیک کنید.

✅ @Factnameh