ـَش، ــِ مان، ــِ تان، ــِ شان)
مثال:
کتابم، کتابت، کتابش
کتابمان، کتابتان، کتابشان
خانهام ،خانهات، خانهاش
خانهمان، خانهتان، خانهشان
نکته
اسم + کسره + خود یا خویش هم ترکیب اضافی میسازد
مثال
برادر خود، تصورات خویش و ...
🔘 حالت سوم:
اسم+ « ــِ »+ اسم
مثال:
دریای خزر، کلاس مدرسه، کویر لوت، معلم علی، برادر سعید، سد ساری، اتاق دبیران، اشعار حافظ
خورشید حقیقت، هوای شهر
✅ روشهای تشخیص ترکیب وصفی از ترکیب اضافی
در ۶ حالت اول ترکیب وصفی به راحتی قابل تشخیص هست(همون تپش عام +موصوف)
در حالت هفتم(موصوف+ص شمارشی) با دیدن پسوند «ُم» به راحتی ترکیب وصفی مشخص میشود.
اسم +کسره+ضمیر چه پیوسته چه جدا همیشه ترکیب اضافی میسازد، نیاز به فکر کردن هم ندارد. تا اینجا ترکیب وصفی و ترکیب اضافی با هم قاطی نمیشود.
اما اگر دو کلمه با کسره پشت سر هم قرار گرفتند،مثلا این ترکیب《آثارِانتقادی》یا《شعلههایِ انتظار》
از کجا بفهمیم کلمه دوم اسمهست (ترکیب اضافی) یا صفت بیانیهست (ترکیب وصفی)
در این حالتها تشخیص ترکیب وصفی از ترکیب اضافی گاهی مشکل میشود.
روش استنباطی
در همچین موقعیتهایی بهترین روش اینکه انواع صفت(فاعلی، مفعولی، لیاقت،نسبی بیانی و ...) و انواع اسم (خاص، عام، مفرد، جمع و...)را بشناسید و با کمک آن صفت را از اسم تمیز دهید یا با دانش خودتون و از طریق معنا تشخیص بدهید کلمه دوم صفت است یا اسم. مثلا بگویید انتقاد اسم هست، انتقادی(اسم+ی) صفت هست پس ترکیب آثارِانتقادی وصفی هست(موصوف و صفت).
از روش بالا که بگذریم پنج روش دیگه برای تشخیص ترکیب وصفی از ترکیب اضافی وجود دارد هرچند مثل روش بالا دقیق نیست اما تا نود درصد جواب میدهد:
۱) به کلمه دوم تر یا ترین اضافه میکنیم اگر معنی بدهد کلمه دوم صفت و ترکیب ما وصفی است وگرنه اضافی
مثال
الف) آثارانتقادی
انتقادیتر انتقادیترین معنی میدهد پس ترکیب وصفی است.
ب) انسان خردمند
خردمندتر، خردمندترین معنی میدهد پس صفت هست و ترکیب ما وصفی (موصوف و صفت)
ج) شعلههای انتظار
انتظارتر ،انتظارترین
معنی نمیدهد پس ترکیب اضافی(مضاف و مضافالیه)
د) لحظهی عمر
عمر تر، عمرترین معنی نمیدهد پس ترکیب اضافی (مضاف و مضافالیه)
۲) بین کلمه اول و دوم ویرگول گذاشته (کسره حذف میشود) و به آخر کلمه دوم《است》یا سایر فعلهای اسنادی اضافه میکنیم اگر معنی داشت ترکیب وصفی در غیر این صورت اضافی است.
مثال
الف) آثار انتقادی
آثار، انتقادی است
معنی میدهد پس ترکیب وصفی است.
ب) عمر عزیز
عمر، عزیز است. معنی میدهد پس وصفی (موصوف و صفت)
ج) شعلههای انتظار
شعلهها، انتظار هستند
معنی نمیدهد پس ترکیب اضافی هست.
د) رایحهی گل (رایحه یعنی بو)
رایحه، گل است. معنی نمیدهد پس ترکیب اضافی (مضاف و مضافالیه)
۳) به کلمه اول《ی》 اضافه میکنیم اگر معنی داشت ترکیب ما وصفی وگرنه اضافی است.
مثال
الف) آثار انتقادی
آثاری انتقادی
معنی میدهد پس ترکیب وصفیهست(موصوف و صفت)
ب) طرح جدید
طرحی جدید معنی میدهد پس ترکیب وصفی است (موصوف و صفت)
ج) شعلههای انتظار
شعلههایی انتظار
معنی نمیدهد پس ترکیب اضافی هست. (مضاف و مضافالیه)
د) افراد اداره
افرادی اداره معنی نمیدهد چون افرادی اداره بکار نمیبریم و نمیتوانیم در جملهای بیاوریم ممکن است افرادی در اداره بکار برود (آنوقت دیگه ترکیب نیست ح اضافه و متمم است) اما افرادی اداره بکار نمیرود.
۴) بین دو کلمه،《بسیار یا کاملا》( یکی را ) قرار میدهیم، اگر معنی داشت ترکیب وصفی در غیر این صورت اضافی است.
مثال
الف) دانشمندِ دانا
دانشمندِ(بسیار) دانا
معنی میدهد پس وصفی است ( موصوف و صفت )
ب) آثار انتقادی
آثار(بسیار) انتقادی
معنی میدهد پس ترکیب وصفی است.
ج) دشت کربلا
دشت (بسیار) کربلا معنی نمیدهد پس ترکیب اضافی
د) شعلههای انتظار
شعلههای(بسیار) انتظار
معنی نمیدهد پس ترکیب اضافی
۵) بین دو کلمه《این یا آن》 اضافه میکنیم اگر معنی داشت ترکیب *اضافی* معنی نداشت ترکیب *وصفی* است. (دقت کنید برعکس موارد بالاست)
الف) آثار انتقادی
آثار(این) انتقادی
معنی نمیدهد پس وصفی است.
ب) شعلههای انتظار
شعلههای(این) انتظار
معنی میدهد پس ترکیب اضافی هست.
البته نیاز نیست ترکیبی را که وصفی یا اضافی بودنش شک داریم در همهی پنج روش بالا تکتک امتحان کنیم، در یک یا دو روش امتحان کنیم معمولا به جواب میرسیم.
نکته مهم
مضافالیه اسم است و همانند بقیهی اسمها( به جز اسامی اشخاص، شهرها و...) جمع بسته میشود اما صفتها هیچ وقت با علامت جمع در جمله حاضر نمیشوند بنابر این اگر کلمه دوم ترکیب جمع باشد ترکیب ما حتما اضافی(مضاف و مضافالیه) است.
مثال
کشور بزرگان. ترکیب اضافی هست.
بزرگان جمع بزرگ هست، بزرگ صفت است اما بزرگان چون ان جمع گرفته دیگه صفت نیست بل
مثال:
کتابم، کتابت، کتابش
کتابمان، کتابتان، کتابشان
خانهام ،خانهات، خانهاش
خانهمان، خانهتان، خانهشان
نکته
اسم + کسره + خود یا خویش هم ترکیب اضافی میسازد
مثال
برادر خود، تصورات خویش و ...
🔘 حالت سوم:
اسم+ « ــِ »+ اسم
مثال:
دریای خزر، کلاس مدرسه، کویر لوت، معلم علی، برادر سعید، سد ساری، اتاق دبیران، اشعار حافظ
خورشید حقیقت، هوای شهر
✅ روشهای تشخیص ترکیب وصفی از ترکیب اضافی
در ۶ حالت اول ترکیب وصفی به راحتی قابل تشخیص هست(همون تپش عام +موصوف)
در حالت هفتم(موصوف+ص شمارشی) با دیدن پسوند «ُم» به راحتی ترکیب وصفی مشخص میشود.
اسم +کسره+ضمیر چه پیوسته چه جدا همیشه ترکیب اضافی میسازد، نیاز به فکر کردن هم ندارد. تا اینجا ترکیب وصفی و ترکیب اضافی با هم قاطی نمیشود.
اما اگر دو کلمه با کسره پشت سر هم قرار گرفتند،مثلا این ترکیب《آثارِانتقادی》یا《شعلههایِ انتظار》
از کجا بفهمیم کلمه دوم اسمهست (ترکیب اضافی) یا صفت بیانیهست (ترکیب وصفی)
در این حالتها تشخیص ترکیب وصفی از ترکیب اضافی گاهی مشکل میشود.
روش استنباطی
در همچین موقعیتهایی بهترین روش اینکه انواع صفت(فاعلی، مفعولی، لیاقت،نسبی بیانی و ...) و انواع اسم (خاص، عام، مفرد، جمع و...)را بشناسید و با کمک آن صفت را از اسم تمیز دهید یا با دانش خودتون و از طریق معنا تشخیص بدهید کلمه دوم صفت است یا اسم. مثلا بگویید انتقاد اسم هست، انتقادی(اسم+ی) صفت هست پس ترکیب آثارِانتقادی وصفی هست(موصوف و صفت).
از روش بالا که بگذریم پنج روش دیگه برای تشخیص ترکیب وصفی از ترکیب اضافی وجود دارد هرچند مثل روش بالا دقیق نیست اما تا نود درصد جواب میدهد:
۱) به کلمه دوم تر یا ترین اضافه میکنیم اگر معنی بدهد کلمه دوم صفت و ترکیب ما وصفی است وگرنه اضافی
مثال
الف) آثارانتقادی
انتقادیتر انتقادیترین معنی میدهد پس ترکیب وصفی است.
ب) انسان خردمند
خردمندتر، خردمندترین معنی میدهد پس صفت هست و ترکیب ما وصفی (موصوف و صفت)
ج) شعلههای انتظار
انتظارتر ،انتظارترین
معنی نمیدهد پس ترکیب اضافی(مضاف و مضافالیه)
د) لحظهی عمر
عمر تر، عمرترین معنی نمیدهد پس ترکیب اضافی (مضاف و مضافالیه)
۲) بین کلمه اول و دوم ویرگول گذاشته (کسره حذف میشود) و به آخر کلمه دوم《است》یا سایر فعلهای اسنادی اضافه میکنیم اگر معنی داشت ترکیب وصفی در غیر این صورت اضافی است.
مثال
الف) آثار انتقادی
آثار، انتقادی است
معنی میدهد پس ترکیب وصفی است.
ب) عمر عزیز
عمر، عزیز است. معنی میدهد پس وصفی (موصوف و صفت)
ج) شعلههای انتظار
شعلهها، انتظار هستند
معنی نمیدهد پس ترکیب اضافی هست.
د) رایحهی گل (رایحه یعنی بو)
رایحه، گل است. معنی نمیدهد پس ترکیب اضافی (مضاف و مضافالیه)
۳) به کلمه اول《ی》 اضافه میکنیم اگر معنی داشت ترکیب ما وصفی وگرنه اضافی است.
مثال
الف) آثار انتقادی
آثاری انتقادی
معنی میدهد پس ترکیب وصفیهست(موصوف و صفت)
ب) طرح جدید
طرحی جدید معنی میدهد پس ترکیب وصفی است (موصوف و صفت)
ج) شعلههای انتظار
شعلههایی انتظار
معنی نمیدهد پس ترکیب اضافی هست. (مضاف و مضافالیه)
د) افراد اداره
افرادی اداره معنی نمیدهد چون افرادی اداره بکار نمیبریم و نمیتوانیم در جملهای بیاوریم ممکن است افرادی در اداره بکار برود (آنوقت دیگه ترکیب نیست ح اضافه و متمم است) اما افرادی اداره بکار نمیرود.
۴) بین دو کلمه،《بسیار یا کاملا》( یکی را ) قرار میدهیم، اگر معنی داشت ترکیب وصفی در غیر این صورت اضافی است.
مثال
الف) دانشمندِ دانا
دانشمندِ(بسیار) دانا
معنی میدهد پس وصفی است ( موصوف و صفت )
ب) آثار انتقادی
آثار(بسیار) انتقادی
معنی میدهد پس ترکیب وصفی است.
ج) دشت کربلا
دشت (بسیار) کربلا معنی نمیدهد پس ترکیب اضافی
د) شعلههای انتظار
شعلههای(بسیار) انتظار
معنی نمیدهد پس ترکیب اضافی
۵) بین دو کلمه《این یا آن》 اضافه میکنیم اگر معنی داشت ترکیب *اضافی* معنی نداشت ترکیب *وصفی* است. (دقت کنید برعکس موارد بالاست)
الف) آثار انتقادی
آثار(این) انتقادی
معنی نمیدهد پس وصفی است.
ب) شعلههای انتظار
شعلههای(این) انتظار
معنی میدهد پس ترکیب اضافی هست.
البته نیاز نیست ترکیبی را که وصفی یا اضافی بودنش شک داریم در همهی پنج روش بالا تکتک امتحان کنیم، در یک یا دو روش امتحان کنیم معمولا به جواب میرسیم.
نکته مهم
مضافالیه اسم است و همانند بقیهی اسمها( به جز اسامی اشخاص، شهرها و...) جمع بسته میشود اما صفتها هیچ وقت با علامت جمع در جمله حاضر نمیشوند بنابر این اگر کلمه دوم ترکیب جمع باشد ترکیب ما حتما اضافی(مضاف و مضافالیه) است.
مثال
کشور بزرگان. ترکیب اضافی هست.
بزرگان جمع بزرگ هست، بزرگ صفت است اما بزرگان چون ان جمع گرفته دیگه صفت نیست بل
❤3
این هم هدیه ای برای تمامی دوستان گران مایه
با کلیک بر روی هر کدام از لینکهای زیر دیوان شعر آن شاعر را خواهید داشت.
دوستان عزیز در تکثیر این هدیه ارزشمند کوشا باشید
برای ورود به دیوان هر یک از این مفاخر جهانی کافی است بر روی لینک آن کلیک کنید .
*حافظ <http://ganjoor.net/hafez/>*
*خیام <http://ganjoor.net/khayyam/>*
*سعدی <http://ganjoor.net/saadi/>*
*فردوسی <http://ganjoor.net/ferdousi/>*
*مولوی <http://ganjoor.net/moulavi/>*
*نظامی <http://ganjoor.net/nezami/>*
*پروین اعتصامی <http://ganjoor.net/parvin/>*
*عطار <http://ganjoor.net/attar/>*
*سنایی <http://ganjoor.net/sanaee/>*
*وحشی <http://ganjoor.net/vahshi/>*
*رودکی <http://ganjoor.net/roodaki/>*
*ناصرخسرو <http://ganjoor.net/naserkhosro/>*
*منوچهری <http://ganjoor.net/manoochehri/>*
*فرخی <http://ganjoor.net/farrokhi/>*
*خاقانی <http://ganjoor.net/khaghani/>*
*مسعود سعد <http://ganjoor.net/masood/>*
*انوری <http://ganjoor.net/anvari/>*
*اوحدی <http://ganjoor.net/ouhadi/>*
*خواجوی کرمانی <http://ganjoor.net/khajoo/>*
*عراقی <http://ganjoor.net/eraghi/>*
*صائب تبریزی <http://ganjoor.net/saeb/>*
*شبستری <http://ganjoor.net/shabestari/>*
*جامی <http://ganjoor.net/jami/>*
*هاتف اصفهانی <http://ganjoor.net/hatef/>*
*ابوسعید ابوالخیر <http://ganjoor.net/abusaeed/>*
*بهار <http://ganjoor.net/bahar/>*
*باباطاهر <http://ganjoor.net/babataher/>*
*محتشم <http://ganjoor.net/mohtasham/>*
*شیخ بهایی <http://ganjoor.net/bahaee/>*
*سیف فرغانی <http://ganjoor.net/seyf/>*
*فروغی <http://ganjoor.net/forooghi/>*
*عبید زاکانی <http://ganjoor.net/obeyd/>*
*امیرخسرو <http://ganjoor.net/khosro/>*
*شهریار <http://ganjoor.net/shahriar/>*
*جبلی <http://ganjoor.net/jabali/>*
*اسعد گرگانی <http://ganjoor.net/asad/>*
*فیض کاشانی <http://ganjoor.net/feyz/>*
*سلمان <http://ganjoor.net/salman/>*
*رهی <http://ganjoor.net/rahi/>*
*اقبال <http://ganjoor.net/iqbal/>*
*بیدل <http://ganjoor.net/bidel/>*
*قاآنی <http://ganjoor.net/ghaani/>*
*کسایی <http://ganjoor.net/kesayee/>*
*عرفی <http://ganjoor.net/orfi/>*
پست بالا گنجینه با ارزشی است که ازطرف رسانيوز هدیه میکنیم به شما . بنابراین شماهم به پاس این هدیه آنرا به دوستانتان تقدیم کنید . سپاس ازلطف شما
یک کلیک وارد دیوان شعر شاعران شوید
https://t.me/baraneadab
با کلیک بر روی هر کدام از لینکهای زیر دیوان شعر آن شاعر را خواهید داشت.
دوستان عزیز در تکثیر این هدیه ارزشمند کوشا باشید
برای ورود به دیوان هر یک از این مفاخر جهانی کافی است بر روی لینک آن کلیک کنید .
*حافظ <http://ganjoor.net/hafez/>*
*خیام <http://ganjoor.net/khayyam/>*
*سعدی <http://ganjoor.net/saadi/>*
*فردوسی <http://ganjoor.net/ferdousi/>*
*مولوی <http://ganjoor.net/moulavi/>*
*نظامی <http://ganjoor.net/nezami/>*
*پروین اعتصامی <http://ganjoor.net/parvin/>*
*عطار <http://ganjoor.net/attar/>*
*سنایی <http://ganjoor.net/sanaee/>*
*وحشی <http://ganjoor.net/vahshi/>*
*رودکی <http://ganjoor.net/roodaki/>*
*ناصرخسرو <http://ganjoor.net/naserkhosro/>*
*منوچهری <http://ganjoor.net/manoochehri/>*
*فرخی <http://ganjoor.net/farrokhi/>*
*خاقانی <http://ganjoor.net/khaghani/>*
*مسعود سعد <http://ganjoor.net/masood/>*
*انوری <http://ganjoor.net/anvari/>*
*اوحدی <http://ganjoor.net/ouhadi/>*
*خواجوی کرمانی <http://ganjoor.net/khajoo/>*
*عراقی <http://ganjoor.net/eraghi/>*
*صائب تبریزی <http://ganjoor.net/saeb/>*
*شبستری <http://ganjoor.net/shabestari/>*
*جامی <http://ganjoor.net/jami/>*
*هاتف اصفهانی <http://ganjoor.net/hatef/>*
*ابوسعید ابوالخیر <http://ganjoor.net/abusaeed/>*
*بهار <http://ganjoor.net/bahar/>*
*باباطاهر <http://ganjoor.net/babataher/>*
*محتشم <http://ganjoor.net/mohtasham/>*
*شیخ بهایی <http://ganjoor.net/bahaee/>*
*سیف فرغانی <http://ganjoor.net/seyf/>*
*فروغی <http://ganjoor.net/forooghi/>*
*عبید زاکانی <http://ganjoor.net/obeyd/>*
*امیرخسرو <http://ganjoor.net/khosro/>*
*شهریار <http://ganjoor.net/shahriar/>*
*جبلی <http://ganjoor.net/jabali/>*
*اسعد گرگانی <http://ganjoor.net/asad/>*
*فیض کاشانی <http://ganjoor.net/feyz/>*
*سلمان <http://ganjoor.net/salman/>*
*رهی <http://ganjoor.net/rahi/>*
*اقبال <http://ganjoor.net/iqbal/>*
*بیدل <http://ganjoor.net/bidel/>*
*قاآنی <http://ganjoor.net/ghaani/>*
*کسایی <http://ganjoor.net/kesayee/>*
*عرفی <http://ganjoor.net/orfi/>*
پست بالا گنجینه با ارزشی است که ازطرف رسانيوز هدیه میکنیم به شما . بنابراین شماهم به پاس این هدیه آنرا به دوستانتان تقدیم کنید . سپاس ازلطف شما
یک کلیک وارد دیوان شعر شاعران شوید
https://t.me/baraneadab
❤1
Forwarded from ریاضی فارسی عربی «زنگ آخر»
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
Forwarded from ریاضی فارسی عربی «زنگ آخر»
Forwarded from مهدی اکبری
Telegram
baraneadab
Akbari590
Forwarded from ریاضی فارسی عربی «زنگ آخر»
الهی صفحۀ ۱۲۵
نیایش
۱- ای خداوند! به من نظر(توجه) کن و راه رسیدن به خودت را به من نشان بده
۲- الهی به من عنایتی داشته باش تا بتوانم در پیش تو جایگاه مناسبی برای خودم به دست بیاورم.
۳- پروردگارا، با نام و یاد خودت مشهورم بگردان و مرا جزء بندگان خاص خودت قرار بده .
۴- خدایا به من تلنگری بزن تا از خواب غفلت و نادانی بیدار شوم وبه دَرْک و شناخت تو نایل گردم.
۵- بار الها! لطف و بخشندگیات را از من دریغ نکن و در روز قیامت بهترین بندهات پیامبر(ص) را شفاعت کنندهام قرار بده.
وحشی بافقی: کمالالدین وحشی بافقی در اواخر عهد شاه اسماعیل اول صفوی در بافق ۲۴ فرسنگی یزد متولد شد. از آثارش، فرهاد و شیرین، ناظر و منظور و خُلدِ برین میباشد.
نیایش
۱- ای خداوند! به من نظر(توجه) کن و راه رسیدن به خودت را به من نشان بده
۲- الهی به من عنایتی داشته باش تا بتوانم در پیش تو جایگاه مناسبی برای خودم به دست بیاورم.
۳- پروردگارا، با نام و یاد خودت مشهورم بگردان و مرا جزء بندگان خاص خودت قرار بده .
۴- خدایا به من تلنگری بزن تا از خواب غفلت و نادانی بیدار شوم وبه دَرْک و شناخت تو نایل گردم.
۵- بار الها! لطف و بخشندگیات را از من دریغ نکن و در روز قیامت بهترین بندهات پیامبر(ص) را شفاعت کنندهام قرار بده.
وحشی بافقی: کمالالدین وحشی بافقی در اواخر عهد شاه اسماعیل اول صفوی در بافق ۲۴ فرسنگی یزد متولد شد. از آثارش، فرهاد و شیرین، ناظر و منظور و خُلدِ برین میباشد.
سلام
سال جدید تحصیلی را به همکاران، اولیا و فرزندان عزیز و با محبت خودم تبریک میگویم امیدوارم توانسته باشم گامی هرچند کوچک در پیشرفت ادبیات و فرهنگ با ریشهٔ فارسی برداشته باشم.
خوشحال میشوم که با معرفی کانالهای درسی و ادبی اینجانب، شما نیز برای پیشبرد این هدف که بدون هیچ چشمداشتی بوده همکاری لازم را داشته باشید.
مهدی اکبری دبیر ادبیات، شیراز
سال جدید تحصیلی را به همکاران، اولیا و فرزندان عزیز و با محبت خودم تبریک میگویم امیدوارم توانسته باشم گامی هرچند کوچک در پیشرفت ادبیات و فرهنگ با ریشهٔ فارسی برداشته باشم.
خوشحال میشوم که با معرفی کانالهای درسی و ادبی اینجانب، شما نیز برای پیشبرد این هدف که بدون هیچ چشمداشتی بوده همکاری لازم را داشته باشید.
مهدی اکبری دبیر ادبیات، شیراز
سلام
کانالهای ادبیات فارسی متوسطه اول
مهدی اکبری
ادبیات هفتم
https://t.me/farsi7a
ادبیات هشتم
https://t.me/farsi8a
ادبیات نهم
https://t.me/farsi9a
کانال شعر و متن ادبی
https://t.me/baraneadab
baraneadab.blogfa.com
کانالهای ادبیات فارسی متوسطه اول
مهدی اکبری
ادبیات هفتم
https://t.me/farsi7a
ادبیات هشتم
https://t.me/farsi8a
ادبیات نهم
https://t.me/farsi9a
کانال شعر و متن ادبی
https://t.me/baraneadab
baraneadab.blogfa.com
درس اول ستایش
قالب شعر مثنوی است.
ای نام نکوی تو سردفترِ دیوانها
وی طلعت روی تو زینت ده عنوانها
تاریخ ادبیات: این بیت از مستوره کردستانی است نویسنده و شاعر و اولین زن تاریخ نویس کُرد است، آثار او تاریخ اردلان و دیوان اشعارش میباشد.
دانش ادبی: ای -> حرف ندا - خدا -> منادا که در اینجا حذف شده است.
ای خدایی که نام نکوی تو سر دفتر دیوانها است
(وی) و ای -> حرف ندا، خدا منادا که حذف شده است
و ای خدایی که طلعت روی تو زینت ده عنوانها است. این بیت چهار جمله است
دانش زبانی: (نیکو) صفت بیانی برای نام و وابسته به نام است.
معنی بیت: ای خدایی که نام زیبای تو سر آغاز تمام کتابهای شعری است و ای خدایی که دیدن روی تو زینتده همهٔ عنوانها و سرآغازها است.
***
به نام خدایی که جان آفرید
دانش ادبی: قالب این شعر مثنوی است که در بیت اول (آفرید) و (آفرید) ردیف است و (جان) و (زبان) هم قافیه است و در بیت بعد (دستگیر و پوزش پذیر) و تا انتها هر بیت قافیهای جداگانه دارد که به این نوع شعر مثنوی یا دوگانی میگویند.
تاریخ ادبیات: سعدی شاعر و نویسنده قرن هفتم است و دو اثر او گلستان به نظم و نثر و بوستان به نظم میباشد. این حکایت از کتاب بوستان، منظومهای اخلاقی، اجتماعی و عرفانی میباشد.
به نام خدایی که جان آفرید
سخن گفتن اندر زبان آفرید
دانش ادبی: مراعات نظیر بین (سخن، گفتن، زبان)
این بیت تا بیت ۴ تلمیح دارد به آیه الرّحمان، علّم القرآن، خلق الانسان، علّمه البیان /
نکتهٔ دستوری: آغاز میکنم به قرینهٔ معنوی حذف شده است. ( به نام خدای آغاز میکنم)، (که جان آفرید) (سخن گفتن اندر زبان آفرید) این بیت سه جمله است / گفتن چون مصدر است و شخص و زمان آن مشخص نیست و جز فعلها به حساب نمیآید.
نکته تاریخی: کاربرد اندر به جای در
معنی بیت: به نام خداوندی آغاز میکنم۱ که روح و روان را آفرید۲ و سخن گفتن را بر روی زبان انسان جاری ساخت.۳
معنی دوم
به نام خدایی که جان در وجود موجودات قرار داد و به زبان، قدرت سخن گفتن داد آغاز میکنم.
خداوندِ بخشندهِٔ دستگیر
کریمِ خطابخشِ پوزشپذیر
دانش ادبی: مراعات نظیر بین(بخشنده ،دستگیر، کریم، خطابخش، پوزشپذیر) / آرایهٔ کنایه در کلمهٔ دستگیر به معنی یاریدهنده بودن خدای تبارک و تعالی /صفات خداوند به وسیلۀ -> ی ِ باعث ایجاد آرایهٔ واجآرایی شده است./ خطابخش و پوزشپذیر از نظر رابطهای، رابطهٔ ترادف دارند، کسی که از گناهان ما میگذرد./آرایۀ مراعات نظیر بین کلمات (خداوند، بخشنده)
به ترتیب صفات خداوند را بیان کرده است.
رحمان، معین، کریم: بخشنده، بزرگوار، جوانمرد، غفور، توّاب: بسیار توبه پذیرنده
نکته دستوری: بین بخشنده و بخشاینده فرق است که بخشنده: کسی که نعمت به ما میبخشند/ بخشاینده: کسی است که از گناهان ما میگذرد.
معنی بیت: خداوند مهربان و بخشندهای که یاریگر هستی و ای بخشندهای که خطاها را میبخشی و پوزشها را قبول میکنی (خداوندی که بخشنده است و به ما نعمت میدهد و یاری دهنده است و بخشنده و مهربان است.)
...
خداوند بخشندهٔ یاریگر خداوند بخشایندهای که از خطای بندگان میگذرد و عذرخواهی آنها را قبول میکند.
پرستار امرش همه چیز و کس
بنی آدم و مرغ و مور و مگس
دانش ادبی: آرایهٔ مراعات نظیر و تناسب بین کلمات مگس و مور و مرغ / آرایه مَجاز در اینجا مرغ، مجاز از هر نوع پرنده هست / تشخیص در کلمهٔ پرستار امرش باشند این مرغ و مور و مگس/ آرایۀ واج آرایی در حروف «م - و ( _ُ )» مخصوصاً در مصرع دوم
نکته دستوری: (همه چیز و کس) گروه اسمی که (همه) صفت مبهم و(چیز) هستهٔ گروه اسمی که بعد از (چیز) حرف واو آمده که حرف عطف است و قانون عطف این است که هر نقشی که قبل از واو دارد به بعد آن هم منتقل میشود یعنی (همه) صفت مبهم است برای (کس) که هستهٔ گروه اسمی است و دو هستهٔ گروه اسمی (چیز و کس) / پرستار = (پرست + ار)که ( بن فعل مضارع + ار) میشود صفت فاعلی و امروز به معنای مراقب و نگهدارننده است ولی در اینجا به معنی پرستیدن است و مطیع امر خداست و در اینجا (چیز) به غیر انسان و (کس) منظورش انسانها هستند.
معنی بیت: همه چیز و همه کس آفریده شده توسط خداوند هستند و همه از انسانها تا حیوانات او را ستایش میکنند.
همه چیز و همه کس از جمله انسان و پرندگان و مورچه و مگس فرمان بردار دستور او هستند.
یکی را به سر برنهد تاج بخت
یکی را به خاک اندر آرَد ز تخت
اقبال و خوشبختی / تشبیه خوشبختی به تاج پادشاهی
مراعات نظیر در کلمات: تاج، سر/ تخت، تاج
قالب شعر مثنوی است.
ای نام نکوی تو سردفترِ دیوانها
وی طلعت روی تو زینت ده عنوانها
تاریخ ادبیات: این بیت از مستوره کردستانی است نویسنده و شاعر و اولین زن تاریخ نویس کُرد است، آثار او تاریخ اردلان و دیوان اشعارش میباشد.
دانش ادبی: ای -> حرف ندا - خدا -> منادا که در اینجا حذف شده است.
ای خدایی که نام نکوی تو سر دفتر دیوانها است
(وی) و ای -> حرف ندا، خدا منادا که حذف شده است
و ای خدایی که طلعت روی تو زینت ده عنوانها است. این بیت چهار جمله است
دانش زبانی: (نیکو) صفت بیانی برای نام و وابسته به نام است.
معنی بیت: ای خدایی که نام زیبای تو سر آغاز تمام کتابهای شعری است و ای خدایی که دیدن روی تو زینتده همهٔ عنوانها و سرآغازها است.
***
به نام خدایی که جان آفرید
دانش ادبی: قالب این شعر مثنوی است که در بیت اول (آفرید) و (آفرید) ردیف است و (جان) و (زبان) هم قافیه است و در بیت بعد (دستگیر و پوزش پذیر) و تا انتها هر بیت قافیهای جداگانه دارد که به این نوع شعر مثنوی یا دوگانی میگویند.
تاریخ ادبیات: سعدی شاعر و نویسنده قرن هفتم است و دو اثر او گلستان به نظم و نثر و بوستان به نظم میباشد. این حکایت از کتاب بوستان، منظومهای اخلاقی، اجتماعی و عرفانی میباشد.
به نام خدایی که جان آفرید
سخن گفتن اندر زبان آفرید
دانش ادبی: مراعات نظیر بین (سخن، گفتن، زبان)
این بیت تا بیت ۴ تلمیح دارد به آیه الرّحمان، علّم القرآن، خلق الانسان، علّمه البیان /
نکتهٔ دستوری: آغاز میکنم به قرینهٔ معنوی حذف شده است. ( به نام خدای آغاز میکنم)، (که جان آفرید) (سخن گفتن اندر زبان آفرید) این بیت سه جمله است / گفتن چون مصدر است و شخص و زمان آن مشخص نیست و جز فعلها به حساب نمیآید.
نکته تاریخی: کاربرد اندر به جای در
معنی بیت: به نام خداوندی آغاز میکنم۱ که روح و روان را آفرید۲ و سخن گفتن را بر روی زبان انسان جاری ساخت.۳
معنی دوم
به نام خدایی که جان در وجود موجودات قرار داد و به زبان، قدرت سخن گفتن داد آغاز میکنم.
خداوندِ بخشندهِٔ دستگیر
کریمِ خطابخشِ پوزشپذیر
دانش ادبی: مراعات نظیر بین(بخشنده ،دستگیر، کریم، خطابخش، پوزشپذیر) / آرایهٔ کنایه در کلمهٔ دستگیر به معنی یاریدهنده بودن خدای تبارک و تعالی /صفات خداوند به وسیلۀ -> ی ِ باعث ایجاد آرایهٔ واجآرایی شده است./ خطابخش و پوزشپذیر از نظر رابطهای، رابطهٔ ترادف دارند، کسی که از گناهان ما میگذرد./آرایۀ مراعات نظیر بین کلمات (خداوند، بخشنده)
به ترتیب صفات خداوند را بیان کرده است.
رحمان، معین، کریم: بخشنده، بزرگوار، جوانمرد، غفور، توّاب: بسیار توبه پذیرنده
نکته دستوری: بین بخشنده و بخشاینده فرق است که بخشنده: کسی که نعمت به ما میبخشند/ بخشاینده: کسی است که از گناهان ما میگذرد.
معنی بیت: خداوند مهربان و بخشندهای که یاریگر هستی و ای بخشندهای که خطاها را میبخشی و پوزشها را قبول میکنی (خداوندی که بخشنده است و به ما نعمت میدهد و یاری دهنده است و بخشنده و مهربان است.)
...
خداوند بخشندهٔ یاریگر خداوند بخشایندهای که از خطای بندگان میگذرد و عذرخواهی آنها را قبول میکند.
پرستار امرش همه چیز و کس
بنی آدم و مرغ و مور و مگس
دانش ادبی: آرایهٔ مراعات نظیر و تناسب بین کلمات مگس و مور و مرغ / آرایه مَجاز در اینجا مرغ، مجاز از هر نوع پرنده هست / تشخیص در کلمهٔ پرستار امرش باشند این مرغ و مور و مگس/ آرایۀ واج آرایی در حروف «م - و ( _ُ )» مخصوصاً در مصرع دوم
نکته دستوری: (همه چیز و کس) گروه اسمی که (همه) صفت مبهم و(چیز) هستهٔ گروه اسمی که بعد از (چیز) حرف واو آمده که حرف عطف است و قانون عطف این است که هر نقشی که قبل از واو دارد به بعد آن هم منتقل میشود یعنی (همه) صفت مبهم است برای (کس) که هستهٔ گروه اسمی است و دو هستهٔ گروه اسمی (چیز و کس) / پرستار = (پرست + ار)که ( بن فعل مضارع + ار) میشود صفت فاعلی و امروز به معنای مراقب و نگهدارننده است ولی در اینجا به معنی پرستیدن است و مطیع امر خداست و در اینجا (چیز) به غیر انسان و (کس) منظورش انسانها هستند.
معنی بیت: همه چیز و همه کس آفریده شده توسط خداوند هستند و همه از انسانها تا حیوانات او را ستایش میکنند.
همه چیز و همه کس از جمله انسان و پرندگان و مورچه و مگس فرمان بردار دستور او هستند.
یکی را به سر برنهد تاج بخت
یکی را به خاک اندر آرَد ز تخت
اقبال و خوشبختی / تشبیه خوشبختی به تاج پادشاهی
مراعات نظیر در کلمات: تاج، سر/ تخت، تاج
❤4🙏1😍1
ارادۀ خداوند است که یکی را خوشبخت میکند و دیگری را از اوج قدرت و توانایی به زیر میکشد. اشاره به آیۀ ۲۵ سورۀ آلِ عمران: تؤتی الملک من تشاء و تنزع الملک من تشاء (پادشاهی را به هرکه خواهی میبخشی و پادشاهی را از هرکه خواهی میگیری)
در مصراع اوّل یکی مضافالیه است (بر سر یکی) و در مصراع دوم مفعول
آرایۀ جناس ناقص اختلافی در «سر» و «بر» و نیز «بخت» و « تخت »/ اضافه تشبیهی در ترکیب« تاج و بخت» که بخت به تاج تشبیه شده.
دانش ادبی: کنایه -> در تاج بر سر کسی قرار دادن کنایه از عزت و بزرگی به کسی بخشیدن است/ از تخت به خاک آوردن کنایه از پست و خوار کردن است/ آرایهٔ جناس در دوکلمه (بخت و تخت) (سر و بر) ناقص اختلافی/ تضاد در دو کلمه (خاک و تخت) / اضافهٔ تشبیهی در (تاج بخت) که بخت را به تاج تشبیه کرده/ تلمیح که بیت به آیهٔ (تعز من تشاء و تذل من تشاء) خداوند هرکس را بخواهد عزت و بزرگی میدهد و هرکس را نخواهد خوار و پست میکند./
نکته دستوری: را در مصرع اول فک اضافه است که تاج بخت (را) به سر یکی برنهد./ (را)در مصرع دوم نشانهٔ مفعول است.
را فک اضافه: بین مضاف و مضافالیه میآید و مضافالیه را بر مضاف مقدم میکند. یعنی اول مضافالیه میآید و بعد مضاف= فلک را سقف بشکافیم = سقف فلک را
انواع «را»:
۱- «را»ی مفعولی: یکی را دیدم
۲- «را»ی حرف اضافه: یکی را گفتم (در این جمله را به جای حرف اضافه «به »به کار رفته یعنی: به یکی گفتم) / امروز را کارم زیاد است (در امروز کارم زیاد است)
۳- « را»ی فک اضافه یا بدل از کسره: دل را ز دام زلفت ممکن نشد رهایی (در این مصراع «را» به جای کسره بهکار رفته یعنی رهایی دل از دام زلفت ممکن نشد)
معنی بیت: هرکس را که بخواهد به او عزت و بزرگی میبخشد و هرکس که نخواهد از تخت پادشاهی به زیر میآورد (خدایی که یک نفر را بالا میبری و کس دیگر را از مقام بالا پایین میکشی)
...
خدا گاهی تاج خوشبختی بر سر کسی میگذارد و گاهی کسی را از تخت قدرت به خاک میرساند.
گلستان کند آتشی بر خلیل
گروهی بر آتش برد ز آب نیل
خلیل: لقب حضرت ابراهیم/ گروهی-> منظور فرعونیان
دانش ادبی: تلمیح: اشاره به داستان حضرت ابراهیم و حضرت موسی و رد شدن گروهی از آب نیل(آیه ۶۸ سوره انبیا)/ تضاد: بین (آتش و آب)
بر آتش بردن کنایه از به جهنم رساندن است.
آتش سبب سوختن است اما این جا آتش گلستان میشود موجب عزت میشود و نیز آب سبب خاموشی آتش است اما اینجا راهی میشود برای به آتش بردن فرعونیان بنابر این در این بیت آرایۀ پارادکس (متناقض نما) هم وجود دارد.
معنی بیت: خداوند اگر اراده کند آتشی را که نمرودیان درست کردن به گلستان تبدیل میکند و اگر اراده کند فرعونیان را از وسط آب نیل وارد جهنم میکند که آتش مَجاز از جهنم است.
...
آتش نمرود را برای ابراهیم به گلستان تبدیل میکند و گروهی(فروعونیان) را از آب دریای نیل به سمت آتش(جهنم) میبرد.
به درگاه لطف و بزرگیش بر
بزرگان نهاده بزرگی ز سر
از سر نهادن: ترک کردن و کنار گذاشتن
نکته دستوری: (به) حرف اضافه (درگاه لطف) متمم (و) حرف عطف (بزرگیش) متمم (بر) حرف اضافه، دو حرف اضافه قرار گرفته برای یک متمم، که به آن گفته میشود متمم تأکیدی
به درگاه لطف و ...
در نثر قدیم گاهی متمم در بین دو حرف اضافه قرار میگرفت که حرف اضافۀ دوم معنی به جمله میافزاید / به دریا در منافع بیشمار است: در دریا ...
دانش ادبی: جناس بین (بر و سر) جناس ناقص اختلافی
بزرگی زسر نهادن کنایه از فروتنی و تواضع کردن است.
تکرار زیبا در کلمه بزرگ و در معانی مختلف.
معنی بیت: در آستان لطف و بخشش خداوند حتی پادشاهان هم دست از بزرگی و عظمت خود را رها کردند و در برابر خداوند سر تعظیم فرود آوردند.
...
بزرگان و قدرتمندان در برابر درگاه لطف و بزرگی خدا، بزرگیشان را از یاد میبرند و فروتنی میکنند.
جهان متفق بر الهیتش
فرو مانده از کُنه ماهیتش
کنه: عمق/ ماهیت: ذات/ متفق: همرأی/ فرومانده: درمانده شدن/ الهیت: خداوندی /
نکته ادبی: آرایهٔ مجاز در کلمه (جهان) که مجاز از مردم است/ کنایه در (فرومانده) کنایه از درمانده شدن و ناتوانی و بیچارگی/
نکته دستوری: متفق هم خانواده اتفاق و توافق/ (ش) ضمیر متصل در (الهیتش) مضافالیه برای الهیت که به معنی خداوندی است. متفق مسند است در جملهٔ (جهان بر الهیتش متفق هستند)
معنی بیت: همهٔ مردم جهان همه با هم متفق هستند به خداوندی خدا و از درک عمق و کل وجود خداوند ناتوان می باشند.
....
همۀ جهانیان نسبت به خداوندی او یک نظر هستند و به آن اعتراف میکنند. و همگی از درک چیستی و حقیقت ذات او ناتوان هستند.
در مصراع اوّل یکی مضافالیه است (بر سر یکی) و در مصراع دوم مفعول
آرایۀ جناس ناقص اختلافی در «سر» و «بر» و نیز «بخت» و « تخت »/ اضافه تشبیهی در ترکیب« تاج و بخت» که بخت به تاج تشبیه شده.
دانش ادبی: کنایه -> در تاج بر سر کسی قرار دادن کنایه از عزت و بزرگی به کسی بخشیدن است/ از تخت به خاک آوردن کنایه از پست و خوار کردن است/ آرایهٔ جناس در دوکلمه (بخت و تخت) (سر و بر) ناقص اختلافی/ تضاد در دو کلمه (خاک و تخت) / اضافهٔ تشبیهی در (تاج بخت) که بخت را به تاج تشبیه کرده/ تلمیح که بیت به آیهٔ (تعز من تشاء و تذل من تشاء) خداوند هرکس را بخواهد عزت و بزرگی میدهد و هرکس را نخواهد خوار و پست میکند./
نکته دستوری: را در مصرع اول فک اضافه است که تاج بخت (را) به سر یکی برنهد./ (را)در مصرع دوم نشانهٔ مفعول است.
را فک اضافه: بین مضاف و مضافالیه میآید و مضافالیه را بر مضاف مقدم میکند. یعنی اول مضافالیه میآید و بعد مضاف= فلک را سقف بشکافیم = سقف فلک را
انواع «را»:
۱- «را»ی مفعولی: یکی را دیدم
۲- «را»ی حرف اضافه: یکی را گفتم (در این جمله را به جای حرف اضافه «به »به کار رفته یعنی: به یکی گفتم) / امروز را کارم زیاد است (در امروز کارم زیاد است)
۳- « را»ی فک اضافه یا بدل از کسره: دل را ز دام زلفت ممکن نشد رهایی (در این مصراع «را» به جای کسره بهکار رفته یعنی رهایی دل از دام زلفت ممکن نشد)
معنی بیت: هرکس را که بخواهد به او عزت و بزرگی میبخشد و هرکس که نخواهد از تخت پادشاهی به زیر میآورد (خدایی که یک نفر را بالا میبری و کس دیگر را از مقام بالا پایین میکشی)
...
خدا گاهی تاج خوشبختی بر سر کسی میگذارد و گاهی کسی را از تخت قدرت به خاک میرساند.
گلستان کند آتشی بر خلیل
گروهی بر آتش برد ز آب نیل
خلیل: لقب حضرت ابراهیم/ گروهی-> منظور فرعونیان
دانش ادبی: تلمیح: اشاره به داستان حضرت ابراهیم و حضرت موسی و رد شدن گروهی از آب نیل(آیه ۶۸ سوره انبیا)/ تضاد: بین (آتش و آب)
بر آتش بردن کنایه از به جهنم رساندن است.
آتش سبب سوختن است اما این جا آتش گلستان میشود موجب عزت میشود و نیز آب سبب خاموشی آتش است اما اینجا راهی میشود برای به آتش بردن فرعونیان بنابر این در این بیت آرایۀ پارادکس (متناقض نما) هم وجود دارد.
معنی بیت: خداوند اگر اراده کند آتشی را که نمرودیان درست کردن به گلستان تبدیل میکند و اگر اراده کند فرعونیان را از وسط آب نیل وارد جهنم میکند که آتش مَجاز از جهنم است.
...
آتش نمرود را برای ابراهیم به گلستان تبدیل میکند و گروهی(فروعونیان) را از آب دریای نیل به سمت آتش(جهنم) میبرد.
به درگاه لطف و بزرگیش بر
بزرگان نهاده بزرگی ز سر
از سر نهادن: ترک کردن و کنار گذاشتن
نکته دستوری: (به) حرف اضافه (درگاه لطف) متمم (و) حرف عطف (بزرگیش) متمم (بر) حرف اضافه، دو حرف اضافه قرار گرفته برای یک متمم، که به آن گفته میشود متمم تأکیدی
به درگاه لطف و ...
در نثر قدیم گاهی متمم در بین دو حرف اضافه قرار میگرفت که حرف اضافۀ دوم معنی به جمله میافزاید / به دریا در منافع بیشمار است: در دریا ...
دانش ادبی: جناس بین (بر و سر) جناس ناقص اختلافی
بزرگی زسر نهادن کنایه از فروتنی و تواضع کردن است.
تکرار زیبا در کلمه بزرگ و در معانی مختلف.
معنی بیت: در آستان لطف و بخشش خداوند حتی پادشاهان هم دست از بزرگی و عظمت خود را رها کردند و در برابر خداوند سر تعظیم فرود آوردند.
...
بزرگان و قدرتمندان در برابر درگاه لطف و بزرگی خدا، بزرگیشان را از یاد میبرند و فروتنی میکنند.
جهان متفق بر الهیتش
فرو مانده از کُنه ماهیتش
کنه: عمق/ ماهیت: ذات/ متفق: همرأی/ فرومانده: درمانده شدن/ الهیت: خداوندی /
نکته ادبی: آرایهٔ مجاز در کلمه (جهان) که مجاز از مردم است/ کنایه در (فرومانده) کنایه از درمانده شدن و ناتوانی و بیچارگی/
نکته دستوری: متفق هم خانواده اتفاق و توافق/ (ش) ضمیر متصل در (الهیتش) مضافالیه برای الهیت که به معنی خداوندی است. متفق مسند است در جملهٔ (جهان بر الهیتش متفق هستند)
معنی بیت: همهٔ مردم جهان همه با هم متفق هستند به خداوندی خدا و از درک عمق و کل وجود خداوند ناتوان می باشند.
....
همۀ جهانیان نسبت به خداوندی او یک نظر هستند و به آن اعتراف میکنند. و همگی از درک چیستی و حقیقت ذات او ناتوان هستند.
❤1