درباره آیات و سوره‌های قرآن گاهی می‌اندیشم.

ایده‌ای که در ادامه می‌خوانید نه نظری رسمی بلکه محصول ذوق شخصی من است و هیچ اصراری هم بر درست بودنش ندارم.

در ۴ آیه اول سوره حمد، صرفاً بحث درباره صفات رحمانی خداست اما ناگهان در آیه ۵ همه چیز روشن‌تر می‌شود. گوینده جملات قبلی گروهی از افراد هستند (متکی بر ضمیر جمع در فعل نعبد و نستعین). جالب اینکه گروه گویندگان در اعتقاداتشان قطعیت دارند (حمد فقط برای خداست. خدا صاحب رحمت عام و خاص است و به فرمانروایی او در قیامت معترفند). اینان حتی ادعاهای بزرگی می‌کنند (فقط تو را پرستیده و از تو کمک می‌خواهیم) حالا در ادامه بعد از همه توصیفات و تشریحات، ماجرا به اوج می‌رسد که شامل یک و فقط یک خواسته است: طلب هدایت در صراط مستقیم. آن‌ها ماجرا را به اینجا هم ختم نمی‌کنند و در بلندترین آیه سوره حمد، توصیفی برای جزییات صراط مستقیم بیان می‌کنند (راه افرادی که نعمت یافته و در طول مسیر نه به آن‌ها غصب شده و نه خود، راه را گم کرده‌اند!).

پ.ن: با اینکه در طول عمرم هزاران هزار بار این سوره را خوانده‌ام اما حس می‌کنم برایم محتوایش تازه است و ابدا کهنه نمی‌شود.
نظر شما چیست؟

روحی شاد-قلبی مطمئن؟!

منطقاً خوشحالم که زنی ندارم و فرزندی هم نه. قلباً اما ناراحتم.
از لحاظ انسانی در وضعیتی که هستم (اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و ذهنی) باید از این نداشتن‌ها راضی و خوشنود هم باشم و اگر دوباره از اول هم می‌توانستم شروع کنم بازهم همین رفتارها را می‌کردم و همین نداشتن تحمیلی را انتخاب می‌کردم!

حقیقتش این است که بفهمی‌نفهمی راضی هستم و نیستم. به قول معروف خیرالامور اوسطها! آن هم چه اوسطهایی!!!

میم، ر، گاف!

مرگ حتمی‌ترین مرحله زندگی برای همه انسان‌هاست. نیست؟ اما واژه‌ای ناخوشایند است و بسیاری از افراد از آن می‌هراسند. این ترس به ۲ دلیل عمده برمی‌گردد:

۱. مرگ به عنوان پایان لذت: بسیاری مرگ را پایان زیبایی‌ها و شادی‌های زندگی می‌دانند، در حالی که آموزه‌های دینی از زندگی جاوید سخن می‌گویند. در حقیقت آنچه زشت است نه مرگ بلکه رفتار نادرست انسان‌هاست و باید برای آن چاره‌ای جست.

۲. هراس از فرآیند مُردن: تصورات ناخوشایند از مرگ و تشریفات آن (سرد شدن جسم، غسالخانه و زیر خاک شدن) آزاردهنده است. اما این‌ها تنها مقارنات بعد از مرگ هستند و ذات مرگ به جدایی روح از بدن مربوط می‌شود و دیگر هیچ!
مرگ مشابه فراخوان دانش‌آموزان به کلاس بالاتر پس از پایان سال‌ تحصیلی گذشته است.

در واقع، مرگ نه پایان زندگی، بلکه گذر به مرحله‌ای بالاتر است

نسخه کامل این متن را در بخش دیدگاه بخوانید👇

یادتان هست سر بحث بازخوانی سوره حمد چندین نفر، روزنامک را ترک کردند؟‌ پیش از این سر قضیه دفاع از مردم غزه و مخالفت با اسرائیل جنایتکار هم این اتفاق افتاده بود.
حالا یک‌شبه آمار بیشتری از روزنامک رفته‌اند. موضوع چه بود؟ این دفعه نوشته‌ام درباره تحلیل ماجرای مرگ به عنوان حتمی‌ترین رویداد برای هر انسان بود
به نظر شما حلقه اتصال این سه موضوع کدام است؟

پ.ن: جالب است که پس از هر نوبت، دوستانی دیگر می‌آیند و من با خود می‌خوانم: نیستان رفتند و هستان می‌رسند.

موسسه‌ای تک‌نفره هستم!

گاه وسوسه می‌شوی که حلقه‌ای دور خودت جمع کنی. این فکر کمتر به سراغم می‌آید. اگر هم بیاید با تمسخری تلخ آن را پس می‌زنم. 
با خود می‌گویم: «جرئت داری مُشتی آدمیزاد را مرید خودت کنی و بار مسئولیتشان را به دوش بکشی؟ که به کجا برسی؟ نهایتش چهار پنج نفری بیشتر نامت را ببرند و در مجلس ختمت شرکت کنند. خب که چه؟ برای مرده چه فرقی دارد؟» 

از سویی، گره اعتماد به آدم‌ها در جانم سست شده است. کمتر کسی را می‌بینم که انگیزه‌هایی پاک و بی‌ریا داشته باشد. 
همچنین بیافزاید بر همه موارد، اوضاع پرآشوب اجتماعی و سیاسی که دردسرساز است و خود حدیث مفصلی است. 

حتی اگر همه چیز هم روبراه باشد (که نیست)، چه کسی خواستار «نداشتن و نخواستن» است؟ من چه پیامی جز نه به خواهش‌ها و وانهادن آرزوها می‌توانم داشته باشم؟ چه پیامی دارم جز ایستادن در برابری جهانی که بی‌علت به سوی ناکجاآباد می‌دود؟

شنیدن!

یادتان باشد که بیشتر انسان‌ها از شنیدن انتقاد –حتی اگر خود خواستار آن باشند— گریزانند. این گریزگاهِ عاطفی گاه چنان شدید است که گویی آماده‌اند برای رهایی از تیغِ کلامِ تو، «سَرت را از تن جدا کنند». اما آنچه در عمل رخ می‌دهد، غالباً نه خشونت فیزیکی، که گسستِ ارتباطی است؛ پاسخی منفعلانه که از ناتوانی در تحملِ بار سنگینِ نقد سرچشمه می‌گیرد.

در اکثر موارد، ترجیح آدمی نه شنیدنِ نقد که شنیدنِ ستایش است، یا آنکه انتقادِمان متوجهِ دیگران باشد تا خود فرد.
گروهی نیز نه ستایش را می‌پسندند و نه انتقاد؛ گویی دیواری کشیده‌اند تا هیچ صدایی—چه مثبت، چه منفی— به حریمِ درونی‌شان راه نیابد. اینان، در پناهِ سکوت، از مواجهه با هرگونه بازخوردی می‌گریزند.

پ.ن: نکات تکمیلی در بخش دیدگاه‌ها👇

خانه دوست کجاست؟

هنگامی که در یک بحث، هر دو طرف، استدلال‌هایی نسبتاً منطقی ارائه می‌دهند و شما نمی‌توانید هیچ‌کدام را به صورت کامل بپذیرید یا رد کنید، به این احتمال فکر کنید که حقیقت در جایی دیگر پنهان شده است (یا پنهانش کرده‌اند!).
این روزها، دوگانه‌های متعددی ذهن را به خود مشغول می‌کنند. ساده‌ترین و کم‌خطرترین آن‌ها، مسئله مهاجران افغانستانی است.
از ذکر موارد دیگر خودداری می‌کنم، چرا که حتی نام بردن آن‌ها نیز می‌تواند خطرناک باشد.
همواره به یاد داشته باشید: حقیقت عمیق‌تر اغلب از دید ما پنهان می‌ماند و ما را با حقایق سطحی، دم دستی و ظاهراً متضاد سرگرم می‌کنند. سرگرمی‌ای که هرگز به نتیجه‌ای قطعی نمی‌رسد.

سرخ‌پوستی که سرخ‌پوست نبود!

به ارتفاعات آب و برق، حوالی برکپور و نسترن رفته بودم. با ورود به پارک کوهستانی خورشید، کم‌کم ارتفاع گرفتم. در میانه‌ی مسیر و هنگام پیمودن قوس پایینی کوه‌پایه، ناگهان صداهایی نامشخص از دوردست به گوشم رسید؛ فریادهایی گنگ که انگار از لابه‌لای مه و سنگ‌ها بیرون می‌جست. با خود اندیشیدم شاید گروهی جوان، سرخوش از مستی جوانی، مشغول شیطنت باشند. اما در ادامه‌ی مسیر، پیرمردی تنها را دیدم که در میان سکوت کوهستان، کلماتی نامفهوم و غریب را فریاد می‌زد. وقتی نزدیکش شدم، سلامی کردم و پاسخی به فارسی شنیدم. خوشحال شدم که پیرمرد از خودمان است و نه مثلاً جامانده از قبیله‌ی سرخ‌پوست!

پرسیدم: «چرا فریاد می‌زدید؟» پاسخش رسا بود و تند و تیز: «از گرگ‌ها می‌ترسم... گرگ‌هایی که در سرمای بی‌رحم زمستان، از هر گوشه‌ی تاریک، ممکن است به آدم حمله کنند. فریاد می‌زنم تا پیش از آنکه به من برسند، ترسم را به جانشان بریزم. می‌خواهم از صدایم بترسند و جرئت نزدیک شدن نداشته باشند.»

نتیجه‌گیری‌ها:

* فلسفی: گاهی انسان، ترسِ خود را در ترساندنِ دیگران پنهان می‌کند.
* اجتماعی: فریاد بزن! شاید ترس تو، گرگِ وجود دیگران را بترساند.
* خیابانی: آدمِ بزدل، فریادش بلند است. آدمِ شجاع، قدم‌هایش.
* شخصی: گویا در این کوهستان، ردی از سرخپوستان نیست. آن‌ها برای همیشه کوچ کرده‌اند.

شما چه نتیجه‌ای می‌گیرید؟

آزمایشگاه خود‌

در حدیثی معروف از پیامبر (ص) عنوان شده که شیاطین در این ماه (رمضان) در بند می‌شوند ( متن کامل در بخش دیدگاه‌ها).
خواستم بگویم که در گناهان احتمالی خود در این ماه دقت کنید. هر گناهی که مرتکب شدید را بگذارید به حساب شخص شخیص خودتان. شیطان‌های بیچاره با شما کاری نداشته‌اند.

#خودشناسی به روش برهان خلف

مکتبِ جمعه‌صفت!

دانشگاه فردوسی خود را قطب فرهنگی کشور می‌داند اما واقعاً تا چه حد با فرهیختگان خارج از دانشگاه یا عموم مردم فرهنگ‌دوست ارتباط برقرار کرده است؟ هیچ یا نزدیک به هیچ!

در داخل دانشگاه، مانند یک مجموعه بسته، تعداد و حجم قابل توجهی از فعالیت‌های فرهنگی صورت می‌گیرد (سخنرانی‌ها، نشست‌های نخبگانی، کنسرت‌های موسیقی، برنامه‌های متنوع فرهنگی، تولید نشریات دانشجویی و دانشگاهی با کیفیت و...) اما به نظر می‌رسد تلاش می‌شود عمدا این فعالیت‌ها به بیرون از دانشگاه نفوذ نکند. انگار می‌خواهند هرچه هست، درون دانشگاه اتفاق بیافتد، تمام شود و سپس همه بروند دنبال کارشان!

چرا چنین است؟

آیا می‌ترسند دانشجو با بدنه مردم رابطه بگیرد و جنبش‌ دانشجویی با جنبش کارگری، معلمان یا زنان همسو
شود؟

آیا نمی‌خواهند تولیدات ناب فرهنگی در جامعه ضریب مثبت پیدا کنند؟

لطفاً افراد مخالف، برای نمونه، به برنامه‌هایی که در دانشگاه برگزار می‌شود و حضورِ بخشِ خصوصی در آن‌ها منفعت مالی دارد، اشاره نکنند و آن‌ها را به عنوان مثال علیه من مطرح نکنند.

صفر تا نزدیک صد!

* دوران کودکی، مرحله‌ای بنیادین در شکل‌گیری ناخودآگاه است؛ زمانی که ذهن مانند لوحی سفید، پذیرایِ بی‌واسطه‌یِ مشاهدات و تجربیات است. جزئی‌ترین رخدادها تا متعالی‌ترین مفاهیم، در لایه‌های عمیق روان نقش می‌بندد و الگوی رفتاری و جهان‌بینی آینده را می‌سازند.

** نوجوانی، عرصه‌ی فردیت‌یابی و گذار از همسان‌سازی به تمایز است. در این دوران، فرد به آزمودنِ آموخته‌ها و نیاموخته‌ها می‌پردازد، مرزهای هویتی خود را می‌آزماید و در جستجوی معنایی برای زیستن است. این دوره، با تضادها و تعارض‌های درونی همراه است؛ چراکه فرد می‌کوشد تا میانِ ارزش‌های درونی‌شده در کودکی و کشش‌های نوظهورِ دوران بلوغ، توازن برقرار کند.

*** جوانی، هنگامه تثبیت هویت و تعیین مسیر است. آرمان‌ها و اهدافی که به‌صورت ناخودآگاه در کودکی و نوجوانی – تحت تأثیر عوامل محیطی (خانواده، جامعه، نظام آموزشی) و عوامل درونی(استعدادها، گرایش‌ها، ویژگی‌های شخصیتی) – شکل گرفته‌اند، اکنون به‌صورت نیمه‌آگاهانه مورد بازبینی و انتخاب قرار می‌گیرند.

**** میانسالی، دوره‌ی تحکیم هویت و پذیرش مسئولیتِ انتخاب‌هاست. فرد در این مرحله، با فراز و نشیب‌های مسیرِ برگزیده‌ی خود مواجه می‌شود و هویتش در کورانِ این تجربیات، قوام و استحکام بیشتری می‌یابد. ثبات نسبی در این دوران، نه به معنای فقدان چالش، بلکه به معنای دستیابی به درک عمیق‌تری از خود و جهان است.

رنج و فقدان، بخشی جدایی‌ناپذیر از مسیر خودشکوفایی و تحقق آرمان‌هاست. رنج‌ها، نداشتن‌ها و از دست دادن‌ها، اصالتِ باورها و ارزش‌های فرد را محک می‌زنند.

هویتِ مفاهیمی چون آزادگی، وارستگی، دین‌مداری و ایثارگری – که از الگوهای اولیه‌ی زندگی (خصوصا پدر و مادرم) آموخته‌ام – در بستر همین تجربیاتِ دشوار معنا می‌یابند.


من از همه نداشتن‌های امروزم از صمیم دل(هرچند دلی پرخون) سپاسگزارم.

رهایی از توهم پایداری!

هنگامی که فرد به درک عمیقی از ماهیت ناپایدار پدیده‌ها می‌رسد –چه دلبستگی‌های عاطفی به عزیزانش و چه وابستگی‌های مادی به شغل و دارایی– درمی‌یابد که تلاش برای حفظ و کنترل این امور گذرا، تنها به رنج بیشتر می‌انجامد.

در این مرحله، فرد می‌تواند مسیر جدیدی را برگزیند: پذیرش این واقعیت و رهایی از تعلقات. این رهایی، نه به معنای بی‌تفاوتی یا انزوا، بلکه به معنای آزاد شدن از قید وابستگی‌های ناسالم و غیرضروری است.

با این رهایی، فرد به بینشی تازه نسبت به زندگی دست می‌یابد که با درکِ کسانی که همچنان در چرخه‌ی وابستگی و رنج اسیر هستند، تفاوتی بنیادین دارد.

او می‌آموزد که آرامش پایدار، نه با دستیابی و تملک، بلکه با پذیرش واقعیتِ ناپایداری و دل نبستن به دست می‌آید.

شاید در این مرحله، دیگران شما را به‌تمسخر، فردی خاص بدانند! اما این ویژگی تنها بازتابی از مسیر درونی شماست.

ماندن مومنانه-رفتن ملحدانه!

به گمانم هر انسانی، دست‌کم یک بار، باید تکلیف خود را با دین روشن کند. او باید با مفاهیمی چون خدا، اطاعت، بندگی، تقوا، شیطان، توجیه و هوای نفس روبرو شود و عمیقاً بیندیشد که آیا در ژرفای وجودش به آن‌ها باور دارد یا ترجیح می‌دهد فارغ از این‌ها، زندگی کند، لذت ببرد (چه مجاز و چه غیرمجاز) و در نهایت روزی بمیرد و تمام.

متاسفانه بسیاری از افراد در این میان بلاتکلیف هستند. گاهی با باورمندان همراه می‌شوند و گاهی با کسانی که به دنبال لذت‌های دنیوی محشور هستند.

این بلاتکلیفی می‌تواند ریشه‌های متعددی داشته باشد. شاید ترس از تنهایی و طرد شدن از سوی جامعه‌ی مذهبی، آن‌ها را به همراهی ظاهری با باورمندان وادار کند. شاید هم وسوسه‌ی لذت‌های آنی و زودگذر، آن‌ها را به سمت تجربه‌هایی بکشاند که با باورهای دینی در تضاد است.

چاره چیست؟

آنانی که کماکان تکلیف خود را معلوم نکرده‌اند، غالبا در کشمکشی درونی به سر می‌برند. این وضعیت معلق، نه تنها آرامش درونی را از آن‌ها سلب می‌کند، بلکه می‌تواند منجر به رفتارهای متناقض و بی‌ثباتی در زندگی‌شان شود.  این دوگانگی می‌تواند به مرور زمان، به احساس گناه، سردرگمی و حتی افسردگی منجر شود.

شاید بتوان گفت که این بلاتکلیفی، خود نوعی انتخاب است. انتخابِ ماندن در منطقه‌ی خاکستری و اجتناب از رویارویی با چالش‌های انتخابِ یک مسیر مشخص. اما این انتخاب، بهایی دارد: بهای از دست دادنِ یکپارچگی درونی و تجربه‌ی عمیقِ معنا در زندگی.


در نهایت، شاید راه برون‌رفت از این وضعیت، شجاعتِ روبرو شدن با پرسش‌های بنیادین و پذیرشِ مسئولیتِ انتخاب باشد. انتخابِ مسیری که با ژرفای وجودِ فرد هم‌نوا باشد، چه این مسیر، ایمان به دین و باورهای آن باشد و چه پذیرشِ یک زندگیِ فارغ از قید و بندهای دینی.

مهم، رسیدن به یک درکِ شفاف و صادقانه از خود و جهانِ پیرامون است، درکی که بتواند مبنایِ یک زندگیِ اصیل و معنادار باشد.

پ.ن: نکات انتقادی و پاسخ‌ها را در بخش دیدگاه دنبال کنید.

سایز روح!

روح انسان مانند ظرفی است که اندازه‌اش در هر کس فرق می‌کند. سوال اصلی این است: چطور می‌توانیم بفهمیم ظرف روح من و شما چقدر گنجایش دارد؟ بعضی‌ها فکر می‌کنند آدم‌های حساس که با کوچکترین سخنی ناراحت می‌شوند، روح کوچکی دارند؛ اما این تصور درست نیست. اندازه‌ی روح به حساسیت آن ربطی ندارد. همان‌طور که شکننده‌بودن یک ظرف نشان نمی‌دهد چقدر گنجایش دارد، محکم‌بودنش هم دلیل بر بزرگ‌بودنش نیست.

پس چطور می‌توانیم اندازه‌ی روحمان را بسنجیم؟

ساده‌ترین راه این است ببینیم روحمان چقدر می‌تواند دانش، هنر و خوبی‌ها را در خود جای دهد، بدون اینکه لبریز و خسته شود.

آدم‌هایی را دیده‌ام که فقط به یک نوعِ هنر علاقه دارند، آن هم به شکل محدود؛ مثلاً فقط موسیقی ایرانی دوست دارند و آن هم فقط کارهای یک خواننده‌ی خاص. یا فقط به یک سبک خاص خوشنویسی علاقه دارند و بقیه‌ی هنرها را نمی‌پذیرند. یا فقط ادبیات مدرن را قبول دارند و بقیه‌ی انواع ادبیات را نادیده می‌گیرند. این آدم‌ها روح‌هایی با گنجایش محدود دارند.

اگر می‌توانید با انواع هنرها ارتباط برقرار کنید و از سبک‌های مختلف هنری لذت ببرید، _چه به عنوان خالق هنر و چه به عنوان مخاطب_، نشان از این است که روح شما بزرگ است و بخش‌های مختلف آن به هم پیوسته‌اند.

پ.ن: تکمیل مطلب در بخش دیدگاه‌ها