ادبیات فارسی هشتم
4.71K subscribers
69 photos
29 videos
42 files
39 links
لطفا کانال‌ها را به دوستان و آشنایان خود معرفی فرمایید.
پایه نهم
@farsi9a
پایه هفتم
@Farsi7a
کانال شعر و متن ادبی
@baraneadab
Download Telegram
در زبان فارسی معیار امروز، «را » همیشه نقش‌نمای مفعولی است، ولی در متون کهن زبان فارسی همیشه چنین نیست؛ یعنی «را»  در معانی دیگری نیز به کار می‌رود که آشنایی با آنها و شناخت کاربردهای مختلف آن در درک و فهم معنا و مفهوم نوشته‌های قدیمی سهم شایانی دارد.
رایج ترین کاربردهای «را» در زبان فارسی قدیم:
۱- رای فک اضافه: این را «مضاف و مضاف‌الیه» را از هم جدا می‌کند و جانشین «کسرهِ اضافه» می‌شود.
روش شناخت: هرگاه هنگام بازگردانی متن به زبان فارسی معیار «را» تبدیل به «کسره» شد. به آن فک اضافه گویند.
مثال: من را نام حسین است. (نامِ من حسین است)
به چشم بصیرت به خود در نگر //  تو را تا در آیینه زنگار نیست (اگر در آیینۀ ِ تو زنگار نیست)
مار بد تنها تو را بر جان زند (مار بد تنها بر جانِ تو می‌زند)
۲- در معنای یکی از حروف اضافه(بدل از حرف اضافه):
روش شناخت: هرگاه بعد از بازگردانی «را »تبدیل به یکی از حروف اضافه( از، به، در، با، برای و ... ) شد. از این نوع است.
به جای «از»: در پیله تا به کی بر خویشتن تنی // پرسید مرغ را کرم از فروتنی (کرم از مرغ پرسید از روی فروتنی)
گر در طلبت ما را رنجی برسد شاید (به ما رنجی رسد)
کس را نصیحت مگوی و پند مده،خاصه کسی که پند نشنود ( به کسی پند مده...)
به جای «برای» : بدان که مردم بی‌هنر مادام بی‌سود باشد؛ چون مغیلان. نه خود را سود کند... (نه برای خود سود دارد.)
۳- رای مالکیّت: این «را »به جای فعل «دارد و داشتن» می‌آید و معنای مالکیت را می‌رساند.
روش شناخت: هرگاه هنگام بازگردانی «را » تبدیل به فعل «دارد  یا داشتن» شد رای مالکیت است.
این نوع «را» بیشتر با فعل اسنادی( است و بود ) می‌آید هنگام بازگردانی فعل اسنادی حذف می‌شود.
مثال: من را باغی است بزرگ( من باغی بزرگ دارم)
گر چه منزل بس خطرناک است و مقصد بس بعید //  هیچ راهی نیست کان را نیست پایان غم مخور (هیچ راهی نیست که پایانی نداشته باشد)
۴- رای مفعولی: در گذشته در بسیاری موارد؛ مانند امروز «را» نقش نمای مفعولی بوده است.
روش شناخت: هرگاه هنگام بازگردانی «را» در جایش باقی ماند و تبدیل به کسره، حرف اضافه و ... نشد مفعولی است.
با بدان کم نشین که صحبت بد //  گر چه پاکی تو را پلید کند (تو را آلوده می‌کند گرچه پاک هستی)
به بینندگان آفریننده را // نبینی مرنجان دو بیننده را ( با چشمها آفریننده را نمی‌بینی دو چشم را مرنجان)
چند نکته مهم:
* هرگاه در متون قدیمی «را » را دیدیم ابتدا باید آن عبارت را بازگردانی کنیم آنگاه نوع «را» قابل تشخیص است.
تا انواع «را» در جمله تشخیص داده نشود، یافتن نقش دستوری کلمات به درستی انجام نخواهد گرفت.
*
در امتحانات و آزمون‌ها این سوالات پر تکرار و مقداری گمراه کننده هستند.
❤1
فوت کوزه‌گری
معنی واژگان حکایت
ماهر: دارای مهارت
ورزیده: کارکشته، کسی که کاری را زیاد انجام داده باشد
فنون: جمع فن، مهارت‌ها
فراگرفتن: آموختن
دستمزد: حقوق
به پاسِ حقی که بر گردن او دارد: پاس یعنی نگهداری و نگهبانی، پس این عبارت یعنی برای نگهداشتن و مراقبت از حقّی که بر گردن او دارد
بی‌اعتنا: بی‌توجّه
مرغوب: زیبا، دلپسند، دلپذیر
لعاب: پوشش نازک شیشه‌ای که ازطریق پخت بر روی محصوالات سرامیکی تشکیل می‌شود
ناگزیر: ناچار
تصرّف: در اینجا تغییر و دگرگونی
تلخیص: خلاصه کردن
سلام
لطفاً، با معرفی کانال‌های ادبیات فارسی متوسطه اول، به آشنایان، امکان بهره‌مندی افراد بیشتری را فراهم نمایید. باسپاس مهدی اکبری
@farsi7a
@farsi8a
@farsi9a
کانال شعر و متن ادبی
https://t.me/baraneadab
Forwarded from ادبیات فارسی نهم (مهدی اکبری)
❤1
وابسته های پیشین و پسین
دستور زبان فارسی / وابسته های پیشین و پسین
هسته‌ی گروه اسمی، اسم است یا هرچه در حکم اسم باشد . ملاک تشخیص هسته، اضافه است.
هر گروه اسمی از  یک اسم به عنوان هسته درست می‌شود که می‌تواند یک یا چند وابسته در پیش یا پس نیز بگیرد. ساختمان گروه اسمی را می‌توان این گونه نشان داد:
(وابسته پیشین)+هسته +(وابسته پسین)
 مثال: (این)        کتاب      (خواندنی)
پرانتز علامت اختیاری بودن است و عنصر بیرون پرانتز اجباری است؛ به عبارت دیگر اسم وابسته هم نگیرد باز هم گروه اسمی است چون بالقوه می‌توان برای اسم، وابسته  یا وابسته‌های متعدد آورد.
هسته‌ی گروه اسمی، اسم است یا هرچه در حکم اسم باشد. ملاک تشخیص هسته، اضافه است که به طریق زیر عمل می‌کند:
۱. وابسته‌های پیشین به یکدیگر اضافه نمی‌شوند و در بین آنها و هسته نیز اضافه وجود ندارد: این دو کتاب
۲. اولین کلمه‌ای که نقش‌نمای اضافه می‌گیرد، هسته است: کتاب ِ خواندنی
۳. عناصری که پس از هسته قرار می‌گیرند، وابسته‌های پسین هستند که همه به یکدیگر اضافه می‌شوند:
کتاب ِ خوب ِ من
در دو مورد زیر وابسته‌ی پسین نقش‌نمای اضافه نمی‌گیرد:
الف) نشانه‌ی نکره: انسانی شریف
ب)وقتی‌که وابسته پسین جمله‌ی  تأویل‌پذیر باشد: انسانی که شریف است.
حداکثر سه وابسته‌ی پیشین می‌تواند پیش از هسته قرار گیرد.
وابسته های پیشین:
۱. صفت اشاره: هرگاه واژه‌های «این»و «آن»و مشتقات آنها همراه با اسم و جانشینان اسم ذکر شوند «صفت اشاره» اند. اما اگر بی همراهی اسم و جانشینان آن ذکر شوند «ضمیر اشاره» هستند.
مثال: این دوست از  آن   دوست   بهتر  است
         این         از            آن            بهتراست
نکته: هرگاه بعد از واژه‌های اشاره شده مکث کوتاهی شود واژه‌ی مورد نظر «ضمیر اشاره» است.
مثال: این، مجید است.   این پسر، خیلی باهوش است. 
صفات اشاره عبارت‌اند از:  این، آن، همین، همان، چنین، چنان، این‌چنین، آن‌چنان این‌گونه، آن‌گونه، این‌سان، آن‌سان، این‌طور، آن‌طور، این‌همه، آن‌همه، این‌قدر، آن‌قدر، همین‌قدر، همان‌قدر، این‌اندازه، آن‌اندازه، همین‌اندازه و همان‌اندازه
 ۳. صفت پرسشی: هرگاه واژه‌های« کدام، کدامین، چه، چگونه، چطور، چه‌جور، چه‌سان، چه‌قدر، چه‌اندازه، چه‌مقدار، چند، چندم، چندمین، هیچ و...» همراه با اسم یا جانشینان اسم بیایند «صفت پرسشی»نامیده می‌شوند.
اما اگر با اسم یا جانشینان آن همراه نباشد «ضمیر پرسشی» هستند.
 مثال: کدام  کتاب  را دوست داری؟
          کدام را دوست داری؟
۳. صفت مبهم: هرگاه نشانه‌های مبهم «هر، همه، هیچ، فلان، چندین، خیلی، کمی، بسیاری، اندکی ،قدری، برخی، بعضی ،پاره‌ای، چندان ،...» همراه اسم یا جانشینان اسم ذکر شوند، «صفت مبهم»‌اند و اگر بدون همراهی اسم و جانشینان اسم ذکر گردند «اسم مبهم»‌اند.
 مثال: آن همه مردم آمدند.
               همه     آمدند.
نکته: هرگاه «چند، چندین ، هیچ» مفهوم پرسشی داشته باشند دیگر نشانه مبهم نیستند.
مثال:  هیچ  عاقلی  را  می شناسی؟
۴. صفت تعجبی: هرگاه واژه‌های «چه، عجب، چقدر» همراه اسم یا جانشینان اسم باشند«صفت تعجبی» هستند و اگر به تنهایی ذکر گردند «ضمیر تعجبی»‌اند.
 مثال: چه کار خوبی کردی!
         چه کردی! 
۵. صفت شمارشی:
الف)صفت شمارشی اصلی: هرگاه اعداد یک تا بی‌‌نهایت با اسم یا جانشینان اسم همراه گردند، «صفت شمارشی» اصلی‌اند و اگر به تنهایی ذکر شوند «ضمیر شمارشی»اند 
 مثال: یک  روز   پیشت می‌آیم.
ب) صفت شمارشی ترتیبی: صفتی است که با لفظ «-مین» یا «-م» همراه است. صفتی که با «_مین» همراه می‌شود  وابسته پیشین و صفتی که با « -م» همراه می‌شود وابسته پسین است.
مثال: چهارمین   ماه  از آشنایی  ما   فرا رسید
                        ماه چهارم    فرا رسید
۶. صفت عالی: همه ی صفت‌هایی که وند «ترین»را به دنبال دارند «صفت عالی» هستند
 مثال: دیدن تو بزرگ‌ترین (صفت عالی)آرزوی من است.
۷. شاخص: عناوین و القابی را می‌گویند که پیش از اسم می‌آیند. شاخص‌ها بی هیچ فاصله‌ای در کنار هسته قرار می‌گیرند و خود اسم یا صفت هستند و می‌توانند در جای دیگری هسته گروه اسمی باشند.
مشهورترین شاخص‌ها عبارتند از: آقا، خانم، استاد، حاجی، خواهر، برادر، عمو ،عمه، خاله، تیمسار، سرلشکر، کدخدا، مهندس، دکتر، امام و ...
مثال: حاج خانم سمیرا از مکه برایمان سوغاتی می‌آورد.
حاج خانم  از مکه برایمان سوغاتی می آورد.
نکته ۱): شاخص‌ها به تنهایی دارای هیچ نقش نحوی (فاعلی، مفعولی، مسندی،...) نیستند.
نکته۲) اگر عناوین و القاب با کسره‌ی اضافه (نقش نمای اضافه)همراه باشند، شاخص محسوب نمی‌شوند بلکه هسته‌ی گروه اسمی‌اند.
مثال: پدر  مجید آمد.                                                    
 قواعد هم‌نشینی وابسته‌های پیشین:
۱. نزدیک‌ترین وابسته‌ی پیشین به هسته در گروه اسمی شاخص است. این وابسته معم
❤1
ولا با اسم‌های خاص انسان به کار می‌رود مانند: دکتر زرین کوب
۲. هم نشینی صفت ترتیبی (ـُ مین) با ممیز کاربرد اندک دارد مانند: دومین تخته قالی به فروش رفت.
۳. صفت عالی نمی‌تواند با ممیز هم نشین شود. مثلا نمی‌توان گفت: بهترین کیلو پرتقال
۴. اگر صفت تعجبی وابسته‌ی پیشین باشد، هیچ وابسته‌ی پیشین دیگری نمی‌تواند بیاید. مثلا ً نمی‌توان گفت چه چهار گل زیبایی!
۵. صفت مبهم با صفت شمارشی و صفت اشاره هم نشین می‌شود. مثال: هر هشت تخته قالی به فروش رفت.
۶. صفت مبهم با صفت پرسشی هم نشین نمی‌شود مثلا ً نمی‌توان گفت: چند همه کس آمدند.
۷. صفت اشاره دورترین وابسته پیشین به هسته است. مثال: همین هشت قطعه طلا ارزش فراوانی دارد .
 وابسته های پسین
۱) «ی » نشانه‌ی نکره: کتابی خریدم
۲) نشانه‌های جمع: دوستان،  کتابها
۳)صفت شمارشی ترتیبی(همراه با پسوند -م): کتاب چهارم   
۴)صفت تفضیلی: دوست بهتر    
۵)مضاف الیه : کتاب درس  ،  دفتر ریاضی
۶)صفت بیانی:  کتاب سودمند ، دفتر بزرگ
صفت بیانی دارای انواعی است که به اختصار به آنها اشاره می‌کنیم:
- بن مضارع + نده : خورنده ، بیننده، ....
الف: فاعلی  - بن مضارع + « ا » : بینا، شنوا، دانا،....
- بن مضارع +«ان»: خندان، دوان، ....
ب: مفعولی  بن ماضی+ه: خورده، شکسته، ...
 ج: لیاقت مصدر + ی: خوردنی، دیدنی،....
د:  نسبی اسم + ی«نسبت»: زمینی، آسمانی، خاکی، قائم شهری، بروجردی،
قواعد هم‌نشینی وابسته‌های پسین:
۱. نشانه‌ی جمع نزدیک ترین وابسته‌ی پسین به هسته است.مثال :کلاس های پنجم دبستان تعطیل شدند.
۲. نشانه‌ی جمع بر یای نکره تقدم دارد. کتاب‌هایی که تازه چاپ شده‌اند ...
۳. وقتی نشانه‌ی جمع و یای نکره و صفت بیانی با هم بیایند مضاف الیه نمی‌تواند بیاید.
می‌گوییم :دانشجویانی کوشا آمدند . اما نمی‌گوییم: دانشجویانی کوشا دانشگاه تهران آمدند.
۴. اگر یای نکره و صفت بیانی با هم بیایند ،یای نکره را می توان پیش یا پس از صفت بیانی آورد. مثال: خوابی ترسناک دیدم. یا: خواب ترسناکی دیدم.
۵. یای نکره بعد از صفت شمارشی با ـُ م می‌آید.
مثال: قرن هفتمی که در باره آن سخن می‌گوییم.
۶. هم‌نشینی صفت بیانی و صفت شمارشی با ـ ُ م امروز کم کاربرد است. مثال: در چوبی سوم
بخش ادبیات تبیان
منبع: وبلاگ جام ادب
❤1