درس سوم: ارمغان ایران صفحه ۳۰
معنی لغات درس سوم
ارمغان: تحفه
درازا: طول
سپند: فروتنی = پاک و مقدس
فرّ: شأن و شوکت و رفعت و شکوه
فروغ: شعاع و روشنی و تابش آفتاب و آتش = روشنایی، نور
فرزانگی: دانایی، حکمت
فرهیختگی: ادب آموختگی، علم آموختگی
تیرهرأی: سیاهفکر، بد اندیشه
خیرهروی: بیحیا، بیشرم
خامهی دشمن: قلم دشمن
پیراسته: زیبا شده، خوشنما شده، آراسته، پاکیزه
آلایش: آلودگی، ناپاکی
پلشت: پلید، چرکین، چرک، ناپاک، نجس
کاستی: نقصان و کم شدگی، نقص
ناراستی: مکر، حیله، عدم صداقت و راستی
دَد: وحشی، ضد دام
بخردان: صاحبان عقل و خرد، دانشمندان
روشن رای: آنکه دارای عزم، تدبیر، و اندیشۀ روشن است؛ روشنفکر
کانون: مرکز
گُرد: دلیر، پهلوان
یل: شجاع و دلیر و پهلوان و مبارز و جنگجوی پر زور و قوت
مرد مبارز: پهلوان و دلاور را گویند
همگنان: همه؛ همهکسان؛ گروه و جماعت حاضر
رفقا: همقطاران، همکاران، دوستان
گمان: ظن، وهم
تبار: دودمان و خویشاوندان
نژاده: اصیل، نجیب، دارای اصل و نسب و نسل خوب، صاحب نژاد
تابناک: روشن و بَرّاق
خویشتن شناس: خودشناس
خویشتن ناشناس: آنکه حدّ خود نداند، آنکه از حد خود تجاوز کند.
نستوه: خستگی ناپذیر
بیگانه: غیر آشنا، دشمن
ناشناس: ناآشنا؛ غریب، اجنبی
بسنده: کافی؛ تمام؛ بس
گران: سنگین، ثقیل، پربها
ستبر: بزرگ، سفت، محکم
ستوار: مخفف استوار، محکم، پابرجا
تکاپو: تلاش، جهد، سعی، فعالیت
دریغ: افسوس، اندوه، پشیمانی، تأسف
خوار : ذلیل . زبون . بدبخت
آلایش: آلودگی
بیشه: نیستان؛ نیزار، جنگل
پوییدن: رفتن، دویدن، رفتن نه بشتاب و نه نرم
گزند: آزار، آسیب، آفت، بلا، خدشه
بند۱: کشور ما همواره سرزمین سپند فرّ و فروغ و فرزانگی و فرهیختگی بوده است:
واج آرایی صامت «ف» و «ر»
برمیکشیدن: کنایه از برتری دادن، بالا بردن
ارزش و مقام
ایران سرزمین ما سرزمینی است بس کهن که دیری در درازنای تاریخ خویش بزرگترین و آباد ترین کشور جهان بوده است.
معنی: کشور ما ایران سرزمینی قدیمی است که در طول تاریخ گذشته خود پهناورترین کشور جهان بوده است.
کشور ما همواره سرزمین سپند فر و فروغ و فرزانگی فرهیختگی بوده است.
معنی: کشور ما همیشه سرزمینی مقدس و با شکوه و روشن به نور علم و دانش بوده است.
بند۲: دشمنان تیره رأی و خیره روی ما
معنی: دشمنان بد اندیش و گستاخ ما
بند۳:تیره رای: کنایه از کسی که اندیشههای بد در سر دارد.
خیرهروی: کنایه از بیشرم، بیحیا
برترین و استوار ترین ستایش آن است که بر زبان و خامه دشمن روان میشود زیرا ستایشی است پیراسته از آلایش.
معنی: بهترین و پایدارترین تعریف از کشور ما آن است که از زبان و قلم دشمن نوشته شود و بیان گردد زیرا تعریفی است، پاک شده از هر آلودگی است.
بند۴: سر فرود آوردن: کنایه از تسلیم شدن، قبول کردن، پذیرفتن
ایران سرزمینی است که ما بدان مینازیم و سر از همگنان بر میافرازیم.
معنی: ایران سر زمینی است که ما به آن افتخار میکنیم و از همه کشورها سربلندتر هستیم.
بند۵: سر بر میافرازیم: کنایه از افتخار کردن، سرفراز بودن
تواز تبار ایرانیان نژاده و آزاده هستی.
معنی: تو از نژاد ایرانیان اصیل و جوانمرد هستی
بند۶ : دلشان به نام و یاد ایران میتپد: کنایه، عاشق ایرانند، کنایه از بی قراری
تو از آن آزاداندیشانی هستی که پایدار و نستوه چون کوه، میکوشند: تشبیه تو به کوه
تو: رکن اول تشبیه
کوه: رکن دوم تشبیه
پایدار و نستوه: رکن سوم تشبیه
چون: رکن چهارم تشبیه
بند۷: بردوش تو نهاده شده: کنایه، به عهدهی توست.
باری به گرانی دماوند: تشبیه بار به قلهی دماوند
بار: رکن اول تشبیه
دماوند: رکن دوم تشبیه
گران: رکن سوم تشبیه (گران = سنگین)
بند۸: دل بدان خواهد باخت: کنایه، عاشق و شیفتهی آن خواهد شد.
بند۹: چشم جهانیان را به خیرگی خواهیکشاند: کنایه، همه را با کارهای بزرگ خود، شگفت زده خواهیکرد.
تیرگی ناخویشتن شناسی و ازخودبیگانگی: اضافهی تشبیهی، تشبیه ازخود بیگانگی و ناخویشتن شناسی به تیرگی و سیاهی
ناخویشتن شناسی و ازخودبیگانگی: رکن اول تشبیه
تیرگی: رکن دوم تشبیه
بند۱۰: هان: یک شبه جمله است. یعنی در تعیین تعداد جملههای یک عبارت، به تنهایی یک جمله در نظر گرفته میشود.
چشم و چراغ ایرانی: کنایه، عزیز و محبوب ایرانیانی باعث عزت و سرافرازی ایرانیانی
بیشهی فرهنگ و ادب و اندیشه: اضافهی تشبیهی، تشبیه فرهنگ و ادب به بیشه
فرهنگ و ادب و اندیشه: رکن اول تشبیه
بیشه: رکن دوم تشبیه
هان و هان خویشتن را خوار مدار.
معنی: آگاه باش و بدان که خودت را کوچک و ناچیز نکنی.
خودازیابی درس سوم صفحه ۳۳
۱. برترین و گرامی ترین ارمغان، "ایران" به دیگر سرزمینها چیست؟
جواب: اندیشه و طرز تفکر آنها، خرد و فرهنگ، تاریخ کهن
۲. دو تن از دلیران نامدار ایرانی را نام ببربد که برای سربلندی ایران کوشیده اند.
جواب:
۱. امیر کبیر که برای استقلال کشور تلاش فراوانی کرد. رئیس علی دلواری و میرزا
معنی لغات درس سوم
ارمغان: تحفه
درازا: طول
سپند: فروتنی = پاک و مقدس
فرّ: شأن و شوکت و رفعت و شکوه
فروغ: شعاع و روشنی و تابش آفتاب و آتش = روشنایی، نور
فرزانگی: دانایی، حکمت
فرهیختگی: ادب آموختگی، علم آموختگی
تیرهرأی: سیاهفکر، بد اندیشه
خیرهروی: بیحیا، بیشرم
خامهی دشمن: قلم دشمن
پیراسته: زیبا شده، خوشنما شده، آراسته، پاکیزه
آلایش: آلودگی، ناپاکی
پلشت: پلید، چرکین، چرک، ناپاک، نجس
کاستی: نقصان و کم شدگی، نقص
ناراستی: مکر، حیله، عدم صداقت و راستی
دَد: وحشی، ضد دام
بخردان: صاحبان عقل و خرد، دانشمندان
روشن رای: آنکه دارای عزم، تدبیر، و اندیشۀ روشن است؛ روشنفکر
کانون: مرکز
گُرد: دلیر، پهلوان
یل: شجاع و دلیر و پهلوان و مبارز و جنگجوی پر زور و قوت
مرد مبارز: پهلوان و دلاور را گویند
همگنان: همه؛ همهکسان؛ گروه و جماعت حاضر
رفقا: همقطاران، همکاران، دوستان
گمان: ظن، وهم
تبار: دودمان و خویشاوندان
نژاده: اصیل، نجیب، دارای اصل و نسب و نسل خوب، صاحب نژاد
تابناک: روشن و بَرّاق
خویشتن شناس: خودشناس
خویشتن ناشناس: آنکه حدّ خود نداند، آنکه از حد خود تجاوز کند.
نستوه: خستگی ناپذیر
بیگانه: غیر آشنا، دشمن
ناشناس: ناآشنا؛ غریب، اجنبی
بسنده: کافی؛ تمام؛ بس
گران: سنگین، ثقیل، پربها
ستبر: بزرگ، سفت، محکم
ستوار: مخفف استوار، محکم، پابرجا
تکاپو: تلاش، جهد، سعی، فعالیت
دریغ: افسوس، اندوه، پشیمانی، تأسف
خوار : ذلیل . زبون . بدبخت
آلایش: آلودگی
بیشه: نیستان؛ نیزار، جنگل
پوییدن: رفتن، دویدن، رفتن نه بشتاب و نه نرم
گزند: آزار، آسیب، آفت، بلا، خدشه
بند۱: کشور ما همواره سرزمین سپند فرّ و فروغ و فرزانگی و فرهیختگی بوده است:
واج آرایی صامت «ف» و «ر»
برمیکشیدن: کنایه از برتری دادن، بالا بردن
ارزش و مقام
ایران سرزمین ما سرزمینی است بس کهن که دیری در درازنای تاریخ خویش بزرگترین و آباد ترین کشور جهان بوده است.
معنی: کشور ما ایران سرزمینی قدیمی است که در طول تاریخ گذشته خود پهناورترین کشور جهان بوده است.
کشور ما همواره سرزمین سپند فر و فروغ و فرزانگی فرهیختگی بوده است.
معنی: کشور ما همیشه سرزمینی مقدس و با شکوه و روشن به نور علم و دانش بوده است.
بند۲: دشمنان تیره رأی و خیره روی ما
معنی: دشمنان بد اندیش و گستاخ ما
بند۳:تیره رای: کنایه از کسی که اندیشههای بد در سر دارد.
خیرهروی: کنایه از بیشرم، بیحیا
برترین و استوار ترین ستایش آن است که بر زبان و خامه دشمن روان میشود زیرا ستایشی است پیراسته از آلایش.
معنی: بهترین و پایدارترین تعریف از کشور ما آن است که از زبان و قلم دشمن نوشته شود و بیان گردد زیرا تعریفی است، پاک شده از هر آلودگی است.
بند۴: سر فرود آوردن: کنایه از تسلیم شدن، قبول کردن، پذیرفتن
ایران سرزمینی است که ما بدان مینازیم و سر از همگنان بر میافرازیم.
معنی: ایران سر زمینی است که ما به آن افتخار میکنیم و از همه کشورها سربلندتر هستیم.
بند۵: سر بر میافرازیم: کنایه از افتخار کردن، سرفراز بودن
تواز تبار ایرانیان نژاده و آزاده هستی.
معنی: تو از نژاد ایرانیان اصیل و جوانمرد هستی
بند۶ : دلشان به نام و یاد ایران میتپد: کنایه، عاشق ایرانند، کنایه از بی قراری
تو از آن آزاداندیشانی هستی که پایدار و نستوه چون کوه، میکوشند: تشبیه تو به کوه
تو: رکن اول تشبیه
کوه: رکن دوم تشبیه
پایدار و نستوه: رکن سوم تشبیه
چون: رکن چهارم تشبیه
بند۷: بردوش تو نهاده شده: کنایه، به عهدهی توست.
باری به گرانی دماوند: تشبیه بار به قلهی دماوند
بار: رکن اول تشبیه
دماوند: رکن دوم تشبیه
گران: رکن سوم تشبیه (گران = سنگین)
بند۸: دل بدان خواهد باخت: کنایه، عاشق و شیفتهی آن خواهد شد.
بند۹: چشم جهانیان را به خیرگی خواهیکشاند: کنایه، همه را با کارهای بزرگ خود، شگفت زده خواهیکرد.
تیرگی ناخویشتن شناسی و ازخودبیگانگی: اضافهی تشبیهی، تشبیه ازخود بیگانگی و ناخویشتن شناسی به تیرگی و سیاهی
ناخویشتن شناسی و ازخودبیگانگی: رکن اول تشبیه
تیرگی: رکن دوم تشبیه
بند۱۰: هان: یک شبه جمله است. یعنی در تعیین تعداد جملههای یک عبارت، به تنهایی یک جمله در نظر گرفته میشود.
چشم و چراغ ایرانی: کنایه، عزیز و محبوب ایرانیانی باعث عزت و سرافرازی ایرانیانی
بیشهی فرهنگ و ادب و اندیشه: اضافهی تشبیهی، تشبیه فرهنگ و ادب به بیشه
فرهنگ و ادب و اندیشه: رکن اول تشبیه
بیشه: رکن دوم تشبیه
هان و هان خویشتن را خوار مدار.
معنی: آگاه باش و بدان که خودت را کوچک و ناچیز نکنی.
خودازیابی درس سوم صفحه ۳۳
۱. برترین و گرامی ترین ارمغان، "ایران" به دیگر سرزمینها چیست؟
جواب: اندیشه و طرز تفکر آنها، خرد و فرهنگ، تاریخ کهن
۲. دو تن از دلیران نامدار ایرانی را نام ببربد که برای سربلندی ایران کوشیده اند.
جواب:
۱. امیر کبیر که برای استقلال کشور تلاش فراوانی کرد. رئیس علی دلواری و میرزا
کوچک خان.
۲. شهید مهدی باکری، شهید عباس دوران، شهید بابایی که جان خود را فدا کردند تا سرزمینشان به دست نااهلان نیفتد.
۳. آرش کمانگیر که جان خود را در تیر گذاشت و تیر را پرتاب کرد.
۳. به نظر شما چگونه میتوان از فرهنگ و ادب فارسی پاسداری کرد؟
جواب:
۱. با حفظ ارزشهای فرهنگی و انتقال آن به نسلهای آینده
۲. اجرای عملی فرهنگ و ادب فارسی
۳. آموزش، یاددهی و یادگیری
سعی کنیم از لغات و کلمات انگلیسی و عربی در زبان فارسی خود تا حد ممکن استفاده نکنیم و به جای آن کلمات، از معادلات فارسی آنها استفاده کنیم.
واج آرایی (نغمۀ حروف) صفحه ۳۳
گاهی شاعر یا نویسنده حرفی را در یک بیت یا عبارت، چند بار تکرار میکند و این تکرار باعث زیباتر شدن شعر یا عبارت میشود
مانند:
تکرار «ف» و «ر» در این عبارت:
کشور ما همواره سرزمین سپند فرّ و فروغ و فرزانگی و فرهیختگی بوده است.
و یا تکرار «خ » در این بیت سعدی:
خیال خال تو با خود به خاک خواهم برد که تا ز خال تو خاکم شود عبیرآمیز
پاسخ فعالیتهای نوشتاری: صفحه ۳۴
۱- خواستگاه= غلط ->خاستگاه= درست فروق= غلط -> فروغ= درست
بگذارد= غلط -> بگزارد=درست
خیره گی= غلط -> خیرگی= درست
۲- همگان مفردش همه
ارمغان جمعش ارمغانها
رادان مفردش راد
ادب جمعش آداب
۳- ایرانیان با دیگر مردمان پیوسته به مردی و داد و دانایی رفتار میکردهاند. چشم جهانیان را به خیرگی خواهی کشاند و تیرگی ناخویشتن شناسی و از خود بیگانگی را خواهی زدود.
کشور ما همواره سرزمین سپند فر و فروغ و فرزانگی و فرهیختگی بوده است.
بخوان و بجوی و بپوی و ایران و خود را بشناس
۴. تو در این زمان مایهی دلگرمی و اعتبار و شادابی ایران هستی
هرگاه پسوند، " ان/ ی" به پایان واژههایی نظیر
"زنده، راننده، دونده، پرنده" که (ه) آخر آنها به صورت کسره -ِ تلفظ میگردد، افزوده شود، این گونه نوشتهمیشود: "زندگی، رانندگی، دوندگان، پرندگان"
۲. شهید مهدی باکری، شهید عباس دوران، شهید بابایی که جان خود را فدا کردند تا سرزمینشان به دست نااهلان نیفتد.
۳. آرش کمانگیر که جان خود را در تیر گذاشت و تیر را پرتاب کرد.
۳. به نظر شما چگونه میتوان از فرهنگ و ادب فارسی پاسداری کرد؟
جواب:
۱. با حفظ ارزشهای فرهنگی و انتقال آن به نسلهای آینده
۲. اجرای عملی فرهنگ و ادب فارسی
۳. آموزش، یاددهی و یادگیری
سعی کنیم از لغات و کلمات انگلیسی و عربی در زبان فارسی خود تا حد ممکن استفاده نکنیم و به جای آن کلمات، از معادلات فارسی آنها استفاده کنیم.
واج آرایی (نغمۀ حروف) صفحه ۳۳
گاهی شاعر یا نویسنده حرفی را در یک بیت یا عبارت، چند بار تکرار میکند و این تکرار باعث زیباتر شدن شعر یا عبارت میشود
مانند:
تکرار «ف» و «ر» در این عبارت:
کشور ما همواره سرزمین سپند فرّ و فروغ و فرزانگی و فرهیختگی بوده است.
و یا تکرار «خ » در این بیت سعدی:
خیال خال تو با خود به خاک خواهم برد که تا ز خال تو خاکم شود عبیرآمیز
پاسخ فعالیتهای نوشتاری: صفحه ۳۴
۱- خواستگاه= غلط ->خاستگاه= درست فروق= غلط -> فروغ= درست
بگذارد= غلط -> بگزارد=درست
خیره گی= غلط -> خیرگی= درست
۲- همگان مفردش همه
ارمغان جمعش ارمغانها
رادان مفردش راد
ادب جمعش آداب
۳- ایرانیان با دیگر مردمان پیوسته به مردی و داد و دانایی رفتار میکردهاند. چشم جهانیان را به خیرگی خواهی کشاند و تیرگی ناخویشتن شناسی و از خود بیگانگی را خواهی زدود.
کشور ما همواره سرزمین سپند فر و فروغ و فرزانگی و فرهیختگی بوده است.
بخوان و بجوی و بپوی و ایران و خود را بشناس
۴. تو در این زمان مایهی دلگرمی و اعتبار و شادابی ایران هستی
هرگاه پسوند، " ان/ ی" به پایان واژههایی نظیر
"زنده، راننده، دونده، پرنده" که (ه) آخر آنها به صورت کسره -ِ تلفظ میگردد، افزوده شود، این گونه نوشتهمیشود: "زندگی، رانندگی، دوندگان، پرندگان"
آموزش_آرایههایادبی
۱. مراعات نظیر:
آوردن واژههایی از یک مجموعه که با هم تناسب دارند
این رابطه و تناسب میتواند از نظر جنس، نوع، مکان و ...باشد مثل:
ابر و باد و مه وخورشید و فلک در کارند
تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری
۲. تلمیح:
اشارهای به بخشی از دانستههای تاریخی و روایات وداستانهایی که در منابع مختلف ذکر شده شدهاست
مثل زحسرت لب شیرین هنوز میبینم
که لاله میدمد از خون دیدۂ فرهاد
۳. تضمین:
آوردن بخشی از آیه، حدیث، مصراع یا بیتی از شاعری دیگر در بین کلام خود است
مثل چشم حافظ زیر بام قصر آن حوری سرشت
شیوۂ جنات تجری تحتهاالانهار داشت
۴. تضاد:
آوردن دوکلمه با معنی متضاد است برای روشنگری یا زیبایی مثل:
شادی ندارد آن که ندارد به دل غمی
آن را که نیست عالم غم نیست عالمی
شادی/غم
۵. تناقض یا پارادوکس:
آوردن دو واژه با دو معنی متناقض است یعنی وجود یکی نقض وجود دیگری است
مثل هرگز حدیث حاضر غایب شنیدهای
من در میان جمع و دلم جای دیگرست
حاضر/غایب
۶. حس آمیزی:
آمیختن دو یا چند حس است یعنی مثلا بو کردن که مربوط به حس بویایی است را با شنیدن که مربوط به شنوایی است ترکیب کنیم و بگوییم: بو میشنوم و موارد مشابه
مثل از صدای سخن عشق ندیدم خوشتر
۷. حسن تعلیل:
آوردن علتی ادبی برای کاری درشعر یا نثر که مبتنی بر تشبیه است و در واقع علمی و عقلی نیست
مثل: باران همه بر جای عرق میچکد از ابر
پیداست که از روی لطیف تو حیا کرد
یعنی اگر باران از ابر میبارد به این علت است که از روی لطیف تو شرمسار است مثل عرق شرم که جاری میشود
۸. اغراق:
ادعای وجود صفت یا حالتی است به اندازهای که وجود آن محال و غیر ممکن باشد
مثل: هرگز کسی ندید بدین سان نشان برف
گویی که لقمهای است زمین در دهان برف
۹. ایهام:
آوردن واژهای با حداقل دو معنی که یکی نزدیک به ذهن و دیگری دور از ذهن باشد
مثل: بی مهر رخت روز مرا نور نمانده است
وز عمر مرا جز شب دیجور نمانده است
مهر یعنی خورشید یا محبت و عشق
۱۰. تکرار:
تکرار یک یا چند کلمه در شعر
مثل آدمی در عالم خاکی نمیآید به دست
عالمی دیگر بباید ساخت وز نو آدمی
۱۱. جناس:
آوردن واژههایی است که در تلفظ مشترک ودر معنی متفاوتند
مثل ای مهر تو در دلها، وی مهر تو بر لبها
وی شور تو در سرها، وی سر تو در جانها
جناس انواع مختلفی دارد: تام، ناقص حرکتی، ناقص اختلافی، ناقص افزایشی و اشتقاق
۱۲. واج آرایی:
تکرار یک یا چند صامت یا مصوت در یک مصراع یا بیت
مثل: لبخند تو خلاصۀ خوبیهاست
لختی بخند خندۂ گل زیباست
۱۳. تشبیه:
ادعای شبیه بودن دویا چند چیز است
ارکان آن: مشبه، مشبه به، ادات تشبیه و وجه شبه
مشبه و مشبه به را طرفین تشبیه مینامند
ادات تشبیه عبارتنداز: مثل، مانند، چو، چون، همچو و همچون، به سان، به کردار و...
گرت زدست براید چو نخل باش کریم
ورت زدست نیاید چو سرو باش آزاد
ارکان تشبیه در مصراع اول:
تو: مشبه
چو: ادات
نخل: مشبه به
کریم وبخشنده بودن: وجه شبه
۱۴. سجع:
شبیه بودن دو واژه در واجها یا حروف پایانی، وزن یا هر دوی آنها
مثل الهی اگر بهشت چون چشم و چراغ است، بی دیدار تو درد و داغ است
بین داغ و چراغ، سجع وجود دارد
سجع در نثر مانند قافیه در شعر است.
۱۵. استعاره:
مانند تشبیه است ولی فقط از ارکان تشبیه مشبه به یا مشبه ذکر شده است
مثل: بتی دارم که گرد گل زسنبل سایهبان دارد
در این مصراع بت، گل و سنبل استعارهاند
با کمی دقت میفهمیم که مثلا بت در آغاز اینگونه بوده: یار مثل بت است
۱۶. تشخیص:
در واقع جان بخشیدن به اشیای بیجان است یعنی خصوصیات انسانی را به پدیدههای دیگر نسبت بدهیم
مثل گل بخندید که از راست نرنجیم ولی
هیچ عاشق سخن سخت به معشوق نگفت.
۱. مراعات نظیر:
آوردن واژههایی از یک مجموعه که با هم تناسب دارند
این رابطه و تناسب میتواند از نظر جنس، نوع، مکان و ...باشد مثل:
ابر و باد و مه وخورشید و فلک در کارند
تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری
۲. تلمیح:
اشارهای به بخشی از دانستههای تاریخی و روایات وداستانهایی که در منابع مختلف ذکر شده شدهاست
مثل زحسرت لب شیرین هنوز میبینم
که لاله میدمد از خون دیدۂ فرهاد
۳. تضمین:
آوردن بخشی از آیه، حدیث، مصراع یا بیتی از شاعری دیگر در بین کلام خود است
مثل چشم حافظ زیر بام قصر آن حوری سرشت
شیوۂ جنات تجری تحتهاالانهار داشت
۴. تضاد:
آوردن دوکلمه با معنی متضاد است برای روشنگری یا زیبایی مثل:
شادی ندارد آن که ندارد به دل غمی
آن را که نیست عالم غم نیست عالمی
شادی/غم
۵. تناقض یا پارادوکس:
آوردن دو واژه با دو معنی متناقض است یعنی وجود یکی نقض وجود دیگری است
مثل هرگز حدیث حاضر غایب شنیدهای
من در میان جمع و دلم جای دیگرست
حاضر/غایب
۶. حس آمیزی:
آمیختن دو یا چند حس است یعنی مثلا بو کردن که مربوط به حس بویایی است را با شنیدن که مربوط به شنوایی است ترکیب کنیم و بگوییم: بو میشنوم و موارد مشابه
مثل از صدای سخن عشق ندیدم خوشتر
۷. حسن تعلیل:
آوردن علتی ادبی برای کاری درشعر یا نثر که مبتنی بر تشبیه است و در واقع علمی و عقلی نیست
مثل: باران همه بر جای عرق میچکد از ابر
پیداست که از روی لطیف تو حیا کرد
یعنی اگر باران از ابر میبارد به این علت است که از روی لطیف تو شرمسار است مثل عرق شرم که جاری میشود
۸. اغراق:
ادعای وجود صفت یا حالتی است به اندازهای که وجود آن محال و غیر ممکن باشد
مثل: هرگز کسی ندید بدین سان نشان برف
گویی که لقمهای است زمین در دهان برف
۹. ایهام:
آوردن واژهای با حداقل دو معنی که یکی نزدیک به ذهن و دیگری دور از ذهن باشد
مثل: بی مهر رخت روز مرا نور نمانده است
وز عمر مرا جز شب دیجور نمانده است
مهر یعنی خورشید یا محبت و عشق
۱۰. تکرار:
تکرار یک یا چند کلمه در شعر
مثل آدمی در عالم خاکی نمیآید به دست
عالمی دیگر بباید ساخت وز نو آدمی
۱۱. جناس:
آوردن واژههایی است که در تلفظ مشترک ودر معنی متفاوتند
مثل ای مهر تو در دلها، وی مهر تو بر لبها
وی شور تو در سرها، وی سر تو در جانها
جناس انواع مختلفی دارد: تام، ناقص حرکتی، ناقص اختلافی، ناقص افزایشی و اشتقاق
۱۲. واج آرایی:
تکرار یک یا چند صامت یا مصوت در یک مصراع یا بیت
مثل: لبخند تو خلاصۀ خوبیهاست
لختی بخند خندۂ گل زیباست
۱۳. تشبیه:
ادعای شبیه بودن دویا چند چیز است
ارکان آن: مشبه، مشبه به، ادات تشبیه و وجه شبه
مشبه و مشبه به را طرفین تشبیه مینامند
ادات تشبیه عبارتنداز: مثل، مانند، چو، چون، همچو و همچون، به سان، به کردار و...
گرت زدست براید چو نخل باش کریم
ورت زدست نیاید چو سرو باش آزاد
ارکان تشبیه در مصراع اول:
تو: مشبه
چو: ادات
نخل: مشبه به
کریم وبخشنده بودن: وجه شبه
۱۴. سجع:
شبیه بودن دو واژه در واجها یا حروف پایانی، وزن یا هر دوی آنها
مثل الهی اگر بهشت چون چشم و چراغ است، بی دیدار تو درد و داغ است
بین داغ و چراغ، سجع وجود دارد
سجع در نثر مانند قافیه در شعر است.
۱۵. استعاره:
مانند تشبیه است ولی فقط از ارکان تشبیه مشبه به یا مشبه ذکر شده است
مثل: بتی دارم که گرد گل زسنبل سایهبان دارد
در این مصراع بت، گل و سنبل استعارهاند
با کمی دقت میفهمیم که مثلا بت در آغاز اینگونه بوده: یار مثل بت است
۱۶. تشخیص:
در واقع جان بخشیدن به اشیای بیجان است یعنی خصوصیات انسانی را به پدیدههای دیگر نسبت بدهیم
مثل گل بخندید که از راست نرنجیم ولی
هیچ عاشق سخن سخت به معشوق نگفت.
معنی لغات فارسی هشتم
معانی لغات درسهای ۱ الی ۹ فارسی هشتم
نوبت اول
درس اول: پیش از اینها
طنین: آهنگ، صدا
توفندهاش: پرخروش، خروشان
بیریا: ساده و بی آلایش
کُنه: باطن
بوریا: حصیری از نوعی نی
درس دوم: خوب جهان را ببین!
اَسرار: ج سر، رازها
حکیمانه: عالمانه، از روی دانایی
چونان: مانند
متناسب: به اندازه
خزان: پاییز
زرِّ ناب: طلای خالص
جلوه: شکل، ظاهر
خاص: ویژه
شعر صورتگر ماهر
حیران: متعجب
نژند: سرد و بی روح، غمناک
نغز: نیکو، زیبا
تماثیل: جمع تمثال
شوق: شور و اشتیاق
هجر: دوری
بدین سان: به این شکل، بدین گونه
درس سوم: ارمغان ایران
بس: بسیار
کهن: قدیمی
دیری: زمان طولانی
درازنای: طول
لیک: اما
برمیکشد: بالا میبرد
سپند: پاکی
فر: شکوه
فرزانگی: دانایی
فرهیختگی: علم آموختگی
داد: عدالت
آزادگان: جوانمرد
تیره رای: بد فکر
ارجمند: با ارزش، بالا مقام
خرد: عقل و دانایی
خامه: قلم
پیراسته: پاک شده
آلایش: کثیفی
پلشتی: ناپاکی
ددی: وحشیگری
بخرد: دانا
روشن رایان: روشن فکران
گُرد: پهلوان
یلان: پهلوانان
پُردل: شجاع
نامدار: مشهور
مینازیم: افتخار میکنیم
همگنان: همنوعان
سربرمیافرازیم: سر بلند میکنیم، افتخار میکنیم
بن جان: ته دل
تبار: نژاد
نژاده: با اصل، اصیل
تابناک: روشن
پرفروغ: روشن
نستوه: خستگی ناپذیر
بسنده: کافی
گرانی: سنگینی
ستبر: قوی
دریغ نورزد: کوتاهی نکند
خیرگی: تعجب
بهروزی: روز خوب
زدود: پاک کرد
هان و هان: بدان و آگاه باش
خوار مدار: پست و فرومایه نکن
برهان: آزاد کن
بیشه: دشت سر سبز
بپوی: جستجو کن
برگزید: انتخاب کرد
بیگزند: بی صدمه، بدون بلا و آسیب
درس چهارم: سفر شکفتن
پند: نصیحت، اندرز
انرژی: قدرت
رویایی: خیالی
آرمان: آرزو/ امید
منطقی: آنچه از روی منطق باشد
استعداد: توانایی
جدید: نو
طراوت: شادابی
مهار: کنترل
نفرت: متنفربودن از کسی
نصیب: قسمت
تصویر: شکل
مبادا: هرگز
اصول: جمع اصل
بنیاد: ریشه
فراز: بلندی
نشیب: سرازیری
حکیمی: دانشمندی
سرشار: پر
خاص: ویژه
آداب :جمع ادب: شیوه، رسم
آراسته: زیبا
اطلاع: خبر
نامدار: مشهور
شیوع: فاش شدن، پراکنده شدن
جهل: نادانی
طفل: کودک، نوزاد
رسا: واضح
آبله: نوعی بیماری که بهصورت تاول روی
پوست ظاهر میشود
درس ششم: راه نیک بختی
خوانش: خواندن
موثر: اثر گذار
درک: فهم
پیکارگرانه: باجنگاوری
فروتنی: خاکساری
محتوا: شامل، درون مایه
لحن: آهنگ
حماسی: شجاعانه
گونهای: نوعی
سعادت: نیک بختی
خرسند: راضی
میکوش: کوشش کن
چابکی: زرنگی، چالاکی
زنهار: پرهیز کن
تامّل: اندیشه کردن
نشمار: به شمار نیاور
درس هفتم: آداب نیکان
عارفان: بزرگان
مریدان: شیفتگان، شاگردان
طلب: خواستن
ارشاد: راهنمایی
طعام: خوراک
برخاست: بلند شد
مرشد: راهنما
مستمعان: شنوندگان
آداب: قواعد
دامنش بگرفت: کمک خواست
دعوی: ادعا کردن
معترف: اعتراف کردن
فرع: جزء
نیت: قصد
رضا: رضایت
حسد: حسودی
خلق: آفریده
مستمع: شنونده
طلب کنید: بخواهید
پیوسته: پی در پی
زیست: زندگی
دستاورد: اختراع
استعداد: توانایی
آسایش: آسودگی
بیفزاید: اضافه کند
چرتکه: وسیلهای که در روزگار گذشته برای شمارش اعداد از آن استفاده میشد
چاپار: پیک، نامه بر
اسطرلاب:ابزاری که دانشمندان علم ستاره شناسی در روزگار قدیم برای تعیین وضعیت ستارگان از ان استفاده می کردند
داد و ستد: خرید و فروش
پایبند: ایستاده، معتقد
هنجار: روش
حریم: قلمرو
متناسب: مناسب، به اندام
معیار: وسیلهای برای اندازه گیری
حصار: دیوار
آراسته: مرتب
نسنجیده: فکر نکرده
هویت: شخصیت
حرمت: احترام
رهاورد: نتیجه، سوغات، هدیه سفر
تمدن: فرهنگ
مظاهر: ج مظهر، نمونه
روح انگیز: جلا دهنده روح
کمال: اوج
متعالی: عالی شدن
اسارت: اسیر بودن
هیاهو: فریاد
غوغایی: شلوغی
فضایل: خوبی های اخلاقی
ویرانگر: خراب کننده
غفلت: فراموش کردن
پاس داشتن: مراقبت کردن
جلوه: ظاهر
معرفت: شناخت
حکایت: سرگذشت
جولاهه: بافنده
درس هشتم: آزادگی
خارکش: حمال خار، خارکن
دلق: نوعی لباس پشمی زبر که فقیران میپوشند
درشت: زبر، خشن
پشته: توده
فرازنده: برپا کننده
نوازنده: نوازش کننده
رُخَم: صورتم
بُگشادی: باز کردی
عزت: ارجمندی، مقام
حد: مرز، لیاقت، شایستگی
ثنا: ستایش کردن
سفتن: سوراخ کردن
مغرور: خود بینی
شکرگزاریش: تشکر کردن او
خرف: کم عقل
بالین: بالش
زین سان: این چنین
دولت: اقبال، خوشبختی
خواری: پستی
زین: از این
فلان: بهمان، اشاره به شخص نامعلوم
خس: شخص پست و فرومایه
پشته: توده
چاشت: یک قسمت از چهار قسمت روز که در آن چیزی بخورند
افتادگی: ناتوانی
عز: سربلندی، عزت
نژند: غمگین
آزادگی: جوانمردی
درس نهم: نوجوان با هوش
اشعار: جمع شعر
مطالب: جمع مطلب
سرشناس: مشهور
مجالس: جمع مجلس
مکث کرد: توقف کرد، درنگ کرد
فوق العاده: بسیار عالی
حلاوت: شیرینی
شاهد: زیبارو
ساقی: کسی که نوشیدنی تعارف میکند
ارادت: دوستی
خرم: شاد
لهجه: لحن سخن گفتن
حکمت: دانش و معرفت
نامدار: مشهور، نامی
معانی لغات درسهای ۱ الی ۹ فارسی هشتم
نوبت اول
درس اول: پیش از اینها
طنین: آهنگ، صدا
توفندهاش: پرخروش، خروشان
بیریا: ساده و بی آلایش
کُنه: باطن
بوریا: حصیری از نوعی نی
درس دوم: خوب جهان را ببین!
اَسرار: ج سر، رازها
حکیمانه: عالمانه، از روی دانایی
چونان: مانند
متناسب: به اندازه
خزان: پاییز
زرِّ ناب: طلای خالص
جلوه: شکل، ظاهر
خاص: ویژه
شعر صورتگر ماهر
حیران: متعجب
نژند: سرد و بی روح، غمناک
نغز: نیکو، زیبا
تماثیل: جمع تمثال
شوق: شور و اشتیاق
هجر: دوری
بدین سان: به این شکل، بدین گونه
درس سوم: ارمغان ایران
بس: بسیار
کهن: قدیمی
دیری: زمان طولانی
درازنای: طول
لیک: اما
برمیکشد: بالا میبرد
سپند: پاکی
فر: شکوه
فرزانگی: دانایی
فرهیختگی: علم آموختگی
داد: عدالت
آزادگان: جوانمرد
تیره رای: بد فکر
ارجمند: با ارزش، بالا مقام
خرد: عقل و دانایی
خامه: قلم
پیراسته: پاک شده
آلایش: کثیفی
پلشتی: ناپاکی
ددی: وحشیگری
بخرد: دانا
روشن رایان: روشن فکران
گُرد: پهلوان
یلان: پهلوانان
پُردل: شجاع
نامدار: مشهور
مینازیم: افتخار میکنیم
همگنان: همنوعان
سربرمیافرازیم: سر بلند میکنیم، افتخار میکنیم
بن جان: ته دل
تبار: نژاد
نژاده: با اصل، اصیل
تابناک: روشن
پرفروغ: روشن
نستوه: خستگی ناپذیر
بسنده: کافی
گرانی: سنگینی
ستبر: قوی
دریغ نورزد: کوتاهی نکند
خیرگی: تعجب
بهروزی: روز خوب
زدود: پاک کرد
هان و هان: بدان و آگاه باش
خوار مدار: پست و فرومایه نکن
برهان: آزاد کن
بیشه: دشت سر سبز
بپوی: جستجو کن
برگزید: انتخاب کرد
بیگزند: بی صدمه، بدون بلا و آسیب
درس چهارم: سفر شکفتن
پند: نصیحت، اندرز
انرژی: قدرت
رویایی: خیالی
آرمان: آرزو/ امید
منطقی: آنچه از روی منطق باشد
استعداد: توانایی
جدید: نو
طراوت: شادابی
مهار: کنترل
نفرت: متنفربودن از کسی
نصیب: قسمت
تصویر: شکل
مبادا: هرگز
اصول: جمع اصل
بنیاد: ریشه
فراز: بلندی
نشیب: سرازیری
حکیمی: دانشمندی
سرشار: پر
خاص: ویژه
آداب :جمع ادب: شیوه، رسم
آراسته: زیبا
اطلاع: خبر
نامدار: مشهور
شیوع: فاش شدن، پراکنده شدن
جهل: نادانی
طفل: کودک، نوزاد
رسا: واضح
آبله: نوعی بیماری که بهصورت تاول روی
پوست ظاهر میشود
درس ششم: راه نیک بختی
خوانش: خواندن
موثر: اثر گذار
درک: فهم
پیکارگرانه: باجنگاوری
فروتنی: خاکساری
محتوا: شامل، درون مایه
لحن: آهنگ
حماسی: شجاعانه
گونهای: نوعی
سعادت: نیک بختی
خرسند: راضی
میکوش: کوشش کن
چابکی: زرنگی، چالاکی
زنهار: پرهیز کن
تامّل: اندیشه کردن
نشمار: به شمار نیاور
درس هفتم: آداب نیکان
عارفان: بزرگان
مریدان: شیفتگان، شاگردان
طلب: خواستن
ارشاد: راهنمایی
طعام: خوراک
برخاست: بلند شد
مرشد: راهنما
مستمعان: شنوندگان
آداب: قواعد
دامنش بگرفت: کمک خواست
دعوی: ادعا کردن
معترف: اعتراف کردن
فرع: جزء
نیت: قصد
رضا: رضایت
حسد: حسودی
خلق: آفریده
مستمع: شنونده
طلب کنید: بخواهید
پیوسته: پی در پی
زیست: زندگی
دستاورد: اختراع
استعداد: توانایی
آسایش: آسودگی
بیفزاید: اضافه کند
چرتکه: وسیلهای که در روزگار گذشته برای شمارش اعداد از آن استفاده میشد
چاپار: پیک، نامه بر
اسطرلاب:ابزاری که دانشمندان علم ستاره شناسی در روزگار قدیم برای تعیین وضعیت ستارگان از ان استفاده می کردند
داد و ستد: خرید و فروش
پایبند: ایستاده، معتقد
هنجار: روش
حریم: قلمرو
متناسب: مناسب، به اندام
معیار: وسیلهای برای اندازه گیری
حصار: دیوار
آراسته: مرتب
نسنجیده: فکر نکرده
هویت: شخصیت
حرمت: احترام
رهاورد: نتیجه، سوغات، هدیه سفر
تمدن: فرهنگ
مظاهر: ج مظهر، نمونه
روح انگیز: جلا دهنده روح
کمال: اوج
متعالی: عالی شدن
اسارت: اسیر بودن
هیاهو: فریاد
غوغایی: شلوغی
فضایل: خوبی های اخلاقی
ویرانگر: خراب کننده
غفلت: فراموش کردن
پاس داشتن: مراقبت کردن
جلوه: ظاهر
معرفت: شناخت
حکایت: سرگذشت
جولاهه: بافنده
درس هشتم: آزادگی
خارکش: حمال خار، خارکن
دلق: نوعی لباس پشمی زبر که فقیران میپوشند
درشت: زبر، خشن
پشته: توده
فرازنده: برپا کننده
نوازنده: نوازش کننده
رُخَم: صورتم
بُگشادی: باز کردی
عزت: ارجمندی، مقام
حد: مرز، لیاقت، شایستگی
ثنا: ستایش کردن
سفتن: سوراخ کردن
مغرور: خود بینی
شکرگزاریش: تشکر کردن او
خرف: کم عقل
بالین: بالش
زین سان: این چنین
دولت: اقبال، خوشبختی
خواری: پستی
زین: از این
فلان: بهمان، اشاره به شخص نامعلوم
خس: شخص پست و فرومایه
پشته: توده
چاشت: یک قسمت از چهار قسمت روز که در آن چیزی بخورند
افتادگی: ناتوانی
عز: سربلندی، عزت
نژند: غمگین
آزادگی: جوانمردی
درس نهم: نوجوان با هوش
اشعار: جمع شعر
مطالب: جمع مطلب
سرشناس: مشهور
مجالس: جمع مجلس
مکث کرد: توقف کرد، درنگ کرد
فوق العاده: بسیار عالی
حلاوت: شیرینی
شاهد: زیبارو
ساقی: کسی که نوشیدنی تعارف میکند
ارادت: دوستی
خرم: شاد
لهجه: لحن سخن گفتن
حکمت: دانش و معرفت
نامدار: مشهور، نامی
❤1
آبله: نوعی بیماری واگیر همراه با تاول
پوستی
نامی: معروف
هیاهو: سرو صدا
ذکاوت: هوش و استعداد
لب گزید: لبش را گاز گرفت
صدر اعظمی: نخست وزیری
منشأ: سرچشمه
وجد: شادی درونی
رمیده: رم کرده، ترسیده
انیس: دوست نزدیک
مونس: همراه
خواجه: اقا، سرور
لقب: اسم دوم
لیاقت: شایستگی
رسا: واضح و روشن
شیوع: گسترش
پوستی
نامی: معروف
هیاهو: سرو صدا
ذکاوت: هوش و استعداد
لب گزید: لبش را گاز گرفت
صدر اعظمی: نخست وزیری
منشأ: سرچشمه
وجد: شادی درونی
رمیده: رم کرده، ترسیده
انیس: دوست نزدیک
مونس: همراه
خواجه: اقا، سرور
لقب: اسم دوم
لیاقت: شایستگی
رسا: واضح و روشن
شیوع: گسترش
درس چهارم: سفر شکفتن صفحه ۳۶
پند: نصیحت، اندرز
انرژی: قدرت
رویایی: خیالی
آرمان: آرزو/ امید
منطقی: آنچه از روی منطق باشد
استعداد: توانایی
جدید: نو
طراوت: شادابی
مهار: کنترل
نفرت: متنفربودن از کسی
نصیب: قسمت، بهره
تصویر: شکل
مبادا: هرگز
اصول: جمع اصل، پایهها
بنیاد: ریشه
فراز: بلندی
نشیب: سرازیری
حکیمی: دانشمندی
سرشار: پر، لبریز
خاص: ویژه
آداب :جمع ادب: شیوه، رسم
آراسته: زیبا
اطلاع: خبر
نامدار: مشهور
شیوع: فاش شدن، پراکنده شدن
جهل: نادانی
طفل: کودک، نوزاد
رسا: واضح
آبله: نوعی بیماری که بهصورت تاول روی
پوست ظاهر میشود
۱. ماهی را هروقت از اب بگیری تازه است.
معنی:برای انجام هر کاری هیچ وقت دیر نیست.
۲. با قدرت خیال خود به آینده بروید.
معنی:با اندیشه و فکر به آینده خود فکر کنید.
۳. در نوجوانی هرگز در خیال کسی نمیگنجد که در آ ینده به انسانی بیعاطفه و بداخلاق تبدیل شود.
معنی: در دوران نوجوانی هرگز کسی فکر نمیکند که ممکن است در آینده به انسانی بیمحبت و بد اخلاق و پرخاشگر تبدیل شود.
۴. مدت این سفر برای عدهای کم و برای عدهای دیگر طولانی و پر فراز و نشیب است.
معنی: عمر بعضی از انسانها در این دنیا کوتاه است و عمر بعضی دبگر بلند است و سختیها و شیرینیهای زیادی دارد.
۵. چیرگی بر احساسات و هیجانات.
معنی: غلبه یافتن بر احساسات و عواطف خودمان.
خودارزیابی صفحه ۳۹
۱. چرا زندگی به یک سفرتشبیه شده است؟
زیرا مانند یک سفر میگذرد. گاهی این سفر کوتاه مدت و گاهی بلند مدت است اما همیشگی نیست.
۲. علت اصلی بحرانهای زندگی چیست؟ مهمترین بحرانهایی که درزندگی انسانها به وجود میآید به دلیل این است که افراد مهارتهای زندگی را نمیشناسند و گاهی وقتها هم مهارتها را میشناسند اما در زندگی خود از آنها استفاده نمیکنند.
۳. برای حل مشکل کمرویی یا گستاخی، چه بایدکرد؟
حل مشکل کمرویی این است که ارتباط موثری با دیگران داشته باشیم برای حل مشکل گستاخی میتوان گفت که فرد چیرگی بر اساس هیجانات و مهار احساسات گوناگون مانند خشم و ترس را داشته باشد.
توضیح بیشتر:
کمرویی یک بیماری است که در بعضی از افراد بروز میکند و در این موقعیت نزدیکان آن فرد باید سعی کنند که شچخص کمرو را در میان جمع بیاورند و او را خوشحال کنند وخود فرد کمرو نیز باید به خود بفهماند که برای ادامهی زندگی باید با دیگران ارتباط بیشتری برقرارکند. گستاخی نیزیک مشکل و بیماری حساب میشود که بروز این بیماری در افراد باعث میشود که اطرافیان از کردار آن شخص آزرده خاطر و ناراحت شوند. راهحل منطقی برای حل این مشکل این است که اطرافیان فرد گستاخ سعی کنند باصبر و حوصله این مشکل را برطرف سازند و همچنین فردگستاخ باید بداند که اگر به این رفتار ادامه دهد همهی اطرافیان از او فاصله میگیرند پس او هم باید چارهای بیندیشد.
۴. منظورازاین سخن"افسوس که جوان نمیداند و پیر نمیتواند" چیست؟
جوانان چون تجربهای ندارند نمیتوانند کارهای خود را بدون عیب انجام دهند ولی پیران میدانند که باید چه کار کنند اما توانایی انجام آن را ندارند.
فعل - اسم - نقشها
تعریف فعل: فعل بخشی از جمله است که در بارۀ انجام یک عمل، انجام یک رویداد، یا ایجاد یک حالت، به ما اطّلاعاتی میدهد.
فعل کلمهای که بر انجام کار یا روی دادن حالت یا ایجاد ارتباط در یکی از زمانها(گدشته، حال، آینده) دلالت میکند.
هر فعل همزمان چهار ویژگی دارد:
۱. انجام کار(روی دادن حالت یا ایجاد ارتباط)
۲. زمان
۳. شخص
۴. مفرد یا جمع بودن
(رفت) فعل است؛ چهار ویژگی آن:
۱. رفتن ۲. گذشته ۳. سوم شخص ۴. مفرد
فعل اصلیترین بخش جمله است و معمولاً در پایان جمله میآید.
تعریف اسم: اسم کلمهای است که برای نامیدن کسی یا چیزی حیوانی یا مفهومی به کار میرود.
مانند: فرهاد، اسب، سیب، داستان، فروشنده، عقل و...
اسم میتواند در جمله نقش نهادی، مفعولی یا متمّمی داشته باشد ولی فعل فقط نقش فعلی دارد.
نوشتن صفحه ۴۱
۱. استعدادها و ضعفها - مهارتهای لازم - بهره و نصیب- احساسات و هیجانات - نظیر و مانند
۲. ندا آمد.
نهاد -> ندا
مفعول -> ندارد
متمم -> ندارد
فعل -> آمد
حسین سیب خورد.
نهاد -> حسین
مفعول -> سیب
متمم -> ندارد
فعل -> خورد
علی روزنامه را به دوستش داد.
نهاد -> علی
مفعول -> روزنامه
متمم -> دوست
فعل -> داد
اعداد، در متن املا همیشه با حروف نوشته میشوند؛ مانند "هفت آسمان" ، "چهارده معصوم"
این موارد را هنگام نوشتن انشا نیز رعایت کنید.
پند: نصیحت، اندرز
انرژی: قدرت
رویایی: خیالی
آرمان: آرزو/ امید
منطقی: آنچه از روی منطق باشد
استعداد: توانایی
جدید: نو
طراوت: شادابی
مهار: کنترل
نفرت: متنفربودن از کسی
نصیب: قسمت، بهره
تصویر: شکل
مبادا: هرگز
اصول: جمع اصل، پایهها
بنیاد: ریشه
فراز: بلندی
نشیب: سرازیری
حکیمی: دانشمندی
سرشار: پر، لبریز
خاص: ویژه
آداب :جمع ادب: شیوه، رسم
آراسته: زیبا
اطلاع: خبر
نامدار: مشهور
شیوع: فاش شدن، پراکنده شدن
جهل: نادانی
طفل: کودک، نوزاد
رسا: واضح
آبله: نوعی بیماری که بهصورت تاول روی
پوست ظاهر میشود
۱. ماهی را هروقت از اب بگیری تازه است.
معنی:برای انجام هر کاری هیچ وقت دیر نیست.
۲. با قدرت خیال خود به آینده بروید.
معنی:با اندیشه و فکر به آینده خود فکر کنید.
۳. در نوجوانی هرگز در خیال کسی نمیگنجد که در آ ینده به انسانی بیعاطفه و بداخلاق تبدیل شود.
معنی: در دوران نوجوانی هرگز کسی فکر نمیکند که ممکن است در آینده به انسانی بیمحبت و بد اخلاق و پرخاشگر تبدیل شود.
۴. مدت این سفر برای عدهای کم و برای عدهای دیگر طولانی و پر فراز و نشیب است.
معنی: عمر بعضی از انسانها در این دنیا کوتاه است و عمر بعضی دبگر بلند است و سختیها و شیرینیهای زیادی دارد.
۵. چیرگی بر احساسات و هیجانات.
معنی: غلبه یافتن بر احساسات و عواطف خودمان.
خودارزیابی صفحه ۳۹
۱. چرا زندگی به یک سفرتشبیه شده است؟
زیرا مانند یک سفر میگذرد. گاهی این سفر کوتاه مدت و گاهی بلند مدت است اما همیشگی نیست.
۲. علت اصلی بحرانهای زندگی چیست؟ مهمترین بحرانهایی که درزندگی انسانها به وجود میآید به دلیل این است که افراد مهارتهای زندگی را نمیشناسند و گاهی وقتها هم مهارتها را میشناسند اما در زندگی خود از آنها استفاده نمیکنند.
۳. برای حل مشکل کمرویی یا گستاخی، چه بایدکرد؟
حل مشکل کمرویی این است که ارتباط موثری با دیگران داشته باشیم برای حل مشکل گستاخی میتوان گفت که فرد چیرگی بر اساس هیجانات و مهار احساسات گوناگون مانند خشم و ترس را داشته باشد.
توضیح بیشتر:
کمرویی یک بیماری است که در بعضی از افراد بروز میکند و در این موقعیت نزدیکان آن فرد باید سعی کنند که شچخص کمرو را در میان جمع بیاورند و او را خوشحال کنند وخود فرد کمرو نیز باید به خود بفهماند که برای ادامهی زندگی باید با دیگران ارتباط بیشتری برقرارکند. گستاخی نیزیک مشکل و بیماری حساب میشود که بروز این بیماری در افراد باعث میشود که اطرافیان از کردار آن شخص آزرده خاطر و ناراحت شوند. راهحل منطقی برای حل این مشکل این است که اطرافیان فرد گستاخ سعی کنند باصبر و حوصله این مشکل را برطرف سازند و همچنین فردگستاخ باید بداند که اگر به این رفتار ادامه دهد همهی اطرافیان از او فاصله میگیرند پس او هم باید چارهای بیندیشد.
۴. منظورازاین سخن"افسوس که جوان نمیداند و پیر نمیتواند" چیست؟
جوانان چون تجربهای ندارند نمیتوانند کارهای خود را بدون عیب انجام دهند ولی پیران میدانند که باید چه کار کنند اما توانایی انجام آن را ندارند.
فعل - اسم - نقشها
تعریف فعل: فعل بخشی از جمله است که در بارۀ انجام یک عمل، انجام یک رویداد، یا ایجاد یک حالت، به ما اطّلاعاتی میدهد.
فعل کلمهای که بر انجام کار یا روی دادن حالت یا ایجاد ارتباط در یکی از زمانها(گدشته، حال، آینده) دلالت میکند.
هر فعل همزمان چهار ویژگی دارد:
۱. انجام کار(روی دادن حالت یا ایجاد ارتباط)
۲. زمان
۳. شخص
۴. مفرد یا جمع بودن
(رفت) فعل است؛ چهار ویژگی آن:
۱. رفتن ۲. گذشته ۳. سوم شخص ۴. مفرد
فعل اصلیترین بخش جمله است و معمولاً در پایان جمله میآید.
تعریف اسم: اسم کلمهای است که برای نامیدن کسی یا چیزی حیوانی یا مفهومی به کار میرود.
مانند: فرهاد، اسب، سیب، داستان، فروشنده، عقل و...
اسم میتواند در جمله نقش نهادی، مفعولی یا متمّمی داشته باشد ولی فعل فقط نقش فعلی دارد.
نوشتن صفحه ۴۱
۱. استعدادها و ضعفها - مهارتهای لازم - بهره و نصیب- احساسات و هیجانات - نظیر و مانند
۲. ندا آمد.
نهاد -> ندا
مفعول -> ندارد
متمم -> ندارد
فعل -> آمد
حسین سیب خورد.
نهاد -> حسین
مفعول -> سیب
متمم -> ندارد
فعل -> خورد
علی روزنامه را به دوستش داد.
نهاد -> علی
مفعول -> روزنامه
متمم -> دوست
فعل -> داد
اعداد، در متن املا همیشه با حروف نوشته میشوند؛ مانند "هفت آسمان" ، "چهارده معصوم"
این موارد را هنگام نوشتن انشا نیز رعایت کنید.
شعر خوانی: شوق مهدی (عج) صفحه ۴۲
۱. گفتم: که روی خوبت از من چرا نهان است؟
گفتا: تو خود حجابی ورنه رخم عیان است
معنی: گفتم که چرا چهرهی زیبایت ازمن پنهان هست و من تو را نمیبینم گفت: تو با اعمالت پرده و حجابی بین من و خودت درست کردهای وگرنه من صورتم آشکار است.
۲. گفتم: که از که پرسم، جانا نشان کویت؟ گفتا: نشان چه پرسی، آن کوی، بینشان است!
گفتم ای جان من آدرس کوچهات را از که بپرسم؟
گفت: از چه آدرسی میپرسی؟ آن محله بینشان است.
۳. گفتم: مرا غم تو خوشتر ز شادمانی
گفتا: که در ره ما غم نیز شادمان است.
معنی: گفتم که انتظار دوری تو برای من از شادمانی بهتر است گفت: غم انتظار ما خود یک نوع شادمانی است.
۴. گفتم که سوخت جانم از آتش نهانم
گفت: آنکه سوخت او را کی ناله یا فقان است؟
معنی: گفتم از شوق دیدار تو از درون دارم میسوزم گفت آن کسی در راه ما سوخت ناراحتی و آه و ناله نمیکند.
۵. گفتم: ز فیض بپذیر، این نیمجان که دارد گفتا: نگاه دارش غم خانهی تو جان است!
به او گفتم از فیض کاشانی این نیم جان را بپذیر
گفت آن را نگه دار غم خانهی تو جان تو است
فیض کاشانی
شاعر و فقیه دورهی صفوی شاگرد ملاصدرا
آثار: تفسیر صافی
کتاب وافی
شرح صحیفهی سجادیه
دیوان اشعار
شوق المهدی
چو ایران نباشد، تن من مباد
بدین بوم و بر، زنده یک تن مباد
اگر قرار است که ایران نابود شود، از خدا میخواهم که من هم نیست و نابود شوم و هیچکس دیگری در این سرزمین، زنده نباشد.
آرایه: واج آرایی حرف«ن»
تن و من: جناس
نکته دستوری: چو (= اگر) : حرف ربط
مباد: فعل دعایی است
زنده: مسند
یک تن: نهاد
فصل آزاد باید توسط دانشآموزان نوشته شود
موضوع و شیوهی نوشتن به اینگونه است که دانشآموز با خود میاندیشد که اگر خودش عضو مولفان کتاب بود و نوشتن این درس به عهدهی او قرار داده میشد در معرفی استان خود چه متنی را مینوشت.
متن درس را به روش درسهایی که تا به حال در فارسی خواندهای در پیش نویس آماده نمایید سپس با خط خوانا در کتاب بنویسید و پس از آن نام خود جزء مولفان کتاب قرار دهید.
۱. گفتم: که روی خوبت از من چرا نهان است؟
گفتا: تو خود حجابی ورنه رخم عیان است
معنی: گفتم که چرا چهرهی زیبایت ازمن پنهان هست و من تو را نمیبینم گفت: تو با اعمالت پرده و حجابی بین من و خودت درست کردهای وگرنه من صورتم آشکار است.
۲. گفتم: که از که پرسم، جانا نشان کویت؟ گفتا: نشان چه پرسی، آن کوی، بینشان است!
گفتم ای جان من آدرس کوچهات را از که بپرسم؟
گفت: از چه آدرسی میپرسی؟ آن محله بینشان است.
۳. گفتم: مرا غم تو خوشتر ز شادمانی
گفتا: که در ره ما غم نیز شادمان است.
معنی: گفتم که انتظار دوری تو برای من از شادمانی بهتر است گفت: غم انتظار ما خود یک نوع شادمانی است.
۴. گفتم که سوخت جانم از آتش نهانم
گفت: آنکه سوخت او را کی ناله یا فقان است؟
معنی: گفتم از شوق دیدار تو از درون دارم میسوزم گفت آن کسی در راه ما سوخت ناراحتی و آه و ناله نمیکند.
۵. گفتم: ز فیض بپذیر، این نیمجان که دارد گفتا: نگاه دارش غم خانهی تو جان است!
به او گفتم از فیض کاشانی این نیم جان را بپذیر
گفت آن را نگه دار غم خانهی تو جان تو است
فیض کاشانی
شاعر و فقیه دورهی صفوی شاگرد ملاصدرا
آثار: تفسیر صافی
کتاب وافی
شرح صحیفهی سجادیه
دیوان اشعار
شوق المهدی
چو ایران نباشد، تن من مباد
بدین بوم و بر، زنده یک تن مباد
اگر قرار است که ایران نابود شود، از خدا میخواهم که من هم نیست و نابود شوم و هیچکس دیگری در این سرزمین، زنده نباشد.
آرایه: واج آرایی حرف«ن»
تن و من: جناس
نکته دستوری: چو (= اگر) : حرف ربط
مباد: فعل دعایی است
زنده: مسند
یک تن: نهاد
فصل آزاد باید توسط دانشآموزان نوشته شود
موضوع و شیوهی نوشتن به اینگونه است که دانشآموز با خود میاندیشد که اگر خودش عضو مولفان کتاب بود و نوشتن این درس به عهدهی او قرار داده میشد در معرفی استان خود چه متنی را مینوشت.
متن درس را به روش درسهایی که تا به حال در فارسی خواندهای در پیش نویس آماده نمایید سپس با خط خوانا در کتاب بنویسید و پس از آن نام خود جزء مولفان کتاب قرار دهید.
❤1
درس ششم: راه نیک بختی صفحه ۴۸
خوانش: خواندن
مؤثر: اثر گذار
درک: فهم
پیکارگرانه: باجنگاوری
فروتنی: خاکساری، تواضع
محتوا: شامل، درون مایه
لحن: آهنگ
حماسی: شجاعانه
گونهای: نوعی
نصیحت: پند
سعادت: نیک بخت
خرسند: راضی
میکوش: کوشش کن
چابکی: زرنگی، چالاکی
زنهار: پرهیز کن
تامّل: اندیشه کردن
نشمار: به شمار نیاور
زین گفته سعادت تو جویم
پس یاد بگیر هرچه گویم
سعادت: خوشبختی،نیک بختی
معنی: از این سخن خوشبختی تو را میخواهم؛ پس هر چه را که میگویم، یاد بگیر.
میباش به عمر خود سحرخیز
وز خواب سحرگهان بپرهیز
سحرخیز: کسی که صبح زود از خواب برمیخیزد. سحرگهان: هنگام سحر، سحرگاه
معنی: در تمام زندگی خود،آدم سحرخیزی باش و از خوابِ دمِ صبح دوری کن.
بیت تلمیح دارد به:«سحر خیز باش تا کامروا شوی».
با مادر خویش مهربان باش
آمادۀ خدمتش به جان باش
معنی: با مادرت همیشه مهربان باش و آماده باش تا از جان و دل به او مهربانی کنی.
با چشم ادب نگر پدر را
از گفتۀ او مپیچ سر را
نگر: نگاه کن
معنی: با نهایت ادب و فروتنی و احترام به پدرت نگاه کن و از سخنان و دستورهای او سرپیچی نکن
چون این دو شوند از تو خرسند
خرسند شود ز تو خداوند
خرسند: قانع، راضی، خشنود
معنی: اگر این دو(پدر و مادر) از تو راضی و خشنود شوند؛ مطمئن باش که خداوند نیز از تو راضی میگردد.
چون با ادب و تمیز باشی
پیش همه کس عزیز باشی
معنی: اگر مؤدّب و پاکیزه باشی، همه دوستدارِ تو خواهند شد.
میکوش که هرچه گوید استاد
گیری همه را به چابکی یاد
چابکی: چالاکی، سرعت
معنی: تلاش کن تا هرچه را که استاد و راهنمایت میگوید، همه را به سرعت و چالاکی یاد بگیری.
زنهار مگو سخن به جز راست
هر چند تو را در آن ضررهاست
زنهار: برحذر کن، آگاه باش، بپرهیز
معنی: آگاه باش که سخنی به جز راستی بر زبان خود جاری نکنی؛ حتّی اگراز این جهت به تو ضررهایی برسد.
بیت تلمیح دارد به سخن پیامبر (ص):
«قُولوا الحقَّ وَلَو عَلَی اَنفُسِکُم؛ حق را بگویید
هرچند به زیانتان باشد».
هر شب که روی به جامۀ خواب
کن نیک تاّمل اندر این باب
کان روز به علمِ تو چه افزود
وز کردۀ خود چه بُردهای سود
جامه: پوشاک، لباس، اینجا به معنی رختخواب
تأمّل: اندیشهکردن، فکرکردن، درنگکردن، دقتکردندرامری
معنی: هرشب هنگام خواب، در این مورد خوب فکر و اندیشه کن که در آن روز چه چیزی به علم و آگاهی خود اضافه کردی و از کارهایی که انجام دادی چه سود و بهرهای بردهای؟
نکته: بیتهایی که خواندن آنها و همچنین معنی آنها به یکدیگر وابسته باشند ابیات موقوف المعانی (وابستگی معنایی) نام دارند.
روزی که در آن نکرده ای کار
آن روز ز عمر خویش مشمار
معنی: روزی را که در آن کار مفید و مؤثّری انجام ندادهای، آن روز را جزء عمر خود به حساب نیاور
(ایرج میرزا: دیوان اشعارا)
درس ۶ ص ۴۹
۱.شاعر برای سعادت وخوشبختی چه کارهایی پیشنهاد میکند؟
۱: سحرخیزباشد. ۲:با مادرش مهربانی کند و در خدمتش باشد.
۳: با ادب وتمیز باشد.۴: حرفهای پدر را گوش کند.
۲. این جمله "جز راست نباید گفت؛ هر راست نشاید گفت" باکدام قسمت شعر تناسب دارد؟
زنهار مگو سخن به جز راست
هرچند تورا در آن ضررهاست
۳. برای پر بار کردن روزهای زندگی چه بایدکرد؟
باید اندیشید و هر روز کار مفیدی انجام داد چون روزی که در آن کار انجام نگرفته است جز عمر آدمی حساب نمیشود.
روزی که در آن نکرده ای کار
آن روز ز عمر خویش مشمار
۴. به نظر شما چه کارهای دیگری باعث سعادت و خوشبختی انسان میشود؟
توکل به خدا، نظم و برنامهریزی در کارها، تلاش مستمر در زندگی، آرامش و ...
"دانش های زبانی و ادبی"
نکتۀ اوّل:
گاهی اوقات شاعر برای رعایت وزن مجبور میشود کلمهها را مخفّف(کوتاه شده) به کار ببرد.
میباش به عمر خود سحر خیز
وز خواب سحرگهان بپرهیز
سحرگاهان
نکته ی دوم:
ادبیات اندرزی یا تعلیمی چیست؟
شاعران و نویسندگان همۀ ملتها سرودهها و نوشتههایی دارند که در آنها راه بهتر زیستن، خوشبختی و سعادت را نشان میدهد به این نوع سرودهها و نوشتهها ادبیات اندرزی یا تعلیمی میگویند.
چند نمونه از بهترین ادبیات اندرزی یا تعلیمی ایران را نام ببرید.
بوستان و گلستان سعدی – مثنوی معنوی مولوی – کلیله و دمنه
پاسخ فعالیتهای نوشتاری
۱. خواب- خویش- خواندن- خوانش
۲. با مادر خویش مهربان باش
آمادۀ خدمتش به جان باش(مهربان-جان)
با چشم ادب نگر پدر را
از گفتۀ او مپیچ سر را (پدر- سر)
چون با ادب و تمیز باشی
پیش همه کس عزیز باشی(تمیز- عزیز)
۳. متمم -> گفته - مفعول-> سعادت
۴. میکوش که هرچه گوید استاد
گیری همه را به چابکی یاد
در املای واژههای 《جزء》و《جز》باید دقت کنیم؛:《جزء》به معنای 《بخشی از کل چیزی》است و 《جز》به معنای مگر، غیر، الّا و ...
خوانش: خواندن
مؤثر: اثر گذار
درک: فهم
پیکارگرانه: باجنگاوری
فروتنی: خاکساری، تواضع
محتوا: شامل، درون مایه
لحن: آهنگ
حماسی: شجاعانه
گونهای: نوعی
نصیحت: پند
سعادت: نیک بخت
خرسند: راضی
میکوش: کوشش کن
چابکی: زرنگی، چالاکی
زنهار: پرهیز کن
تامّل: اندیشه کردن
نشمار: به شمار نیاور
زین گفته سعادت تو جویم
پس یاد بگیر هرچه گویم
سعادت: خوشبختی،نیک بختی
معنی: از این سخن خوشبختی تو را میخواهم؛ پس هر چه را که میگویم، یاد بگیر.
میباش به عمر خود سحرخیز
وز خواب سحرگهان بپرهیز
سحرخیز: کسی که صبح زود از خواب برمیخیزد. سحرگهان: هنگام سحر، سحرگاه
معنی: در تمام زندگی خود،آدم سحرخیزی باش و از خوابِ دمِ صبح دوری کن.
بیت تلمیح دارد به:«سحر خیز باش تا کامروا شوی».
با مادر خویش مهربان باش
آمادۀ خدمتش به جان باش
معنی: با مادرت همیشه مهربان باش و آماده باش تا از جان و دل به او مهربانی کنی.
با چشم ادب نگر پدر را
از گفتۀ او مپیچ سر را
نگر: نگاه کن
معنی: با نهایت ادب و فروتنی و احترام به پدرت نگاه کن و از سخنان و دستورهای او سرپیچی نکن
چون این دو شوند از تو خرسند
خرسند شود ز تو خداوند
خرسند: قانع، راضی، خشنود
معنی: اگر این دو(پدر و مادر) از تو راضی و خشنود شوند؛ مطمئن باش که خداوند نیز از تو راضی میگردد.
چون با ادب و تمیز باشی
پیش همه کس عزیز باشی
معنی: اگر مؤدّب و پاکیزه باشی، همه دوستدارِ تو خواهند شد.
میکوش که هرچه گوید استاد
گیری همه را به چابکی یاد
چابکی: چالاکی، سرعت
معنی: تلاش کن تا هرچه را که استاد و راهنمایت میگوید، همه را به سرعت و چالاکی یاد بگیری.
زنهار مگو سخن به جز راست
هر چند تو را در آن ضررهاست
زنهار: برحذر کن، آگاه باش، بپرهیز
معنی: آگاه باش که سخنی به جز راستی بر زبان خود جاری نکنی؛ حتّی اگراز این جهت به تو ضررهایی برسد.
بیت تلمیح دارد به سخن پیامبر (ص):
«قُولوا الحقَّ وَلَو عَلَی اَنفُسِکُم؛ حق را بگویید
هرچند به زیانتان باشد».
هر شب که روی به جامۀ خواب
کن نیک تاّمل اندر این باب
کان روز به علمِ تو چه افزود
وز کردۀ خود چه بُردهای سود
جامه: پوشاک، لباس، اینجا به معنی رختخواب
تأمّل: اندیشهکردن، فکرکردن، درنگکردن، دقتکردندرامری
معنی: هرشب هنگام خواب، در این مورد خوب فکر و اندیشه کن که در آن روز چه چیزی به علم و آگاهی خود اضافه کردی و از کارهایی که انجام دادی چه سود و بهرهای بردهای؟
نکته: بیتهایی که خواندن آنها و همچنین معنی آنها به یکدیگر وابسته باشند ابیات موقوف المعانی (وابستگی معنایی) نام دارند.
روزی که در آن نکرده ای کار
آن روز ز عمر خویش مشمار
معنی: روزی را که در آن کار مفید و مؤثّری انجام ندادهای، آن روز را جزء عمر خود به حساب نیاور
(ایرج میرزا: دیوان اشعارا)
درس ۶ ص ۴۹
۱.شاعر برای سعادت وخوشبختی چه کارهایی پیشنهاد میکند؟
۱: سحرخیزباشد. ۲:با مادرش مهربانی کند و در خدمتش باشد.
۳: با ادب وتمیز باشد.۴: حرفهای پدر را گوش کند.
۲. این جمله "جز راست نباید گفت؛ هر راست نشاید گفت" باکدام قسمت شعر تناسب دارد؟
زنهار مگو سخن به جز راست
هرچند تورا در آن ضررهاست
۳. برای پر بار کردن روزهای زندگی چه بایدکرد؟
باید اندیشید و هر روز کار مفیدی انجام داد چون روزی که در آن کار انجام نگرفته است جز عمر آدمی حساب نمیشود.
روزی که در آن نکرده ای کار
آن روز ز عمر خویش مشمار
۴. به نظر شما چه کارهای دیگری باعث سعادت و خوشبختی انسان میشود؟
توکل به خدا، نظم و برنامهریزی در کارها، تلاش مستمر در زندگی، آرامش و ...
"دانش های زبانی و ادبی"
نکتۀ اوّل:
گاهی اوقات شاعر برای رعایت وزن مجبور میشود کلمهها را مخفّف(کوتاه شده) به کار ببرد.
میباش به عمر خود سحر خیز
وز خواب سحرگهان بپرهیز
سحرگاهان
نکته ی دوم:
ادبیات اندرزی یا تعلیمی چیست؟
شاعران و نویسندگان همۀ ملتها سرودهها و نوشتههایی دارند که در آنها راه بهتر زیستن، خوشبختی و سعادت را نشان میدهد به این نوع سرودهها و نوشتهها ادبیات اندرزی یا تعلیمی میگویند.
چند نمونه از بهترین ادبیات اندرزی یا تعلیمی ایران را نام ببرید.
بوستان و گلستان سعدی – مثنوی معنوی مولوی – کلیله و دمنه
پاسخ فعالیتهای نوشتاری
۱. خواب- خویش- خواندن- خوانش
۲. با مادر خویش مهربان باش
آمادۀ خدمتش به جان باش(مهربان-جان)
با چشم ادب نگر پدر را
از گفتۀ او مپیچ سر را (پدر- سر)
چون با ادب و تمیز باشی
پیش همه کس عزیز باشی(تمیز- عزیز)
۳. متمم -> گفته - مفعول-> سعادت
۴. میکوش که هرچه گوید استاد
گیری همه را به چابکی یاد
در املای واژههای 《جزء》و《جز》باید دقت کنیم؛:《جزء》به معنای 《بخشی از کل چیزی》است و 《جز》به معنای مگر، غیر، الّا و ...
❤3👍1
درس هفتم: آداب نیکان صفحۀ ۵۱
عارفان: بزرگان
طلب: خواستن
ارشاد: راهنمایی
طعام: خوراک
برخاست: بلند شد
مستمعان: شنوندگان
آداب: قواعد
دامنش بگرفت: کمک خواست
دعوی: ادعا کردن
فرع: جزء، شاخه
نیت: قصد
رضا: رضایت
حسد: حسودی
خلق: آفریده
مستمع: شنونده
طلب کنید: بخواهید
پیوسته: پی در پی
زیست: زندگی
دستاورد: اختراع
استعداد: توانایی
آسایش: آسودگی
بیفزاید: اضافه کند
چرتکه: وسیلهای که در قدیم برای شمارش اعداد از آن استفاده میشد
اسطرلاب: ابزاری که منجمان در روزگار قدیم برای تعیین وضعیت ستارگان از آن استفاده میکردند
داد و ستد: خرید و فروش
پایبند: ایستاده، معتقد
هنجار: روش
متناسب: مناسب
معیار: وسیلهای برای اندازهگیری
حصار: دیوار
آراسته: مرتب، تزیین شده، زینت یافته
نسنجیده: فکر نکرده
هویت: شخصیت
رهاورد: نتیجه، سوغات، هدیه سفر
تمدن: فرهنگ
مظاهر: ج مظهر، نمونهها
روح انگیز: جلادهندۀ روح، آنچه روح را بههیجان آوَرَد، دل انگیز
کمال: اوج
متعالی: عالی شده
اسارت: اسیر بودن
هیاهو: فریاد
غوغایی: شلوغی
فضایل: خوبیهای اخلاقی
ویرانگر: خراب کننده
غفلت: فراموش کردن
پاس داشتن: مراقبت کردن
جلوه: ظاهر
آسیب: صدمه
سنّت: راه، روش
سیرت: سرشت، طبیعت، شریعت
آوردهاند: نقل کرده اند، روایت کردهاند
شُکوه: بزرگی، عظمت
ابزار: وسیله
شیخ: مردپیر، بزرگ، دانشمند، شخصبزرگوار، مرشد
احوال: جمع حال، حالها
طعام: خوراک، غذا
از بهر: بهخاطر
عارف: دانا، حکیمربانی، خداشناس
اسارت: اسیر شدن، اسیری
عرض کردن: بیان کردن
استعداد: آمادگی، توانایی
غفلت: فراموش کردن، ازیادبردن، بیخبری، فراموش کاری
فرع: غیر اصل، مقابلاصلی، شاخه
اصل: بنیان، اساس
فرهنگ: دانش، تربیت، مجموعۀ آداب و سنّتهای دینی و ملّی یک سرزمین
اعتقاد: عقیده داشتن، یقین کردن، باور کردن
فضایل: جمع فضیلت، خوبیها، برتریها
باری: به هرجهت، به هرحال
کارایی: به کار آمدن، مورد استفاده قرار گرفتن
بغض: دشمنی، کینه، ضدّ حب
کمال: کاملشدن، آراستگی صفات، معرفت، ترقّی
پیک: فرستاده، نامه رسان، قاصد کینه عداوت، دشمنی، نفرت، مقابل مهر و محبّت
تسلّط: مسلّط شدن، چیره شدن، دست یافتن بر کسی یا چیزی
لای: گِلیکه ته ظرف یاجوی یا حوض آب مینشیند، لجن
چاپار: پیک، نامه بر، قاصد
مرشد: راهنما، رهبر
مرید: شاگرد، آنکه پیرو پیری شود و از او آداب طریقت بیاموزد، مقابل مرشد
چیرگی: غلبه، ظفر، پیروزی، استیلا، تسلّط
مُستَمِع: شنونده
حرمت: احترام، عزّت
مسیر: راه
حریم: آنچه حرام شده، پیرامون و گرداگرد خانه و عمارت، مکانی که دفاع از آن واجب باشد.
مُعتَرِف: اعتراف کننده، اقرار کننده
حسد: بدخواهی، بدخواستن
وارونه: برعکس، واژگون
داد و ستد: بِده و بستان کردن، دادن و گرفتن
هنجار: راه، طریق، راهوروش، راهراست، طبق قاعده و رسم
دعوی: ادّعا
هویّت: حقیقت شی یا شخص که مشتمل بر صفات
جوهری او باشد، شخصیّت، ذات، هستی وجود، شناسنامه
ذِکْر: یاد کردن، بیان کردن
رایانه: کامپیوتر
خودارزیابی
۱- سه درس که بهلول به جنید آموخت، چه بود؟
در خوردن اصل آن است که لقمۀ حلال باید و اگر حرام را صد از این گونه آداب بهجا بیاوری فایده ندارد و سبب تاریکی دل شود.
در سخن گفتن نیز باید اوّل، دل، پاک باشد و نیّت
درست باشد و آن گفتن برای رضای خدا باشد وگرنه سکوت و خاموشی بهتر و نیکوتر باشد و در آداب خواب، اصل این است که در دل تو بغض و کینه و حسد مسلمانان نباشد و در ذکر حق باشی تا به خواب روی.
۲- درزندگی امروزی، چه آسیبهایی انسان را تهدید میکند؟ استفاده از فناوریهای پیشرفته هرچه که ما را کمک میکند، امّا اگر از آنها درست استفاده نشود همانقدر که کمک میکند مارا تهدید هم میکند.
استفاده نابهجا و نسنجیده از امکاناتی که فراهم آمده است. شکستن شکوه وحرمت انسانی و کمرنگ شدن آداب و اخلاق، رهاورد تمدّن ماشینی و علم زدۀ غرب است.
۳- به نظرشما بهترین زمان سخن گفتن و بهترین زمان سکوت و خاموشی، چه هنگامی است؟
زمانی که از شخص سؤالی پرسیده میشود جواب دهد و هنگامی که دیگران سخن میگویند و از او سؤال نشده است سکوت کند.
۴- چرا حریم قانون، دین وهنجارهای اخلاقی، فرهنگ و آداب جوانمردی را رعایت کنیم؟ چون رعایت آن به نفع ماست و وظیفه هر شهروند، رعایت آنهاست. گذشته از آن اگر ما رعایت نکنیم ممکن است به آتش همان بیحرمتی خود، بسوزیم.
عارفان: بزرگان
طلب: خواستن
ارشاد: راهنمایی
طعام: خوراک
برخاست: بلند شد
مستمعان: شنوندگان
آداب: قواعد
دامنش بگرفت: کمک خواست
دعوی: ادعا کردن
فرع: جزء، شاخه
نیت: قصد
رضا: رضایت
حسد: حسودی
خلق: آفریده
مستمع: شنونده
طلب کنید: بخواهید
پیوسته: پی در پی
زیست: زندگی
دستاورد: اختراع
استعداد: توانایی
آسایش: آسودگی
بیفزاید: اضافه کند
چرتکه: وسیلهای که در قدیم برای شمارش اعداد از آن استفاده میشد
اسطرلاب: ابزاری که منجمان در روزگار قدیم برای تعیین وضعیت ستارگان از آن استفاده میکردند
داد و ستد: خرید و فروش
پایبند: ایستاده، معتقد
هنجار: روش
متناسب: مناسب
معیار: وسیلهای برای اندازهگیری
حصار: دیوار
آراسته: مرتب، تزیین شده، زینت یافته
نسنجیده: فکر نکرده
هویت: شخصیت
رهاورد: نتیجه، سوغات، هدیه سفر
تمدن: فرهنگ
مظاهر: ج مظهر، نمونهها
روح انگیز: جلادهندۀ روح، آنچه روح را بههیجان آوَرَد، دل انگیز
کمال: اوج
متعالی: عالی شده
اسارت: اسیر بودن
هیاهو: فریاد
غوغایی: شلوغی
فضایل: خوبیهای اخلاقی
ویرانگر: خراب کننده
غفلت: فراموش کردن
پاس داشتن: مراقبت کردن
جلوه: ظاهر
آسیب: صدمه
سنّت: راه، روش
سیرت: سرشت، طبیعت، شریعت
آوردهاند: نقل کرده اند، روایت کردهاند
شُکوه: بزرگی، عظمت
ابزار: وسیله
شیخ: مردپیر، بزرگ، دانشمند، شخصبزرگوار، مرشد
احوال: جمع حال، حالها
طعام: خوراک، غذا
از بهر: بهخاطر
عارف: دانا، حکیمربانی، خداشناس
اسارت: اسیر شدن، اسیری
عرض کردن: بیان کردن
استعداد: آمادگی، توانایی
غفلت: فراموش کردن، ازیادبردن، بیخبری، فراموش کاری
فرع: غیر اصل، مقابلاصلی، شاخه
اصل: بنیان، اساس
فرهنگ: دانش، تربیت، مجموعۀ آداب و سنّتهای دینی و ملّی یک سرزمین
اعتقاد: عقیده داشتن، یقین کردن، باور کردن
فضایل: جمع فضیلت، خوبیها، برتریها
باری: به هرجهت، به هرحال
کارایی: به کار آمدن، مورد استفاده قرار گرفتن
بغض: دشمنی، کینه، ضدّ حب
کمال: کاملشدن، آراستگی صفات، معرفت، ترقّی
پیک: فرستاده، نامه رسان، قاصد کینه عداوت، دشمنی، نفرت، مقابل مهر و محبّت
تسلّط: مسلّط شدن، چیره شدن، دست یافتن بر کسی یا چیزی
لای: گِلیکه ته ظرف یاجوی یا حوض آب مینشیند، لجن
چاپار: پیک، نامه بر، قاصد
مرشد: راهنما، رهبر
مرید: شاگرد، آنکه پیرو پیری شود و از او آداب طریقت بیاموزد، مقابل مرشد
چیرگی: غلبه، ظفر، پیروزی، استیلا، تسلّط
مُستَمِع: شنونده
حرمت: احترام، عزّت
مسیر: راه
حریم: آنچه حرام شده، پیرامون و گرداگرد خانه و عمارت، مکانی که دفاع از آن واجب باشد.
مُعتَرِف: اعتراف کننده، اقرار کننده
حسد: بدخواهی، بدخواستن
وارونه: برعکس، واژگون
داد و ستد: بِده و بستان کردن، دادن و گرفتن
هنجار: راه، طریق، راهوروش، راهراست، طبق قاعده و رسم
دعوی: ادّعا
هویّت: حقیقت شی یا شخص که مشتمل بر صفات
جوهری او باشد، شخصیّت، ذات، هستی وجود، شناسنامه
ذِکْر: یاد کردن، بیان کردن
رایانه: کامپیوتر
خودارزیابی
۱- سه درس که بهلول به جنید آموخت، چه بود؟
در خوردن اصل آن است که لقمۀ حلال باید و اگر حرام را صد از این گونه آداب بهجا بیاوری فایده ندارد و سبب تاریکی دل شود.
در سخن گفتن نیز باید اوّل، دل، پاک باشد و نیّت
درست باشد و آن گفتن برای رضای خدا باشد وگرنه سکوت و خاموشی بهتر و نیکوتر باشد و در آداب خواب، اصل این است که در دل تو بغض و کینه و حسد مسلمانان نباشد و در ذکر حق باشی تا به خواب روی.
۲- درزندگی امروزی، چه آسیبهایی انسان را تهدید میکند؟ استفاده از فناوریهای پیشرفته هرچه که ما را کمک میکند، امّا اگر از آنها درست استفاده نشود همانقدر که کمک میکند مارا تهدید هم میکند.
استفاده نابهجا و نسنجیده از امکاناتی که فراهم آمده است. شکستن شکوه وحرمت انسانی و کمرنگ شدن آداب و اخلاق، رهاورد تمدّن ماشینی و علم زدۀ غرب است.
۳- به نظرشما بهترین زمان سخن گفتن و بهترین زمان سکوت و خاموشی، چه هنگامی است؟
زمانی که از شخص سؤالی پرسیده میشود جواب دهد و هنگامی که دیگران سخن میگویند و از او سؤال نشده است سکوت کند.
۴- چرا حریم قانون، دین وهنجارهای اخلاقی، فرهنگ و آداب جوانمردی را رعایت کنیم؟ چون رعایت آن به نفع ماست و وظیفه هر شهروند، رعایت آنهاست. گذشته از آن اگر ما رعایت نکنیم ممکن است به آتش همان بیحرمتی خود، بسوزیم.
❤1
دانش زبانی صفحۀ ۵۶
گروه اسمی
گروه اسمی یک یا چند کلمه است که همه با هم یک نقش را در جمله ایفا میکنند؛ مثلاً در جملۀ زیر سه گروه اسمی مشخّص شدهاند:
معلّم، کتاب فارسی را به این دانشآموز کوشا داد.
نهاد مفعول متمّم
هر گروه اسمی در اصل یک اسم است(هسته) امّا این اسم ممکن است با کلماتی دیگر گسترش یابد (وابستهها)؛ مثلاً در گروه اسمیهای جملۀ بالا معلّم ،کتاب و دانشآموز «هسته» هستند و کلمات دیگر «وابسته».
توضیح: گروه اسمی ممکن است یک کلمه باشد که همان هسته است. (مانند گروه اسمی معلّم در مثال بالا)
دربارۀ جامع التمثيل و مؤلّف آن:
كتابی است دربارۀ تمثيلها و حكايتها به ويژه حكايتهايی كه به صورت امثال در آمدهاند. محمّدعلی (محمّد) حبله رودی، اديب و نویسندۀ قرن يازدهم (دورۀ صفوی) آن را به زبان فارسی نوشته است.
بررسی برخی از جملات و عبارات درس
۱- او را طلب کنید که مرا با او کار است: او را بخواهید (صدا کنید) زیرا با او کار دارم.
۲- از پیش خود میخورم: از جلوی خودم غذا برمیدارم و میخورم.
۳- شیخ در پی او روان شد: شیخ به دنبال او راه افتاد.
۴- به قدر میگویم و بیموقع و بیحساب نمیگویم: به اندازۀ لازم صحبت میکنم و حرفهای بیجا و بیموقع نمیگویم و روی آنها فکر میکنم.
۵- به قدر فهم مُستَمِعان میگویم: به اندازهای حرف میزنم که شنوندگان بفهمند و درک کنند.
۶- از بهر خدا، مرا بیاموز: بهخاطر خدا، به من یاد بده.
۷- تو دعویِ دانایی میکردی، اکنون که به نادانی خود مُعتَرِف شدی، تو را بیاموزم: تو ادّعای دانش و فضل میکردی، حالا که اعتراف کردی که هیچ نمیدانی، به تو یاد میدهم.
۸- اصل در خوردن، آن است که لقمۀ حلال باید و اگر حرام را صد از این گونه آداب بهجا بیاوری فایده ندارد و سبب تاریکی دل شود: حقیقت خوردن آن است که خوراک و لقمهات پاک و حلال باشد و اگر غذای حرام را صد برابر از این کارها را انجام بدهی اثری ندارد بلکه دل تو را سیاه میکند. (نور حق به آن نمیتابد.)
۹- آن گفتن برای رضای خدا باشد: سخن گفتن فقط به خاطر خدا و رضای او باشد.
۱۰- در دل تو بغض و کینه و حسد مسلمانان نباشد: در دلت، نسبت به هیچ مسلمانی، دشمنی و حسادت نداشته باشی
فعّالیتهای نوشتاری
۱. در متن درس، واژههایی را بیابید که در آنها یکی از حروف"ع، غ، ض، ذ" به کار رفته باشد؛ سپس معنای هر یک را بنویسید.
عارفان: خداشناسان
طعام: غذا، خوراک
عرض کرد: گفت
مستمعان: شنوندگان
حضرت: حضور، قرب، آستان
دعوی. ادعا
اصل: پایه، اساس
بغض: گرفتگی گلو
ذهن: خاطر
غفلت: بیخبری
۲. در متن زیر، گروههای اسمی را بیابید و هستۀ هر یک را مشخص کنید.
انسان، موجودی اجتماعی است و جامعه هنجارهای فرهنگی، سنّتهای اعتقادی و ارزشهای خاصی دارد.
۳. برای خواندن درست و مناسب متن "آداب نیکان" چه لحنی را باید برگزید؟ اندرزی
در برخی از کلمات، نشانۀ(~) به کار میرود؛ مانند "درآمد، آداب، الآن، قرآن، خوشآواز". این کلمات و مشابه آنها را باید شناخت و به کاربرد نشانۀ "~" در آنها توجّه داشت. به کار نبردن نشانۀ "مد" در اینگونه واژهها، ابهام و اشکال ایجاد میکند؛ مانند:
مآلاندیش: (عاقبتاندیش) -> مالاندیش: (ثروتدوست)
در دستهای دیگر از کلمهها نیز از گذاشتن نشانۀ "مد" بر روی آنها باید پرهیز کرد؛ مانند:
فرایند: (فرآیند)
پیشامد: (پیشآمد)
دلارم: (دلآرام)
همایش: (همآیش)
موارد داخل پرانتز غلط است.
گروه اسمی
گروه اسمی یک یا چند کلمه است که همه با هم یک نقش را در جمله ایفا میکنند؛ مثلاً در جملۀ زیر سه گروه اسمی مشخّص شدهاند:
معلّم، کتاب فارسی را به این دانشآموز کوشا داد.
نهاد مفعول متمّم
هر گروه اسمی در اصل یک اسم است(هسته) امّا این اسم ممکن است با کلماتی دیگر گسترش یابد (وابستهها)؛ مثلاً در گروه اسمیهای جملۀ بالا معلّم ،کتاب و دانشآموز «هسته» هستند و کلمات دیگر «وابسته».
توضیح: گروه اسمی ممکن است یک کلمه باشد که همان هسته است. (مانند گروه اسمی معلّم در مثال بالا)
دربارۀ جامع التمثيل و مؤلّف آن:
كتابی است دربارۀ تمثيلها و حكايتها به ويژه حكايتهايی كه به صورت امثال در آمدهاند. محمّدعلی (محمّد) حبله رودی، اديب و نویسندۀ قرن يازدهم (دورۀ صفوی) آن را به زبان فارسی نوشته است.
بررسی برخی از جملات و عبارات درس
۱- او را طلب کنید که مرا با او کار است: او را بخواهید (صدا کنید) زیرا با او کار دارم.
۲- از پیش خود میخورم: از جلوی خودم غذا برمیدارم و میخورم.
۳- شیخ در پی او روان شد: شیخ به دنبال او راه افتاد.
۴- به قدر میگویم و بیموقع و بیحساب نمیگویم: به اندازۀ لازم صحبت میکنم و حرفهای بیجا و بیموقع نمیگویم و روی آنها فکر میکنم.
۵- به قدر فهم مُستَمِعان میگویم: به اندازهای حرف میزنم که شنوندگان بفهمند و درک کنند.
۶- از بهر خدا، مرا بیاموز: بهخاطر خدا، به من یاد بده.
۷- تو دعویِ دانایی میکردی، اکنون که به نادانی خود مُعتَرِف شدی، تو را بیاموزم: تو ادّعای دانش و فضل میکردی، حالا که اعتراف کردی که هیچ نمیدانی، به تو یاد میدهم.
۸- اصل در خوردن، آن است که لقمۀ حلال باید و اگر حرام را صد از این گونه آداب بهجا بیاوری فایده ندارد و سبب تاریکی دل شود: حقیقت خوردن آن است که خوراک و لقمهات پاک و حلال باشد و اگر غذای حرام را صد برابر از این کارها را انجام بدهی اثری ندارد بلکه دل تو را سیاه میکند. (نور حق به آن نمیتابد.)
۹- آن گفتن برای رضای خدا باشد: سخن گفتن فقط به خاطر خدا و رضای او باشد.
۱۰- در دل تو بغض و کینه و حسد مسلمانان نباشد: در دلت، نسبت به هیچ مسلمانی، دشمنی و حسادت نداشته باشی
فعّالیتهای نوشتاری
۱. در متن درس، واژههایی را بیابید که در آنها یکی از حروف"ع، غ، ض، ذ" به کار رفته باشد؛ سپس معنای هر یک را بنویسید.
عارفان: خداشناسان
طعام: غذا، خوراک
عرض کرد: گفت
مستمعان: شنوندگان
حضرت: حضور، قرب، آستان
دعوی. ادعا
اصل: پایه، اساس
بغض: گرفتگی گلو
ذهن: خاطر
غفلت: بیخبری
۲. در متن زیر، گروههای اسمی را بیابید و هستۀ هر یک را مشخص کنید.
انسان، موجودی اجتماعی است و جامعه هنجارهای فرهنگی، سنّتهای اعتقادی و ارزشهای خاصی دارد.
۳. برای خواندن درست و مناسب متن "آداب نیکان" چه لحنی را باید برگزید؟ اندرزی
در برخی از کلمات، نشانۀ(~) به کار میرود؛ مانند "درآمد، آداب، الآن، قرآن، خوشآواز". این کلمات و مشابه آنها را باید شناخت و به کاربرد نشانۀ "~" در آنها توجّه داشت. به کار نبردن نشانۀ "مد" در اینگونه واژهها، ابهام و اشکال ایجاد میکند؛ مانند:
مآلاندیش: (عاقبتاندیش) -> مالاندیش: (ثروتدوست)
در دستهای دیگر از کلمهها نیز از گذاشتن نشانۀ "مد" بر روی آنها باید پرهیز کرد؛ مانند:
فرایند: (فرآیند)
پیشامد: (پیشآمد)
دلارم: (دلآرام)
همایش: (همآیش)
موارد داخل پرانتز غلط است.
حکایت خودشناسی صفحه ۵۸
تاریخ ادبیات:
کتاب«اَسرارالتوحید» در مورد فرد عارفی به نام«شیخ ابوسعید ابوالخیر» میباشد، نوه شیخ ابوسعید یعنی «محمد بن منوّر»،در قرن ۶ هجری قمری، این کتاب را نوشت.
تحلیل محتوایی و ساختاری:
محتوای این حکایت به مغرور نشدن در زندگی اشاره دارد. یعنی چنانچه زندگی روی خوشی به ما نشان داد و نعمتهای الهی به سوی ما سرازیر شدند، مغرور نشویم، شاکر صاحب اصلی آن نعمتها باشیم و همواره به خاطر داشته باشیم که از کجا به کجا رسیدهایم.
نثر این درس، ساده است و واژگان کهنه و قدیمی مثل: جولاهه، جولاهگان را به کار برده است. همچنین از ترکیبهایی استفاده کرده که امروزه تحول معنایی یافتهاند. مثلاً در این متن، به غلط نیفتم، به معنی به اشتباه نکردن است در حالیکه امروزه به غلطافتادن(به غلط کاری افتادن) به معنی عذرخواهی کردن، رایج است.
نکته دیگر، استفاده از واژههای مخففی مانند: برون(بیرون)، بدان(به آن) میباشد. به علاوه فعل(شد) به معنای(رفت) و کاربرد ماضی استمراری کهن(آمدی) به جای(میآمد) و حرف(را) در معنای حرف اضافه(به) و فعلهای پیشوندی(در شدن)است.
معنی حکایت
زمانی یک بافنده به مقام وزارت رسیده بود. هرروز صبح برمیخاست و کلید را برمیداشت و درِ اتاق را بازمیکرد و تنها در آنجا میرفت و یک ساعتی در آنجا میماند. سپس بیرون میآمد و به نزد پادشاه میرفت.
به پادشاه خبر دادند که او چه کاری انجام میدهد. پادشاه به این فکر افتاد که در آن خانه چیست؟ روزی ناگهان به دنبال وزیر وارد آن خانه شد. گودالی مانند گودال بافندگان در آن خانه دید. دید وزیر پایش را در آن گودال فروکرده. پادشاه به او گفت که این چیست؟ وزیر گفت ای پادشاه، این همه خوشبختی که من دارم همه از طرف پادشاه است. من گذشتۀ خود را فراموش نکردهام که این(بافنده) بودم. هرروز زندگی گذشتۀ خود را یادآوری میکنم تا مغرور نشوم. پادشاه انگشتری (نگین پادشاهی) بیرون آورد و گفت بگیر و در انگشت کن. تا اکنون وزیر بودی؟ از الآن پادشاهی!
معنی واژهها و نکات دستوری
جولاهه: بافنده
بامداد: صبح
برخاستی: برمیخاست، بلند میشد
در آنجا شدی: به آنجا وارد میشد
ساعتی: یک ساعت
بودی:می ماند
برون آمدی: بیرون میآمد
نزدیکِ: پیشِ
امیر را: به امیر
خاطر به آن شد: به فکرش افتاد
در پسِ: به دنبالِ
در شد: وارد شد،رفت
چنان که جولاهگان را باشد: آنگونه که لازمه شغل بافندگان است
دولت: خوشبختی
مرا هست: دارم
ابتدای خویش: گذشته خود
به غلط نیفتم: اشتباه نکنم
اکنون امیری: اکنون امیر هستی
تاریخ ادبیات:
کتاب«اَسرارالتوحید» در مورد فرد عارفی به نام«شیخ ابوسعید ابوالخیر» میباشد، نوه شیخ ابوسعید یعنی «محمد بن منوّر»،در قرن ۶ هجری قمری، این کتاب را نوشت.
تحلیل محتوایی و ساختاری:
محتوای این حکایت به مغرور نشدن در زندگی اشاره دارد. یعنی چنانچه زندگی روی خوشی به ما نشان داد و نعمتهای الهی به سوی ما سرازیر شدند، مغرور نشویم، شاکر صاحب اصلی آن نعمتها باشیم و همواره به خاطر داشته باشیم که از کجا به کجا رسیدهایم.
نثر این درس، ساده است و واژگان کهنه و قدیمی مثل: جولاهه، جولاهگان را به کار برده است. همچنین از ترکیبهایی استفاده کرده که امروزه تحول معنایی یافتهاند. مثلاً در این متن، به غلط نیفتم، به معنی به اشتباه نکردن است در حالیکه امروزه به غلطافتادن(به غلط کاری افتادن) به معنی عذرخواهی کردن، رایج است.
نکته دیگر، استفاده از واژههای مخففی مانند: برون(بیرون)، بدان(به آن) میباشد. به علاوه فعل(شد) به معنای(رفت) و کاربرد ماضی استمراری کهن(آمدی) به جای(میآمد) و حرف(را) در معنای حرف اضافه(به) و فعلهای پیشوندی(در شدن)است.
معنی حکایت
زمانی یک بافنده به مقام وزارت رسیده بود. هرروز صبح برمیخاست و کلید را برمیداشت و درِ اتاق را بازمیکرد و تنها در آنجا میرفت و یک ساعتی در آنجا میماند. سپس بیرون میآمد و به نزد پادشاه میرفت.
به پادشاه خبر دادند که او چه کاری انجام میدهد. پادشاه به این فکر افتاد که در آن خانه چیست؟ روزی ناگهان به دنبال وزیر وارد آن خانه شد. گودالی مانند گودال بافندگان در آن خانه دید. دید وزیر پایش را در آن گودال فروکرده. پادشاه به او گفت که این چیست؟ وزیر گفت ای پادشاه، این همه خوشبختی که من دارم همه از طرف پادشاه است. من گذشتۀ خود را فراموش نکردهام که این(بافنده) بودم. هرروز زندگی گذشتۀ خود را یادآوری میکنم تا مغرور نشوم. پادشاه انگشتری (نگین پادشاهی) بیرون آورد و گفت بگیر و در انگشت کن. تا اکنون وزیر بودی؟ از الآن پادشاهی!
معنی واژهها و نکات دستوری
جولاهه: بافنده
بامداد: صبح
برخاستی: برمیخاست، بلند میشد
در آنجا شدی: به آنجا وارد میشد
ساعتی: یک ساعت
بودی:می ماند
برون آمدی: بیرون میآمد
نزدیکِ: پیشِ
امیر را: به امیر
خاطر به آن شد: به فکرش افتاد
در پسِ: به دنبالِ
در شد: وارد شد،رفت
چنان که جولاهگان را باشد: آنگونه که لازمه شغل بافندگان است
دولت: خوشبختی
مرا هست: دارم
ابتدای خویش: گذشته خود
به غلط نیفتم: اشتباه نکنم
اکنون امیری: اکنون امیر هستی
❤3
درس هشتم: آزادگی صفحۀ ۵۹
درس هشتم: آزادگی
میدانیم که جامی هفت اثر و مثنوی معروف «هفت اورنگ» دارد که به تقلید از مثنویهای نظامی گنجهای است. به نامهای: سلسلةالذهب، سلامان و ابسال، تحفةالاحرار، سبحةالابرار، یوسف و زلیخا، لیلی و مجنون، خردنامه اسکندری
داستان «حکایت پیر خارک» در مثنوی «سبحه الابرار» به نظم درآمده است
خارکش: حمال خار، خارکن
دلق: نوعی لباس پشمی زِبر که فقیران میپوشند
درشت: زِبر، خشن
پشته: توده
فرازنده: برپا کننده
نوازنده: نوازش کننده
رُخَم: صورتم
بُگشادی: باز کردی
عزت: ارجمندی، مقام
حد: مرز، لیاقت، شایستگی
ثنا: ستایش کردن
سفتن: سوراخ کردن
مغرور: خود بینی
شکرگزاریش: تشکر کردن او
خِرِف: کم عقل
بالین: بالش
زین سان: این چنین
دولت: اقبال، خوشبختی
خواری: پستی
زین: از این
فلان: بهمان، اشاره به شخص نامعلوم
خَس: شخص پست و فرومایه
چاشت: یک قسمت از چهار قسمت روز که در آن چیزی بخورند
افتادگی: ناتوانی
عز: سربلندی، عزت
نژند: غمگین
آزادگی: جوانمردی
۱- شخص پیری لباس پشمی خشنی پوشیده بود و کوله باری از خار را با خود حمل میکرد.
۲- پیرمرد باهر قدمی که برمیداشت خدا را شکر میکرد
۳- ای خدایی که این روزگار و آسمان را برافراشتهای و ای کسی که آرامش دهندۀ دلهای غمگین هستی
۴- وقتی که ازسر تا پای خود را نگاه میکنم میبینم که همه گونه لطفی در حقم کردهای
۵- خوشبختی و سعادت را در مقابل چشمان من قرار دادهای و ارجمندی و بزرگی را مانند تاج بر سر من نهادی
۶- من در حدی نیستم که بتوانم از عهدۀ شکرگزاری و سپاسهای تو برآیم
۷- نوجوانی در حالی که (اسب غرور را میراند) مغرور بود، به پیر نزدیک شد
۸- جوان ستایش پیرمرد را شنید و به او گفت: ای پیر کودن خاموش شو
۹-تو خار بر پشت نهادهای و به سختی راه میروی! بخت و اقبال و عزتت کدام است؟
۱۰- تو عمرت را در خارکشی به سر بردهای و هنوز تفاوت خواری و سربلندی را نمیدانی
(زندگی را تلف کرده ای و بیهوده گذرانده ای)
۱۱- پیر گفت چه سربلندی ازاین بهتر که محتاج به کسی مانند تو نیستم
۱۲-که ای فلانی به من صبحانه یا شام بده و یا نان و آبی بده که بخورم
۱۳- خدا را شکر میگویم که مرا خوار و ذلیل نساخت و به شخصی پستی چون تو گرفتار نکرد
۱۴- با وجود فقر و نداری خداوند به من آزادی و آزادگی بخشید.
خودارزیابی صفحۀ ۶۱
۱. از نظر پیر خارکش، عزّت و آزادگی چیست؟ قانع بودن و محتاج دیگران نبودن، خوارنشدن در مقابل دیگران.
۲. باتوجه به شعر شخصیت پیر و جوان را با هم مقایسه کنید. جوان مغرور و پرادعا، پیر فروتن و بیادعا. جوان زیاده خواه ولی پیر قانع. جوان ارزش و سعادت را در ثروت و قدرت میدید امّا پیر ارزشها را در قانع بودن و بینیازی نسبت به دیگران میدید.
۳. چگونه میتوان به عزّت آزادگی رسید؟ باید ابتدا فکر خود را تغییر داد. زندگی انسانها در گرو فکر آنهاست یعنی ما آنچنان که فکر میکنیم زندگی میکنیم.
کوشا، قانع، شکرگزار و فروتن بود و طمع نداشت.
۴. شعر این درس به چه شیوهای خوانده میشود؟
به شیوۀ داستانی. بهطوری که شنونده به شنیدن ادامۀ آن مشتاق باشد.
دانش ادبی صفحۀ ۶۱
مثنوی (دوتایی)
مثنوی یا دوتایی شعری است که در هر بیت مصراع اوّل با مصراع دوم هم قافیه است و در بیت بعدی قافیه عوض میشود.
×................. × ................
+................. + ................
♤................ ♤ ...............
◇................ ◇ ................
... تا آخر شعر به همین ترتیب
مثنوی بیشتر برای بیان داستانها به کار میرود.
مهمترین مثنویهای فارسی: شاهنامۀ فردوسی، بوستان سعدی، مثنوی معنوی از مولوی، لیلی و مجنون از نظامی
پاسخ فعالیتهای نوشتاری ۶۲
۱. در بالا آمده
۲. معنی دولت امروزه حکومت و هیات وزرا است ولی در گذشته به معنی اقبال و نیکبختی بود.
۳. شامم، آشامم- خوار، گرفتار- افتادگی، آزادگی
۴. دست نیاز سوی کسی دراز نکردن
نکته
برخی کلمات به دو شکل به کار میروند؛ نظیر 《خرف، خرفت》یا 《خورش، خورشت. هنگام نوشتن املا، لازم است به نحوۀ تلفظ گویندۀ این گونه کلمات توجه کافی داشته باشیم.
درس هشتم: آزادگی
میدانیم که جامی هفت اثر و مثنوی معروف «هفت اورنگ» دارد که به تقلید از مثنویهای نظامی گنجهای است. به نامهای: سلسلةالذهب، سلامان و ابسال، تحفةالاحرار، سبحةالابرار، یوسف و زلیخا، لیلی و مجنون، خردنامه اسکندری
داستان «حکایت پیر خارک» در مثنوی «سبحه الابرار» به نظم درآمده است
خارکش: حمال خار، خارکن
دلق: نوعی لباس پشمی زِبر که فقیران میپوشند
درشت: زِبر، خشن
پشته: توده
فرازنده: برپا کننده
نوازنده: نوازش کننده
رُخَم: صورتم
بُگشادی: باز کردی
عزت: ارجمندی، مقام
حد: مرز، لیاقت، شایستگی
ثنا: ستایش کردن
سفتن: سوراخ کردن
مغرور: خود بینی
شکرگزاریش: تشکر کردن او
خِرِف: کم عقل
بالین: بالش
زین سان: این چنین
دولت: اقبال، خوشبختی
خواری: پستی
زین: از این
فلان: بهمان، اشاره به شخص نامعلوم
خَس: شخص پست و فرومایه
چاشت: یک قسمت از چهار قسمت روز که در آن چیزی بخورند
افتادگی: ناتوانی
عز: سربلندی، عزت
نژند: غمگین
آزادگی: جوانمردی
۱- شخص پیری لباس پشمی خشنی پوشیده بود و کوله باری از خار را با خود حمل میکرد.
۲- پیرمرد باهر قدمی که برمیداشت خدا را شکر میکرد
۳- ای خدایی که این روزگار و آسمان را برافراشتهای و ای کسی که آرامش دهندۀ دلهای غمگین هستی
۴- وقتی که ازسر تا پای خود را نگاه میکنم میبینم که همه گونه لطفی در حقم کردهای
۵- خوشبختی و سعادت را در مقابل چشمان من قرار دادهای و ارجمندی و بزرگی را مانند تاج بر سر من نهادی
۶- من در حدی نیستم که بتوانم از عهدۀ شکرگزاری و سپاسهای تو برآیم
۷- نوجوانی در حالی که (اسب غرور را میراند) مغرور بود، به پیر نزدیک شد
۸- جوان ستایش پیرمرد را شنید و به او گفت: ای پیر کودن خاموش شو
۹-تو خار بر پشت نهادهای و به سختی راه میروی! بخت و اقبال و عزتت کدام است؟
۱۰- تو عمرت را در خارکشی به سر بردهای و هنوز تفاوت خواری و سربلندی را نمیدانی
(زندگی را تلف کرده ای و بیهوده گذرانده ای)
۱۱- پیر گفت چه سربلندی ازاین بهتر که محتاج به کسی مانند تو نیستم
۱۲-که ای فلانی به من صبحانه یا شام بده و یا نان و آبی بده که بخورم
۱۳- خدا را شکر میگویم که مرا خوار و ذلیل نساخت و به شخصی پستی چون تو گرفتار نکرد
۱۴- با وجود فقر و نداری خداوند به من آزادی و آزادگی بخشید.
خودارزیابی صفحۀ ۶۱
۱. از نظر پیر خارکش، عزّت و آزادگی چیست؟ قانع بودن و محتاج دیگران نبودن، خوارنشدن در مقابل دیگران.
۲. باتوجه به شعر شخصیت پیر و جوان را با هم مقایسه کنید. جوان مغرور و پرادعا، پیر فروتن و بیادعا. جوان زیاده خواه ولی پیر قانع. جوان ارزش و سعادت را در ثروت و قدرت میدید امّا پیر ارزشها را در قانع بودن و بینیازی نسبت به دیگران میدید.
۳. چگونه میتوان به عزّت آزادگی رسید؟ باید ابتدا فکر خود را تغییر داد. زندگی انسانها در گرو فکر آنهاست یعنی ما آنچنان که فکر میکنیم زندگی میکنیم.
کوشا، قانع، شکرگزار و فروتن بود و طمع نداشت.
۴. شعر این درس به چه شیوهای خوانده میشود؟
به شیوۀ داستانی. بهطوری که شنونده به شنیدن ادامۀ آن مشتاق باشد.
دانش ادبی صفحۀ ۶۱
مثنوی (دوتایی)
مثنوی یا دوتایی شعری است که در هر بیت مصراع اوّل با مصراع دوم هم قافیه است و در بیت بعدی قافیه عوض میشود.
×................. × ................
+................. + ................
♤................ ♤ ...............
◇................ ◇ ................
... تا آخر شعر به همین ترتیب
مثنوی بیشتر برای بیان داستانها به کار میرود.
مهمترین مثنویهای فارسی: شاهنامۀ فردوسی، بوستان سعدی، مثنوی معنوی از مولوی، لیلی و مجنون از نظامی
پاسخ فعالیتهای نوشتاری ۶۲
۱. در بالا آمده
۲. معنی دولت امروزه حکومت و هیات وزرا است ولی در گذشته به معنی اقبال و نیکبختی بود.
۳. شامم، آشامم- خوار، گرفتار- افتادگی، آزادگی
۴. دست نیاز سوی کسی دراز نکردن
نکته
برخی کلمات به دو شکل به کار میروند؛ نظیر 《خرف، خرفت》یا 《خورش، خورشت. هنگام نوشتن املا، لازم است به نحوۀ تلفظ گویندۀ این گونه کلمات توجه کافی داشته باشیم.
❤2
روانخوانی صفحۀ ۶۳
آقا مهدی
بخش اول؛
تاریخ ادبیات
حبیب یوسفزاده، نویسنده کودک و نوجوان، در سال ۱۳۴۴ در تهران به دنیا آمد. وی لیسانس مترجمی زبان انگلیسی است. او کتابهایی را در حوزۀ نوجوان و بزرگسال به فارسی ترجمه کرده است. از آثار وی میتوان به: «زندگینامه شهید باکری»، «زندگینامه شهید صنعتی»، مجموعه داستان«کلاه قربانعلی»و «شبهای کمین» اشاره کرد.
بخش دوم؛تحلیل ساختاری و محتوایی
داستان به سرگذشت یکی از فرماندهان جنگ اختصاص دارد. در این بخش از داستان که در کتاب روایت شده، نگرش این فرمانده شهید در مورد زیباترین روزهای سال، آغاز سال نو و بهاری دیگر، و کودکان بیان شده است.
نویسنده تلاش میکند با انواع توصیفها به نوجوان بفهماند که شهدا از جنس من و ما هستند؛ سال نو را دوست داشتند و جشن میگرفتند حتی اگر هفت سینی جز سنگ نداشته باشند. به کودکان میهنشان عشق میورزیدند حتی اگر به بهای برپایی نمایشگاه نقاشیهای کودکانه آنها در میدان جنگ باشد.
داستان با زاویه دید سوم شخص مفرد آغاز میشود:
باران بند آمده بود ...
نویسنده با استفاده از توصیف به بیان دقیق مناظر و حالات روحی شخصیتها میپردازد. مانند:
باران بند آمده بود اما هنوز از ساقۀ علفها، آب میچکید و دشت پُر از گودالهای آب شده بود.
آقامهدی دو دستش را در میان نامهها برد و در حالی که آنها را بو میکرد، جواب داد: «از همه جای همه جا! همه جای ایران سرای من است».
داستان به شیوه خاطره نویسی نوشته شدهاست و شخصیت اصلی داستان(شهید مهدی باکری) با نام آقامهدی در داستان ظاهر میشود. بقیه شخصیتها بی نام هستند و از آن ها تنها با عنوان بسیجی یا فرمانده یاد میشود.
یکی دیگر از ویژگیهای نثر داستان، استفاده از واژههای خاص جنگی یا وسایل جنگی است. مانند:
خورشید از پشت کوهها سرک میکشید و سلاحها و کلاههای آهنی را برق میانداخت.
سفرههایی که در آنها جای سماق و سمنو را سرنیزه و سیمینوف و... پرکرده بود.
لحن داستان، روایی است و بنا به حالات شخصیتهای داستان باید به صورتهای مختلفی خوانده شود.
بخش سوم؛ معنی واژهها، آرایهها
سطح لرزان گودالهای آب: اشاره دارد به وزیدن باد پس از بارندگی و تصویر چین خوردگی آب گودالها
صدها آیینه شکسته: تشبیه (سطح لرزان آب به آیینه شکسته)
ابرها...مقابل آیینه خودشان را آماده میکردند: تشخیص
خورشید سرک میکشید: تشخیص
سلاح، کلاه: مراعات نظیر
توپ، خمپارهانداز: مراعات نظیر
مهمات، پوکهها: مراعات نظیر
آب را گل نکنیم: تضمین از شعر سهراب، جمله با لحن طنزآمیز خوانده میشود.
تو ماهیات را بگیر: کنایه از این که تو کار خودت را بکن
گردباد کوچکی از راه میرسید: تشخیص
چادرهای بارانخورده را مشت و مال میداد: تکان خوردن شدید چادرها بر اثر وزش باد، تشخیص دارد
آقا مهدی
بخش اول؛
تاریخ ادبیات
حبیب یوسفزاده، نویسنده کودک و نوجوان، در سال ۱۳۴۴ در تهران به دنیا آمد. وی لیسانس مترجمی زبان انگلیسی است. او کتابهایی را در حوزۀ نوجوان و بزرگسال به فارسی ترجمه کرده است. از آثار وی میتوان به: «زندگینامه شهید باکری»، «زندگینامه شهید صنعتی»، مجموعه داستان«کلاه قربانعلی»و «شبهای کمین» اشاره کرد.
بخش دوم؛تحلیل ساختاری و محتوایی
داستان به سرگذشت یکی از فرماندهان جنگ اختصاص دارد. در این بخش از داستان که در کتاب روایت شده، نگرش این فرمانده شهید در مورد زیباترین روزهای سال، آغاز سال نو و بهاری دیگر، و کودکان بیان شده است.
نویسنده تلاش میکند با انواع توصیفها به نوجوان بفهماند که شهدا از جنس من و ما هستند؛ سال نو را دوست داشتند و جشن میگرفتند حتی اگر هفت سینی جز سنگ نداشته باشند. به کودکان میهنشان عشق میورزیدند حتی اگر به بهای برپایی نمایشگاه نقاشیهای کودکانه آنها در میدان جنگ باشد.
داستان با زاویه دید سوم شخص مفرد آغاز میشود:
باران بند آمده بود ...
نویسنده با استفاده از توصیف به بیان دقیق مناظر و حالات روحی شخصیتها میپردازد. مانند:
باران بند آمده بود اما هنوز از ساقۀ علفها، آب میچکید و دشت پُر از گودالهای آب شده بود.
آقامهدی دو دستش را در میان نامهها برد و در حالی که آنها را بو میکرد، جواب داد: «از همه جای همه جا! همه جای ایران سرای من است».
داستان به شیوه خاطره نویسی نوشته شدهاست و شخصیت اصلی داستان(شهید مهدی باکری) با نام آقامهدی در داستان ظاهر میشود. بقیه شخصیتها بی نام هستند و از آن ها تنها با عنوان بسیجی یا فرمانده یاد میشود.
یکی دیگر از ویژگیهای نثر داستان، استفاده از واژههای خاص جنگی یا وسایل جنگی است. مانند:
خورشید از پشت کوهها سرک میکشید و سلاحها و کلاههای آهنی را برق میانداخت.
سفرههایی که در آنها جای سماق و سمنو را سرنیزه و سیمینوف و... پرکرده بود.
لحن داستان، روایی است و بنا به حالات شخصیتهای داستان باید به صورتهای مختلفی خوانده شود.
بخش سوم؛ معنی واژهها، آرایهها
سطح لرزان گودالهای آب: اشاره دارد به وزیدن باد پس از بارندگی و تصویر چین خوردگی آب گودالها
صدها آیینه شکسته: تشبیه (سطح لرزان آب به آیینه شکسته)
ابرها...مقابل آیینه خودشان را آماده میکردند: تشخیص
خورشید سرک میکشید: تشخیص
سلاح، کلاه: مراعات نظیر
توپ، خمپارهانداز: مراعات نظیر
مهمات، پوکهها: مراعات نظیر
آب را گل نکنیم: تضمین از شعر سهراب، جمله با لحن طنزآمیز خوانده میشود.
تو ماهیات را بگیر: کنایه از این که تو کار خودت را بکن
گردباد کوچکی از راه میرسید: تشخیص
چادرهای بارانخورده را مشت و مال میداد: تکان خوردن شدید چادرها بر اثر وزش باد، تشخیص دارد
درس ۹ صفحۀ ۶۸ تا ۷۲
" نوجوان باهوش"
نام نیکو گر بماند ز آدمی
به کزو ماند سرای زرنگار (سعدی)
معنی: اگر خوشنامی از انسان به یادگار بماند، بهتر از آن است که از او خانههای مجلّل و اشرافی بر جای بماند.
نام نیکو: موصوف و صفت، ترکیب وصفی
به: بهتر است. یک جمله
سرای زرنگار: ترکیب وصفی
بیت سه جمله است.
میرزا ابوالقاسم قائم مقام (۱۱۵۸ خورشیدی در هزاوه اراک - ۱۲۱۴ خورشیدی در تهران)
«میرزا محمد تقیخان فراهانی» (زاده: ۱۱۸۶، درگذشته:۲۰ دی ۱۲۳۰) مشهور به امیرکبیر، یکی از صدر اعظم های ایران در دورۀ ناصرالدّین شاه قاجار بود. اصلاحات امیرکبیر اندکی پس از رسیدن وی به صدارت آغاز گشت و تا پایان صدارت کوتاه او ادامه یافت. مدت صدارت امیر کبیر ۳۹ ماه (سه سال و سه ماه) بود. وی مؤسس دارالفنون بود که برای آموزش دانش و فناوری جدید به فرمان او در تهران تأسیس شد. همچنین انتشار روزنامه وقایع اتّفاقیه از جمله اقدامات وی بهشمار میآید. امیرکبیر پس از این که با توطئه اطرافیان شاه از مقام خود برکنار و به کاشان تبعید شد، در حمّام فین به دستور ناصر الدّین شاه به قتل رسید. پیکر وی در شهر کربلا به خاک سپرده شدهاست.
ارادت: دوستی از روی اعتقاد و ایمان
سرشار: لبریز، پر
از قضا: اتّفاقاً
سرشناس: معروف، شناخته شده
استعداد: توانایی، آمادگی
شاهد: حاضر، گواه، محبوب و معشوق، خدای تعالی
انیس: یار و همدم، اُنس گیرنده
شیوع: همهگیر شدن، آشکار شدن، متداول شدن
بهانه: دست آویز، عذر بیجا
صدراعظم: نخست وزیر
پشتکار: پایداری در پیش بردن و اتمام کاری
طراوت: شادابی، تازگی
تعارف: خوش آمد گفتن به یکدیگر، پیشکش دادن
فلسفه: علمی که در بارۀ حقایق موجودات و علل وجود آنها بحث می کند.
جهل: نادانی
لهجه: زبان، طرز سخن گفتن و تلفّظ، شکلی از یک زبان که با تغییراتی در یک ناحیه تکلّم شود. مثل: گیلکی، لری و...
حکمت: دانش، دانایی، عدل، راستی لیاقت شایستگی، سزاوار، درخور بودن
حلاوت: شیرینی
مکث: درنگ کردن
خرافات:سخنان بیهوده، افسانه، آنچه اساس علمی و معنوی نداشته باشد.
منشأ: محلّ پیدایش، اصل
خطاب: رویاروی سخن گفتن
مونس: یار، همدم
درد: رنج، ناخوشی، بیماری
وجد: خوشی بسیار، ذوق و شوق
درمان: علاج، دارو، چاره، دوا
هلهله :فریاد شادی، صدای درهم و برهم مردم
ذکاوت: تیز هوشی، زیرکی
رسا: بلند، رسنده
رمیده: ترسیده، گریخته
زهر: سم
ساقی: کسی که نوشیدنی به دیگری دهد.
اشعار: جمع شعر
مطالب: جمع مطلب
سرشناس: مشهور
مجالس: جمع مجلس
مکث کرد: توقف کرد، درنگ کرد
فوق العاده: بسیار عالی
شاهد: زیبارو
ساقی: کسی که نوشیدنی تعارف میکند
ارادت: دوستی
خرم: شاد
لهجه: لحن سخن گفتن
حکمت: دانش و معرفت
نامدار: مشهور
آبله: نوعی بیماری واگیر همراه با تاول پوستی
نامی: معروف
هیاهو: سرو صدا
ذکاوت: هوش و استعداد
لب گزید: لبش را گاز گرفت
صدر اعظمی: نخست وزیری
منشأ: سرچشمه
وجد: شادی درونی
رمیده: رم کرده، ترسیده
انیس: دوست نزدیک
مونس: همراه
خواجه: اقا، سرور
لقب: اسم دوم
لیاقت: شایستگی
رسا: واضح و روشن
نکات برجستۀ درس و معنی بیتهای درس:
کاغذ ذهن: ترکیب اضافی، اضافۀ تشبیهی. ذهن به کاغذ تشبیه شده است که در آن چیزی مینویسند.
قلّک ذهن: اضافۀ تشبیهی. ذهن به قلّک تشبیه شده است که در آن چیزی میریزند.
به جهان خرّم از آنم که جهان خرّم از اوست عاشقم بر همه عالم که همه عالم از اوست
معنی: شادابی و سرزندگی من در این جهان هستی، به این دلیل است که جهان ساختۀ دست اوست (خدا) و شادابیش را از او میگیرد. من عاشق تمام مخلوقات عالم هستم زیرا همۀ هستی را او خلق کرده است.
به حلاوت بخورم که شاهد ساقی است
به ارادت بکشم درد که درمان هم از اوست (سعدی)
معنی: زهر را به شیرینی و شادی تمام سر میکشم (مینوشم)زیرا ساقی، معشوق زیبارو و حقیقی (خدا) است. هر دردی را با اشتیاق میپذیرم و تحمّل میکنم زیرا که درمان درد نیز نزد همان طبیب (خدا) است.
ستارهای بدرخشید و ماه مجلس شد
دل رمیدۀ ما را انیس و مونس شد (حافظ)
معنی: ستارهای بیمانند شروع به درخشیدن کرد و همچون ماه تابان، روشنگر مجلس شد و برای دلهای ناآرام و وحشتزدۀ ما، یار و همدم مناسبی گردید.
اشاره به تولّد رسول اکرم (ص) دارد که به عنوان برگزیدهترین انسان، پا به جهان هستی نهاد.
امیرکبیر، فرهاد حسنزاده
داستانهایی از زندگی امیرکبیر، محمود حکیمی
" نوجوان باهوش"
نام نیکو گر بماند ز آدمی
به کزو ماند سرای زرنگار (سعدی)
معنی: اگر خوشنامی از انسان به یادگار بماند، بهتر از آن است که از او خانههای مجلّل و اشرافی بر جای بماند.
نام نیکو: موصوف و صفت، ترکیب وصفی
به: بهتر است. یک جمله
سرای زرنگار: ترکیب وصفی
بیت سه جمله است.
میرزا ابوالقاسم قائم مقام (۱۱۵۸ خورشیدی در هزاوه اراک - ۱۲۱۴ خورشیدی در تهران)
«میرزا محمد تقیخان فراهانی» (زاده: ۱۱۸۶، درگذشته:۲۰ دی ۱۲۳۰) مشهور به امیرکبیر، یکی از صدر اعظم های ایران در دورۀ ناصرالدّین شاه قاجار بود. اصلاحات امیرکبیر اندکی پس از رسیدن وی به صدارت آغاز گشت و تا پایان صدارت کوتاه او ادامه یافت. مدت صدارت امیر کبیر ۳۹ ماه (سه سال و سه ماه) بود. وی مؤسس دارالفنون بود که برای آموزش دانش و فناوری جدید به فرمان او در تهران تأسیس شد. همچنین انتشار روزنامه وقایع اتّفاقیه از جمله اقدامات وی بهشمار میآید. امیرکبیر پس از این که با توطئه اطرافیان شاه از مقام خود برکنار و به کاشان تبعید شد، در حمّام فین به دستور ناصر الدّین شاه به قتل رسید. پیکر وی در شهر کربلا به خاک سپرده شدهاست.
ارادت: دوستی از روی اعتقاد و ایمان
سرشار: لبریز، پر
از قضا: اتّفاقاً
سرشناس: معروف، شناخته شده
استعداد: توانایی، آمادگی
شاهد: حاضر، گواه، محبوب و معشوق، خدای تعالی
انیس: یار و همدم، اُنس گیرنده
شیوع: همهگیر شدن، آشکار شدن، متداول شدن
بهانه: دست آویز، عذر بیجا
صدراعظم: نخست وزیر
پشتکار: پایداری در پیش بردن و اتمام کاری
طراوت: شادابی، تازگی
تعارف: خوش آمد گفتن به یکدیگر، پیشکش دادن
فلسفه: علمی که در بارۀ حقایق موجودات و علل وجود آنها بحث می کند.
جهل: نادانی
لهجه: زبان، طرز سخن گفتن و تلفّظ، شکلی از یک زبان که با تغییراتی در یک ناحیه تکلّم شود. مثل: گیلکی، لری و...
حکمت: دانش، دانایی، عدل، راستی لیاقت شایستگی، سزاوار، درخور بودن
حلاوت: شیرینی
مکث: درنگ کردن
خرافات:سخنان بیهوده، افسانه، آنچه اساس علمی و معنوی نداشته باشد.
منشأ: محلّ پیدایش، اصل
خطاب: رویاروی سخن گفتن
مونس: یار، همدم
درد: رنج، ناخوشی، بیماری
وجد: خوشی بسیار، ذوق و شوق
درمان: علاج، دارو، چاره، دوا
هلهله :فریاد شادی، صدای درهم و برهم مردم
ذکاوت: تیز هوشی، زیرکی
رسا: بلند، رسنده
رمیده: ترسیده، گریخته
زهر: سم
ساقی: کسی که نوشیدنی به دیگری دهد.
اشعار: جمع شعر
مطالب: جمع مطلب
سرشناس: مشهور
مجالس: جمع مجلس
مکث کرد: توقف کرد، درنگ کرد
فوق العاده: بسیار عالی
شاهد: زیبارو
ساقی: کسی که نوشیدنی تعارف میکند
ارادت: دوستی
خرم: شاد
لهجه: لحن سخن گفتن
حکمت: دانش و معرفت
نامدار: مشهور
آبله: نوعی بیماری واگیر همراه با تاول پوستی
نامی: معروف
هیاهو: سرو صدا
ذکاوت: هوش و استعداد
لب گزید: لبش را گاز گرفت
صدر اعظمی: نخست وزیری
منشأ: سرچشمه
وجد: شادی درونی
رمیده: رم کرده، ترسیده
انیس: دوست نزدیک
مونس: همراه
خواجه: اقا، سرور
لقب: اسم دوم
لیاقت: شایستگی
رسا: واضح و روشن
نکات برجستۀ درس و معنی بیتهای درس:
کاغذ ذهن: ترکیب اضافی، اضافۀ تشبیهی. ذهن به کاغذ تشبیه شده است که در آن چیزی مینویسند.
قلّک ذهن: اضافۀ تشبیهی. ذهن به قلّک تشبیه شده است که در آن چیزی میریزند.
به جهان خرّم از آنم که جهان خرّم از اوست عاشقم بر همه عالم که همه عالم از اوست
معنی: شادابی و سرزندگی من در این جهان هستی، به این دلیل است که جهان ساختۀ دست اوست (خدا) و شادابیش را از او میگیرد. من عاشق تمام مخلوقات عالم هستم زیرا همۀ هستی را او خلق کرده است.
به حلاوت بخورم که شاهد ساقی است
به ارادت بکشم درد که درمان هم از اوست (سعدی)
معنی: زهر را به شیرینی و شادی تمام سر میکشم (مینوشم)زیرا ساقی، معشوق زیبارو و حقیقی (خدا) است. هر دردی را با اشتیاق میپذیرم و تحمّل میکنم زیرا که درمان درد نیز نزد همان طبیب (خدا) است.
ستارهای بدرخشید و ماه مجلس شد
دل رمیدۀ ما را انیس و مونس شد (حافظ)
معنی: ستارهای بیمانند شروع به درخشیدن کرد و همچون ماه تابان، روشنگر مجلس شد و برای دلهای ناآرام و وحشتزدۀ ما، یار و همدم مناسبی گردید.
اشاره به تولّد رسول اکرم (ص) دارد که به عنوان برگزیدهترین انسان، پا به جهان هستی نهاد.
امیرکبیر، فرهاد حسنزاده
داستانهایی از زندگی امیرکبیر، محمود حکیمی
خودارزیابی صفحه ۷۳ درس ۹
۱. سوالات قائم مقام فراهانی برای آزمایش فرزندانش چه بود؟
این شعر از کیست؟
ستارهای بدرخشید و ماه مجلس شد
دل رمیدۀ ما را انس و مونس شد
کاشف الکل که بود؟
۲. ویژگیهای مشترک امیرکبیر و قائم مقام فراهانی چیست؟ هر دو به مقام صدراعظمی رسیدند.
آنها باهوش و ذکاوت بودند و با تلاش و کوشش خود به دانش و مقام بالایی دست پیدا کردند.
آنها توانستند با جهل موجود در جامعه مبارزه کنند.
۳. خدمات قائم مقام فراهانی و امیرکبیر به ایران چه بود؟ قائم مقام قراردادهای مهم و ارزشمندی برای ایران بست. امیرکبیر برای اولین بار مدارسی به نام دارالفنون که شبیه به مدارس امروزی بود تأسیس کرد. گروهی از دانشجویان را برای تحصیل به خارج از کشور اعزام کرد و جلوی ریخت و پاش درباریان را گرفت.
۴. اگر به جای امیر کبیر بودید چه میکردید؟ به جای فرستادن اندک دانشجویان به خارج، دانشگاهی در ایران تأسیس کرده و استادان فرهیخته را به آن میآوردم تا دانشجویان بیشتری به تحصیل بپردازند.
صفت بیانی
هرگاه بخواهیم برای اسمی توضیحی بیاوریم؛ مثلاً رنگ، اندازه، جنس و...آن را بیان کنیم بعد از نقشنمای اضافه(کسره)از صفت بیانی استفاده میکنیم، در این صورت یک گروه اسمی شامل هسته و صفت بیانی خواهیم داشت. درنمونههای زیر برای قلم(هسته)چند صفت بیانی آوردهایم.
واژههای بعد از قلم، صفت بیانی هستند:
قلمِ آبی - قلمِ بزرگ - قلمِ چوبی - قلمِ خوب قلمِ زیبا - قلمِ شکسته
صفت بیانی معمولاً وابستۀ پسین است؛ یعنی بعد از هسته آورده میشود.
توضیح۱: به گروه اسمی شامل هسته و صفت، ترکیب وصفی میگویند.
توضیح۲: اگر پس از هسته و نقشنمای اضافه، کلمهای غیر صفت بیانی(اسم یاضمیر) بیاوریم، به آن کلمه مُضافالیه میگویند. در این حال، مجموع هسته و مضافالیه را ترکیب اضافی میگویند؛
مثال: قلمِ معلم(در این مثال قلم «هسته»، معلّم «مضافٌالیه» و مجموع دو کلمۀ«قلمِ معلّم»،ترکیب اضافی است.)
فعالیتهای نوشتاری
جواب۱: انتخاب کلمات سخت به انتخاب دانشآموز
جواب۲: اندیشمند، عزیز، موثر، درخشان، سبز، گرم
جواب۳: مطالب جالب، کاشف بزرگ، لهجهی زیبا دریای پهناور
همزه(ء) یکی از حرفهای الفبای زبان فارسی است. این حرف مانند سایر حرفها در خطّ فارسی، حرکتگذاری نمیشود؛ بنابر این بهتر است بنویسیم "قائم" و نه "قائِم"؛ "مؤدّب" و نه "مؤَدّب".
در املای کلماتی مانند"جزءِ اول" و "شیءنورانی" نشانۀ، " -ِ " کسره نیست؛ به این نشانه، نقشنمای اضافه" میگویند.
در نوشتن کلمات عربی همزهدار نیز باید توجّه و دقّت کافی داشت؛ مانند "شأن، رؤیا، مؤسس، لؤلؤ، رئوس، توطئه، انشاءالله."
۱. سوالات قائم مقام فراهانی برای آزمایش فرزندانش چه بود؟
این شعر از کیست؟
ستارهای بدرخشید و ماه مجلس شد
دل رمیدۀ ما را انس و مونس شد
کاشف الکل که بود؟
۲. ویژگیهای مشترک امیرکبیر و قائم مقام فراهانی چیست؟ هر دو به مقام صدراعظمی رسیدند.
آنها باهوش و ذکاوت بودند و با تلاش و کوشش خود به دانش و مقام بالایی دست پیدا کردند.
آنها توانستند با جهل موجود در جامعه مبارزه کنند.
۳. خدمات قائم مقام فراهانی و امیرکبیر به ایران چه بود؟ قائم مقام قراردادهای مهم و ارزشمندی برای ایران بست. امیرکبیر برای اولین بار مدارسی به نام دارالفنون که شبیه به مدارس امروزی بود تأسیس کرد. گروهی از دانشجویان را برای تحصیل به خارج از کشور اعزام کرد و جلوی ریخت و پاش درباریان را گرفت.
۴. اگر به جای امیر کبیر بودید چه میکردید؟ به جای فرستادن اندک دانشجویان به خارج، دانشگاهی در ایران تأسیس کرده و استادان فرهیخته را به آن میآوردم تا دانشجویان بیشتری به تحصیل بپردازند.
صفت بیانی
هرگاه بخواهیم برای اسمی توضیحی بیاوریم؛ مثلاً رنگ، اندازه، جنس و...آن را بیان کنیم بعد از نقشنمای اضافه(کسره)از صفت بیانی استفاده میکنیم، در این صورت یک گروه اسمی شامل هسته و صفت بیانی خواهیم داشت. درنمونههای زیر برای قلم(هسته)چند صفت بیانی آوردهایم.
واژههای بعد از قلم، صفت بیانی هستند:
قلمِ آبی - قلمِ بزرگ - قلمِ چوبی - قلمِ خوب قلمِ زیبا - قلمِ شکسته
صفت بیانی معمولاً وابستۀ پسین است؛ یعنی بعد از هسته آورده میشود.
توضیح۱: به گروه اسمی شامل هسته و صفت، ترکیب وصفی میگویند.
توضیح۲: اگر پس از هسته و نقشنمای اضافه، کلمهای غیر صفت بیانی(اسم یاضمیر) بیاوریم، به آن کلمه مُضافالیه میگویند. در این حال، مجموع هسته و مضافالیه را ترکیب اضافی میگویند؛
مثال: قلمِ معلم(در این مثال قلم «هسته»، معلّم «مضافٌالیه» و مجموع دو کلمۀ«قلمِ معلّم»،ترکیب اضافی است.)
فعالیتهای نوشتاری
جواب۱: انتخاب کلمات سخت به انتخاب دانشآموز
جواب۲: اندیشمند، عزیز، موثر، درخشان، سبز، گرم
جواب۳: مطالب جالب، کاشف بزرگ، لهجهی زیبا دریای پهناور
همزه(ء) یکی از حرفهای الفبای زبان فارسی است. این حرف مانند سایر حرفها در خطّ فارسی، حرکتگذاری نمیشود؛ بنابر این بهتر است بنویسیم "قائم" و نه "قائِم"؛ "مؤدّب" و نه "مؤَدّب".
در املای کلماتی مانند"جزءِ اول" و "شیءنورانی" نشانۀ، " -ِ " کسره نیست؛ به این نشانه، نقشنمای اضافه" میگویند.
در نوشتن کلمات عربی همزهدار نیز باید توجّه و دقّت کافی داشت؛ مانند "شأن، رؤیا، مؤسس، لؤلؤ، رئوس، توطئه، انشاءالله."
❤1
دانشهای زبانی و ادبی
نکتۀ اول
جمله از نظر نوع پیام به ۴ دسته تقسیم میشود:
۱_ جمله خبری: که به وسیلۀ آن خبری داده میشود
در پایان جملات خبری (.) نقطه میگذاریم.
۲_ جمله پرسشی: که به وسیلۀ آن سوالی مطرح میگردد.
در پایان جملات پرسشی(؟) علامت سؤال میگذاریم.
جملات پرسشی به سه دسته تقسیم میشود:
الف) پرسشی ساده
ب) انکاری
ج) تأکیدی
جملات پرسشی ساده زمانی استفاده میشوند که پرسشگر و سوال کننده از موضوعی بیاطلاع است، سوال میکند که اطلاعاتی کسب کند.
این پرسشها به دو حالت ظاهر میشوند:
الف۱) پرسشی مستقیم: که با کلمۀ پرسش همراه هستند. مانند: چرا غایب بودی؟
معمولا پاسخ این نوع از پرسشها توضیحی میباشد.
الف۲) پرسشی غیر مستقیم: که بدون کلمۀ پرسش مطرح میشوند و با توجه به لحن خوانش و علامت سوال پایان جمله تشخیص داده میشوند. مانند: غایب بودی؟
معمولا پاسخ این نوع از پرسشها، کوتاه و به صورت بله و خیر، است.
اما
در پرسش انکاری و تأکیدی پرسشگر پاسخ را میداند فقط میخواهد در قالب پرسش، موضوعی را رد یا تأیید کند و بر تأثیر سخن بیفزاید.
بر همین اساس میتوان پرسش را علاوه بر پرسش عادی به دو دسته دیگر تقسیم کرد:
✔الف-پرسش انکاری(استفهام انکاری)
✔ب-پرسش تأکیدی(استفهام تأکیدی)
الف- پرسش انکاری: در این نوع پرسش همانطور که در بالا نیز گفته شد، هدف از پرسش رد و انکار یک امر است.
مثال: چه کسی گفته که بدون زحمت میتوان موفّق شد؟(نمیتوان موفقّ شد)
چه کسی میتواند از عهدۀ شکر نعمتهای خدا برآید؟ (هیچ کس نمیتواند)
نکته: اکثر پرسشهای انکاری با فعل مثبت میآیند. اگر در مثالهای بالا دقّت کنید خواهید دید که فعل هر دو جمله مثبت است ولی جواب منفی است.
چند مثال دیگر:
ای نام تو بهترین سرآغاز/بی نام تو نامه کی کنم باز؟ (باز نمیکنم)
که تواند که دهد میوه الوان از چوب؟/ یا که داند که برآرد گل صد برگ از خار؟ (در هر دو مصراع منظور اینست که کسی این کار را نمیتواند بکند)
ب-پرسش تاکیدی: در این نوع جمله هدف، تأیید و قبول یک امر میباشد.
مثال: مگر نگفتم خوب درس بخوانید؟(حتماً گفتم)
خیال میکنی من منظور تو را نفهمیدم؟ (حتماً فهمیدم)
آیا پایان همه مرگ نیست؟ (یعنی حتماً پایان همه مرگ است)
سعدیا، با تو نگفتم که مرو از پی دل؟
نروم باز گر این بار که رفتم جَستم
(در مصرع اول سعدی به خود میگوید که قطعا به تو گفتم که نرو از پی دل)
نکته: اکثر پرسشهای تأکیدی با فعل منفی میآیند ولی جواب آنها بلی و حتماً و از این دست جوابهاست. اگر در مثالهای بالا توجّه نمایید خواهید دید که فعل همۀ مثالها منفی است.
تمرین
در عبارات و ابیات زیر نوع پرسشها را مشخّص کنید.
- آیا دانایی دشمن انسانهاست؟
- تو نمیدانی مگر رسم ادب؟
- آیا دانایی دشمن جهل نیست؟
- آتش دل کی به آب دیده بنشانم چو شمع؟
- صبر بر جور رقیبت چه کنم گر نکنم؟
- نومید کی توان بود از لطف لایزالی؟
- کی رفتهای ز دل که تمنا کنم تو را؟
کی بودهای نهفته که پیدا کنم تو را؟
ساقی سیم ساق من گر همه درد میدهد
کیست که تن چو جامِ می جمله دهن نمیکند؟(حافظ)
پیاده ندیدی که جنگ آورد؟
سر سرکشان زیر سنگ آورد(شاهنامه)
۳_ جمله عاطفی: که نشاندهندۀ یکی از احساسات ما مثل خشم، نفرت، تحسین، تشویق، شادی و ... میباشند.
در پایان جمله عاطفی علامت (!) میگذاریم.
دو نکته ی مهم :
الف) دعاها جزء جملات عاطفی محسوب میشوند.
ب) در جملات عاطفی باید کلمهای که نشان دهندۀ احساسات ما باشد وجود داشته باشد ( معمولاً دانشآموزان در این زمینه مشکل دارند)
به طور مثال جملۀ: من مادرم را خیلی خیلی دوست دارم، عاطفی نیست بلکه خبری است،
چه مادر دوست داشتنیای!: عاطفی است
۴_ جملۀ امری: که به وسیلۀ آن دستوری داده میشود یا خواهشی صورت میگیرد.
در پایان جملات امری (.) میگذاریم.
یادآوری: جملاتی مثل: خدایا ما را کمک کن!
امری نیست بلکه عاطفی است چون اولاً دعاست، ثانیا به خدا دستور داده نمیشود.
نکتۀ اول
جمله از نظر نوع پیام به ۴ دسته تقسیم میشود:
۱_ جمله خبری: که به وسیلۀ آن خبری داده میشود
در پایان جملات خبری (.) نقطه میگذاریم.
۲_ جمله پرسشی: که به وسیلۀ آن سوالی مطرح میگردد.
در پایان جملات پرسشی(؟) علامت سؤال میگذاریم.
جملات پرسشی به سه دسته تقسیم میشود:
الف) پرسشی ساده
ب) انکاری
ج) تأکیدی
جملات پرسشی ساده زمانی استفاده میشوند که پرسشگر و سوال کننده از موضوعی بیاطلاع است، سوال میکند که اطلاعاتی کسب کند.
این پرسشها به دو حالت ظاهر میشوند:
الف۱) پرسشی مستقیم: که با کلمۀ پرسش همراه هستند. مانند: چرا غایب بودی؟
معمولا پاسخ این نوع از پرسشها توضیحی میباشد.
الف۲) پرسشی غیر مستقیم: که بدون کلمۀ پرسش مطرح میشوند و با توجه به لحن خوانش و علامت سوال پایان جمله تشخیص داده میشوند. مانند: غایب بودی؟
معمولا پاسخ این نوع از پرسشها، کوتاه و به صورت بله و خیر، است.
اما
در پرسش انکاری و تأکیدی پرسشگر پاسخ را میداند فقط میخواهد در قالب پرسش، موضوعی را رد یا تأیید کند و بر تأثیر سخن بیفزاید.
بر همین اساس میتوان پرسش را علاوه بر پرسش عادی به دو دسته دیگر تقسیم کرد:
✔الف-پرسش انکاری(استفهام انکاری)
✔ب-پرسش تأکیدی(استفهام تأکیدی)
الف- پرسش انکاری: در این نوع پرسش همانطور که در بالا نیز گفته شد، هدف از پرسش رد و انکار یک امر است.
مثال: چه کسی گفته که بدون زحمت میتوان موفّق شد؟(نمیتوان موفقّ شد)
چه کسی میتواند از عهدۀ شکر نعمتهای خدا برآید؟ (هیچ کس نمیتواند)
نکته: اکثر پرسشهای انکاری با فعل مثبت میآیند. اگر در مثالهای بالا دقّت کنید خواهید دید که فعل هر دو جمله مثبت است ولی جواب منفی است.
چند مثال دیگر:
ای نام تو بهترین سرآغاز/بی نام تو نامه کی کنم باز؟ (باز نمیکنم)
که تواند که دهد میوه الوان از چوب؟/ یا که داند که برآرد گل صد برگ از خار؟ (در هر دو مصراع منظور اینست که کسی این کار را نمیتواند بکند)
ب-پرسش تاکیدی: در این نوع جمله هدف، تأیید و قبول یک امر میباشد.
مثال: مگر نگفتم خوب درس بخوانید؟(حتماً گفتم)
خیال میکنی من منظور تو را نفهمیدم؟ (حتماً فهمیدم)
آیا پایان همه مرگ نیست؟ (یعنی حتماً پایان همه مرگ است)
سعدیا، با تو نگفتم که مرو از پی دل؟
نروم باز گر این بار که رفتم جَستم
(در مصرع اول سعدی به خود میگوید که قطعا به تو گفتم که نرو از پی دل)
نکته: اکثر پرسشهای تأکیدی با فعل منفی میآیند ولی جواب آنها بلی و حتماً و از این دست جوابهاست. اگر در مثالهای بالا توجّه نمایید خواهید دید که فعل همۀ مثالها منفی است.
تمرین
در عبارات و ابیات زیر نوع پرسشها را مشخّص کنید.
- آیا دانایی دشمن انسانهاست؟
- تو نمیدانی مگر رسم ادب؟
- آیا دانایی دشمن جهل نیست؟
- آتش دل کی به آب دیده بنشانم چو شمع؟
- صبر بر جور رقیبت چه کنم گر نکنم؟
- نومید کی توان بود از لطف لایزالی؟
- کی رفتهای ز دل که تمنا کنم تو را؟
کی بودهای نهفته که پیدا کنم تو را؟
ساقی سیم ساق من گر همه درد میدهد
کیست که تن چو جامِ می جمله دهن نمیکند؟(حافظ)
پیاده ندیدی که جنگ آورد؟
سر سرکشان زیر سنگ آورد(شاهنامه)
۳_ جمله عاطفی: که نشاندهندۀ یکی از احساسات ما مثل خشم، نفرت، تحسین، تشویق، شادی و ... میباشند.
در پایان جمله عاطفی علامت (!) میگذاریم.
دو نکته ی مهم :
الف) دعاها جزء جملات عاطفی محسوب میشوند.
ب) در جملات عاطفی باید کلمهای که نشان دهندۀ احساسات ما باشد وجود داشته باشد ( معمولاً دانشآموزان در این زمینه مشکل دارند)
به طور مثال جملۀ: من مادرم را خیلی خیلی دوست دارم، عاطفی نیست بلکه خبری است،
چه مادر دوست داشتنیای!: عاطفی است
۴_ جملۀ امری: که به وسیلۀ آن دستوری داده میشود یا خواهشی صورت میگیرد.
در پایان جملات امری (.) میگذاریم.
یادآوری: جملاتی مثل: خدایا ما را کمک کن!
امری نیست بلکه عاطفی است چون اولاً دعاست، ثانیا به خدا دستور داده نمیشود.
❤1
چند توصیه برای دانشآموزانی که انشای ۲۰ میخواهند:
سلام دانش آموز عزیز، اگر نمیتوانی انشا بنویسی یا انشا نوشتن برای تو مشکل است، غصه نخور. با توصیههای زیر میتوانی بهترین انشا را بنویسی و نمره ۲۰ بگیری. حالا با دقت سفارشهای زیر را بخوان و به آنها عمل کن.
۱_ یادت باشد انشا همان گفتن است، اما گفتن مکتوب یعنی همانگونه که حرف میزنی میتوانی بنویسی، حتی از گفتن هم آسانتر است. یا حتی شما میتوانید گفتارتان را بنویسید. مثلا اگر برای خرید به مغازه رفتید و چیزی خریدید، همین رفتن به مغازه را ابتدا به زبان گفتار بنویس و سپس آنها را تبدیل به نوشتار کن. با این کار شما انشا نوشتهاید.
۲_ با جملههای ساده شروع کن. ابتدا چند کلمه برای خود بنویس و سپس با آنها جمله بسار. مثلا هر کلمۀ زیر را در یک جمله به کار ببر. سوسک، درخت، هواپیما، نمک.
۳_ حالا سعی کن با دو کلمه که اصلا به هم ربط ندارند، جمله بسازی. مثلا کلمات مداد و آسمان را در یک جمله به کار ببر.
۴_ در این مرحله سعی کن با سه کلمه یا بیشتر جمله بنویسی. مثلا یخچال، مدرسه و کوهستان را در یک جمله به کار ببر.
۵_ جملههایی با فعلهای متفاوت بنویس.
۶_ اگر میخواهی جملههایت زیبا باشند، کافی است که جلوی کلمههایت یک کلمه «مثل» بنویسی وسپس با آنها جمله بنویسی. اگر این کار را انجام دهی از آرایۀ ادبی تشبیه استفاده کردهای حالا جملههای زیر را ادامه بده.
خورشید مثل .... مادر مثل...
۷_ بعضی کلمات را میتوانی در دو معنای متفاوت به کارببری. مثلا کلمه ستاره را یکبار در معنای اسم دختر و یکبار به معنای ستارهای که در آسمان است در جمله به کارببر.
۸_ سعی کن هرچه به ذهنت میآید بنویسی. سپس میتوانی برگردی و آنها را ویرایش کنی . (از نوشتن نترس)
۹_ از هر موضوع کوچک برای نوشتن استفاده کن . مثلا اتفاقی در راه مدرسه، رفتگر محلهتان، کاسب محلهتان و...
۱۰_ بعد از جمله نویسی، بند (پارگراف) نویسی را تمرین کن. هر چه میخواهی بنویسی در یک بند بنویس. حالا در یک بند بنویس «وقتی بهار میآید چه حسی داری.»
۱۱_ برای موفقیت در هر کاری نیاز به تمرین است و برای موفقیت در انشا نویسی هم باید تمرین کنید و تمرین کنید وتمرین. یادتان باشد هیچ نویسندهای از مادر نویسنده به دنیا نیامده، بلکه با تمرین کردن، نویسنده شده است.
۱۲_ هر هفته یک داستان کوتاه بخوانید و به کلمات و جملههای آن توجه کنید. وببینید اگر شما جای نویسندۀ داستان بودید چه کلمات دیگری استفاده میکردید. آنها را بنویسید.
۱۳_ داستانها را خلاصه کنید. برای خلاصه کردن کافی است داستان را برای کسی تعریف کنید و آنها را بنویسید.
۱۴_ برای این که خوب بنویسید باید خوب نگاه کنید و چشمان بینا داشته باشید. به اطرافتان نگاه کنید و هر چه می بینید بنویسید.
۱۵_ خداوند پنچ حس به ما داده است. سعی کنید از پنج حستان استفاده کنید. مثلا وقتی دست روی چیزی میکشیم احساس زبری یا نرمی به ما دست میدهد و...
۱۶_ اگر چند کلمه هم معنا هستند از کلمهای که زیبا است استفاده کنید. مثلا « بفرما، بنشین» یک معنا دارد، اما میدانید «بفرما» زیباتر است.
۱۷_ سعی کنید برای کلمات، صفتهای متفاوت بنویسید. اگر در این کار تمرین کنید دایرۀ واژگان ذهن شما زیاد میشود. مثلا برای انار میتوان صفتهای سرخ، ترش، ملس، شیرین و... را به کار برد. شما چه صفتهای دیگری برای انار میشناسید آنها را بنویسید.
۱۸_ از زبان اشیای اطراف خود حرف بزنید. مثلا از زبان کیفتان یا یخچال منزلتان یا تخته کلاس و... برای این کار کافی است خودتان را جای آن شی یا موضوع بگذارید.
۱۹_ از نوشتن موضوعات خنده دار (طنز) غفلت نکنید. برای این کار کافی است یک لطیفه درست کنید یا این که به لطیفههایی که شنیدهاید کمی شاخ وبرگ دهید و آنها را برای دوستتان تعریف کنید.
۲۰_ قلم بردارید و شروع کنید.
سلام دانش آموز عزیز، اگر نمیتوانی انشا بنویسی یا انشا نوشتن برای تو مشکل است، غصه نخور. با توصیههای زیر میتوانی بهترین انشا را بنویسی و نمره ۲۰ بگیری. حالا با دقت سفارشهای زیر را بخوان و به آنها عمل کن.
۱_ یادت باشد انشا همان گفتن است، اما گفتن مکتوب یعنی همانگونه که حرف میزنی میتوانی بنویسی، حتی از گفتن هم آسانتر است. یا حتی شما میتوانید گفتارتان را بنویسید. مثلا اگر برای خرید به مغازه رفتید و چیزی خریدید، همین رفتن به مغازه را ابتدا به زبان گفتار بنویس و سپس آنها را تبدیل به نوشتار کن. با این کار شما انشا نوشتهاید.
۲_ با جملههای ساده شروع کن. ابتدا چند کلمه برای خود بنویس و سپس با آنها جمله بسار. مثلا هر کلمۀ زیر را در یک جمله به کار ببر. سوسک، درخت، هواپیما، نمک.
۳_ حالا سعی کن با دو کلمه که اصلا به هم ربط ندارند، جمله بسازی. مثلا کلمات مداد و آسمان را در یک جمله به کار ببر.
۴_ در این مرحله سعی کن با سه کلمه یا بیشتر جمله بنویسی. مثلا یخچال، مدرسه و کوهستان را در یک جمله به کار ببر.
۵_ جملههایی با فعلهای متفاوت بنویس.
۶_ اگر میخواهی جملههایت زیبا باشند، کافی است که جلوی کلمههایت یک کلمه «مثل» بنویسی وسپس با آنها جمله بنویسی. اگر این کار را انجام دهی از آرایۀ ادبی تشبیه استفاده کردهای حالا جملههای زیر را ادامه بده.
خورشید مثل .... مادر مثل...
۷_ بعضی کلمات را میتوانی در دو معنای متفاوت به کارببری. مثلا کلمه ستاره را یکبار در معنای اسم دختر و یکبار به معنای ستارهای که در آسمان است در جمله به کارببر.
۸_ سعی کن هرچه به ذهنت میآید بنویسی. سپس میتوانی برگردی و آنها را ویرایش کنی . (از نوشتن نترس)
۹_ از هر موضوع کوچک برای نوشتن استفاده کن . مثلا اتفاقی در راه مدرسه، رفتگر محلهتان، کاسب محلهتان و...
۱۰_ بعد از جمله نویسی، بند (پارگراف) نویسی را تمرین کن. هر چه میخواهی بنویسی در یک بند بنویس. حالا در یک بند بنویس «وقتی بهار میآید چه حسی داری.»
۱۱_ برای موفقیت در هر کاری نیاز به تمرین است و برای موفقیت در انشا نویسی هم باید تمرین کنید و تمرین کنید وتمرین. یادتان باشد هیچ نویسندهای از مادر نویسنده به دنیا نیامده، بلکه با تمرین کردن، نویسنده شده است.
۱۲_ هر هفته یک داستان کوتاه بخوانید و به کلمات و جملههای آن توجه کنید. وببینید اگر شما جای نویسندۀ داستان بودید چه کلمات دیگری استفاده میکردید. آنها را بنویسید.
۱۳_ داستانها را خلاصه کنید. برای خلاصه کردن کافی است داستان را برای کسی تعریف کنید و آنها را بنویسید.
۱۴_ برای این که خوب بنویسید باید خوب نگاه کنید و چشمان بینا داشته باشید. به اطرافتان نگاه کنید و هر چه می بینید بنویسید.
۱۵_ خداوند پنچ حس به ما داده است. سعی کنید از پنج حستان استفاده کنید. مثلا وقتی دست روی چیزی میکشیم احساس زبری یا نرمی به ما دست میدهد و...
۱۶_ اگر چند کلمه هم معنا هستند از کلمهای که زیبا است استفاده کنید. مثلا « بفرما، بنشین» یک معنا دارد، اما میدانید «بفرما» زیباتر است.
۱۷_ سعی کنید برای کلمات، صفتهای متفاوت بنویسید. اگر در این کار تمرین کنید دایرۀ واژگان ذهن شما زیاد میشود. مثلا برای انار میتوان صفتهای سرخ، ترش، ملس، شیرین و... را به کار برد. شما چه صفتهای دیگری برای انار میشناسید آنها را بنویسید.
۱۸_ از زبان اشیای اطراف خود حرف بزنید. مثلا از زبان کیفتان یا یخچال منزلتان یا تخته کلاس و... برای این کار کافی است خودتان را جای آن شی یا موضوع بگذارید.
۱۹_ از نوشتن موضوعات خنده دار (طنز) غفلت نکنید. برای این کار کافی است یک لطیفه درست کنید یا این که به لطیفههایی که شنیدهاید کمی شاخ وبرگ دهید و آنها را برای دوستتان تعریف کنید.
۲۰_ قلم بردارید و شروع کنید.
نمونه انشای طنز
راهی برای آموزش سجع
طنز جالبیه
مناجات دانش آموز با خدا:
پروردگارا سال گذشته هنگام امتحان خواستم تقلب کنم، معلم از راه رسید؛ رنگ از رخسارم پرید؛ برگه امتحانیام را گرفت و کشید و آن را از هم درید و چنان کشیدهای به صورتم کشید که برق سه فاز از چشمم پرید و صدایش را مادرم در خانه شنید!
الهی سوگند به بلندای درخت چنار و به ترشی رب انار؛ ترحمی بنما بر این بنده بیمقدار؛ بیکار و بیعار که دمارش را برآورده روزگار!
ای خالق مدرسه و ای به وجود آورنده فرمولهای حساب و هندسه؛ ای خدای عزیزم، بیزارم از این نیمکت و میزم؛ دانشآموزی سحر خیزم که هر روز صبح زود ساعت ده از خواب بر میخیزم؛ و روزهای شنبه تا پنجشنبه اغلب از مدرسه میگریزم؛ که من انسانی نحیفم و در کلاس درس بسیار ضعیفم؛ اگر چه نزد معلم و دانشآموزان خیلی خوار و خفیفم؛ ولی خارج از مدرسه به هرکاری حریفم!
ای خالق شهرستانهای کرمان و یزد و رشت؛ نمره انضباط مرا دادهاند هشت؛ دیگر به چه امیدی میتوان سر کلاس درس نشست؟ آنجا که معلم هم نمیکند گذشت؛ چه کنم اگر سر نگذارم به کوه و به دشت؟ الهی میدانی که من کیستم؛ هرچند که دانشآموزی فعال و درس خوان نیستم؛ ولی چقدر عاشق نمره بیستم؟!!
ای خالق آموزگار و ای سازنده مداد و خط کش و پرگار، آن چنان هدایتم کن تا این معنی را بدانم که اگر معلم خودش درس را میداند پس چرا از من میپرسد و اگر نمیداند چرا از دیگران و آنهایی که میدانند نمیپرسد؟
ای آفریدگار خودکار بیک؛ سوگند به کتابهای شیمی و فیزیک؛ و فرمول اسید اتانوئیک؛ که مشتاقم به یک دست لباس شیک؛ و از خوراکیها آرزومندم به خوردن قیمه با ته دیگ؛ ولی اگر نبود راضیام به یکی دو سیخ شیشلیک!
الهی از مدرسه بسیار دلتنگم و در کلاس درس همیشه منگم و با دو ابر قدرت شرق و غرب یعنی بابا و معلم همیشه در جنگم ولی در ساعت تفریح بسیار زرنگم !!! اصلاً دروغ چرا؟ حقیقت آن است که در یک کلام برای خانه و مدرسه بسیار مایۀ ننگم … !!!
راهی برای آموزش سجع
طنز جالبیه
مناجات دانش آموز با خدا:
پروردگارا سال گذشته هنگام امتحان خواستم تقلب کنم، معلم از راه رسید؛ رنگ از رخسارم پرید؛ برگه امتحانیام را گرفت و کشید و آن را از هم درید و چنان کشیدهای به صورتم کشید که برق سه فاز از چشمم پرید و صدایش را مادرم در خانه شنید!
الهی سوگند به بلندای درخت چنار و به ترشی رب انار؛ ترحمی بنما بر این بنده بیمقدار؛ بیکار و بیعار که دمارش را برآورده روزگار!
ای خالق مدرسه و ای به وجود آورنده فرمولهای حساب و هندسه؛ ای خدای عزیزم، بیزارم از این نیمکت و میزم؛ دانشآموزی سحر خیزم که هر روز صبح زود ساعت ده از خواب بر میخیزم؛ و روزهای شنبه تا پنجشنبه اغلب از مدرسه میگریزم؛ که من انسانی نحیفم و در کلاس درس بسیار ضعیفم؛ اگر چه نزد معلم و دانشآموزان خیلی خوار و خفیفم؛ ولی خارج از مدرسه به هرکاری حریفم!
ای خالق شهرستانهای کرمان و یزد و رشت؛ نمره انضباط مرا دادهاند هشت؛ دیگر به چه امیدی میتوان سر کلاس درس نشست؟ آنجا که معلم هم نمیکند گذشت؛ چه کنم اگر سر نگذارم به کوه و به دشت؟ الهی میدانی که من کیستم؛ هرچند که دانشآموزی فعال و درس خوان نیستم؛ ولی چقدر عاشق نمره بیستم؟!!
ای خالق آموزگار و ای سازنده مداد و خط کش و پرگار، آن چنان هدایتم کن تا این معنی را بدانم که اگر معلم خودش درس را میداند پس چرا از من میپرسد و اگر نمیداند چرا از دیگران و آنهایی که میدانند نمیپرسد؟
ای آفریدگار خودکار بیک؛ سوگند به کتابهای شیمی و فیزیک؛ و فرمول اسید اتانوئیک؛ که مشتاقم به یک دست لباس شیک؛ و از خوراکیها آرزومندم به خوردن قیمه با ته دیگ؛ ولی اگر نبود راضیام به یکی دو سیخ شیشلیک!
الهی از مدرسه بسیار دلتنگم و در کلاس درس همیشه منگم و با دو ابر قدرت شرق و غرب یعنی بابا و معلم همیشه در جنگم ولی در ساعت تفریح بسیار زرنگم !!! اصلاً دروغ چرا؟ حقیقت آن است که در یک کلام برای خانه و مدرسه بسیار مایۀ ننگم … !!!
صرف فعل در زمانهای (ماضی (گذشته)، مضارع (حال) و مستقبل(آینده))
درپایههای هفتم وهشتم ونهم
اجزای فعل
هر فعل دو جزء اصلی دارد: ۱. بن ۲. شناسه
بن فعل
بن فعل از مصدر گرفته میشود.
بن قسمتی از فعل است که معنی اصلی فعل یعنی انجام کار یا داشتن و پذیرفتن حالت مربوط به آن است و هنگام صرف در صورتهای ششگانه ثابت است:
دیدم، دیدی، دید، دیدیم، دیدید، دیدند (بن: دید)
میبینم، میبینی، میبیند، میبینیم، میبینید، میبینند (بن: بین)
دو نوع بن در زبان فارسی وجود دارد که در ساخت فعل و اسم و انواع واژه کاربرد دارد:
. بن ماضی
۲. بن مضارع
بن ماضی در ساخت فعلهای ماضی و مستقبل و واژههای دیگر به کار میرود و اینگونه ساخته میشود:
مصدر - -َن = بن ماضی (دید)، میدید، خواهددید، دیدار، بازدید
بن مضارع در ساخت فعل امر و فعلهای مضارع و بعضی واژهها به کار میرود و بدینگونه درست میشود:
امر - ب = بن مضارع (بین)، میبیند، ببین، بینش، بینا، تیزبین
شناسه
شناسه قسمتی از فعل است که شناساننده شخص و شمار است و هنگام صرف در صورتهای ششگانه عوض میشود:
دیدم، دیدی، دید، دیدیم، دیدید، دیدند
میبینم، میبینی، میبیند، میبینیم، میبینید، میبینند
خواهمدید، خواهیدید، خواهددید، خواهیمدید، خواهیددید، خواهنددید
فعل ماضی و ویژگیهای آن
فعل ماضی از بن ماضی ساخته میشود و نشانگر زمان گذشته است. فعل ماضی انواعی دارد:
ماضی ساده: دیدم، دیدی ، دید، دیدیم ، دیدید، دیدند
سادهترین نوع ماضی > بن + شناسه
در زمان گذشته یک با انجام گرفته و تمام شدهاست.
ماضی استمراری: می دیدم ،می دیدی ، می دید، می دیدیم ، می دیدید، می دیدند
می + ماضی ساده = ماضی استمراری
ماضی نقلی: دیدهام ، دیدهای، دیدهاست، دیدهایم، دیدهاید، دیدهاند
در زمان گذشته انجام گرفته اثر یا نتیجه آن تا زمان حال باقی ماندهاست.
بن ماضی + ه + ام، ای، است، آیم، اید، اند
ماضی بعید: دیدهبودم، دیدهبودی، دیدهبود، دیدهبودیم، دیدهبودید، دیدهبودند
در زمان گذشته پیش از فعل دیگری انجام گرفتهاست.
بن ماضی + ه + بودم، بودی، بود، بودیم، بودید، بودند
ماضی التزامی: دیدهباشم، دیدهباشی، دیدهباشد، دیدهباشیم، دیدهباشید، دیدهباشند.
در زمان گذشته همراه با شک و التزام انجام گرفتهاست.
بن ماضی + ه + باشم، باشی، باشد، باشیم، باشید، باشند
ماضی مستمر: داشتممیدیدم، داشتیمیدیدی، داشتمیدید، داشتیممیدیدیم، داشتیدمیدیدید، داشتندمیدیدند.
وقوع فعلی در گذشته در حال انجام را میرساند.
ماضی ساده داشتن + ماضی استمراری فعل مورد نظر
نکته:
سوم شخص مفرد فعلهای ماضی غیر از ماضی التزامی، بدون شناسه است.
فعل مضارع و ویژگیهای آن
فعل مضارع از بن مضارع ساخته میشود و بر زمان حال و آینده دلالت دارد و مثل ماضی، انواعی دارد:
مضارع ساده: بینم، بینی، بیند، بینیم، بینید، بینند
بن مضارع + شناسه
مضارع اخباری: میبینم، میبینی، میبیند، میبینیم، میبینید، میبینند
می + بن مضارع + شناسه
مضارع التزامی: ببینم، ببینی، ببیند، ببینیم، ببینید، ببینند
ب + بن مضارع + شناسه
مضارع مستمر: دارم میبینم، داری میبینی، دارد میبیند، داریم میبینیم، دارید میبینید، دارندمی بینند
مضارع ساده + مضارع اخباری فعل مورد نظر
شناسههای فعل مضارع مثل مستقبل است:
-َم، - ی، -َد ، - یم، - ید، -َند
فعل مستقبل و ویژگی های آن
فعل مستقبل از بن ماضی ساخته میشود و بر زمان آینده دلالت دارد و شناسههای این فعل نیز مثل مضارع است و به این روش ساخته میشود:
خواه + شناسه + بن ماضی: خواهمدید، خواهیدید، خواهددید، خواهیمدید، خواهیددید، خواهنددید
درپایههای هفتم وهشتم ونهم
اجزای فعل
هر فعل دو جزء اصلی دارد: ۱. بن ۲. شناسه
بن فعل
بن فعل از مصدر گرفته میشود.
بن قسمتی از فعل است که معنی اصلی فعل یعنی انجام کار یا داشتن و پذیرفتن حالت مربوط به آن است و هنگام صرف در صورتهای ششگانه ثابت است:
دیدم، دیدی، دید، دیدیم، دیدید، دیدند (بن: دید)
میبینم، میبینی، میبیند، میبینیم، میبینید، میبینند (بن: بین)
دو نوع بن در زبان فارسی وجود دارد که در ساخت فعل و اسم و انواع واژه کاربرد دارد:
. بن ماضی
۲. بن مضارع
بن ماضی در ساخت فعلهای ماضی و مستقبل و واژههای دیگر به کار میرود و اینگونه ساخته میشود:
مصدر - -َن = بن ماضی (دید)، میدید، خواهددید، دیدار، بازدید
بن مضارع در ساخت فعل امر و فعلهای مضارع و بعضی واژهها به کار میرود و بدینگونه درست میشود:
امر - ب = بن مضارع (بین)، میبیند، ببین، بینش، بینا، تیزبین
شناسه
شناسه قسمتی از فعل است که شناساننده شخص و شمار است و هنگام صرف در صورتهای ششگانه عوض میشود:
دیدم، دیدی، دید، دیدیم، دیدید، دیدند
میبینم، میبینی، میبیند، میبینیم، میبینید، میبینند
خواهمدید، خواهیدید، خواهددید، خواهیمدید، خواهیددید، خواهنددید
فعل ماضی و ویژگیهای آن
فعل ماضی از بن ماضی ساخته میشود و نشانگر زمان گذشته است. فعل ماضی انواعی دارد:
ماضی ساده: دیدم، دیدی ، دید، دیدیم ، دیدید، دیدند
سادهترین نوع ماضی > بن + شناسه
در زمان گذشته یک با انجام گرفته و تمام شدهاست.
ماضی استمراری: می دیدم ،می دیدی ، می دید، می دیدیم ، می دیدید، می دیدند
می + ماضی ساده = ماضی استمراری
ماضی نقلی: دیدهام ، دیدهای، دیدهاست، دیدهایم، دیدهاید، دیدهاند
در زمان گذشته انجام گرفته اثر یا نتیجه آن تا زمان حال باقی ماندهاست.
بن ماضی + ه + ام، ای، است، آیم، اید، اند
ماضی بعید: دیدهبودم، دیدهبودی، دیدهبود، دیدهبودیم، دیدهبودید، دیدهبودند
در زمان گذشته پیش از فعل دیگری انجام گرفتهاست.
بن ماضی + ه + بودم، بودی، بود، بودیم، بودید، بودند
ماضی التزامی: دیدهباشم، دیدهباشی، دیدهباشد، دیدهباشیم، دیدهباشید، دیدهباشند.
در زمان گذشته همراه با شک و التزام انجام گرفتهاست.
بن ماضی + ه + باشم، باشی، باشد، باشیم، باشید، باشند
ماضی مستمر: داشتممیدیدم، داشتیمیدیدی، داشتمیدید، داشتیممیدیدیم، داشتیدمیدیدید، داشتندمیدیدند.
وقوع فعلی در گذشته در حال انجام را میرساند.
ماضی ساده داشتن + ماضی استمراری فعل مورد نظر
نکته:
سوم شخص مفرد فعلهای ماضی غیر از ماضی التزامی، بدون شناسه است.
فعل مضارع و ویژگیهای آن
فعل مضارع از بن مضارع ساخته میشود و بر زمان حال و آینده دلالت دارد و مثل ماضی، انواعی دارد:
مضارع ساده: بینم، بینی، بیند، بینیم، بینید، بینند
بن مضارع + شناسه
مضارع اخباری: میبینم، میبینی، میبیند، میبینیم، میبینید، میبینند
می + بن مضارع + شناسه
مضارع التزامی: ببینم، ببینی، ببیند، ببینیم، ببینید، ببینند
ب + بن مضارع + شناسه
مضارع مستمر: دارم میبینم، داری میبینی، دارد میبیند، داریم میبینیم، دارید میبینید، دارندمی بینند
مضارع ساده + مضارع اخباری فعل مورد نظر
شناسههای فعل مضارع مثل مستقبل است:
-َم، - ی، -َد ، - یم، - ید، -َند
فعل مستقبل و ویژگی های آن
فعل مستقبل از بن ماضی ساخته میشود و بر زمان آینده دلالت دارد و شناسههای این فعل نیز مثل مضارع است و به این روش ساخته میشود:
خواه + شناسه + بن ماضی: خواهمدید، خواهیدید، خواهددید، خواهیمدید، خواهیددید، خواهنددید
درس دهم صفحه ۷۵
قلم سحر آمیز
سرداران: فرماندهان
دلیرانه: شجاعانه
میلغزید: سُر میخورد
۱- ای هُدهُدِ صبا! به صبا میفرستمت
بنگر که از کُجا به کجا میفرستمت
هدهد: پرندۀ شانه به سر
صبا: باد صبحگاهی
سبا: نام سرزمینی است، که بلقیس حاکمش بود هدهد صبا: اضافۀ تشبیهی
بین صبا و سبا آرایۀ جناس هست
این بیت تلمیح دارد:
۱- به داستان حضرت سلیمان(ع)
۲- به آیۀ اذهب بکتابنا هذا(سوره نمل)
معنی: ای پیامآور صبحگاهی! تو را به سرزمین سبا میفرستم نگاه کن که تو را از کجا به کجا میفرستم؟!
۲- حیف است طایری چو تو در خاکدان غم زین جا به آشیانِ وفا میفرستمت
حیف: ستم، ظلم
طایر: پرنده
خاکدان غم: زمین غمآلود
معنی: ستم زیادی است که پرندهای مانند تو در این زمین غمآلود گرفتار باشد. از اینجا تو را به آشیانۀ مهربانی و محبّت میفرستم.
دونامه:
بیدادگری: ظلم
نیرنگ: حیله
تقلید: پیروی
فتوا: دستور دینی
تحریم:حرام شمردن، حرام دانستن
الیوم: امروز، هم اکنون
استعمال: استفاده
در حکم: مانند
محاربه: جنگ
تنگنا: محدودیّت
توطئه: حیله، مقدمه چینی برای رسیدن به امری
استعمار= آبادانی خواستن، در مفهوم سیاسی به معنی تسلط کشورقدرتمند بر کشورضعیفتر برای غارت منابع آن کشور است
استعمال= استفاده کردن، به کار بردن
تنگنا= سختی، دشواری
توطئه= نقشه کشیدن برای نابودی کسی یا چیزی
خاکدان= محل ریختن خاک روبه، در اینجا مقصود از این جهان است
سحر آمیز= فریبنده، آمیخته به جادو
صبا= باد خنکی که از شمال شرقی میوزد
طایر= پرنده، پرواز کننده
محاربه= با یکدیگر جنگیدن
مرجع تقلید= مجتهدی که در مسائل دینی از او پیروی کنند
منزلت= شأن، درجه، مقام
نیرنگ= سحر ، جادو
هد هد= شانه به سر، یکی از پرندگان حضرت سلیمان
خودارزیابی
١. سیّدجمال الدّین اسدآبادی در چه زمینههایی استعداد داشت؟
آگاهی به امور سیاسی و اجتماعی زمان خود، آگاه در علوم دینی و مسلط به زیان های فارسی، عربی، انگلیسی و فرانسوی
٢.چه رابطهای بین شعر حافظ و نقّاشی کمال الدّین بهزاد بود؟
هم نقاشی که پرواز مرغی رو به آسمان بود و هم مضمون شعر حافظ هر دو آیندۀ روشن و رشد و تعالی را نشان میداند.
٣.چرا روحانیّت و چهرههای علمی فرهنگی تأثیر بیشتری در جامعه دارند؟
چون این افراد در علوم دینی و سایر علوم صاحب نظر هستند و در میان مردم شناخته شدهاند و مردم به گفتههای این افراد اعتماد دارند به همین دلیل تاثیر بیشتری بر اقشار مختلف جامعه دارند
دانش ادبی
جناس
جناس آن است که نویسنده یا شاعر، کلماتی را بیاورد که دارای چند حرف هم جنس باشند، جناس انواعی دارد:
الف–جناس تام:تمام حروف و حركات دو كلمه مانند یکدیگر است، امّا معنی آنها متفاوت.
مثال:
بهرام که گور میگرفتی همه عمر
دیدی که چگونه گور بهرام گرفت
ب -جناس ناقص حرکتی:
دو کلمه فقط در حرکتها با هم فرق دارند
مثال:
مَلِک را همین مُلک پیرایه بس
که راضی نگردد به آزار کس
پ –جناس ناقص اختلافی:
دو کلمه فقط در یک حرف با هم فرق دارند:
مثال:
ای هدهد صبا به سبا میفرستمت
بنگر که از کجا به کجا میفرستمت
ت -جناس ناقص افزایشی:
یکی از کلمهها یک حرف بیشتر دارد
مثال:
ای نام تو بهترین سرآغاز
بی نام تو نامه کی کنم باز
به نمونههای زیر توجه کنید و جناسها را بیابید.
شرف مرد به جود است و کرامت به سجود هر که این هر دو ندارد عدمش به ز وجود
فعالیت های نوشتاری:
۱- در متن درس، دو واژه بیابید که شکل نوشتاری و گفتاری آنها مانند «شنبه » متفاوت باشد.
استانبول، تنباکو
۲- در هر یک از جملههای زیر، گروه اسمی و وابستههای آن را مشخّص کنید.
شعر زیبا، هم در گزینش لفظ و هم در بیان معنا توجه مخاطب را برمیانگیزد
شعر زیبا
شعر هسته، زیبا صفت بیانی
گزینش لفظ
گزینش هسته، لفظ، وابسته
بیان معنا
بیان هسته، معنا، وابسته
توجه مخاطب
توجه هسته، وابسته
میرزای بزرگ، مرجع شجاع، فتوای تاریخی را نوشت
میرزای بزرگ
بزرگ صفت بیانی
مرجع شجاع
شجاع صفت بیانی
فتوای تاریخی
تاریخی صفت بیانی
۳- در نمونه های زیر، جناس ها را بیابید.
الهی، چون تو حاضری، چه جویم و چون تو ناظری، چه گویم؟(علّامه حسن زاده آملی)
جویم، گویم/ اختلافی
سرو چمان من چرا میل چمن نمی کند
همدم گل نمی شود، یاد سمن نمی کند(حافظ)
چمان،چمن افزایشی و چمن،سمن
نه هر چه به قامت مهتر، به قیمت بهتر. (گلستان سعدی)
نه،چه به/قامت،قیمت/مهتر،بهتر، اختلافی
قلم سحر آمیز
سرداران: فرماندهان
دلیرانه: شجاعانه
میلغزید: سُر میخورد
۱- ای هُدهُدِ صبا! به صبا میفرستمت
بنگر که از کُجا به کجا میفرستمت
هدهد: پرندۀ شانه به سر
صبا: باد صبحگاهی
سبا: نام سرزمینی است، که بلقیس حاکمش بود هدهد صبا: اضافۀ تشبیهی
بین صبا و سبا آرایۀ جناس هست
این بیت تلمیح دارد:
۱- به داستان حضرت سلیمان(ع)
۲- به آیۀ اذهب بکتابنا هذا(سوره نمل)
معنی: ای پیامآور صبحگاهی! تو را به سرزمین سبا میفرستم نگاه کن که تو را از کجا به کجا میفرستم؟!
۲- حیف است طایری چو تو در خاکدان غم زین جا به آشیانِ وفا میفرستمت
حیف: ستم، ظلم
طایر: پرنده
خاکدان غم: زمین غمآلود
معنی: ستم زیادی است که پرندهای مانند تو در این زمین غمآلود گرفتار باشد. از اینجا تو را به آشیانۀ مهربانی و محبّت میفرستم.
دونامه:
بیدادگری: ظلم
نیرنگ: حیله
تقلید: پیروی
فتوا: دستور دینی
تحریم:حرام شمردن، حرام دانستن
الیوم: امروز، هم اکنون
استعمال: استفاده
در حکم: مانند
محاربه: جنگ
تنگنا: محدودیّت
توطئه: حیله، مقدمه چینی برای رسیدن به امری
استعمار= آبادانی خواستن، در مفهوم سیاسی به معنی تسلط کشورقدرتمند بر کشورضعیفتر برای غارت منابع آن کشور است
استعمال= استفاده کردن، به کار بردن
تنگنا= سختی، دشواری
توطئه= نقشه کشیدن برای نابودی کسی یا چیزی
خاکدان= محل ریختن خاک روبه، در اینجا مقصود از این جهان است
سحر آمیز= فریبنده، آمیخته به جادو
صبا= باد خنکی که از شمال شرقی میوزد
طایر= پرنده، پرواز کننده
محاربه= با یکدیگر جنگیدن
مرجع تقلید= مجتهدی که در مسائل دینی از او پیروی کنند
منزلت= شأن، درجه، مقام
نیرنگ= سحر ، جادو
هد هد= شانه به سر، یکی از پرندگان حضرت سلیمان
خودارزیابی
١. سیّدجمال الدّین اسدآبادی در چه زمینههایی استعداد داشت؟
آگاهی به امور سیاسی و اجتماعی زمان خود، آگاه در علوم دینی و مسلط به زیان های فارسی، عربی، انگلیسی و فرانسوی
٢.چه رابطهای بین شعر حافظ و نقّاشی کمال الدّین بهزاد بود؟
هم نقاشی که پرواز مرغی رو به آسمان بود و هم مضمون شعر حافظ هر دو آیندۀ روشن و رشد و تعالی را نشان میداند.
٣.چرا روحانیّت و چهرههای علمی فرهنگی تأثیر بیشتری در جامعه دارند؟
چون این افراد در علوم دینی و سایر علوم صاحب نظر هستند و در میان مردم شناخته شدهاند و مردم به گفتههای این افراد اعتماد دارند به همین دلیل تاثیر بیشتری بر اقشار مختلف جامعه دارند
دانش ادبی
جناس
جناس آن است که نویسنده یا شاعر، کلماتی را بیاورد که دارای چند حرف هم جنس باشند، جناس انواعی دارد:
الف–جناس تام:تمام حروف و حركات دو كلمه مانند یکدیگر است، امّا معنی آنها متفاوت.
مثال:
بهرام که گور میگرفتی همه عمر
دیدی که چگونه گور بهرام گرفت
ب -جناس ناقص حرکتی:
دو کلمه فقط در حرکتها با هم فرق دارند
مثال:
مَلِک را همین مُلک پیرایه بس
که راضی نگردد به آزار کس
پ –جناس ناقص اختلافی:
دو کلمه فقط در یک حرف با هم فرق دارند:
مثال:
ای هدهد صبا به سبا میفرستمت
بنگر که از کجا به کجا میفرستمت
ت -جناس ناقص افزایشی:
یکی از کلمهها یک حرف بیشتر دارد
مثال:
ای نام تو بهترین سرآغاز
بی نام تو نامه کی کنم باز
به نمونههای زیر توجه کنید و جناسها را بیابید.
شرف مرد به جود است و کرامت به سجود هر که این هر دو ندارد عدمش به ز وجود
فعالیت های نوشتاری:
۱- در متن درس، دو واژه بیابید که شکل نوشتاری و گفتاری آنها مانند «شنبه » متفاوت باشد.
استانبول، تنباکو
۲- در هر یک از جملههای زیر، گروه اسمی و وابستههای آن را مشخّص کنید.
شعر زیبا، هم در گزینش لفظ و هم در بیان معنا توجه مخاطب را برمیانگیزد
شعر زیبا
شعر هسته، زیبا صفت بیانی
گزینش لفظ
گزینش هسته، لفظ، وابسته
بیان معنا
بیان هسته، معنا، وابسته
توجه مخاطب
توجه هسته، وابسته
میرزای بزرگ، مرجع شجاع، فتوای تاریخی را نوشت
میرزای بزرگ
بزرگ صفت بیانی
مرجع شجاع
شجاع صفت بیانی
فتوای تاریخی
تاریخی صفت بیانی
۳- در نمونه های زیر، جناس ها را بیابید.
الهی، چون تو حاضری، چه جویم و چون تو ناظری، چه گویم؟(علّامه حسن زاده آملی)
جویم، گویم/ اختلافی
سرو چمان من چرا میل چمن نمی کند
همدم گل نمی شود، یاد سمن نمی کند(حافظ)
چمان،چمن افزایشی و چمن،سمن
نه هر چه به قامت مهتر، به قیمت بهتر. (گلستان سعدی)
نه،چه به/قامت،قیمت/مهتر،بهتر، اختلافی