ادامه مطلب شکل و ساختار خانواده مقدس نیست
سخن پایانی آنکه متأسفانه اغلب متخصصان علوم اجتماعی نیز مطالعات خود را بر خانواده هسته‌ای متمرکز کرده‌اند که توسط جامعه یا نهادهای حاکم خانواده «نرمال» تعریف می‌شود. ما نیازمند آنیم تا اشکال مختلف خانواده را به رسمیت بشناسیم و مطالعاتمان را به سوی آنها سوق دهیم.
……………………
(1)در «کتاب راهنمای خانواده‌های معاصر: نگاه به گذشته، اندیشیدن به آینده»، به ویژه مقاله جان اسکنزونی، بحث‌های درخور تأملی درباره تغییرات خانواده آمده است:
Coleman، M. ، Ganong، L. H. ،& SAGE Publishing. (2004). Handbook of contemporary families: Considering the past، contemplating the future. SAGE.
✅کانال نویسنده: @fardinalikhah
✅ارسال نظر: @alikhahfardin
………………………….
asriran.com/003TEH

سرقت بطری مایع دستشویی حرفها دارد

حال و روز یک جامعه را نه از تصاویر تلویزیون رسمی آن که مشغول پروپاگاندای تبلیغاتی و آرمانشهرنمایی است که از خلال زندگی جاری و روزمره مردمان آن باید درک کرد.

شیر‌های آبی که حفاظ آهنی نداشته‌اند و به سرقت رفته‌اند و نصب حفاظ‌ فلزی ضخیم برای مایع‌ریز‌ها تا شاید مانع سرقت شود. وقتی این عکس‌ها تهیه می‌شد مردی دید و گفت: به اداره ما بیایید و عکس بگیرید. آنجا دیگر مایع دستشویی هم نمی‌گذارند چون مدام ارباب‌رجوع و یا شاید هم کارکنان بطری مایع دستشویی را برمی‌دارند و با خود می‌برند.

آنچه این عکس‌ها را معنادارتر می‌کند آنکه، تصاویر متعلق به آرامستان(قبرستان) شهر است، تصاویر متعلق به آرامستان شهر است.

در یکی از نوشته هایم گفتم که متأسفانه بخشی از جامعه ایران خواستار عدالت، ولی نه در دسترسی مشروع به منابع بلکه خواستار عدالت در دسترسی‌های نامشروع به منابع است. منظور آنکه، این بخش از جامعه می‌پرسد برای مثال، فرصت و امکانی مانند اختلاس چرا باید فقط برای عده‌ای وجود داشته باشد و نه برای همه؟ چنین فرصت‌هایی چرا نباید عادلانه در جامعه توزیع شود تا همه امکان برخورداری از آنرا داشته باشند؟ آنجا گفتم که تغییر رویکرد بخشی از جامعه ایرانی از تقاضای عدالت برای برخورداری از فرصت‌های مشروع به عدالت در برخورداری از فرصت‌های نامشروع دردناک و نگران‌کننده است.

شاید آنان که از این فرصت بی‌بهره‌اند بطری مایع دستشویی را برمی‌دارند و به خانه می‌برند. آنان هم به دنبال عدالت هستند ولی به شیوه و سبک خودشان.

در کل برداشتن بطری مایع دستشویی نمادین است و خیلی حرف ها دارد
▪️فردین علیخواه
✅@fardinalikhah
......................................

https://www.uplooder.net/img/image/61/cf1e0485d2778e2ef6bfe04a2bd1a2f7/pic-1.jpeg

8 مارس، روز جهانی زنان گرامی باشد.

مردان جهان؛ دارید از دست می‌روید

▪️فردین علیخواه | عضو گروه جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان
در بانک نشسته‌ام و منتظرم تا دستگاه فراخوانِ نوبت شماره‌ام را اعلام کند. در مقابل باجه شماره 3، زن و مردی تقریباً سی‌ساله نشسته‌اند. هر بار که کارمند بانک چیزی می‌گوید چشم‌های مرد گرد می‌شود، به‌صورت زن نگاه می‌کند و به‌آرامی می‌پرسد: چی میگه؟ گوش‌های او سنگین نیست. او اعتماد بنفس ندارد و از زن می‌خواهد که صحبت‌های کارمند بانک را برایش توضیح دهد تا او بتواند بفهمد. زن اعتماد بنفس دارد و خوب حرف می‌زند و نقش دیلماج شوهرش را ایفاء می‌کند.

این روزها موقع عبور از مقابل فروشگاه‌های مختلف شهر، می‌بینم که زنان در حال حرف زدن با فروشندگان هستند و شوهرانشان درحالی‌که حدود نیم متر عقب‌تر از آن‌ها ایستاده‌اند فقط سرشان را تکان می‌دهند. زنان از فروشگاه‌ها کاتالوگ می‌گیرند و با دقت آن‌ها را می‌خوانند. ظاهراً این روزها این زنان هستند که می‌دانند کابینت آشپزخانه چگونه باشد بهتر است، خرید کدام خودرو با صرفه‌تر است، آداب رفتار در رستوران چگونه است و با گارسون چگونه باید حرف زد، با توجه به بودجه خانواده، سفر به کدام کشورها باصرفه‌تر است و منظور کارمندان آژانس‌های مسافرتی از برخی اصطلاحات فنی چیست، برای بیماری‌های مختلف مصرف کدام داروها بهتر است، هم‌اکنون فیلم‌های خوب سینماها کدام اند و بچه‌ها برای رشد بهتر به چه کلاس‌های آموزشی نیاز دارند. اساساً گویی زنان قواعد زندگی در جامعه جدید را یاد گرفته‌اند و تلاش می‌کنند بیشتر هم یاد بگیرند و در مقابل، مردان در این خصوص روزبه‌روز اعتماد بنفس خود را از دست می‌دهند و به حاشیه می‌روند.

چند روز قبل گزارشی ملی می‌خواندم که نشان می‌داد مطالعه کتاب در بین زنان، در مقایسه با مردان بیشتر است. آنان بیشتر کتاب می‌خرند. این روزها بیشتر دانشجویانم در کلاس‌ها دختر هستند. خیلی از رشته‌های علوم انسانی این‌طور شده است. آمار رسمی هم از افزایش تعداد دختران دانشجو نسبت به پسران حکایت دارد. معمولاً دختران دانشجو بهتر صحبت می کنند. با زمانه، خوب پیش می‌روند. روابط عمومی خوبی دارند. به‌اندازه خودشان مطالعه می‌کنند و برخلاف پسران که عمدتاً با رخوت و بی‌انگیزه به دانشگاه می‌آیند، آنان با انگیزۀ پیشرفت در جامعه، هرروز صبح با اشتیاق به دانشگاه می‌آیند. به فعالان اجتماعی مختلف فکر می‌کنم و می‌بینم که تعداد زنان در بین این فعالان روزبه‌روز بیشتر می‌شود. به انجمن‌های خیریه فکر می‌کنم و می‌بینم که زنان نقش پررنگی در آن‌ها دارند. به اعتراضات مدنیِ سال‌های اخیر فکر می‌کنم. برای مثال صف اول بیشتر تجمعات محیط زیستی را زنان تشکیل می دهند. شاید آرایشگاه‌ها مملو از زنان باشد ولی هم‌زمان کلاس‌های آموزشی مختلف از زبان انگلیسی تا آموزش برنامه‌نویسی اندروید، تا مولاناشناسی مملو از زنانی است که انگیزه فراوانی برای پیشرفت دارند. مطالعه اخیر ما نشان می‌دهد که بیشتر زنان عضو کانال‌های تلگرامی هستند که فن یا مهارتی را برای زندگی بهتر آموزش می‌دهند.

زمانی زنان در مهمانی‌ها فقط از مانیکور ناخن و مشِ کرم کاراملی حرف می‌زدند و مردان از سیاست، اقتصاد و زندگی روزمره. به‌تدریج شاهد هستیم که در مهمانی‌ها، زنان علاوه بر حرف زدن درباره هایلات شکلاتی مو و ماسک‌های میوه‌ای صورت، درباره آخرین کتاب‌هایی که خوانده‌اند، محیط‌زیست، حقوق شهروندی و جریان پست‌مدرن فرانسوی صحبت می کنند. ولی در مقابل مردان عموماً از بهترین زمان برای خرید خانه، مغازه‌های فروش لاستیک‌های دورسفید ماشین که خیلی ماشین را قشنگ می‌کند و درنهایت نشان دادن کلیپ‌ها و گیف های سکسی به همدیگر.

شکی نیست که اشتیاق زنان برای پیشرفت و ورود به عرصه‌های گوناگون اجتماعی علل مختلفی دارد. معمولاً گروه‌های اجتماعی که تجربه به حاشیه رانده شدن و نادیده گرفته شدن را دارند با گشایش فرصت‌های هرچند کوچک، تلاش می‌کنند تا به نحو احسن از آن فرصت‌ها استفاده کنند و خود را اثبات کنند. ولی به‌عنوان یک جامعه‌شناس، از آینده چنین تغییری در جامعه ایرانی نگران هستم. قطعاً درک می‌کنید که نگرانی‌ام از پیشرفت زنان نیست. پیشرفت زنان را امری نرمال و در راستای تحولات اجتماعی می‌دانم. نگرانی‌ام از عقب ماندن مردان است. پیش‌بینی‌ام آن است که اگر این روند به همین شکل پیش رود در یکی دو دهه آینده شاهد مردانی آویخته، در مقابل زنانی فرهیخته خواهیم بود. منظورم مردانی آویخته به جریان مدرنیسم اجتماعی با سنجاق است که هرلحظه امکان افتادن آن‌ها وجود دارد، این وضعیت پیامدهای خودش را خواهد داشت. حسادت، لجبازی، احساس سرخوردگی و پنهان شدن در پشت تعصبات به قصد اذیت و آزار زنان توسط مردان و در کل عمیق‌تر شدن تفاوت نگاه و نگرش به زندگی بین زنان و مردان از جمله آن‌هاست.

✅کانال نویسنده: @fardinalikhah
📝ارسال نظر: @alikhahfardin

✅به دعوت انجمن علمی دانشجویی فیزیک
✅دانشگاه شهید بهشتی
✅هفتم اسفند 1400

تعلیق در سفر
فردین علیخواه-عضو گروه جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان

یکی، و شاید مهم‌ترین ویژگی سفر، «گریز» از زندگی روزمره است، گریز از عقلانیت حاکم بر شهر. در سفر، آدم‌ها خود را از نظمی که در دل زندگی روزمره جاری است ر‌ها می‌کنند. در سفر، قواعد سفت و سخت حاکم بر زندگی روزمره چند روزی به حالت تعلیق درمی‌آید و این برای عده‌ای بی‌نهایت دلچسب است. و نکته‌ای مهم، در سفر، آن بخش از وجود هر کس که در شهر به حالت تعلیق درآمده به شکلی موقّت آزاد می‌شود. منظور آنکه، هر چند قواعد و هنجار‌های زندگی شهری به حالت تعلیق درمی‌آید ولی در عوض، بخشی دیگر از وجود آدم‌ها که در تعلیق بوده، آزاد می‌شود.

آزاد و‌ در بند کردن تعلیق‌ها، دو وجه همزمان سفر است. در سفر آنان بلند‌بلند آواز می‌خوانند، لباس‌های آزاد و رنگی می‌پوشند، می‌رقصند، کنار ساحل به آسانی گریه می‌کنند، با ماسه قصرِ آرمانی خود را می سازند، از درخت آویزان می شوند و صدای میمون درمی‌آورند، تا ظهر می‌خوابند، به آسانی خشمگین و به آسانی مهربان می‌شوند، تا مرز مردن غذا می‌خورند، خودشان را لوس می‌کنند و پشتک وارو می‌زنند. خلاصه، همه کاری می‌کنند. آنان واقعا قواعد زندگی روزمره در جهانِ پیشاسفر را چند روزی تعطیل می‌کنند و سفر دقیقا به همین دلیل فرح‌بخش و دوست‌داشتنی است.

عجیب نیست که وقتی به ماشین‌هایی خیره می‌شویم که در حال ترک تهران‌اند اولین سوالی که از خود می‌پرسیم آن است که به راستی این جمعیت از چه می‌گریزد؟ آنان به گونه‌ای از این شهر ‌می‌روند که گویی قرار نیست دوباره به آن بازگردند. گویی دارند برای همیشه تهران را پشت سر می‌گذارند. آنان بسیار زود، یعنی هنگامی که هنوز از شهر دور نشده‌اند سعی می‌کنند آن وجودِ به تعلیق درآمدۀ خود را آزاد کنند. گویی تپانچۀ روی دیوارِ پذیرایی را که رویش گرد و خاک نشسته برداشته‌اند تا دوباره با آن شلیک کنند.

به همین دلیل من جوانانی را که در ترکیه به کنسرت امیر تتلو ‌می‌روند و در سالن با او همنوا و همراه می‌شوند، سرزنش نمی‌کنم. آنان در سفر هستند. سفر با میزانی از تعطیلی اخلاق همراه است، اخلاقی که خاص شرایط عادی است. پرسش آن است که وقتی حاضران در کنسرت تتلو به متن زندگی عادی‌شان، برای مثال کلاس‌های دبیرستان یا دانشگاه، برمی‌گردند باز همان کار‌ها را انجام می‌دهند؟ یقین دارم که پاسخ منفی است. در سفر عده‌ای بد رانندگی می‌کنند. بدون تردید این اصلا خوب نیست و جای نقد جدی دارد ولی این را نیز می‌توان جزوی از همان آزاد کردن آنچه دانست که در شهر به تعلیق درمی‌آید. شهری که ویژگی اساسی آن نظم، پیروی، و تکرار روزمرگی است.

و به همین دلیل اغلب شهرهای مسافرپذیر جهان درجاتی از مدارای اجتماعی نسبت به مشاهده رفتارهای عجیب و غریب مسافران را پذیرفته‌اند و با آن کنار آمده‌اند. چشمان آنان دیگر با دیدن مرد میانسال و جاافتاده‌ای که ادای میمون یا طوطی درمی‌آورد خشم‌آلود نمی‌شود. آنان آموخته‌اند که این فرد پس از سفر، آدمی محترم است و طبق هنجارهای متداول جامعه رفتار خواهد کرد. آنان می‌دانند که سفر با درجاتی از تخطّی همراه است.

آدم ها در سفر، هویتی متفاوت می‌سازند که موقتی و گذراست. این هویت‌ها را باید درک کرد و با آن کنار آمد، همانطور که انتظار داریم ما را در سفر درک کنند و با رفتارهای متفاوت‌مان کنار بیایند!
..........................
✅کانال نویسنده: @fardinalikhah
✅ارسال نظر: @alikhahfardin

کاش بی‌حوصله‌گی هم یک انتخاب باشد

فردین علیخواه|عضو گروه جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان
✍🏼این روز‌ها در برخی از خانواده‌ها کودکان به اتاق‌شان ‌می‌روند، در را به روی دیگران می‌بندند و وقتی والدین از آنان می‌خواهند تا به سایر اعضای خانواه محلق شوند با صورتی عبوس می‌گویند«حوصله ندارم». برخی از دختران و پسران که ملاقات ازدواج داشته‌اند پس از قرارِ نخست، طرف مقابل‌شان را پسند نمی‌کنند چرا که او را حوصله‌سربر و کسالت‌آور می‌دانند. ما به خانه بعضی‌ها با اشتیاق می‌رویم و به خانه بعضی‌های دیگر با اکراه، چون معتقدیم از در و دیوار بعضی از خانه‌ها کسالت می‌بارد و فضای‌شان بسیار حوصله‌سربر است. گویی حوصله‌سر‌بر بودن و حوصله نداشتن دارد جای خودش را در زندگی روزمره ما باز می‌کند.

در سالن‌های انتظار تلویزیون می‌گذارند. در سالن‌های انتظار مجله و روزنامه می‌گذارند، اغلب هم مجلاتی که موضوع‌شان زندگی است. حتی یکی از اقسام مبل‌ها و صندلی‌هایی که در کارگاه‌ها و کارخانه‌ها تولید می‌شود صندلی‌های انتظار است. این گمان وجود دارد که به هنگام انتظار، بی‌حوصله‌گی به سراغ آدم‌ها می‌آید و بی‌حوصله‌گی، کُشنده است. گمان می‌شود که بی‌حوصله‌گی می‌تواند انزجار ایجاد کند. بی‌حوصله‌گی می‌تواند یأس بیافریند.

باید بین داشتن یا نداشتن حوصله(بی‌حوصله‌گی)، که امری شخصی است با «حوصله سربربودن» تفکیک قائل شد. اولی برداشت ما درباره اوقات خودمان است. ما گاهی حوصله داریم و گاهی هم نداریم. معمولا این را خوب می‌دانیم. بی‌حوصله‌گی معمولاً وضعیت مثبتی تلقی نمی‌شود. دوست داریم از شرش خلاص شویم. دوست داریم دست از سرمان بردارد. قابل تأمل آنکه، بی‌حوصله‌گی فقط شامل موقعیتی نیست که کاری برای انجام نداریم. کاری که سخت در حال انجامش هستیم هم می‌تواند کسالت‌آور شود و بی‌حوصله‌مان کند. ما همچنان که مشغول انجام آن هستیم با بی‌حوصله‌گی دست و پنجه نرم می‌کنیم. کارمند پرمشغلۀ بانک هم ممکن است احساس بی‌حوصله‌گی کند. معمولاً کار‌های یکنواخت و روتین می‌توانند چنین باشند. گمان می‌کنم به همین دلیل برخی از کمپانی‌های مشهور جهان به کارکنان خود اجازه داده‌اند تا در فضای کار تنوع و گوناگونی ایجاد کنند. آن‌ها می‌خواهند کسالت‌آور شدن کار و حوصله سربر شدن فضا به سراغ کارکنان‌شان نیاید.

در مقابل، حوصله سربر بودن، معمولاً قضاوتی است که درباره دیگری داریم. آدم‌ها، اشیاء، مکان‌ها، حرف‌ها و افکار، همه می‌توانند حوصله‌سربر شوند. با توجه به این اوصاف، این پرسش مطرح است که آیا می‌توان گفت حوصله تبدیل به ارزشی اجتماعی در زندگی روزمره ما شده است، و ما طبق همین ارزش اجتماعی درباره دیگران قضاوت می‌کنیم؟ مثلاً همانطور که می‌گوییم فلانی آدم با‌محبتی است می‌گوییم فلانی آدم کسالت‌آور یا آدم حوصله‌سربری است؟ به نظرم پاسخ مثبت است. جالب آنکه، وقتی نوشته‌های ایرانیان مهاجر درباره خصوصیات ملت‌های مختلف را می‌خوانیم می‌بینیم که برای مثال، آنان مردمان برخی کشور‌های اروپایی را حوصله‌سر‌بر توصیف می‌کنند. منظور آنکه، این روزها حوصله‌سر‌بر بودن یا نبودن حتی درباره خصوصیات مردمان کشور‌ها هم بکار می‌رود.

آیا بی‌حوصله‌گی یک انتخاب است یا آرام آرام به سراغ‌مان می‌آیند و بر ما چیره می‌شود؟ اینگونه به نظر می رسد که ظهور بی‌حوصله‌گی دست خودمان نیست ولی مرور راهکار‌هایی که روان‌شناسان برای حل مشکل بی‌حوصله‌گی ارائه می‌دهند بیانگر آن است که نجات از بی‌حوصله‌گی دست خودمان است. در واقع بی‌حوصله شدن یک انتخاب نیست ولی می‌توان موقعیت را از حوصله‌سربر بودن بیرون آورد.

حوصله و بی‌حوصله‌گی موضوعی متعلق به دنیای جدید است. در جامعه ماقبل صنعتی و جوامع کشاورزی بی‌حوصله‌گی مسأله‌ای در زندگی روزمره نبود. حتی این روز‌ها نیز اگر به اجتماعات کشاورزی بروید یا با سالمندان ساکن اجتماعات کشاورزی و نسل‌های قبل‌تر از خود در این خصوص صحبت کنید می‌بینید که آنان به ندرت به مسأله بی‌حوصله‌گی اشاره می‌کنند. تکرار مداوم یک کار، یا بیکاری، برای آنان زمینه بی‌حوصله‌گی را فراهم نمی‌آورد. ‌حوصله، ارزشی اجتماعی نبود تا آنان طبق این ارزش افراد و موقعیت‌ها را به دو گروه حوصله‌سربر و غیرِ آن تقسیم کنند. این پرسش نیز مطرح است که آیا بی‌حوصله‌گی با درجاتی از رفاه و پیشرفت جوامع در ارتباط است؟ یعنی مردمانی که زمان و فراغت بیشتری دارند معمولا با بی‌حوصله‌گی مواجه‌اند؟
👇🏽ادامه مطلب در صفحه بعد👇🏽

ادامه مطلب: کاش بی حوصله گی هم یک انتخاب باشد

بار‌ها دیده‌ام که اطرافیان با حیرت این پرسش را مطرح کرده‌اند که قبلا، یعنی زمانی که اینترنت نبود، آدم‌ها چطور خودشان را مشغول می‌کردند؟ آخر چطور حوصله‌شان سر نمی‌رفت؟ در همین ارتباط، این پرسش جدی در مطالعه حوصله و بی‌حوصله‌گی وجود دارد: آیا می‌توان گفت که با فراگیری دسترسی به اینترنت و گردش روز و شب آدم‌ها در دنیای مجازی، احتمال اینکه حوصله کسی سربرود دیگر وجود ندارد؟ شواهد اولیه گویای آن است که این اتفاق رخ نداده است. با وجود شبکه‌های اجتماعی متنوع و سیطره دنیای مجازی بر زندگی ما، هنوز احساس بی‌حوصله‌گی گاه و بی‌گاه به سراغ‌مان می‌آید. همانطور که قبل‌تر گفتم گاهی به هنگام کاری که سخت مشغول آن هستیم نیز بی‌حوصله‌گی دست از سرمان برنمی‌دارد.

می‌توان بی‌حوصله شدن در زندگی روزمره را لحظه درنگ و تأمل دید. برخی منتقدان فرهنگی معتقدند که کاش بی‌حوصله‌گی هم یک انتخاب باشد. بی‌حوصله‌گی گاهی می‌تواند جرقه‌های تخیل‌ورزی را روشن سازد. گاهی لازم نیست از وجود بی‌حوصله‌گی کلافه شویم. گاهی بی‌حوصله‌بودن می‌تواند ارزشمند باشد. پدرم راننده کامیون بود. من که دانش آموز مقطع راهنمایی بودم تابستان‌ها همسفر او می‌شدم. گاهی، برخی جاده‌ها به معنای واقعی کلمه تکراری می‌شدند. حوصله‌ام حسابی سر می‌رفت. از جایی به بعد جاده کسالت‌آور می‌شد آنقدر که انگار دیگر چیزی نمی‌دیدم. شروع می‌کردم به تخیل‌ورزی. ماشین‌هایی که از مقابل می‌آمدند را به شکل آدم می‌دیدم. احساس می‌کردم ماشین‌ها هم چهره دارند. یکی می‌خندد، یکی چرت‌ می‌زند، یکی گریه می‌کند، یکی از راه رفتن زیاد خسته است، یکی پیر شده و به انتظار مرگ نشسته است، یکی فکر می‌کند. حالا دیگر داشتم می‌دیدم. بی‌حوصله‌گی در آن وضعیت برایم مفید بود چرا که تخیل مرا بکار می‌انداخت. ولی باز بی‌حوصله‌گی به سراغم می‌آمد. تصویر ماشین‌ها هم از جایی به بعد تکراری می‌شد. شروع می‌کردم به خواندن نوشته‌های روی ماشین‌هایی که ما در پشت سرشان در حال حرکت بودیم. جمله‌ها هم مرا به خنده می‌انداخت و هم باعث می‌شد در حد و اندازه خودم به جهان فکر کنم. راستی، پدرم پشت ماشینش نوشته بود«خیانت مکن».

کاش بی‌حوصله‌گی هم یک انتخاب باشد.
✅آدرس کانال: @fardinalikhah
✅ارسال نظر: @alikhahfardin

فکر می کنم بعضی از نوشته ها را باید چند بار بازنشر کرد. مانند نوشته زیر👇🏽که قبلا هم در کانال منتشر شده است

مکث، تعجب، تعظیم!

◽️سال‌ها قبل وقتی که به « خارج» سفر می‌کردم و در آنجا وارد فروشگاه‌های کوچک می‌شدم فروشنده با لبخند می‌گفت " سلام، خوش اومدین". همیشه چند بار با دقت به پشت سرم نگاه می‌کردم چون مطمئن نبودم که طرفِ صحبت فروشنده من باشم. می‌گفتم که احتمالأ بعد از من فرد دیگری وارد شده است و به‌یقین آشنای فروشنده است که او به گرمی به او سلام می‌کند. ولی حدس من اشتباه بود. وقتی چیزی نمی‌خریدم سعی می‌کردم یواشکی و بی‌سر‌و‌صدا مغازه را ترک کنم. هنوز پایم را از فروشگاه بیرون نگذاشته، باز صدایی پشت‌سرم می‌شنیدم که با مهربانی می‌گفت" روز خوبی داشته باشید. خداحافظ". هول و ولا مرا می‌گرفت و به تندی و غضبناک می‌گفتم «یس یس! » راستش را بخواهید برایم عجیب بود.

بعد‌ها کم‌کم به محیط‌های دیگر «خارج » هم رفتم و باز احترام دیدم. حتی توهین‌هایشان هم محترمانه بود! و راستش را بخواهید توهین‌های آن‌ها دقیقاً مانند احترام‌های ما به یکدیگر بود. در آنجا رفته‌رفته احترام به خودم را پذیرفتم و با آن کنار آمدم. به این نکته دقت کنید. پذیرفتن احترام به خود اصلاً آسان نیست. همانطور که بی احترامی رنج آور است احترام دیدن هم می تواند رنج آور باشد. دیگر آنکه فقط « احترام گذاشتن» نیست که نیاز به یادگیری یا آموزش دارد بلکه درباره ظرفیت «احترام دیدن» هم باید آموزش دید. آنجا فهمیدم که من برای «احترام دیدن» به خوبی تعلیم ندیده و تربیت نشده بودم. من آستانۀ مشخصی برای احترام دیدن داشتم. تحمل من برای احترام دیدن حد و اندازه داشت.

یکی از رفتار‌هایی که از رانندگان کشور‌های « خارج» آموختم ایستادن آنان نزدیکی خط عابرپیاده و در مواردی اشاره به عابر پیاده برای رد شدن از عرض خیابان است. بعضی از رانندگان در « خارج» برای انتقال این پیام به عابر، از دست و لبخند استفاده می‌کردند. در این خصوص هم احترام به خودم را پذیرفتم. اصلاً آسان نبود. اوایل پیش می‌آمد که وسط خیابان و روی خط عابر پیاده بأیستم و هاج و واج به رانندگانی که به من احترام می‌گذارند نگاه کنم. فکر می‌کردم که به یقین دوربین مخفی باشد، یا اینکه یک کمپانی ماشین‌سازی دارد اولین ماشین بدون راننده خود را آزمایش می‌کند تا ببیند که واکنش ماشین به یک جسم زنده در خیابان چیست؟ ! حدس من اشتباه بود. یک راننده بالغ و عاقل در ماشین نشسته بود و با لبخند به من نگاه می‌کرد و البته من با تعجب و اندکی خشمگین به او خیره می‌شدم. در هر صورت، سخت بود ولی با احترام به خودم کنار آمدم. خشمم از این بود که « لعنتی، نکن این کارو، من تحمل‌شو ندارم. چرا به من این قدر احترام می‌ذاری؟ » به تدریج احساس کردم که احترام مانند هوای تازه‌ای است که به زور دارد وارد شش‌های کثیف من می‌شود. شش‌هایی که سال‌ها به دودی به نام بی‌احترامی عادت کرده بودند. وقتی احترام دیدن را باور کردم چقدر حس خوبی داشتم. نگاهم به زندگی مثبت‌تر شد. اعتماد بنفسم افزایش یافت. آدم‌ها را بیشتر دوست داشتم.

دوستان من. سطر‌های قبلی را با چاشنی طنز همراه کردم. هر چند خوب می‌دانید که حقیقتی تلخ است. ولی می‌خواهم نکته دیگری بگویم. معمولاً وقتی در خیابان‌های شهر‌های مختلف کشور رانندگی می‌کنم سعی‌ام آن است تا رفتار خوب رانندگان « خارج» را تقلید کنم. معمولاً چند متر مانده به خط‌کشی عابر پیاده از سرعتم می‌کاهم، کامل توقف می‌کنم و با تکان دادن محترمانه دستانم، به عابر پیاده می‌گویم که بفرماید. سعی می‌کنم نوع ایستادنم همین معنی «بفرمایید» را منتقل کند نه «گمشو برو دیگه! »

تاکنون با عابری مواجه نشده‌ام که نأیستد، اول تعجب نکند و بعد از مکثی کوتاه از من تشکر نکند. بعضی از هموطنانم آنقدر در وسط خیابان می‌ایستند، و تعظیم و تشکر می‌کنند که داد و فریاد ماشین‌های پشت‌سر و حتی گاهی اوقات خود من هم درمی آید. باورتان می‌شود که بعضی‌ها در پاسخ به احترام من، رو به ماشین تعظیمِ ژاپنی می‌کنند؟ حتی در شهر‌های کوچک، زنان که ممکن است ملاحظاتی داشته باشند مکث می‌کنند، لبخند می‌زنند و به نشانه تشکر دستشان را روی سینه‌شان می‌گذارند.

آنچه من انجام می‌دهم رفتاری معمولی در بسیاری کشورهاست. ولی چرا ما به وضعیتی رسیده‌ایم که اینقدر در مواجهه با رفتار ساده‌ای نظیر توقف احترام‌آمیز یک راننده پشت خط عابر اینقدر تعجب می‌کنیم؟ علیرغم هر پاسخی به این سوال، آنچه مهم است نتیجه است که در این مثال انتقال حس شیرین «محترم بودن» به آدمهاست.

تعظیم و تشکر عابران در مقابل ماشین یک تاریخ را برایم تداعی می‌کند. این رفتارِ کوچک، نشانه است نشانه. این رفتار بیانگر تاریخی مملو از بی‌احترامی حاکمان این کشور به مردم، بی‌احترامی نهاد‌های حکومتی به انسان‌ها و در نتیجه، بی‌احترامی «مردم احترام‌ندیده» به یکدیگر است.
🔺فردین علیخواه|گروه جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان
_______________
✅ارسال نظر: @alikhahfardin
✅کانال: @fardinalikhah

رقیب هرگز نمی‌خوابد

از دانشجویانم می‌خواهم به مجموعه ده جلدی تاریخ اجتماعی ایران، نوشته مرتضی راوندی، نگاه کنند. از آن‌ها می‌پرسم چند نفر از شما واقعا علاقه دارید این مجموعه را بخوانید. هیچ کس دستش را بلند نمی‌کند. بعضی‌ها زیرِ لب چیزی می‌گویند. صدایشان به گوش می‌رسد: «آخه کی حوصله داره استاد؟ »

رمان چهار جلدی ژان کریستف و بعد رمان پنج جلدی کلیدر را به آن‌ها نشان می‌دهم. سؤالم را تکرار می‌کنم. باز جمله «کی حوصله داره استاد» را از بعضی‌ها می‌شنوم. چند نفر از دانشجویان می‌گویند ما حتی وقتی برای دقایقی فیلم‌های سینمایی کلاسیک یا حتی سریال‌های دهه شصت و هفتاد ایرانی را تماشا می‌کنیم حوصله‌مان سر می‌رود و از خودمان می‌پرسیم چطور زمانی مردم این فیلم‌ها و سریال‌ها را تماشا می‌کردند بدون آنکه حوصله‌شان سر برود. دلیل را از آن‌ها می‌پرسم. می‌گویند سرعت فیلم‌ها کُند، و وحشتناک کسالت‌آورند. اصلاً آن شکلی از زندگی که در آن فیلم‌ها نشان داده می‌شود بی‌نهایت حوصله‌سربر است. چرا آدم‌ها آرام راه می‌روند؟ چرا آرام حرف می‌زنند؟ چرا آرام نگاه می‌کنند؟ می‌گویند حتی تصور خواندن کتاب‌هایی که نشان‌شان دادم برایشان غیرممکن است. اگر در بیست سالگی خواندن این کتاب‌ها را آغاز کنند احتمالا در سی سالگی به آخر خواهند رسید، البته اگر فرض کنیم که از خواندن کنار نکشند.

از آن‌ها می‌خواهم بگویند برای چه چیز‌هایی حوصله دارند و برای چه چیز‌هایی حوصله ندارند؟ وقتی درباره چیز‌هایی که حوصله‌اش را ندارند حرف می‌زنند کمی نگران می‌شوم. بی‌حوصلگی آنان ناشی از یأس یا ناامیدی و شرایط سخت این روز‌ها نبود. مسأله‌ای مربوط به کلیت زندگی در دنیای جدید به نظر می‌آمد.

در نوشته دیگری با عنوان «کاش بی حوصلگی هم یک انتخاب باشد»(کانال فردین علیخواه) به زوایایی از بی‌حوصلگی پرداختم. آیا زندگی واقعا پرشتاب شده است و ما به همین دلیل دیگر حوصله خواندن کتاب‌های چند‌جلدی و حجیم را نداریم؟ آیا سرعت زندگی آنچنان زیاد شده است که دیدن شکل زندگی در سی یا چهل سال قبل در فیلم‌ها و سریال‌ها حوصله‌مان را سر می‌برد؟ هر دقیقه شصت ثانیه، و هر ساعت شصت دقیقه است. نه کمتر و نه بیشتر! در واقعیت ثانیه‌شمار تند یا کند حرکت نمی‌کند. این پنداشت افراد جامعه از زمان است که تغییر می‌یابد و به همین دلیل مسائلی مانند بی‌حوصلگی و زمان، نه تنها برای روان‌شناسان، که برای بررسی‌های جامعه‌شناختی نیز مهم‌اند.

اغلب ما این روز‌ها مدام از زود سپری شدن زمان عصبانی می‌شویم. پیوسته شکایت داریم که چرا زمان این قدر سریع می‌گذرد. به قولی، «چشم روی هم می‌گذاری زمان مثل باد می‌آید و می‌رود». آیا می‌توان گفت که در واقع شتاب زندگی اجتماعی بیشتر شده است؟ هارتموت رزا ، جامعه‌شناس آلمانی معاصر، در کتاب «شتاب و بیگانگی » معتقد است که جامعه مدرن را می‌توان «جامعه‌ای شتابان» تعریف کرد، به این معنا که ویژگی چنین جامعه‌ای افزایش ضرباهنگ زندگی یا فشرده شدن زمان است. او مفهوم «انقباض زمان حال»، از هرمان لوبه را بکار می‌برد به این معنا که در مدرنیته، افراد بیش از پیش احساس می‌کنند که وقت‌شان دارد تلف می‌شود و کمبود وقت دارند. گویی زمان همانند مادۀ خامی تصور می‌شود که شبیه سوخت، مصرف می‌شود و از این رو پیوسته نایاب‌تر و گران‌تر می‌شود. شتاب ضرباهنگ زندگی حاصل میل یا احساس نیاز به «انجام کار‌های بیش‌تر در زمانی کمتر» است.

رزا، یکی از موتور‌های شتاب اجتماعی را «رقابت» می‌داند به بیان او، منطق اجتماعی رقابت چنان است که «باید هر چه سریع‌تر برقصیم تا در دور باقی بمانیم»، و «رقیب هرگز نمی‌خوابد». در اینجا سکون برابر است با سقوط. آنچه که از آن با عنوان «پدیده پرتگاه» یاد می‌شود.

درباره بی‌حوصلگی و شتاب ما با تناقضی مواجه‌ایم. از طرفی مدام شکایت می‌کنیم که چرا زمان تا به این اندازه عجولانه می‌گذرد. دوست داریم فریاد بزنیم که گذر زمان را کندتر و حتی متوقفش کنید. ولی همزمان، در زندگی روزمره با دیدن کسی که آرام حرف می‌زند، یا با حوصله غذا می‌خورد یا با حوصله کفش‌هایش را واکس می‌زند حوصله‌مان حسابی سر می‌رود.

سرعت، عنصری اساسی در زندگی امروز ما شده است. ما به آنچه شکایت داریم خو گرفته‌ایم.
فردین علیخواه|عضو گروه جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان
✅کانال:@fardinalikhah
✅ارسال نظر: @alikhahfardin

ما به نتیکت نیاز داریم

▪️فردین علیخواه|
یکی از دوستان‌مان در واتس‌آپ کلیپی خنده‌دار می‌فرستد. آنرا می‌بینم و قاه‌قاه می‌خندیم ولی برایش پیامی نمی‌فرستیم. او چند روز بعد ما را می‌بیند و گلایه می‌کند که چرا واکنشی نشان نداده‌ایم/ در یک گروه واتس‌آپی، در ماه رمضان، فردی هر روز صبح آیه‌ای از قرآن منتشر می‌کند. یکی از اعضا به او تذکر می‌دهد که یکبار فرستادید. پست شما لینک هم دارد. اگر کسی دلش خواست می‌رود و خودش می‌خواند و دیگری لزومی به انجام هر روزۀ این کار نیست/ فردی که معلم کلاس کنکور است پس از راهنمایی یک دانش‌آموز دختر، نشانه تشکر، گل و قلب دریافت می‌کند. این نشانه‌ها، به ویژه قلب، باعث تنشی چند روزه بین او و همسرش می‌شود/ دانشجویی در روز تعطیل از طریق واتس‌آپ درباره درس به استادش پیام می‌دهد. استاد با ارسال استیکر چهرۀ خشمگین به او یادآوری می‌کند که امروز تعطیل است/ فردی به اشتباه عکس یک میوه را به گروه کاری شرکت ارسال می‌کند. میوه شکل آلت تناسلی انسان را دارد. او پس از این کار تا مرز سکته پیش می‌رود.

آیا ما درباره امور کاری حتماً باید در ساعات کاری پیام بدهیم؟ آیا این استدلال درست است که اگر کسی نخواست پیام ما را باز نمی‌کند؟ آیا ارسال استیکر قلب از طرف یک دانش‌آموز یا دانشجو به معلم درست نیست؟ آیا کسی که از اعضای یک گروه شناختی ندارد نباید هر روز یک آیه قرآن در آن گروه پست کند؟ اساساً آیا باید پست کند؟ ما این روز‌ها برای بسیاری از امور زندگی‌مان از ارتباطات اینترنتی استفاده می‌کنیم که روابط خانوادگی، روابط کاری، روابط آموزشی، روابط دوستانه، روابط مربوط به کسب و کار و خرید و حتی روابط عاشقانه از آن جمله‌اند. همه این‌ها توجه به پرسشی را ضروری می‌سازد: ادب یا بی‌نزاکتی، احترام یا بی‌احترامی در ارتباطات مجازی چیست؟

آداب اجتماعی به ویژه در خصوص فن‌آوری‌های جدید، نه به محض ورود و فراگیر شدن آن‌ها، بلکه آرام‌آرام در جامعه شکل می‌گیرند. گفتگوی اجتماعی می‌تواند موجب توجه عمومی، و به دنبال آن توافقی تدریجی روی «باید‌ها و نباید‌ها» در این زمینه شود. تقریباً همه فن‌آوری‌ها، تجربه‌ای از تعارض و توافق را پشت سر گذاشته‌اند. این روز‌ها ما برای آنکه غذایمان را با قاشق و چنگال بخوریم آنقدر‌ها تأمل نمی‌کنیم و برای این کار استدلال نمی‌آوریم. قاشق و چنگال جزوی از آداب سفره در بسیاری از نقاط دنیاست. ولی روشن است که استفاده از قاشق و چنگال هم تاریخی از تنش و توافق جمعی را پشت سر گذاشته است و از ابتدا جزوی از آداب غذا خوردن نبوده است.

ویرجینیا شی در سال 1994 کتابی درباره «نتیکت»(1) منتشر کرد. نتیکت در واقع ترکیب کلمات «نِت» و «اتیکت» (به معنای آداب معاشرت) است و به آداب رفتار مؤدبانه و احترام‌آمیز در فضای اینترنت اشاره دارد.

توصیه‌های وی در ده ‌بند خلاصه شده است که با تغییراتی در مثال‌ها در ادامه آمده است:

اصل اول: انسان بودن را به خاطر بسپارید. در فضای اینترنت با دیگران همانطور رفتار کنید که دوست دارید دیگران با شما آنطور رفتار کنند.

اصل دوم: در فضای اینترنت به همان معیار‌های رفتار پایبند باشید که که در زندگی واقعی به آن پایبند هستید. هر چند قواعد ارتباطات مجازی نمی‌تواند دقیقاً مانند دنیای واقعی ما باشد ولی شما تلاش خودتان را داشته باشید.

اصل سوم: موقعیت‌های مختلف را در نظر بگیرید. برای مثال پیام فرستادن برای استاد، پیام فرستادن به یک دوست صمیمی، پیام فرستادن به همکار با هم فرق دارد.

اصل چهارم: به زمان و حجم اینترنت دیگران احترام بگذارید. تلاش کنید وقت دیگران را بی‌جهت نگیرید. پاسخ دادن به پیام‌ها واقعا وقت‌گیر است.

اصل پنجم: در ارتباطات آنلاین خود را خوب جلوه دهید. در هر صورت پیامی که می‌رود قضاوتی درباره شما ایجاد می‌کند. روی پیام دقت داشته باشید.

اصل ششم: دانش تخصصی را به اشتراک بگذارید. هر خبر یا اطلاعاتی دریافت می‌کنید سریع آنرا برای دیگران نفرستید. کمی مکث، بررسی و تأمل کنید.

اصل هفتم: خیلی اوقات در گروه‌ها ممکن است آتش جنگ به شکل‌های مختلف شعله‌ور شود. سعی کنید شعله تنش را پایین بیاورید. بر روی خود کنترل داشته باشید.

اصل هشتم: به حریم خصوصی دیگران احترام بگذارید. دوست‌تان عکسی از خودش برای شما ارسال کرده است. شما آنرا برای دوست دیگرتان نفرستید. عکس‌های قدیمی را بدون اجازه کسانی که در عکس هستند منتشر نکنید.

اصل نهم: از قدرت خود سواستفاده نکنید. اگر متخصص هستید. اگر دانش بالایی دارید. سعی نکنید دیگران را مرعوب خود کنید.

اصل دهم: نسبت به اشتباهات دیگران گذشت کنید. هر کس ممکن است ناخواسته و به اشتباه پیامی منتشر کند. سعی کنید فراموش کنید و سریع قضاوت نکنید.
✅ارسال نظر: @alikhahfardin

ای کاش با صدای بلند بخوانند، با صدای بلند

🔺فردین علیخواه-عضو گروه جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان
▪️در سال 1387 از رساله دکترایم در رشته جامعه‌شناسی سیاسی که موضوع آن « پتانسیل اعتراض سیاسی در ایران» بود دفاع کردم. برای درک بهتر ناآرامی‌های اخیر در کشور، بعد از چند سال، دیشب رساله‌ام را ورق می‌زدم. در ادامه به برخی از مهم‌ترین یافته‌های آن اشاره می‌کنم:

- یافته اصلی این تحقیق آن است که در مجموع پتانسیل اعتراض سیاسی در جامعه بالاست.
- هر چقدر از میزان اثرگذاری سیاسی افراد ( این احساس که می‌توانند در تصمیمات سیاسی کشور اثرگذار باشند) کاسته می‌شود بر میزان پتانسیل اعتراض سیاسی آنان افزوده می‌شود.
- دربین آن گروه از شهروندانی که معتقدند درساختار سیاسی کشور فرصت و امکان اعتراض محدود است، پتانسیل اعتراض سیاسی بیشتر است.
-با افزایش میزان تحصیلات افراد، میزان پتانسیل اعتراض سیاسی آنان نیز افزایش می‌یابد.
- در این پژوهش میزان احساس محرومیت افراد (محرومیت اقتصادی، محرومیت سیاسی، محرومیت فرهنگی) بسیار بالا است. در بین آن گروه از شهروندان که« احساس محرومیت » بالاتری دارند پتانسیل اعتراض سیاسی نیز بیشتر است.
- بسیار مهم است که افراد منبع محرومیت را در عملکرد خود یا در عملکرد ساختار سیاسی جستجو کنند. در بین آن گروه از شهروندانی که« منبع محرومیت » اقتصادی خود را نه خودشان بلکه سیاست‌های دولت و تصمیمات مقامات سیاسی می‌دانند پتانسیل اعتراض سیاسی نیز بیشتر است.
- هر چه میزان احساس تبعیض و بی‌عدالتی در افراد بیشتر می‌شود میزان پتانسیل اعتراض سیاسی آنان نیز افزایش می‌یابد.
- هر چه میزان رضایت از زندگی افراد کاهش می‌یابد میزان پتانسیل اعتراض سیاسی آنان افزایش می‌بابد.

▪️بگذارید خلاصه کنم: احساس اثر‌گذاری کم در روند تصمیم‌گیری‌های سیاسی / این برداشت که در ساختار سیاسی کشور فرصت‌های کمی برای اعتراض وجود دارد/ احساس بالای انواع محرومیت‌ها(سیاسی، اقتصادی، فرهنگی) / این برداشت که منبع محرومیت من نه خودم بلکه تصمیم‌های غلط نظام سیاسی است / احساس تبعیض و بی‌عدالتی بالا / رضایت کم از زندگی / با موضوع اصلی رساله یعنی «پتانسیل بالای اعتراض سیاسی» رابطه مستقیم داشتند.

▪️وقتی در دهه اخیر آمار طلاق در جامعه ایرانی رشد یافت، برخی نهاد‌ها، بنر‌هایی در خیابان‌های شهر نصب کردند. در این بنر‌ها ابتدا دیش ماهواره و در زیر آن زن و مردی را نشان دادند که پشت به یکدیگر نشسته‌اند و بین آن‌ها نیز کودکی پریشان‌حال قرار گرفته است. در زیر بنر نوشتند " سرانجام ماهواره". در پس زمنیه تصویر هم پرچم آمریکا و اسرائیل را به شکل محو نشان دادند. درک آنان از رشد طلاق در جامعه ایرانی همین قدر بود. از نظر آنان تعداد دیش مساوی بود با تعداد طلاق! طبیعتا آنان برای حل این مسئله اجتماعی (طلاق) فقط به «جمع‌آوری» اعتقاد داشتند و در نتیجه به سمت پشت‌بام‌ها سرباز اعزام کردند. چندین بار ضربتی دیش‌های ماهواره را جمع کردند تا شاید آمار طلاق کاهش یابد ولی کاهش نیافت. آنان در علت‌یابی مشکلات جامعه، معمولاً ساده‌ترین راه را برای توضیح انتخاب می‌کنند و همیشه هم قبل از محققان علوم انسانی پاسخ را می‌دانند؛ نتیجه را می‌گیرند و به جامعه ابلاغ می‌کنند.

▪️در روز‌های اخیر مقامات مدام در تلویزیون ظاهر می‌شوند و رویداد‌های اخیر را علت‌یابی می‌کنند. آنان باز هم ساده‌سازی می‌کنند. همانطور که درباره طلاق ساده‌سازی می‌کنند. آنان باز هم پیچیدگی مسائل اجتماعی را به یک عامل تقلیل می‌دهند. می‌گویند علت ناآرامی‌ها این است و بس! به دور‌دست‌ها اشاره می‌کنند. گاهی اوقات فکر می‌کنم که این بزرگواران دچار پیرچشمی هستند. در نزدیک‌بینی مشکل جدی دارند و فقط اجسام دوردست را خوب می‌بینند.

▪️حدود چهارده سال از نگارش رساله‌ام گذشته است. داده‌های این رساله در شهر تهران جمع‌آوری شد. ای کاش مقامات محترم به جای ساده‌سازی‌های مرسوم مسائل جامعه، حداقل بنشینند و پس از حل مشکل نزدیک بینی‌شان، یکبار عوامل مؤثر بر پتانسیل اعتراض سیاسی را با صدای بلند برای خودشان بخوانند. با صدای بلند.

پ.ن. چند روز قبل یکی از دانشجویان مقطع دکتری جامعه‌شناسی از یکی از دانشگاههای تهران، به رسم احترام به حقوق معنوی آثار علمی، پیام داده بود که قصد دارد پژوهش مرا در سال جاری تکرار کند و نشان دهد که جامعه ایرانی در این زمینه چه تغییراتی کرده است. با شوخ‌طبعی، اندکی کنایه، و ارسال نشانۀ صوررت خندان برایش نوشتم: چه شود؟!
منتشر شده در خبر آنلاین.
⏹کانال نویسنده در تلگرام: @fardinalikhah

مطلب بالا قبلا هم در کانال منتشر شده بود. امروز با اضافه کردن پی نوشت در خبرآنلاین منتشر شده است.☝🏽☝🏽☝🏽

بر زخم تهیدستان نمک نپاشید

▪️فردین علیخواه-عضو گروه جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان
در مغازه‌ای، به شکلی تصادفی و ناخواسته در معرض شبکه‌های تلویزیونی صدا و سیما قرار گرفتم. صاحب مغازه کنترل را در دست گرفته بود و مدام کانال‌ها را عوض می‌کرد. آنچه توجه مرا جلب کرد انبوه تبلیغات تجاری بود که در آن‌ها وفور نعمت از زمین و آسمان بر سر آدم‌ها می‌بارید. واقعا هم می‌بارید. یخچالِ سرشار از انواع خوراکی‌های خوشمزه و رنگارنگ که همیشه هم یک کیکِ تولد بزرگ و یک نارگیل در آن جا خوش کرده است، میزی که در دل طبیعت چیده شده است و مملو از خوراکی‌های رنگارنگ و وسوسه‌انگیز است، جوانانی که در ماشین در حال حرکت نشسته‌اند و ملچ‌ملوچ‌کنان چیزی می‌خورند، ران مرغی که در ماهیتابۀ مملو از روغن جلز و ولز می‌کند.

در تبلیغات صدا و سیما پول هست، روغن هست، شکر هست، گوشت و مرغ هست، نان فانتزی در سبدی چشم‌نواز هست، آدم شاد و شکمو هست و در کل همه چیز هست. در تبلیغات صدا و سیما ایران نیست.

در آنجا از خودم می‌پرسم چرا نهاد‌های حاکمیت از مردم می‌خواهند در برابر سختی‌ها طاقت بیاورند؟ چرا از مردم می‌خواهند صبوری کنند؟ چرا تلاش می‌کنند مردم«عادلانه‌سازی یارانه‌ها»(به تعبیر خودشان) را خوب درک کنند و در این خصوص با دولت همراهی کنند ولی دستگاههای تبلیغاتی نهاد‌های حاکم بر زخم‌های مردم اینگونه نمک می‌پاشند و آنان را رنج می‌دهند؟ منظورم همین تبلیغات تأسف‌برانگیز و زجرآور است. آخر چگونه می‌توان از طرفی گزارش‌هایی از سطح جامعه پخش کرد و درد‌های مردم را(البته در چارچوب روایت رسمی حاکم) به تصویر کشید و بعد لابه لای همان گزارش‌ها یخچالی را نشان داد که از وفور نعمت در حال تَرک خوردن است، و آدم‌هایی را در مقابل چشم بینندۀ محروم قرار داد که به شکلی ولع‌آمیز و تحریک‌کننده غذا می‌خورند؟

در دهه شصت در محله‌مان در شهر رشت یک مغازه کوچک قنادی قرار داشت که زولبیا و بامیه درست می‌کرد. ما نوجوانان آن دوران (که اغلب جیب‌هایی خالی از پول داشتیم) هر زمان از مقابل مغازه او رد می‌شدیم صحنه رقت‌انگیز و شاید زجرآوری می‌دیدیم. او یک بامیه را در دست می‌گرفت ولی نمی‌خورد. به ما نگاه می‌کرد و با حرص و ولع ادای ملچ‌ملوچ درمی آورد. او می‌خواست ولع خرید بامیه را در ما تهیدستان به وجود آورد. ما ولی پول نداشتیم. به یاد دارم که یکی از دوستانم که شاید زجر بیشتری می‌کشید و خشمگین بود با سنگ شیشه مغازه او را خرد کرد.

بر زخم مردمِ تهیدست نمک نپاشید.

⏹صفحه نویسنده در تلگرام و اینستاگرام: @fardinalikhah
⏹ارسال نظر: @alikhahfardin

کتاب جامعه شناسی سلبریتی، که ترجمه ای از انگلیسی به فارسی است، می تواند برای پژوهشگران و دانشجویان علاقه مند به مباحث فرهنگ و رسانه، و به طور خاص موضوعاتی همچون سلبریتی، شهرت، اینستاگرام، سوپراستار، هوادار، و شاخ‌های مجازی مفید باشد.

▪️برای تهیه کتاب می توانید با شماره نشر گل آذین تماس بگیرید:
تلفن(تهران): 66970816

✅@fardinalikhah

احترام به خواست بزرگتر‌ها

▪️فردین علیخواه|عضو گروه جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان|
در تحقیقات مختلفی که درباره مسائل اجتماعی انجام داده‌ام به‌تکرار با جمله‌ای از طرف مطالعه‌شوندگان مواجه شده‌ام که همواره مرا به فکر واداشته است. بر حسب موضوع پژوهش، از مطالعه‌شوندگان سؤال کرده‌ام که چرا به انجام چنین عملی رضایت دادید؟ و اغلب این پاسخ را شنیده‌ام: « برای احترام به خواست بزرگتر‌ها». برای مثال این سؤال را از دانشجویانی پرسیدم که به موسیقی یا عکاسی، فلسفه یا روان‌شناسی علاقه‌مند بودند ولی بر خلاف میل‌شان و با نفرت داشتند پزشکی می‌خواندند، از زن یا مردی پرسیدم که می‌گفتند از همان ابتدای آشنایی فهمیده بودند که هیچ نسبتی با همسر فعلی‌شان ندارند، از دختر یا پسری پرسیدم که به اجبار والدین و بر خلاف میل‌شان مناسک مذهبی را انجام می‌دادند و پوشش خاصی داشتند. مثال‌های دیگری هم می‌توان آورد که البته از حوصله این نوشتار خارج است. در همه این مثال‌ها ویژگی مشترکی دیده می‌شود: اینکه افراد به دلیل «احترام به خواست بزرگتر‌ها» وارد مسیری در زندگی شده‌اند که به هیچ وجه آنرا دوست نداشتند، یعنی در حالی که در مسیری گام برمی‌داشتند با حسرت به مسیر دیگری چشم داشتند.

نکتۀ قابل‌تأمل آنکه در مواردی این پرسش را با پزشکان، مهندسان برق، و وکلایی در میان گذشته‌ام که در حوالی پنجاه یا شصت سالگی در کلاس‌های «آموزش هنر به مبتدیان»شرکت کرده‌اند. آنان وقتی درخواست «بزرگتر‌ها» را محقق کرده‌اند تازه در «عنفوان سالمندی» وارد مسیر دلخواه خود شده‌اند. آنان به خواست بزرگتر‌ها احترام گذاشتند تا سراسر زندگی خود را با غبطه و حسرت سر کنند.

جمله « احترام به خواست بزرگتر‌ها» کوتاه است ولی نیازمند تفسیر جامعه‌شناختی است. اگر لایۀ ظاهری این جمله را کنار بزنیم به این جمله می‌رسیم:«من کاملا با خواست شما مخالف هستم ولی چون شما «بزرگتر» هستید تسلیم می‌شوم». در اینجا به ظاهر منظور از بزرگتری، سن و سال است ولی معمولاً این طور نیست. «بزرگتری» با سایر معیار‌ها نظیر ثروت یا جنسیت که منبع اقتدارند گره خورده است. برای مثال منظورِ بیشتر کسانی که تاکنون با آنان گفتگو کرده‌ام از «بزرگتر‌ها» در واقع پدر خانواده بوده است تا مادر، و باز نکته جالب‌تر آنکه معمولاً در پَسِ کلمۀ احترام، حسی همراه با ترس نسبت به پدر و همراه با ترحم و دلسوزی نسبت به مادر نشسته است.

احترام به خواست بزرگتر‌ها، از آن نوع ارزش‌های سنتی است که شاید در نگاه اول چنین به نظر آید که ارزشی کهن است که دیگر وجود ندارد. ولی با تأثیر از مفاهیم الریش بک، جامعه‌شناس فقید آلمانی، می‌توان گفت که این ارزش‌ها به مانند «زامبی‌هایی هستند که مرده‌اند ولی همچنان حیات دارند». به نظر می رسد که احترام هم جزو مفاهیمی است که دوشادوش تحولات اجتماعی باید روزآمد شود.

اگر مسیر تحولات اجتماعی را با تکیه بر دو مفهوم «جمعیت» و «فردیت» در نظر بگیریم روند جوامع کم و بیش از کاهش سیطره و نفوذ تدریجی جمعیت، و در مقابل قوام یافتن فردیت، حکایت دارد. با گسترش شهر‌ها و ظهور نهاد‌های تخصصی، از اقتدار عشیره، قبیله، طایفه و نظام اجتماعی مبتنی بر «ریش‌سفیدی»، «سن‌سالاری» و «مردسالاری» و تسلط آن‌ها بر اعضای اجتماع کاسته شد و فرصت‌ها برای ظهور « فردیت» افزایش یافت.

خانواده هسته‌ای، شکل غالب خانواده در دهه‌های اخیر بوده است. هر چند از سیطره طایفه و قبیله و ساختار‌های اجتماعی سفت و سخت کاسته شده است؛ هر چند امروزه در مقایسه با گذشته شاهد گسترش فرایند‌های دموکراتیک در خانواده هسته‌ای هستیم با این وجود خانواده هسته‌ای نیز در مواردی به بازتولید ارزش‌های سنتی مشغول است که یکی از نتایج آن تضعیف فردیت است. در واقع در مواردی، خانواده هسته‌ای جای قبیله یا طایفه را می‌گیرد و دست به تحمیل اقتداری می‌زند که به نابودی فرد و آرزوهای او می‌انجامد. شاید به همین دلیل است که این پیش‌فرض قوت گرفته که در دهه‌های آینده خانواده هسته‌ای نیز تضعیف خواهد شد چرا که به شکل‌های مختلف خواسته‌های فردی را به‌بند می‌کشد.

احترام به خواست بزرگتر‌ها، یادگار جامعه سنتی است. انسان‌ها باید مختار باشند تا فارغ از خواسته‌های دیگران، آن طور که می‌خواهند معمار زندگی خودشان باشند. سخت است ولی باید با الزامات دنیای جدید کنار بیاییم.

شاید این سؤال طرح شود که راه حل چیست؟ گفتگو، تعامل، درک متقابل. گفتگویی فارغ از منابع اقتدار یعنی ثروت، جنسیت یا سن.


✅کانال نویسنده: @fardinalikhah

فریاد زدن آمارها را بشنویم

صفحه تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی در اینستاگرام «هفده میلیون و دویست هزار» دنبال‌کننده دارد. دوباره می‌نویسم: «هفده میلیون و دویست هزار». یعنی چه؟

ایران حدود هشتادوچهار میلیون جمعیت دارد. اگر فرض کنیم که حتی نوزادان، حتی نوزادان، هم بتوانند در این آمار باشند تقریباً از هر پنج ایرانی یک نفر صفحه تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی را در اینستاگرام دنبال می‌کند. من برای تحقیقات مختلفی که درباره رسانه دارم تقریباً هر هفته تعداد دنبال‌کنندگان صفحات تلویزیون‌های ماهواره‌ای در اینستاگرام را دنبال می‌کنم. این رقم برای «شبکه من و تو» حدود هشت میلیون و هشتصد هزار نفر، و برای شبکه ایران‌اینترنشنال پنج میلیون نفر است. دوباره می نویسم: تقریبا حدود نه میلیون ایرانی صفحه شبکه من و تو را در اینستاگرام دنبال می کنند.

زمانی رولان بارت، نظریه پرداز و فیلسوف فرانسوی از «مرگ مؤلف» سخن گفت. با تأثیر از چارچوب مفهومی او باید از «مرگ صدا و سیما در ایران» گفت. باید خودمان را برای خواندن فاتحه آماده کنیم.

قاعده بسیار ساده است: تا وقتی که دردها رنج‌ها پریشانی‌ها و مصیبت‌ها، تا وقتی شادی‌ها و پایکوبی‌ها، تا وقتی اعتراض‌ها و دشنام‌ها، تا وقتی اضطراب‌ها و عصبانیت‌ها، تا وقتی افکار و جهان‌بینی‌های مردم کوچه و بازار را آنطور که هست نشان ندهید اطمینان داشته باشید که روز به روز بر این آمار اضافه خواهد شد.

آنچه گفتم به معنای آن نیست که رسانه‌های یادشده تمام و کمال به نیازهای مخاطبان پاسخ می‌دهند. این، مخاطبان پریشان‌حال‌اند که در جستجوی رسانه‌ای هستند که روایت‌گر زندگی واقعی و در جریانِ آنان باشد و نه روایت گر آرمانشهر مقامات.
▪️فردین علیخواه
✅@fardinalikhah

مصاحبه
-مهمترین ویژگی جامعه ایران در تاریخ معاصر چیست؟

واقعیت آن است که پرسش‌هایی این چنین بسیار پهن‌دامنه‌اند و نمی‌توان در چند سطر پاسخ شایسته‌ای به آن‌ها داد. به هر حال من تلاش می‌کنم. مبنای من در پاسخ‌ها، بیشتر دوران پس از انقلاب 57 را شامل می‌شود و پرداختن به قبل و پیش از انقلاب به عنوان تاریخ معاصر، نیازمند فرصت و دقت بیشتری است.
اگر بخواهم در چند کلمه این ویژگی‌ها را خلاصه کنم می‌توانم بگویم:
امید و یأس،
اشتیاق و سرخوردگی،
آرمانشهراندیشی و ویرانشهرسازی.

▪️برای خواندن ادامه مصاحبه روی لینک زیر کلیک کنید:
http://isa.org.ir/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AD-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%91%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/5917-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%86%D8%AA%D8%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D8%AF-%D9%81%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87
.........................
✅@fardinalikhah

✅✅سلبریتی اصلاح‌گر، سلبریتی سوداگر
⏹⏹نوشته: فردین علیخواه
▪️▪️صدا: اسفندیار مهرآئین
✅منبع: کانال تلگرام @fardinalikhah