درس 7 صفحه 56 دانش زبانی
گروه اسمی
گروه اسمی یک یا چند کلمه است که همه با هم یک نقش را در جمله ایفا میکنند ؛ مثلاً در جملۀ زیر سه گروه اسمی مشخّص شدهاند :
معلّم،کتاب فارسی را به این دانشآموز کوشا داد.
نهاد مفعول متمّم
هر گروه اسمی در اصل یک اسم است(هسته) امّا این اسم ممکن است با کلماتی دیگر گسترش یابد(وابسته ها) ؛ مثلاً در گروه اسمیهای جملۀ بالا معلّم ،کتاب و دانشآموز «هسته» هستند و کلمات دیگر «وابسته» .
توضیح: گروه اسمی ممکن است یک کلمه باشد که همان هسته است. ( مانند گروه اسمی معلّم در مثال بالایی)
گروه اسمی
گروه اسمی یک یا چند کلمه است که همه با هم یک نقش را در جمله ایفا میکنند ؛ مثلاً در جملۀ زیر سه گروه اسمی مشخّص شدهاند :
معلّم،کتاب فارسی را به این دانشآموز کوشا داد.
نهاد مفعول متمّم
هر گروه اسمی در اصل یک اسم است(هسته) امّا این اسم ممکن است با کلماتی دیگر گسترش یابد(وابسته ها) ؛ مثلاً در گروه اسمیهای جملۀ بالا معلّم ،کتاب و دانشآموز «هسته» هستند و کلمات دیگر «وابسته» .
توضیح: گروه اسمی ممکن است یک کلمه باشد که همان هسته است. ( مانند گروه اسمی معلّم در مثال بالایی)
درس هفتم آداب نیکان صفحه 51
درباره ی جامع التمثيل و مؤلّف آن:
كتابی است درباره ی تمثيل ها و حكايت ها به ويژه حكايت هايی كه به صورت امثال در آمده اند. محمّد علی ( محمّد ) حبله رودی، اديب و نويسنده ی قرن يازدهم ( دوره ی صفوی ) آن را به زبان فارسی نوشته است.
ساختار كتاب:
جامع التمثيل شامل مقدمه و 20 باب به ترتيب حروف الفبا، شامل حكايات و امثال است و در پايان، بخشی با عنوان ملحقات، شامل حكايات گوناگون اضافه شده است. مؤلّف در مقدمه ی كتاب خوانندگان را به ترک دلبستگی از دنيا و توجه به آخرت سفارش می كند و به آيات قرآن و حكايات دينی نیز استناد می كند.
حبله رودی در اين كتاب شرح می دهد كه چگونه و بر اساس چه ماجرايی برخی از مثل ها شهرت يافته اند. او در نظم دادن باب های خود سعی كرده ترتيب حروف الفبا را رعايت كند. مثلاً باب سوم، حرف "ت" موضوع تقوا و توكّل / باب هشتم، حرف "خ" موضوع خاموشی و...
آراسته تزیین شده، زینت یافته
روح: انگیز آنچه روح را بهیجان آورد دل انگیز
آسیب: صدمه
سنّت:راه،روش
سیرت:، سرشت، طبیعت، شریعت
آورده اند: نقل کرده اند، روایت کرده اند
شُکوه: بزرگی، عظمت
ابزار: وسیله
شیخ: مردپیر، بزرگ، دانشمند، شخصبزرگوار، مرشد
احوال: جمع حال، حال ها
طعام: خوراک، غذا
از بهر : به خاطر
عارف: دانا، حکیمربانی، خداشناس
اسارت: اسیر شدن، اسیری
عرض کردن: بیان کردن
استعداد: آمادگی، توانایی
غفلت: فراموش کردن، ازیادبردن، بیخبری، فراموش کاری
اسطرلاب: ابزاری که دانشمندان علم ستاره شناسی در روزگار قدیم برای تعیین وضعیّت ستارگان از آن استفاده می کردند.
فرع: غیر اصل، مقابلاصلی، شاخه
اصل: بنیان، اساس
فرهنگ : دانش، تربیت، مجموعه آداب و سنّت های دینی و ملّی یک سرزمین
اعتقاد: عقیده داشتن، یقین کردن، باور کردن فضایل: جمع فضیلت، خوبی ها، برتری ها
باری: به هر جهت، به هر حال
کارایی:به کار آمدن، مورد استفاده قرار گرفتن
بغض: دشمنی، کینه، ضدّ حب
کمال: کاملشدن،آراستگی صفات،معرفت،ترقّی
پیک: فرستاده، نامه رسان، قاصد کینه عداوت، دشمنی، نفرت، مقابل مهر و محبّت
تسلّط: مسلّط شدن، چیره شدن، دست یافتن بر کسی یا چیزی
لای: گِلیکهتهظرفیاجوییاحوض آب مینشیند، لجن
چاپار : پیک، نامه بر، قاصد
مرشد: راهنما، رهبر
چرتکه: چهار چوبه ای که دارای چند رشته مهره های چوبین بسیم کشیده است و بدان اعداد را محاسبه و جمع و تفریق کنند.
مرید: شاگرد، آنکه پیرو پیری شود واز او آداب طریقت بیاموزد. مقابل مرشد
چیرگی: غلبه، ظفر، پیروزی، استیلا، تسلّط مُستَمِع: شنونده
حرمت: احترام، عزّت مسیر راه
حریم: آنچهحرامشده، پیرامون و گرداگرد خانهوعمارت، مکانی که دفاع از آن واجب باشد.
مُعتَرِف: اعتراف کننده، اقرار کننده
حسد: بدخواهی، بد خواستن
وارونه: برعکس، واژگون
داد و ستد: بِده و بستان کردن، دادن و گرفتن هنجار: راه، طریق، راهوروش، راهراست، طبق قاعده و رسم
دعوی: ادّعا
هویّت: حقیقت شی یا شخص که مشتمل بر صفات جوهری او باشد ، شخصیّت، ذات ، هستی وجود، شناسنامه
ذِ.کْر: یاد کردن، بیان کردن
رایانه : کامپیوتر
" بررسی برخی از جملات و عبارات درس"
۱- او را طلب کنید که مرا با او کار است.
معنی: او را بخواهید ( صدا کنید ) زیرا با او کار دارم.
۲- از پیش خود می خورم.
معنی: از جلوی خودم غذا برمی دارم و می خورم.
۳- شیخ در پی او روان شد.
معنی: شیخ به دنبال او راه افتاد.
۴- به قدر می گویم و بی موقع و بی حساب نمی گویم.
معنی: به اندازه ی لازم صحبت می کنم و حرف های بی جا و بی موقع نمی گویم و روی آن ها فکر می کنم.
۵- به قدر فهم مُستَمِعان می گویم.
معنی: به اندازه ای حرف می زنم که شنوندگان بفهمند و درک کنند.
۶- از بهر خدا، مرا بیاموز.
معنی: به خاطر خدا، به من یاد بده.
۷- تو دعویِ دانایی می کردی، اکنون که به نادانی خود مُعتَرِف شدی، تو را بیاموزم.
معنی: تو ادّعای دانش و فضل می کردی، حالا که اعتراف کردی که هیچ نمی دانی، به تو یاد می دهم.
۸- اصل در خوردن، آن است که لقمه ی حلال باید و اگر حرام را صد از این گونه آداب به جا بیاوری فایده ندارد و سبب تاریکی دل شود.
معنی: حقیقت خوردن آن است که خوراک و لقمه ات پاک و حلال باشد و اگرغذای حرام را صد برابر از این کارها را انجام بدهی اثری ندارد بلکه دل تو را سیاه می کند. (نور حق به آن نمی تابد.)
۹- آن گفتن برای رضای خدا باشد.
معنی: سخن گفتن فقط به خاطر خدا و رضای او باشد.
۱۰- در دل تو بغض و کینه و حسد مسلمانان نباشد.
معنی: در دلت، نسبت به هیچ مسلمانی، دشمنی و حسادت نداشته باشی
درباره ی جامع التمثيل و مؤلّف آن:
كتابی است درباره ی تمثيل ها و حكايت ها به ويژه حكايت هايی كه به صورت امثال در آمده اند. محمّد علی ( محمّد ) حبله رودی، اديب و نويسنده ی قرن يازدهم ( دوره ی صفوی ) آن را به زبان فارسی نوشته است.
ساختار كتاب:
جامع التمثيل شامل مقدمه و 20 باب به ترتيب حروف الفبا، شامل حكايات و امثال است و در پايان، بخشی با عنوان ملحقات، شامل حكايات گوناگون اضافه شده است. مؤلّف در مقدمه ی كتاب خوانندگان را به ترک دلبستگی از دنيا و توجه به آخرت سفارش می كند و به آيات قرآن و حكايات دينی نیز استناد می كند.
حبله رودی در اين كتاب شرح می دهد كه چگونه و بر اساس چه ماجرايی برخی از مثل ها شهرت يافته اند. او در نظم دادن باب های خود سعی كرده ترتيب حروف الفبا را رعايت كند. مثلاً باب سوم، حرف "ت" موضوع تقوا و توكّل / باب هشتم، حرف "خ" موضوع خاموشی و...
آراسته تزیین شده، زینت یافته
روح: انگیز آنچه روح را بهیجان آورد دل انگیز
آسیب: صدمه
سنّت:راه،روش
سیرت:، سرشت، طبیعت، شریعت
آورده اند: نقل کرده اند، روایت کرده اند
شُکوه: بزرگی، عظمت
ابزار: وسیله
شیخ: مردپیر، بزرگ، دانشمند، شخصبزرگوار، مرشد
احوال: جمع حال، حال ها
طعام: خوراک، غذا
از بهر : به خاطر
عارف: دانا، حکیمربانی، خداشناس
اسارت: اسیر شدن، اسیری
عرض کردن: بیان کردن
استعداد: آمادگی، توانایی
غفلت: فراموش کردن، ازیادبردن، بیخبری، فراموش کاری
اسطرلاب: ابزاری که دانشمندان علم ستاره شناسی در روزگار قدیم برای تعیین وضعیّت ستارگان از آن استفاده می کردند.
فرع: غیر اصل، مقابلاصلی، شاخه
اصل: بنیان، اساس
فرهنگ : دانش، تربیت، مجموعه آداب و سنّت های دینی و ملّی یک سرزمین
اعتقاد: عقیده داشتن، یقین کردن، باور کردن فضایل: جمع فضیلت، خوبی ها، برتری ها
باری: به هر جهت، به هر حال
کارایی:به کار آمدن، مورد استفاده قرار گرفتن
بغض: دشمنی، کینه، ضدّ حب
کمال: کاملشدن،آراستگی صفات،معرفت،ترقّی
پیک: فرستاده، نامه رسان، قاصد کینه عداوت، دشمنی، نفرت، مقابل مهر و محبّت
تسلّط: مسلّط شدن، چیره شدن، دست یافتن بر کسی یا چیزی
لای: گِلیکهتهظرفیاجوییاحوض آب مینشیند، لجن
چاپار : پیک، نامه بر، قاصد
مرشد: راهنما، رهبر
چرتکه: چهار چوبه ای که دارای چند رشته مهره های چوبین بسیم کشیده است و بدان اعداد را محاسبه و جمع و تفریق کنند.
مرید: شاگرد، آنکه پیرو پیری شود واز او آداب طریقت بیاموزد. مقابل مرشد
چیرگی: غلبه، ظفر، پیروزی، استیلا، تسلّط مُستَمِع: شنونده
حرمت: احترام، عزّت مسیر راه
حریم: آنچهحرامشده، پیرامون و گرداگرد خانهوعمارت، مکانی که دفاع از آن واجب باشد.
مُعتَرِف: اعتراف کننده، اقرار کننده
حسد: بدخواهی، بد خواستن
وارونه: برعکس، واژگون
داد و ستد: بِده و بستان کردن، دادن و گرفتن هنجار: راه، طریق، راهوروش، راهراست، طبق قاعده و رسم
دعوی: ادّعا
هویّت: حقیقت شی یا شخص که مشتمل بر صفات جوهری او باشد ، شخصیّت، ذات ، هستی وجود، شناسنامه
ذِ.کْر: یاد کردن، بیان کردن
رایانه : کامپیوتر
" بررسی برخی از جملات و عبارات درس"
۱- او را طلب کنید که مرا با او کار است.
معنی: او را بخواهید ( صدا کنید ) زیرا با او کار دارم.
۲- از پیش خود می خورم.
معنی: از جلوی خودم غذا برمی دارم و می خورم.
۳- شیخ در پی او روان شد.
معنی: شیخ به دنبال او راه افتاد.
۴- به قدر می گویم و بی موقع و بی حساب نمی گویم.
معنی: به اندازه ی لازم صحبت می کنم و حرف های بی جا و بی موقع نمی گویم و روی آن ها فکر می کنم.
۵- به قدر فهم مُستَمِعان می گویم.
معنی: به اندازه ای حرف می زنم که شنوندگان بفهمند و درک کنند.
۶- از بهر خدا، مرا بیاموز.
معنی: به خاطر خدا، به من یاد بده.
۷- تو دعویِ دانایی می کردی، اکنون که به نادانی خود مُعتَرِف شدی، تو را بیاموزم.
معنی: تو ادّعای دانش و فضل می کردی، حالا که اعتراف کردی که هیچ نمی دانی، به تو یاد می دهم.
۸- اصل در خوردن، آن است که لقمه ی حلال باید و اگر حرام را صد از این گونه آداب به جا بیاوری فایده ندارد و سبب تاریکی دل شود.
معنی: حقیقت خوردن آن است که خوراک و لقمه ات پاک و حلال باشد و اگرغذای حرام را صد برابر از این کارها را انجام بدهی اثری ندارد بلکه دل تو را سیاه می کند. (نور حق به آن نمی تابد.)
۹- آن گفتن برای رضای خدا باشد.
معنی: سخن گفتن فقط به خاطر خدا و رضای او باشد.
۱۰- در دل تو بغض و کینه و حسد مسلمانان نباشد.
معنی: در دلت، نسبت به هیچ مسلمانی، دشمنی و حسادت نداشته باشی
درس 8
مثنوی (دوتایی)
مثنوی یا دوتایی شعری است که در هر بیت مصراع اوّل با مصراع دوم هم قافیه است و در بیت بعدی قافیه عوض می شود.
مثنوی بیشتر برای بیان داستانها به کار میرود.
مهم ترین مثنوی های فارسی : شاهنامۀ فردوسی، بوستان سعدی، مثنوی معنوی از مولوی، لیلی و مجنون از نظامی
مثنوی (دوتایی)
مثنوی یا دوتایی شعری است که در هر بیت مصراع اوّل با مصراع دوم هم قافیه است و در بیت بعدی قافیه عوض می شود.
مثنوی بیشتر برای بیان داستانها به کار میرود.
مهم ترین مثنوی های فارسی : شاهنامۀ فردوسی، بوستان سعدی، مثنوی معنوی از مولوی، لیلی و مجنون از نظامی
"دانش های زبانی و ادبی"
"فعل مضارع"
مضارع: فعلی است که معمولاً بر زمان حال یا آینده دلالت کند. مضارع در زبان فارسی سه گونه می باشد: مضارع اِخباری، مضارع التزامی، مضارع ملموس
حال ساده (مضارع ساده):
گاهی فعل های مضارع، بدون پیش جزءهای "می" و "ب" می آید.
« گویند مرا چو زاد مادر ... »
ساختار: "بن مضارع+شناسه «َ م، ی ، َد، یم، ید ، َند»"
مثال:خورم، خوری، خورد
خوریم، خورید،خورند
حال اِخباری ( مضارع اِخباری):
فعلی که وجود حالتی یا رویداد واقعهای را بطور قطعی در حال یا آینده نزدیک بیان میکند.
ساختار: "می+ بن مضارع+ شناسه « م، ی، د، یم، ید، ند»"
مثال: می خورم، می خوری، میخورد، می خوریم، می خورید، میخورند
حال التزامی ( مضارع التزامی):
فعلی که انجام آن با شک و تردید یا شرط و آرزو و ... همراه باشد.
ساختار: "ب + بن مضارع + شناسه"
مثال: بخورم، بخوری، بخورد،
برویم، بروید، بروند
مضارع ملموس:
وقتی به کار میرود که گوینده نویسنده بخواهد فعلی را که در شُرف وقوع یا در حال وقوع است بیان کند. و هم چنین تداوم عمل را در زمان حال می رساند.
ساختار: "مضارع ساده ی فعل داشتن+ مضارع اِخباری فعل اصلی"
مثال: دارم می خورم، داری می خوری، دارد می خورد، داریم می خوریم، دارید می خورید،
دارند می خورند
دارم می روم. ( در حالی که هنوز گوینده به راه نیفتاده است.)
دارم نامه می نویسم. ( در حال نوشتن نامه )
سالهاست که دارم روی این کتاب کار می کنم. ( تداوم عمل در زمان حال )
نکته: گاهی میان فعل "داشتن" و فعل اصلی فاصله می افتد.
نکته ی دوم:
اگر بخواهیم تأثیر سخن ما بیشتر شود و چه بسا شنونده و خواننده عین سخن ما را به خاطر بسپارد، باید جملاتمان کوتاه و رسا باشد.برای مهارت در این کار باید در حفظ اشعار و امثال و حکم و کلمات قصار و... بکوشیم و از آن ها بهره ببریم.
در کوتاه نویسی دقّت کنیم مطالب اصلی فراموش نشود.
"بیشتر بدانیم"
زمان ساختار مثال
ماضی ساده بن ماضی + شناسه
رفتم، رفتی، رفت، رفتیم، رفتید، رفتند
ماضی استمراری می+ ماضی ساده
می رفتم، می رفتی، می رفت
می رفتیم، می رفتید، می رفتند
ماضی نقلی
بن ماضی+ ه (صفت مفعولی)+
ام، ای، است، ایم، اید، اند + شناسه
رفته ام، رفته ای، رفته است
رفته ایم، رفته اید، رفته اند
ماضی بعید بن ماضی +ه (صفت مفعولی)+ بود+ شناسه
رفته بودم ، رفته بودی، رفته بود
رفته بودیم، رفته بودید، رفته بودند
ماضی التزامی بن ماضی + ه (صفت مفعولی)+ باش+ شناسه
رفته باشم، رفته باشی، رفته باشد
رفته باشیم، رفته باشید، رفته باشند
ماضی ملموس ماضی ساده ی داشتن+ ماضی استمراری فعل اصلی داشتم می رفتم، داشتی می رفتی، داشت می رفت، داشتیم
می رفتیم،داشتید،می رفتید،داشتندمی رفتند
مضارع ساده بن مضارع + شناسه
روم، روی، رود، رویم، روید، روند
مضارع اِخباری می+ مضارع ساده
می روم، می روی، می رود،
می رویم، می روید، می روند
مضارع التزامی ب + بن مضارع + شناسه
بروم، بروی، برود، برویم، بروید، بروند
مضارع ملموس مضارع ساده ی فعل داشتن+ مضارع اِخباری فعل اصلی
دارم می روم، داری می روی، دارد می رود،
داریم می رویم، دارید می روید، دارند می روند
مستقبل خواه + شناسه+ بن ماضی
خواهم رفت، خواهی رفت،خواهدرفت،
خواهیم رفت، خواهید رفت، خواهند رفت
نکته: "صفت مفعولی= بن ماضی+ه"
"فعل مضارع"
مضارع: فعلی است که معمولاً بر زمان حال یا آینده دلالت کند. مضارع در زبان فارسی سه گونه می باشد: مضارع اِخباری، مضارع التزامی، مضارع ملموس
حال ساده (مضارع ساده):
گاهی فعل های مضارع، بدون پیش جزءهای "می" و "ب" می آید.
« گویند مرا چو زاد مادر ... »
ساختار: "بن مضارع+شناسه «َ م، ی ، َد، یم، ید ، َند»"
مثال:خورم، خوری، خورد
خوریم، خورید،خورند
حال اِخباری ( مضارع اِخباری):
فعلی که وجود حالتی یا رویداد واقعهای را بطور قطعی در حال یا آینده نزدیک بیان میکند.
ساختار: "می+ بن مضارع+ شناسه « م، ی، د، یم، ید، ند»"
مثال: می خورم، می خوری، میخورد، می خوریم، می خورید، میخورند
حال التزامی ( مضارع التزامی):
فعلی که انجام آن با شک و تردید یا شرط و آرزو و ... همراه باشد.
ساختار: "ب + بن مضارع + شناسه"
مثال: بخورم، بخوری، بخورد،
برویم، بروید، بروند
مضارع ملموس:
وقتی به کار میرود که گوینده نویسنده بخواهد فعلی را که در شُرف وقوع یا در حال وقوع است بیان کند. و هم چنین تداوم عمل را در زمان حال می رساند.
ساختار: "مضارع ساده ی فعل داشتن+ مضارع اِخباری فعل اصلی"
مثال: دارم می خورم، داری می خوری، دارد می خورد، داریم می خوریم، دارید می خورید،
دارند می خورند
دارم می روم. ( در حالی که هنوز گوینده به راه نیفتاده است.)
دارم نامه می نویسم. ( در حال نوشتن نامه )
سالهاست که دارم روی این کتاب کار می کنم. ( تداوم عمل در زمان حال )
نکته: گاهی میان فعل "داشتن" و فعل اصلی فاصله می افتد.
نکته ی دوم:
اگر بخواهیم تأثیر سخن ما بیشتر شود و چه بسا شنونده و خواننده عین سخن ما را به خاطر بسپارد، باید جملاتمان کوتاه و رسا باشد.برای مهارت در این کار باید در حفظ اشعار و امثال و حکم و کلمات قصار و... بکوشیم و از آن ها بهره ببریم.
در کوتاه نویسی دقّت کنیم مطالب اصلی فراموش نشود.
"بیشتر بدانیم"
زمان ساختار مثال
ماضی ساده بن ماضی + شناسه
رفتم، رفتی، رفت، رفتیم، رفتید، رفتند
ماضی استمراری می+ ماضی ساده
می رفتم، می رفتی، می رفت
می رفتیم، می رفتید، می رفتند
ماضی نقلی
بن ماضی+ ه (صفت مفعولی)+
ام، ای، است، ایم، اید، اند + شناسه
رفته ام، رفته ای، رفته است
رفته ایم، رفته اید، رفته اند
ماضی بعید بن ماضی +ه (صفت مفعولی)+ بود+ شناسه
رفته بودم ، رفته بودی، رفته بود
رفته بودیم، رفته بودید، رفته بودند
ماضی التزامی بن ماضی + ه (صفت مفعولی)+ باش+ شناسه
رفته باشم، رفته باشی، رفته باشد
رفته باشیم، رفته باشید، رفته باشند
ماضی ملموس ماضی ساده ی داشتن+ ماضی استمراری فعل اصلی داشتم می رفتم، داشتی می رفتی، داشت می رفت، داشتیم
می رفتیم،داشتید،می رفتید،داشتندمی رفتند
مضارع ساده بن مضارع + شناسه
روم، روی، رود، رویم، روید، روند
مضارع اِخباری می+ مضارع ساده
می روم، می روی، می رود،
می رویم، می روید، می روند
مضارع التزامی ب + بن مضارع + شناسه
بروم، بروی، برود، برویم، بروید، بروند
مضارع ملموس مضارع ساده ی فعل داشتن+ مضارع اِخباری فعل اصلی
دارم می روم، داری می روی، دارد می رود،
داریم می رویم، دارید می روید، دارند می روند
مستقبل خواه + شناسه+ بن ماضی
خواهم رفت، خواهی رفت،خواهدرفت،
خواهیم رفت، خواهید رفت، خواهند رفت
نکته: "صفت مفعولی= بن ماضی+ه"
❤1
انواع ماضی و مضارع
1)ماضی ساده/ مطلق =بن ماضی+شناسه های ماضی:
ب)ماضی(گذشته):به فعلی گفته می شود که انجام گرفتن کاری یا پذیرفتن حالتی را در زمان گذشته می رساند.
1-ماضی ساده:بر انجام گرفتن کاری در زمان گذشته دلالت می کند که زمانش تمام شده باشد.
روش ساخت ماضی ساده:بن ماضی + شناسه
مثال:
گفتم، گفتی، گفت، گفتیم، گفتید،گفتند
رفتم/رفتی/ رفت/ رفتیم/ رفتید/ رفتند.
نکته: گاهی در قدیم برای زینت بخشیدن به فعل ماضی ساده پیشوند« ب» می افزودند : بگفت ای هوادار مسکین من
برفت انگبین یار شیرین من
٢)ماضی استمراری=می+ماضی ساده :
این فعل،بیش تر بر ادامه و تکرار کار در زمان گذشته،دلالت دارد.
می رفتم/ می رفتی/ می رفت/
می رفتیم/ می رفتید/ می رفتند
نکته 1:گاهی در قدیم به جای « می» از پیشوند « همی» استفاده می کردند :
همی کشت و همی گفت ای دریغا
که باید کشتن و هشتن در این دشت
نکته 2:گاهی درقدیم به جای«می»در اول فعل از پسوند«ی» در آخر فعل استفاده می شد :
کبوتران به طاعت ومطاوعت او روزگار گذاشتندی
3)ماضی نقلی=صفت مفعولی+ام.ای.(است).ایم.اید.اند :
رفته ام/ رفته ای/ رفته است/
رفته ایم/ رفته اید / رفته اند
نکته: شکل کامل فعل ماضی نقلی ( رفته استم / رفته استی و...) در قدیم گاهی مورد استفاده قرار میگرفت :
آن شنیدستی (شنیده ای) که از عشق نباید ترسید
4)ماضی بعید=صفت مفعولی+ بودم.بودی.بود.بودیم.بودید.بودند :
رفته بودم / رفته بودی / رفته بود /...
5)ماضی التزامی=صفت مفعولی+ باشم.باشی.باشد.باشیم.باشید.باشند :
رفته باشم/ رفته باشی/ رفته باشد/ ...
6 ) ماضی مستمر/ ملموس = داشت + شناسه + ماضی استمرای فعل اصلی :
داشتم میرفتم / داشتی میرفتی / داشت می رفت / ...
نکته: گاهی بین دو جزء کمکی و اصلی ماضی مستمر فاصله ایجاد می شود که نباید ما را به اشتباه بیندازد :
داشتم کم کم به او دل می بستم
(داشتم می بستم=ماضی مستمر)
7)مضارع اخباری:
از انجام گرفتن کاری در زمان حال یا آینده خبر می دهد.
روش ساخت مضارع اخباری:می +بن مضارع فعل اصلی +شناسه
مثال:
می دَوَم اول شخص مفرد
می دوی دوم.شخص مفرد
می دود سوم شخص مفرد
می دویم اول شخص جمع
می دوید دوم شخص جمع
می دوند سوم شخص جمع
می روم / می روی / میرود/...
نکته 1: گاهی در قدیم به جای پیشوند«می» از «همی» استفاده می شد:
همی گویم و گفته ام بارها
بود کیش من مهر دلدار ها
نکته2 :گاهی این فعل (چه در زمان حاضرچه در قدیم) بدون علامت خاص به کار برده می شود:
بگفت آن جا به صنعت در چه کوشند؟
بگفت اندوه خرند و جان فروشند.
(کوشند/خرند/ فروشند،مضارع اخباری هستند)
این کار مشکلاتی را با خود همراه دارد (دارد = مضارع اخباری)
نکته3 : گاهی در گذسته به جای «می» ا ز«ب» در ابتدای فعل استفاده می شد
8)مضارع التزامی= ب+بن مضارع+شناسه های مضارع:
2-مضارع التزامی:بر انجام کاری در زمان حال یا آینده،همراه با شک و تردید و امید و آرزو، دلالت می کند.
روش ساخت مضارع التزامی:
بــ +بن مضارع فعل اصلی +شناسه
مثال:
بدَوم، بدوی، بدود، بدویم، بدوید، بدوند
ببینم/ ببینی / ببیند / ...
نکته1: گاهی این فعل بدون پیشوند «ب» مورد استفاده قرار میگیرد:
اگر دستم رسد (برسد) بر چرخ گردون ...
نکته2 : گاهی به جای پیشود « ب» در اول فعل از « می» استفاده می شود و برای تشخیص این فعل از مضارع اخبای فقط باید به معنی آن توجه کرد:
زاغ گفت: من باری جای نگه دارم و می نگرم (بنگرم) تا چه کنند
نکته3: شکل ظاهری « سوم شخص مفرد ماضی استمراری » و « دوم شخص جمع مضارع اخباری » در برخی افعال شبه هم هستند و فقط باید در جمله تفاوت آنها را تشخیص داد:
می خرید(آن پسر هر روز کتاب می خرید «ماضی استمراری») و (شما همیشه کتاب
می خرید «مضارع اخباری»)
این نکته برای افعال زیر نیز صدق می کند:
دریدن/ خریدن/ لرزیدن/ سنجیدن/ لغزیدن/ پریدن / ...
نکته4:دوم شخص جمع مضارع التزامی و دوم شخص جمع فعل امر از نظر ظاهر کاملا شبیه هم هستند:
شاید به یزد بروید (مضارع التزامی)
به یزد بروید( امر)
9 )مضارع مستمر (ملموس):فعل های کمکی از مصدر «داشتن»
( دارم / داری / دارد / ....)+ مضارع اخباری:
دارم می روم/ داری می روی/ دارد می رود /...
نکته : گاهی هم بین جزء کمکی و اصلی مضارع مستمر فاصله ایجاد می شود:
دارم کم کم به موفقیتشان امیدوار می شوم
( دارم می شوم= مضارع مستمر)
9)آینده=خواهم.خواهی.خواهد.خواهیم.خواهید.خواهند+بن ماضی :
خواهم گفت / خواهی گفت/ خواهد گفت
خواهیم گفت/خواهید گفت/خواهند گفت
1)ماضی ساده/ مطلق =بن ماضی+شناسه های ماضی:
ب)ماضی(گذشته):به فعلی گفته می شود که انجام گرفتن کاری یا پذیرفتن حالتی را در زمان گذشته می رساند.
1-ماضی ساده:بر انجام گرفتن کاری در زمان گذشته دلالت می کند که زمانش تمام شده باشد.
روش ساخت ماضی ساده:بن ماضی + شناسه
مثال:
گفتم، گفتی، گفت، گفتیم، گفتید،گفتند
رفتم/رفتی/ رفت/ رفتیم/ رفتید/ رفتند.
نکته: گاهی در قدیم برای زینت بخشیدن به فعل ماضی ساده پیشوند« ب» می افزودند : بگفت ای هوادار مسکین من
برفت انگبین یار شیرین من
٢)ماضی استمراری=می+ماضی ساده :
این فعل،بیش تر بر ادامه و تکرار کار در زمان گذشته،دلالت دارد.
می رفتم/ می رفتی/ می رفت/
می رفتیم/ می رفتید/ می رفتند
نکته 1:گاهی در قدیم به جای « می» از پیشوند « همی» استفاده می کردند :
همی کشت و همی گفت ای دریغا
که باید کشتن و هشتن در این دشت
نکته 2:گاهی درقدیم به جای«می»در اول فعل از پسوند«ی» در آخر فعل استفاده می شد :
کبوتران به طاعت ومطاوعت او روزگار گذاشتندی
3)ماضی نقلی=صفت مفعولی+ام.ای.(است).ایم.اید.اند :
رفته ام/ رفته ای/ رفته است/
رفته ایم/ رفته اید / رفته اند
نکته: شکل کامل فعل ماضی نقلی ( رفته استم / رفته استی و...) در قدیم گاهی مورد استفاده قرار میگرفت :
آن شنیدستی (شنیده ای) که از عشق نباید ترسید
4)ماضی بعید=صفت مفعولی+ بودم.بودی.بود.بودیم.بودید.بودند :
رفته بودم / رفته بودی / رفته بود /...
5)ماضی التزامی=صفت مفعولی+ باشم.باشی.باشد.باشیم.باشید.باشند :
رفته باشم/ رفته باشی/ رفته باشد/ ...
6 ) ماضی مستمر/ ملموس = داشت + شناسه + ماضی استمرای فعل اصلی :
داشتم میرفتم / داشتی میرفتی / داشت می رفت / ...
نکته: گاهی بین دو جزء کمکی و اصلی ماضی مستمر فاصله ایجاد می شود که نباید ما را به اشتباه بیندازد :
داشتم کم کم به او دل می بستم
(داشتم می بستم=ماضی مستمر)
7)مضارع اخباری:
از انجام گرفتن کاری در زمان حال یا آینده خبر می دهد.
روش ساخت مضارع اخباری:می +بن مضارع فعل اصلی +شناسه
مثال:
می دَوَم اول شخص مفرد
می دوی دوم.شخص مفرد
می دود سوم شخص مفرد
می دویم اول شخص جمع
می دوید دوم شخص جمع
می دوند سوم شخص جمع
می روم / می روی / میرود/...
نکته 1: گاهی در قدیم به جای پیشوند«می» از «همی» استفاده می شد:
همی گویم و گفته ام بارها
بود کیش من مهر دلدار ها
نکته2 :گاهی این فعل (چه در زمان حاضرچه در قدیم) بدون علامت خاص به کار برده می شود:
بگفت آن جا به صنعت در چه کوشند؟
بگفت اندوه خرند و جان فروشند.
(کوشند/خرند/ فروشند،مضارع اخباری هستند)
این کار مشکلاتی را با خود همراه دارد (دارد = مضارع اخباری)
نکته3 : گاهی در گذسته به جای «می» ا ز«ب» در ابتدای فعل استفاده می شد
8)مضارع التزامی= ب+بن مضارع+شناسه های مضارع:
2-مضارع التزامی:بر انجام کاری در زمان حال یا آینده،همراه با شک و تردید و امید و آرزو، دلالت می کند.
روش ساخت مضارع التزامی:
بــ +بن مضارع فعل اصلی +شناسه
مثال:
بدَوم، بدوی، بدود، بدویم، بدوید، بدوند
ببینم/ ببینی / ببیند / ...
نکته1: گاهی این فعل بدون پیشوند «ب» مورد استفاده قرار میگیرد:
اگر دستم رسد (برسد) بر چرخ گردون ...
نکته2 : گاهی به جای پیشود « ب» در اول فعل از « می» استفاده می شود و برای تشخیص این فعل از مضارع اخبای فقط باید به معنی آن توجه کرد:
زاغ گفت: من باری جای نگه دارم و می نگرم (بنگرم) تا چه کنند
نکته3: شکل ظاهری « سوم شخص مفرد ماضی استمراری » و « دوم شخص جمع مضارع اخباری » در برخی افعال شبه هم هستند و فقط باید در جمله تفاوت آنها را تشخیص داد:
می خرید(آن پسر هر روز کتاب می خرید «ماضی استمراری») و (شما همیشه کتاب
می خرید «مضارع اخباری»)
این نکته برای افعال زیر نیز صدق می کند:
دریدن/ خریدن/ لرزیدن/ سنجیدن/ لغزیدن/ پریدن / ...
نکته4:دوم شخص جمع مضارع التزامی و دوم شخص جمع فعل امر از نظر ظاهر کاملا شبیه هم هستند:
شاید به یزد بروید (مضارع التزامی)
به یزد بروید( امر)
9 )مضارع مستمر (ملموس):فعل های کمکی از مصدر «داشتن»
( دارم / داری / دارد / ....)+ مضارع اخباری:
دارم می روم/ داری می روی/ دارد می رود /...
نکته : گاهی هم بین جزء کمکی و اصلی مضارع مستمر فاصله ایجاد می شود:
دارم کم کم به موفقیتشان امیدوار می شوم
( دارم می شوم= مضارع مستمر)
9)آینده=خواهم.خواهی.خواهد.خواهیم.خواهید.خواهند+بن ماضی :
خواهم گفت / خواهی گفت/ خواهد گفت
خواهیم گفت/خواهید گفت/خواهند گفت
نصب این برنامه برای آموزش ادبیات و سایر دروس در همه پایه مفید هست.
http://www.alefba-app.ir/download/appfromandroid/32287
http://www.alefba-app.ir/download/appfromandroid/32287
Alphabet
Download alphabet app
In this one-minute video, you will see how the Alphabet app works. You can download the app from www.alefba-app.com website.
فرق ضمیر وشناسه این است که شناسه به فعل متصل می شود ولی ضمیر به غیر فعل. مثلا کتابم یعنی کتاب من که در اینجا من وابسته پسین ومضاف الیه است. پس میم در کتابم وابسته پسین ومضاف الیه است.
رفتم: یعنی من رفتم، من نهاد و دراینجا فاعل است.
رفتم: یعنی من رفتم، من نهاد و دراینجا فاعل است.
نکات املایی :
1- هنگام نوشتن املا، به انتخاب قلم و کاغذ مناسب، فاصله ی چشم با کاغذ، درست نوشتن و شیوه ی صحیح به دست گرفتن قلم، توجه شود.
2- باید توجه داشته باشیم، در نوشتن املا، صدا و حروف پایانی کلمات به ویژه افعال را حذف نکنیم مانند نوشتن«آن ها رفتن» به جای «آن ها رفتند».
3- در املای کلمات مرکب، نوشتن دو شکل (جدا نویسی و سر هم نویسی) درست است. مانند: خوش حال / خوشحال، کتاب خانه / کتابخانه
4-پس از تصحیح املا، در نوشتن شکل صحیح غلط های املایی، بهتر است آن ها را در جمله به کار ببریم.
5- هر گاه واژه هایی به کلماتی هم چون عیسی، موسی و... افزوده شوند ، شکل املایی این گونه کلمه ها با الف نوشته می شود؛ مانند عیسای مسیح
6- در نوشتن واژه های عربی مانند انشاء، املاء، اجراء و ... بهتر است همزه ی پایانی حذف وبه شکل انشا، املا و اجرا نوشته شود.
7- تلفّظ برخی از حروف پر کاربرد با شکل نوشتاری آن ها متفاوت است. ناگزیر باید تصویر املای صحیح این کلمات را به ذهن بسپاریم؛ مانند : بالاخره، بالعکس، بالفعل و بالاجبار.
8- برخی از غلط های املایی و شکل درست آن ها را در نمودار زیر می بینیم :
نادرست درست
ازدهام ازدحام
وهله وحله
ترجیه ترجیح
موجّح موجّه
راجبِ/ راجِ به راجع به
سپاس گذار. سپاس گزار
9- تشخیص شکل املایی درست « کلمات هم آوا » به کمک معنا و کاربرد آن ها در جمله، امکان پذیر است. به معنا و املای صحیح واژه های زیر توجه کنید:
امل : آرزو
عمل : کار
عمارت : آباد کردن
امارت : فرمانروایی
منصوب : گمارده شده
منسوب : نسبت داده شده
مسطور : نوشته شده
مستور : پوشیده شده
سفیر : فرستاده
صفیر : صدا و صوت
10- « گذار » در کلماتی مانند بنیان گذاری، قانون گذاری و قیمت گذاری به معنای قرار دادن، وضع کردن و تعیین کردن است. امّا «گزار» در کلماتی مانند نمازگزار، خدمت گزار و سپاس گزار به معنای به جا آوردن و ادا کردن است. هنگام نوشتن املای درست این کلمات باید توجّه داشته باشیم .
1- هنگام نوشتن املا، به انتخاب قلم و کاغذ مناسب، فاصله ی چشم با کاغذ، درست نوشتن و شیوه ی صحیح به دست گرفتن قلم، توجه شود.
2- باید توجه داشته باشیم، در نوشتن املا، صدا و حروف پایانی کلمات به ویژه افعال را حذف نکنیم مانند نوشتن«آن ها رفتن» به جای «آن ها رفتند».
3- در املای کلمات مرکب، نوشتن دو شکل (جدا نویسی و سر هم نویسی) درست است. مانند: خوش حال / خوشحال، کتاب خانه / کتابخانه
4-پس از تصحیح املا، در نوشتن شکل صحیح غلط های املایی، بهتر است آن ها را در جمله به کار ببریم.
5- هر گاه واژه هایی به کلماتی هم چون عیسی، موسی و... افزوده شوند ، شکل املایی این گونه کلمه ها با الف نوشته می شود؛ مانند عیسای مسیح
6- در نوشتن واژه های عربی مانند انشاء، املاء، اجراء و ... بهتر است همزه ی پایانی حذف وبه شکل انشا، املا و اجرا نوشته شود.
7- تلفّظ برخی از حروف پر کاربرد با شکل نوشتاری آن ها متفاوت است. ناگزیر باید تصویر املای صحیح این کلمات را به ذهن بسپاریم؛ مانند : بالاخره، بالعکس، بالفعل و بالاجبار.
8- برخی از غلط های املایی و شکل درست آن ها را در نمودار زیر می بینیم :
نادرست درست
ازدهام ازدحام
وهله وحله
ترجیه ترجیح
موجّح موجّه
راجبِ/ راجِ به راجع به
سپاس گذار. سپاس گزار
9- تشخیص شکل املایی درست « کلمات هم آوا » به کمک معنا و کاربرد آن ها در جمله، امکان پذیر است. به معنا و املای صحیح واژه های زیر توجه کنید:
امل : آرزو
عمل : کار
عمارت : آباد کردن
امارت : فرمانروایی
منصوب : گمارده شده
منسوب : نسبت داده شده
مسطور : نوشته شده
مستور : پوشیده شده
سفیر : فرستاده
صفیر : صدا و صوت
10- « گذار » در کلماتی مانند بنیان گذاری، قانون گذاری و قیمت گذاری به معنای قرار دادن، وضع کردن و تعیین کردن است. امّا «گزار» در کلماتی مانند نمازگزار، خدمت گزار و سپاس گزار به معنای به جا آوردن و ادا کردن است. هنگام نوشتن املای درست این کلمات باید توجّه داشته باشیم .
درس یازدهم: پرچم داران صفحه 81
شکوهمند: باعظمت، پرافتخار
عزّت: سرافرازی، ارجمند
پیکر: جسم، هیکل
گستاخی: بی پروایی، بی حیایی، پررویی
بنیان: پایه، اساس
ایام: روزها
گزند: آسیب، صدمه
سرافراز: سربلند
پاسداری: نگاه داشتن، مراقبت کردن
تازش: حمله
همّت: تلاش، اراده، سعی
دلیری: شجاعت
حامیان: حمایت کنندگان
شادابی: طراوت، تازگی
رشید: خوش قد و قامت
تعهّد: پیمان بستن، به عهده گرفتن، مسئولیت پذیری
آیین: دین، کیش
زیور: عامل و وسیله زیبایی
مایه ی: باعث
قلل: ج قله، قله ها
حب: دوست داشتن
مأوا: پناهگاه
نوآوری: ابداع، کارنو کردن
عرصه: میدان، قلمرو
منش: خوی، عادت
خیل: جمع، گروه، دسته
پهنه: عرصه، گستره
دلاوران: شجاعان
مسکن: محل آرامش
جان و تن: روح و جسم
مهر: محبت و علاقه
اهریمن: دشمن، شیطان
شعرخوانی صفحه 86 شمایل: چهره، شکل
فروتن: متواضع، خاکی
کُهنسال: پیر
خوف: ترس، وحشت
مجمع الجزایر:مجموعه ای ازچند جزیره که درکنارهم قراردارند
موّاج: خروشان
مؤدّب: با ادب
پوپک: هدهد
رویین تن: کسی که بدنی قوی و آسیب ناپذیر دارد
به غایت: بی نهایت، بسیار زیاد
جرأت مند: شجاع
مجمع الجزایر: مجموعه ای از چند جزیره که کنار هم قرار دارند
درس دوازدهم: شیرحق صفحه 90
اخلاص: عقیده پاک داشتن، پاکی نیّت منّزه: پاک و بی عیب
دَغَل: فریب کاری، نادرستی
غزا: جنگ
شتافت: تندرفتن
خَدو: آب دهان
نبیّ: پیامبر
افکند: انداخت
کاهلی: سُستی، تنبلی
زین: از این
عمل: کار
عفو: بخشش
بی محل: نامناسب، نابجا
تیغ تیز: شمشیرتیز
افراشتی: بلند کردی
پی: پشت، دنبال
فعل: کار
گوا: گواه، دلیل، شاهد
هوا: هوس، میل نفس
آز: طمع
نهان: پنهان
سزا: شایسته
شهوت: میل و خواهش نفس(اماره: بد، شیطانی)
حکایت: ان شاءالله صفحه 93
دِرَم: واحدپول
درعقیدتش: در عقیده اش، در ایمانش
خَزفروشان: بازار پوستین فروشان
اِن شأءالله: اگر خدابخواهد
حاجت: نیاز
طرّاری: دزدی، جیب بری
حیلت: فریب و نیرنگ
خِلل: آسیب، تباهی، نقص و ضعف
واقف: آگاه
خجل وار: خجالت زده
به اتفاق: اتفاقاً
زر: طلا
موضع: جایگاه، موقع، مکان
درس سیزدهم: ادبیات انقلاب صفحه 94 معاصر: هم دوره، هم عصر وحدت:یکپارچگی
استقلال: وابسته نبودن
قیام: به پا خاستن، برخاستن
تعالیم: آموزش، آموخته ها
باطن: درون و ذات
پیشوایی: رهبری
دوگانگی: تفرقه، جدایی
انسجام: محکم بودن، هماهنگی
مقصود: هدف
منش: اخلاق و رفتار
بنیاد: پایه، اساس
معیار: شاخصه، وسیله سنجش
بنیان گذار: ایجاد کننده
انقلاب: تغییر
جلوه: ظاهر، شکل- جلوه ای: شکلی
ایثار: دیگری را برخود ترجیح دادن
ولایت: رهبری دینی، سرپرستی
حماسه: دلیری، شجاعت
رشادت: دلیری
جلوه گر: نمایان، ظاهر
فرزانه: دانشمند، خردمند
زایا: نتیجه دهنده، بارور
نظم: شعر
نثر: نوشته عادی
شرافت: بزرگواری و نجابت
کرامت: بخشندگی و جوانمردی
فضیلت: خوبی های اخلاقی
رادمردی: جوانمردی
محتوا: درون مایه، معنی
درس چهاردهم: یاد حسین صفحه 99
تف: گرما و حرارت
کام: دهان
یک سر: سراسر، بطور کلی
دود دل، آه و سوز و آتش دل
خامه: قلم
رقم کرد: نوشت
خسرو: شاه، بزرگ و سرور
غرقه: درآب فرو رفته، غرق شده
دیده: چشم
بحر: دریا
بر: بیابان، صحرا
فتد: افتد
عطشان: تشنه
اکبر و اصغر: بزرگ و کوچک
شط: رود بزرگ
کوثر: چشمه در بهشت
کلک: قلم
محشر: صحرای قیامت
مکرّر: پی درپی، تکراراً
شکوهمند: باعظمت، پرافتخار
عزّت: سرافرازی، ارجمند
پیکر: جسم، هیکل
گستاخی: بی پروایی، بی حیایی، پررویی
بنیان: پایه، اساس
ایام: روزها
گزند: آسیب، صدمه
سرافراز: سربلند
پاسداری: نگاه داشتن، مراقبت کردن
تازش: حمله
همّت: تلاش، اراده، سعی
دلیری: شجاعت
حامیان: حمایت کنندگان
شادابی: طراوت، تازگی
رشید: خوش قد و قامت
تعهّد: پیمان بستن، به عهده گرفتن، مسئولیت پذیری
آیین: دین، کیش
زیور: عامل و وسیله زیبایی
مایه ی: باعث
قلل: ج قله، قله ها
حب: دوست داشتن
مأوا: پناهگاه
نوآوری: ابداع، کارنو کردن
عرصه: میدان، قلمرو
منش: خوی، عادت
خیل: جمع، گروه، دسته
پهنه: عرصه، گستره
دلاوران: شجاعان
مسکن: محل آرامش
جان و تن: روح و جسم
مهر: محبت و علاقه
اهریمن: دشمن، شیطان
شعرخوانی صفحه 86 شمایل: چهره، شکل
فروتن: متواضع، خاکی
کُهنسال: پیر
خوف: ترس، وحشت
مجمع الجزایر:مجموعه ای ازچند جزیره که درکنارهم قراردارند
موّاج: خروشان
مؤدّب: با ادب
پوپک: هدهد
رویین تن: کسی که بدنی قوی و آسیب ناپذیر دارد
به غایت: بی نهایت، بسیار زیاد
جرأت مند: شجاع
مجمع الجزایر: مجموعه ای از چند جزیره که کنار هم قرار دارند
درس دوازدهم: شیرحق صفحه 90
اخلاص: عقیده پاک داشتن، پاکی نیّت منّزه: پاک و بی عیب
دَغَل: فریب کاری، نادرستی
غزا: جنگ
شتافت: تندرفتن
خَدو: آب دهان
نبیّ: پیامبر
افکند: انداخت
کاهلی: سُستی، تنبلی
زین: از این
عمل: کار
عفو: بخشش
بی محل: نامناسب، نابجا
تیغ تیز: شمشیرتیز
افراشتی: بلند کردی
پی: پشت، دنبال
فعل: کار
گوا: گواه، دلیل، شاهد
هوا: هوس، میل نفس
آز: طمع
نهان: پنهان
سزا: شایسته
شهوت: میل و خواهش نفس(اماره: بد، شیطانی)
حکایت: ان شاءالله صفحه 93
دِرَم: واحدپول
درعقیدتش: در عقیده اش، در ایمانش
خَزفروشان: بازار پوستین فروشان
اِن شأءالله: اگر خدابخواهد
حاجت: نیاز
طرّاری: دزدی، جیب بری
حیلت: فریب و نیرنگ
خِلل: آسیب، تباهی، نقص و ضعف
واقف: آگاه
خجل وار: خجالت زده
به اتفاق: اتفاقاً
زر: طلا
موضع: جایگاه، موقع، مکان
درس سیزدهم: ادبیات انقلاب صفحه 94 معاصر: هم دوره، هم عصر وحدت:یکپارچگی
استقلال: وابسته نبودن
قیام: به پا خاستن، برخاستن
تعالیم: آموزش، آموخته ها
باطن: درون و ذات
پیشوایی: رهبری
دوگانگی: تفرقه، جدایی
انسجام: محکم بودن، هماهنگی
مقصود: هدف
منش: اخلاق و رفتار
بنیاد: پایه، اساس
معیار: شاخصه، وسیله سنجش
بنیان گذار: ایجاد کننده
انقلاب: تغییر
جلوه: ظاهر، شکل- جلوه ای: شکلی
ایثار: دیگری را برخود ترجیح دادن
ولایت: رهبری دینی، سرپرستی
حماسه: دلیری، شجاعت
رشادت: دلیری
جلوه گر: نمایان، ظاهر
فرزانه: دانشمند، خردمند
زایا: نتیجه دهنده، بارور
نظم: شعر
نثر: نوشته عادی
شرافت: بزرگواری و نجابت
کرامت: بخشندگی و جوانمردی
فضیلت: خوبی های اخلاقی
رادمردی: جوانمردی
محتوا: درون مایه، معنی
درس چهاردهم: یاد حسین صفحه 99
تف: گرما و حرارت
کام: دهان
یک سر: سراسر، بطور کلی
دود دل، آه و سوز و آتش دل
خامه: قلم
رقم کرد: نوشت
خسرو: شاه، بزرگ و سرور
غرقه: درآب فرو رفته، غرق شده
دیده: چشم
بحر: دریا
بر: بیابان، صحرا
فتد: افتد
عطشان: تشنه
اکبر و اصغر: بزرگ و کوچک
شط: رود بزرگ
کوثر: چشمه در بهشت
کلک: قلم
محشر: صحرای قیامت
مکرّر: پی درپی، تکراراً
درس شانزدهم: کودکان سنگ صفحه 112 مأوا: پناهگاه، جایگاه
حب الوطن: میهن دوستی، عشق به سرزمین
لحن: آواز، آهنگ صدا
بیمناک: ترسیده، ترسان
صیاد: شکارچی
سنگدل: بیرحم
سرکشی: نافرمانی، سرپیچی
سدرةالمنتهی: درختی درآسمان هفتم است که درسوره ی نجم از آن یاد شده است
بتازید: حمله کنید
بشارت: مژده دادن
مزدور:کسی که تحت فرمان حاکم ستمگر
کارمی کند، سرسپرده
چونان: مثل، مانند
درنگ: صبر، تحمّل
حماسه: دلیری، شجاعت
استوار: محکم
گستره: میدان، عرصه
مهیّا: آماده، حاضر
بارور:محصول دادن،ثمره دادن، میوه دار شدن
دوزخ: جهنم
افق: محل طلوع خورشید، کناره آسمان پرفروغ: پرنور
رخساره: چهره، صورت
سدرةالمنتهی: درختی درآسمان هفتم است که درسوره ی نجم از آن یاد شده است
بتازید: حمله کنید
بشارت: مژده دادن
مزدور:کسی که تحت فرمان حاکم ستمگر
کارمی کند، سرسپرده
چونان: مثل، مانند
درنگ: صبر، تحمّل
حماسه: دلیری، شجاعت
استوار: محکم
گستره: میدان، عرصه
مهیّا: آماده، حاضر
بارور:محصول دادن،ثمره دادن، میوه دار شدن
دوزخ: جهنم
افق: محل طلوع خورشید، کناره آسمان پرفروغ: پرنور رخساره: چهره، صورت
درس هفدهم: راه خوشبختی صفحه 118
جزر: پایین رفتن آب دریا
مد: بالا آمدن آب دریا
مقصود: هدف
مسلماً: قطعاً، بی گمان
بسا: چه بسیار
غنیمت: بهره بردن، فرصت شمردن
غفلت: فراموش کردن، بی خبری
بیم: ترس
تاب: تحمل
فرط: زیادی، شدّت
مسرور: شاد، خوشحال
توکل: کار خود را به خدا واگذارکردن افعال: فعل ها، کارها
عجول: شتابان
تأمّل: اندیشیدن
تعّلل: بهانه آوردن، معطل کردن
اضطراب: دلهره و دلواپسی
منحرف: ازراه راست کج شده
متانت: استواری، سنگینی، وقار
شِعار: پیشه، راه و روش، عادت
پرخوف و خطر: ترسناک و خطرناک حسرت: افسوس، دریغ
کائنات: موجودات عالم
ندامت، پشیمانی
می گزیم: گاز می گیریم
ثمر: نتیجه، اثر، میوه
پاس داشتن: قدر دانستن موفّق و مؤیّد و پیروز باشید
حب الوطن: میهن دوستی، عشق به سرزمین
لحن: آواز، آهنگ صدا
بیمناک: ترسیده، ترسان
صیاد: شکارچی
سنگدل: بیرحم
سرکشی: نافرمانی، سرپیچی
سدرةالمنتهی: درختی درآسمان هفتم است که درسوره ی نجم از آن یاد شده است
بتازید: حمله کنید
بشارت: مژده دادن
مزدور:کسی که تحت فرمان حاکم ستمگر
کارمی کند، سرسپرده
چونان: مثل، مانند
درنگ: صبر، تحمّل
حماسه: دلیری، شجاعت
استوار: محکم
گستره: میدان، عرصه
مهیّا: آماده، حاضر
بارور:محصول دادن،ثمره دادن، میوه دار شدن
دوزخ: جهنم
افق: محل طلوع خورشید، کناره آسمان پرفروغ: پرنور
رخساره: چهره، صورت
سدرةالمنتهی: درختی درآسمان هفتم است که درسوره ی نجم از آن یاد شده است
بتازید: حمله کنید
بشارت: مژده دادن
مزدور:کسی که تحت فرمان حاکم ستمگر
کارمی کند، سرسپرده
چونان: مثل، مانند
درنگ: صبر، تحمّل
حماسه: دلیری، شجاعت
استوار: محکم
گستره: میدان، عرصه
مهیّا: آماده، حاضر
بارور:محصول دادن،ثمره دادن، میوه دار شدن
دوزخ: جهنم
افق: محل طلوع خورشید، کناره آسمان پرفروغ: پرنور رخساره: چهره، صورت
درس هفدهم: راه خوشبختی صفحه 118
جزر: پایین رفتن آب دریا
مد: بالا آمدن آب دریا
مقصود: هدف
مسلماً: قطعاً، بی گمان
بسا: چه بسیار
غنیمت: بهره بردن، فرصت شمردن
غفلت: فراموش کردن، بی خبری
بیم: ترس
تاب: تحمل
فرط: زیادی، شدّت
مسرور: شاد، خوشحال
توکل: کار خود را به خدا واگذارکردن افعال: فعل ها، کارها
عجول: شتابان
تأمّل: اندیشیدن
تعّلل: بهانه آوردن، معطل کردن
اضطراب: دلهره و دلواپسی
منحرف: ازراه راست کج شده
متانت: استواری، سنگینی، وقار
شِعار: پیشه، راه و روش، عادت
پرخوف و خطر: ترسناک و خطرناک حسرت: افسوس، دریغ
کائنات: موجودات عالم
ندامت، پشیمانی
می گزیم: گاز می گیریم
ثمر: نتیجه، اثر، میوه
پاس داشتن: قدر دانستن موفّق و مؤیّد و پیروز باشید
بخش اول؛تاریخ ادبیات
این حکایت از کتاب«اَسرارالتوحید» انتخاب شده است.این کتاب در مورد فرد عارفی به نام«شیخ ابوسعید ابوالخیر»نوشته شده است.نوه شیخ ابوسعید یعنی«محمد بن منوّر»،در قرن 6 هجری قمری،این کتاب را تألیف کرده است.
محتوای این حکایت به مغرور نشدن در زندگی اشاره دارد.یعنی چنانچه زندگی روی خوشی به ما نشان داد و نعمت های الهی به سوی ما سرازیر شدند،به کسب آن ها مغرور نشویم،از صاحب اصلی آن نعمت ها شاکر باشیم و همواره به خاطر داشته باشیم که از کجا به کجا رسیده ایم.
نثر این درس،ساده است و واژگان کهنه و قدیمی مثل: جولاهه،جولاهگان را به کار برده است.هم چنین از ترکیبهایی استفاده کرده که امروزه تحول معنایی یافته اند.مثلاً در این متن،به غلط نیفتم،به معنی به اشتباه نیفتادن یا اشتباه نکردن است در حالی که امروزه به غلط افتادن(به غلط کاری افتادن)به معنی عذرخواهی کردن،رایج است.
نکته دیگر،استفاده از واژه های مخففی مانند: برون(بیرون)،بدان(به آن)می باشد.به علاوه فعل(شد)به معنای(رفت)و کاربرد ماضی استمراری کهن(آمدی)به جای(می آمد) و حرف(را)در معنای حرف اضافه(به)و فعلهای پیشوندی(در شدن)است.
بخش سوم: معنی واژه ها و نکات دستوری
جولاهه:بافنده
بامداد:صبح
برخاستی:برمی خاست،بلند می شد
در آنجا شدی:به آنجا وارد می شد ساعتی:یک ساعت
بودی:می ماند
برون آمدی:بیرون می آمد
نزدیکِ:پیشِ
امیر را:به امیر
خاطر به آن شد:به فکرش افتاد
در پسِ:به دنبالِ
در شد:وارد شد،رفت
چنان که جولاهگان را باشد:آن گونه که لازمه شغل بافندگان است
دولت:خوشبختی
مرا هست:دارم
ابتدای خویش:گذشته خود
به غلط نیفتم:اشتباه نکنم.
این حکایت از کتاب«اَسرارالتوحید» انتخاب شده است.این کتاب در مورد فرد عارفی به نام«شیخ ابوسعید ابوالخیر»نوشته شده است.نوه شیخ ابوسعید یعنی«محمد بن منوّر»،در قرن 6 هجری قمری،این کتاب را تألیف کرده است.
محتوای این حکایت به مغرور نشدن در زندگی اشاره دارد.یعنی چنانچه زندگی روی خوشی به ما نشان داد و نعمت های الهی به سوی ما سرازیر شدند،به کسب آن ها مغرور نشویم،از صاحب اصلی آن نعمت ها شاکر باشیم و همواره به خاطر داشته باشیم که از کجا به کجا رسیده ایم.
نثر این درس،ساده است و واژگان کهنه و قدیمی مثل: جولاهه،جولاهگان را به کار برده است.هم چنین از ترکیبهایی استفاده کرده که امروزه تحول معنایی یافته اند.مثلاً در این متن،به غلط نیفتم،به معنی به اشتباه نیفتادن یا اشتباه نکردن است در حالی که امروزه به غلط افتادن(به غلط کاری افتادن)به معنی عذرخواهی کردن،رایج است.
نکته دیگر،استفاده از واژه های مخففی مانند: برون(بیرون)،بدان(به آن)می باشد.به علاوه فعل(شد)به معنای(رفت)و کاربرد ماضی استمراری کهن(آمدی)به جای(می آمد) و حرف(را)در معنای حرف اضافه(به)و فعلهای پیشوندی(در شدن)است.
بخش سوم: معنی واژه ها و نکات دستوری
جولاهه:بافنده
بامداد:صبح
برخاستی:برمی خاست،بلند می شد
در آنجا شدی:به آنجا وارد می شد ساعتی:یک ساعت
بودی:می ماند
برون آمدی:بیرون می آمد
نزدیکِ:پیشِ
امیر را:به امیر
خاطر به آن شد:به فکرش افتاد
در پسِ:به دنبالِ
در شد:وارد شد،رفت
چنان که جولاهگان را باشد:آن گونه که لازمه شغل بافندگان است
دولت:خوشبختی
مرا هست:دارم
ابتدای خویش:گذشته خود
به غلط نیفتم:اشتباه نکنم.
راه نیک بختی صفحه 49
زین گفته سعادت تو جویم
پس یاد بگیر هرچه گویم
از این گفته ها، سعادت و خوشبختی تو را می خواهم پس هرچه را که می گویم یادبگیر.
می باش به عمر خود سحر خیز
وز خواب سحرگهان بپرهیز
در طول عمر خود همیشه سحر خیز باش و از خواب صبح گاهی دوری کن.
با مادر خویش مهربان باش
آماده ی خدمتش به جان باش
با مادر خودت با مهربانی رفتار کن و با جان و دل آماده ی خدمت کردن به او باش
با چشم ادب نگر پدر را
از گفته ی او مپیچ سر را
همیشه با دیده ی ادب و احترام به پدرت نگاه کن و هیچگاه از حرف هایش سرپیچی نکن.
چون این دو شوند از تو خرسند
خرسند شود ز تو خداوند
اگر پدر و مادرت از تو راضی باشند خداوند هم از تو راضی می شود.
چون با ادب و تمیز باشی
پیش همه کس عزیز باشی
اگر با ادب و تمیز باشی همه با احترام و عزت با تو رفتار می کنند.
می کوش که هرچه گوید استاد
گیری همه را به چابکی یاد
تلاش و کوشش کن که هرچه استادت می گوید با سرعت و زرنگی یاد بگیری.
زنهار مگو سخن به جز راست
هرچند تورا در آن ضرر هاست
آگاه باش و هیچوقت دروغ نگو حتی اگر راستگویی برایت ضرر هایی داشته باشد.
هر شب که روی به جامه خواب
کن نیک تأمل اندر این باب
هرشب که در رخت خواب میروی در این باره خوب فکر کن (کارهایی که کرده ای ).
کان روز به علم تو چه افزود
وز کرده خود چه برده ای سود
فکر کن که آنروز چه چیزی بر علمت اضافه شده و از کارهایی که کردی چه سودی برده ای.
روزی که در آن نکرده ای کار
آن روز ز عمر خود مشمار
در آن روز که کار مفیدی انجام نداده ای آن روز را جز روز های عمر خود قرار نده.
ایرج میرزا
زین گفته سعادت تو جویم
پس یاد بگیر هرچه گویم
از این گفته ها، سعادت و خوشبختی تو را می خواهم پس هرچه را که می گویم یادبگیر.
می باش به عمر خود سحر خیز
وز خواب سحرگهان بپرهیز
در طول عمر خود همیشه سحر خیز باش و از خواب صبح گاهی دوری کن.
با مادر خویش مهربان باش
آماده ی خدمتش به جان باش
با مادر خودت با مهربانی رفتار کن و با جان و دل آماده ی خدمت کردن به او باش
با چشم ادب نگر پدر را
از گفته ی او مپیچ سر را
همیشه با دیده ی ادب و احترام به پدرت نگاه کن و هیچگاه از حرف هایش سرپیچی نکن.
چون این دو شوند از تو خرسند
خرسند شود ز تو خداوند
اگر پدر و مادرت از تو راضی باشند خداوند هم از تو راضی می شود.
چون با ادب و تمیز باشی
پیش همه کس عزیز باشی
اگر با ادب و تمیز باشی همه با احترام و عزت با تو رفتار می کنند.
می کوش که هرچه گوید استاد
گیری همه را به چابکی یاد
تلاش و کوشش کن که هرچه استادت می گوید با سرعت و زرنگی یاد بگیری.
زنهار مگو سخن به جز راست
هرچند تورا در آن ضرر هاست
آگاه باش و هیچوقت دروغ نگو حتی اگر راستگویی برایت ضرر هایی داشته باشد.
هر شب که روی به جامه خواب
کن نیک تأمل اندر این باب
هرشب که در رخت خواب میروی در این باره خوب فکر کن (کارهایی که کرده ای ).
کان روز به علم تو چه افزود
وز کرده خود چه برده ای سود
فکر کن که آنروز چه چیزی بر علمت اضافه شده و از کارهایی که کردی چه سودی برده ای.
روزی که در آن نکرده ای کار
آن روز ز عمر خود مشمار
در آن روز که کار مفیدی انجام نداده ای آن روز را جز روز های عمر خود قرار نده.
ایرج میرزا
حکایت خودشناسی صفحه 58
تاریخ ادبیات:
این حکایت از کتاب«اَسرارالتوحید» انتخاب شده است.
این کتاب در مورد فرد عارفی به نام«شیخ ابوسعید ابوالخیر»نوشته شده است.نوه شیخ ابوسعید یعنی«محمد بن منوّر»،در قرن 6 هجری قمری،این کتاب را تألیف کرده است.
تحلیل محتوایی و ساختاری:
محتوای این حکایت به مغرور نشدن در زندگی اشاره دارد.یعنی چنانچه زندگی روی خوشی به ما نشان داد و نعمت های الهی به سوی ما سرازیر شدند،به کسب آن ها مغرور نشویم،از صاحب اصلی آن نعمت ها شاکر باشیم و همواره به خاطر داشته باشیم که از کجا به کجا رسیده ایم.
نثر این درس،ساده است و واژگان کهنه و قدیمی مثل: جولاهه،جولاهگان را به کار برده است.هم چنین از ترکیبهایی استفاده کرده که امروزه تحول معنایی یافته اند.مثلاً در این متن،به غلط نیفتم،به معنی به اشتباه نیفتادن یا اشتباه نکردن است در حالی که امروزه به غلط افتادن(به غلط کاری افتادن)به معنی عذرخواهی کردن،رایج است.
نکته دیگر،استفاده از واژه های مخففی مانند: برون(بیرون)،بدان(به آن)می باشد.به علاوه فعل(شد)به معنای(رفت)و کاربرد ماضی استمراری کهن(آمدی)به جای(می آمد) و حرف(را)در معنای حرف اضافه(به)و فعلهای پیشوندی(در شدن)است.
معنی واژه ها و نکات دستوری
جولاهه:بافنده
بامداد:صبح
برخاستی:برمی خاست،بلند می شد
در آنجا شدی:به آنجا وارد می شد
ساعتی:یک ساعت
بودی:می ماند
برون آمدی:بیرون می آمد
نزدیکِ:پیشِ
امیر را:به امیر
خاطر به آن شد:به فکرش افتاد
در پسِ:به دنبالِ
در شد:وارد شد،رفت
چنان که جولاهگان را باشد:آن گونه که لازمه شغل بافندگان است
دولت:خوشبختی
مرا هست:دارم
ابتدای خویش:گذشته خود
به غلط نیفتم:اشتباه نکنم.
تاریخ ادبیات:
این حکایت از کتاب«اَسرارالتوحید» انتخاب شده است.
این کتاب در مورد فرد عارفی به نام«شیخ ابوسعید ابوالخیر»نوشته شده است.نوه شیخ ابوسعید یعنی«محمد بن منوّر»،در قرن 6 هجری قمری،این کتاب را تألیف کرده است.
تحلیل محتوایی و ساختاری:
محتوای این حکایت به مغرور نشدن در زندگی اشاره دارد.یعنی چنانچه زندگی روی خوشی به ما نشان داد و نعمت های الهی به سوی ما سرازیر شدند،به کسب آن ها مغرور نشویم،از صاحب اصلی آن نعمت ها شاکر باشیم و همواره به خاطر داشته باشیم که از کجا به کجا رسیده ایم.
نثر این درس،ساده است و واژگان کهنه و قدیمی مثل: جولاهه،جولاهگان را به کار برده است.هم چنین از ترکیبهایی استفاده کرده که امروزه تحول معنایی یافته اند.مثلاً در این متن،به غلط نیفتم،به معنی به اشتباه نیفتادن یا اشتباه نکردن است در حالی که امروزه به غلط افتادن(به غلط کاری افتادن)به معنی عذرخواهی کردن،رایج است.
نکته دیگر،استفاده از واژه های مخففی مانند: برون(بیرون)،بدان(به آن)می باشد.به علاوه فعل(شد)به معنای(رفت)و کاربرد ماضی استمراری کهن(آمدی)به جای(می آمد) و حرف(را)در معنای حرف اضافه(به)و فعلهای پیشوندی(در شدن)است.
معنی واژه ها و نکات دستوری
جولاهه:بافنده
بامداد:صبح
برخاستی:برمی خاست،بلند می شد
در آنجا شدی:به آنجا وارد می شد
ساعتی:یک ساعت
بودی:می ماند
برون آمدی:بیرون می آمد
نزدیکِ:پیشِ
امیر را:به امیر
خاطر به آن شد:به فکرش افتاد
در پسِ:به دنبالِ
در شد:وارد شد،رفت
چنان که جولاهگان را باشد:آن گونه که لازمه شغل بافندگان است
دولت:خوشبختی
مرا هست:دارم
ابتدای خویش:گذشته خود
به غلط نیفتم:اشتباه نکنم.
درس هشتم:
آزادگی صفحه 59 و 60
1- شخص پیری لباس پشمی خشنی پوشیده بود و کوله باری از خار را با خود حمل می کرد.
2- پیرمرد باهر قدمی که برمی داشت خدا را شکر می کرد
3-ای خدایی که این روزگار و آسمان را برافراشته ای و ای کسی که آرامش دهنده ی دلهای غمگین هستی،
4-وقتی که ازسر تا پای خود را نگاه می کنم می بینم که همه گونه لطفی در حقم کرده ای
5- خوش بختی و سعادت را در مقابل چشمان من قرار داده ای و ارجمندی و بزرگی رامانند تاج بر سر من نهادی
6-من در حدی نیستم که بتوانم از عهده ی شکرگزاری و سپاس های تو برآیم
7-نوجوانی در حالی که (اسب غرور را می راند) مغرور بود،به پیر نزدیک شد
8-جوان ستایش پیرمرد را شنید و به او گفت : ای پیر کودن خاموش شو
9-تو خار بر پشت نهاده ای و به سختی راه
می روی ! بخت و اقبال و عزتت کدام است؟
10-تو عمرت رادرخارکشی به سربرده ی و هنوز تفاوت خواری و سربلندی را نمی دانی
(زندگی را تلف کرده ای و بیهوده گذرانده ای)
11- پیر گفت چه سربلندی ازاین بهتر که محتاج به کسی مانند تو نیستم
12-که ای فلانی به من صبحانه یا شام بده و یا نان و آبی بده که بخورم
13-خدا را شکر می گویم که مرا خوار و ذلیل نساخت و به شخصی پستی چون تو گرفتار نکرد
14-با وجود فقر و نداری خداوند به من آزادی و آزادگی بخشید
درس 8 دانش ادبی صفحه 61
مثنوی (دوتایی)
مثنوی یا دوتایی شعری است که در هر بیت مصراع اوّل با مصراع دوم هم قافیه است و در بیت بعدی قافیه عوض می شود.
مثنوی بیشتر برای بیان داستانها به کار میرود.
مهم ترین مثنوی های فارسی : شاهنامۀ فردوسی، بوستان سعدی، مثنوی معنوی از مولوی، لیلی و مجنون از نظامی
آزادگی صفحه 59 و 60
1- شخص پیری لباس پشمی خشنی پوشیده بود و کوله باری از خار را با خود حمل می کرد.
2- پیرمرد باهر قدمی که برمی داشت خدا را شکر می کرد
3-ای خدایی که این روزگار و آسمان را برافراشته ای و ای کسی که آرامش دهنده ی دلهای غمگین هستی،
4-وقتی که ازسر تا پای خود را نگاه می کنم می بینم که همه گونه لطفی در حقم کرده ای
5- خوش بختی و سعادت را در مقابل چشمان من قرار داده ای و ارجمندی و بزرگی رامانند تاج بر سر من نهادی
6-من در حدی نیستم که بتوانم از عهده ی شکرگزاری و سپاس های تو برآیم
7-نوجوانی در حالی که (اسب غرور را می راند) مغرور بود،به پیر نزدیک شد
8-جوان ستایش پیرمرد را شنید و به او گفت : ای پیر کودن خاموش شو
9-تو خار بر پشت نهاده ای و به سختی راه
می روی ! بخت و اقبال و عزتت کدام است؟
10-تو عمرت رادرخارکشی به سربرده ی و هنوز تفاوت خواری و سربلندی را نمی دانی
(زندگی را تلف کرده ای و بیهوده گذرانده ای)
11- پیر گفت چه سربلندی ازاین بهتر که محتاج به کسی مانند تو نیستم
12-که ای فلانی به من صبحانه یا شام بده و یا نان و آبی بده که بخورم
13-خدا را شکر می گویم که مرا خوار و ذلیل نساخت و به شخصی پستی چون تو گرفتار نکرد
14-با وجود فقر و نداری خداوند به من آزادی و آزادگی بخشید
درس 8 دانش ادبی صفحه 61
مثنوی (دوتایی)
مثنوی یا دوتایی شعری است که در هر بیت مصراع اوّل با مصراع دوم هم قافیه است و در بیت بعدی قافیه عوض می شود.
مثنوی بیشتر برای بیان داستانها به کار میرود.
مهم ترین مثنوی های فارسی : شاهنامۀ فردوسی، بوستان سعدی، مثنوی معنوی از مولوی، لیلی و مجنون از نظامی
درس 9 از صفحه 68 تا 72
به جهان خرم از آنم که جهان خرم از اوست
عاشقم بر همه عالم که همه عالم از اوست
قافیه : خرم ، عالم
ردیف : از اوست
تعداد جمله : 4
به جهان خرم از آنم که جهان خرم از اوست
بر همه عالم عاشقم که همه عالم از اوست
آرایه ی ادبی :
تکرار : جهان ، عالم ، همه ، که
به حلاوت بخورم زهر که شاهد ساقی است
به ارادت بکشم درد که درمان هم از اوست
قافیه : هم ( با واژه های قافیه در بیت های پیشین و پسین )
ردیف : از اوست
تعداد جمله : 4
زهر را به حلاوت بخورم که شاهد ساقی است
درد را به ارادت بکشم که درمان هم از اوست
آرایه ی ادبی : تضاد : درد و درمان
« آشپززاده ی وزیر »
بند 1 :
تضاد : هیاهو و سکوت
بند 2 :
کاغذ ذهن : اضافه ی تشبیهی ، تشبیه ذهن به کاغذ
ذهن : رکن اول تشبیه
کاغذ : رکن دوم تشبیه
بند 3 :
قلک ذهن: اضافه ی تشبیهی ، تشبیه ذهن به قلک
ذهن : رکن اول تشبیه
قلک : رکن دوم تشبیه
بند 4 :
مراعات نظیر : باغ ، طراوت ، سرسبزی ، برگ ، سبز
مراعات نظیر : نور ، گرم ، خورشید ، می درخشیدند
بند 7 :
لب گزید : در این عبارت ، کنایه از شرم و خجالت
بند 10 :
باز ماندن چشم : کنایه از تعجب
ستاره ای بدرخشید و ماه مجلس شد
دل رمیده ی ما را انیس و مونس شد
قافیه : مجلس ، مونس
ردیف : شد
تعداد جمله : 3
ستاره ای بدرخشید و ماه مجلس شد
دل رمیده ی ما را انیس و مونس شد
آرایه ی ادبی :
مراعات نظیر : ستاره ، ماه ، بدرخشید
تشخیص : دل رمیده ، فراری و گریزان بودن
را ( که ویژگی انسان است ، به دل
نسبت داده است . )
تشخیص : ستاره انیس و مونس شد ، همدم و یار
شدن که ویژگی انسان است ، به ستاره
نسبت داده شده است .
« گریه ی امیر»
بند 3 :
جناب امیر ، شبه جمله ، این عبارت یک جمله
محسوب می شود .
بند 4 :
وای از جهل و نادانی مردم : شبه جمله ، این
عبارت یک جمله محسوب می شود.
به جهان خرم از آنم که جهان خرم از اوست
عاشقم بر همه عالم که همه عالم از اوست
قافیه : خرم ، عالم
ردیف : از اوست
تعداد جمله : 4
به جهان خرم از آنم که جهان خرم از اوست
بر همه عالم عاشقم که همه عالم از اوست
آرایه ی ادبی :
تکرار : جهان ، عالم ، همه ، که
به حلاوت بخورم زهر که شاهد ساقی است
به ارادت بکشم درد که درمان هم از اوست
قافیه : هم ( با واژه های قافیه در بیت های پیشین و پسین )
ردیف : از اوست
تعداد جمله : 4
زهر را به حلاوت بخورم که شاهد ساقی است
درد را به ارادت بکشم که درمان هم از اوست
آرایه ی ادبی : تضاد : درد و درمان
« آشپززاده ی وزیر »
بند 1 :
تضاد : هیاهو و سکوت
بند 2 :
کاغذ ذهن : اضافه ی تشبیهی ، تشبیه ذهن به کاغذ
ذهن : رکن اول تشبیه
کاغذ : رکن دوم تشبیه
بند 3 :
قلک ذهن: اضافه ی تشبیهی ، تشبیه ذهن به قلک
ذهن : رکن اول تشبیه
قلک : رکن دوم تشبیه
بند 4 :
مراعات نظیر : باغ ، طراوت ، سرسبزی ، برگ ، سبز
مراعات نظیر : نور ، گرم ، خورشید ، می درخشیدند
بند 7 :
لب گزید : در این عبارت ، کنایه از شرم و خجالت
بند 10 :
باز ماندن چشم : کنایه از تعجب
ستاره ای بدرخشید و ماه مجلس شد
دل رمیده ی ما را انیس و مونس شد
قافیه : مجلس ، مونس
ردیف : شد
تعداد جمله : 3
ستاره ای بدرخشید و ماه مجلس شد
دل رمیده ی ما را انیس و مونس شد
آرایه ی ادبی :
مراعات نظیر : ستاره ، ماه ، بدرخشید
تشخیص : دل رمیده ، فراری و گریزان بودن
را ( که ویژگی انسان است ، به دل
نسبت داده است . )
تشخیص : ستاره انیس و مونس شد ، همدم و یار
شدن که ویژگی انسان است ، به ستاره
نسبت داده شده است .
« گریه ی امیر»
بند 3 :
جناب امیر ، شبه جمله ، این عبارت یک جمله
محسوب می شود .
بند 4 :
وای از جهل و نادانی مردم : شبه جمله ، این
عبارت یک جمله محسوب می شود.
درس 9 صفحه 68 تا 72
" نوجوان باهوش "
نام نیکو گر بماند ز آدمی
به کزو ماند سرای زرنگار (سعدی)
معنی بیت: اگر خوشنامی از انسان به یادگار بماند، بهتر از آن است که از او خانه های مجلّل و اشرافی بر جای بماند.
میرزا ابوالقاسم قائم مقام (۱۱۵۸ خورشیدی در هزاوه اراک - ۱۲۱۴ خورشیدی در تهران)
میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی( ۱۱۹۳ - ۱۲۵۱ ه.ق) از سیاستمداران و صاحب منصبان صاحبنام و اهل هنر و ادبیّات در نیمه اوّل قرن سیزدهم هجری بود.
میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی، معروف به میرزا بزرگ از سادات فرزند سیدالوزراء میرزا عیسی، از مردم هزاوه فراهان از توابع اراک بود.اجداد او صاحب نام بودند و چند تن از آنان به خدمات مهم دولتی اشتغال داشتند.
او در سال 1193 هجری قمری به دنیا آمد و زیر نظر پدر دانشمند خود تربیت یافت و در تهران کارهای پدر را انجام داد و در آغاز جوانی علوم متداوله را آموخت.
«میرزا محمد تقیخان فراهانی» (زاده: ۱۱۸۶، درگذشته:۲۰ دی ۱۲۳۰) مشهور به امیرکبیر، یکی از صدر اعظم های ایران در دوره ی ناصرالدّین شاه قاجار بود. اصلاحات امیرکبیر اندکی پس از رسیدن وی به صدارت آغاز گشت و تا پایان صدارت کوتاه او ادامه یافت. مدت صدارت امیر کبیر ۳۹ ماه (سه سال و سه ماه) بود. وی مؤسس دارالفنون بود که برای آموزش دانش و فناوری جدید به فرمان او در تهران تأسیس شد. همچنین انتشار روزنامه وقایع اتّفاقیه از جمله اقدامات وی بهشمار میآید. امیرکبیر پس از این که با توطئه اطرافیان شاه از مقام خود برکنار و به کاشان تبعید شد، در حمّام فین به دستور ناصر الدّین شاه به قتل رسید. پیکر وی در شهر کربلا به خاک سپرده شدهاست.
ارادت: دوستی از روی اعتقاد و ایمان
سرشار:لبریز، پر
از قضا:اتّفاقاً
سرشناس: معروف، شناخته شده
استعداد: توانایی، آمادگی
شاهد: حاضر، گواه، محبوب و معشوق، خدای تعالی
انیس: یار و همدم، اُنس گیرنده
شیوع: همه گیر شدن، آشکار شدن، متداول شدن
بهانه: دست آویز، عذر بیجا
صدراعظم: نخست وزیر
پشتکار:پایداری در پیش بردن و اتمام کاری طراوت: شادابی، تازگی
تعارف: خوش آمد گفتن به یکدیگر، پیشکش دادن
فلسفه:علمی که در باره ی حقایق موجودات و علل وجود آنها بحث می کند.
جهل: نادانی
لهجه: زبان، طرز سخن گفتن و تلفّظ، شکلی از یک زبان که با تغییراتی در یک ناحیه تکلّم شود. مثل: گیلکی، لری و...
حکمت: دانش، دانایی، عدل، راستی لیاقت شایستگی، سزاوار، درخور بودن
حلاوت: شیرینی
مکث: درنگ کردن
خرافات:سخنان بیهوده، افسانه، آنچه اساس علمی و معنوی نداشته باشد.
منشأ: محلّ پیدایش، اصل
خطاب: رویاروی سخن گفتن
مونس: یار، همدم
درد: رنج، ناخوشی، بیماری
وجد: خوشی بسیار، ذوق و شوق
درمان: علاج، دارو، چاره، دوا
هلهله :فریاد شادی، صدای درهم و برهم مردم
ذکاوت: تیز هوشی، زیرکی
رسا : بلند، رسنده
رمیده: ترسیده، گریخته
زهر: سم
ساقی: کسی که نوشیدنی به دیگری دهد.
نکات برجسته ی درس و معنی بیت های درس:
کاغذ ذهن: ترکیب اضافی، اضافه ی تشبیهی. ذهن به کاغذ تشبیه شده است که در آن چیزی می نویسند.
قلّک ذهن: اضافه ی تشبیهی. ذهن به قلّک تشبیه شده است که در آن چیزی می ریزند.
به جهان خرّم از آنم که جهان خرّم از اوست عاشقم بر همه عالم که همه عالم از اوست
معنی بیت: شادابی و سرزندگی من در این جهان هستی، به این دلیل است که جهان ساخته ی دست اوست ( خدا) و شادابیش را از او می گیرد. من عاشق تمام مخلوقات عالم هستم زیرا همه ی هستی را او خلق کرده است.
به حلاوت بخورم که شاهد ساقی است
به ارادت بکشم درد که درمان هم از اوست (سعدی)
معنی بیت: زهر را به شیرینی و شادی تمام سر می کشم زیرا ساقی، معشوق زیبارو و حقیقی ( خدا) است. هر دردی را با اشتیاق می پذیرم و تحمّل می کنم زیرا که درمان درد نیز نزد همان طبیب (خدا) است.
ستاره ای بدرخشید و ماه مجلس شد دل رمیده ی ما را انیس و مونس شد (حافظ)
معنی بیت: ستاره ی بی مانندی شروع به درخشیدن کرد و همچون ماه تابان، روشن کننده ی مجلس شد و برای دل های نا آرام و وحشت زده ی ما، یار و همدم مناسبی گردید.
اشاره به تولّد رسول اکرم (ص) دارد که به عنوان برگزیده ترین انسان، پا به جهان هستی نهاد.
" نوجوان باهوش "
نام نیکو گر بماند ز آدمی
به کزو ماند سرای زرنگار (سعدی)
معنی بیت: اگر خوشنامی از انسان به یادگار بماند، بهتر از آن است که از او خانه های مجلّل و اشرافی بر جای بماند.
میرزا ابوالقاسم قائم مقام (۱۱۵۸ خورشیدی در هزاوه اراک - ۱۲۱۴ خورشیدی در تهران)
میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی( ۱۱۹۳ - ۱۲۵۱ ه.ق) از سیاستمداران و صاحب منصبان صاحبنام و اهل هنر و ادبیّات در نیمه اوّل قرن سیزدهم هجری بود.
میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی، معروف به میرزا بزرگ از سادات فرزند سیدالوزراء میرزا عیسی، از مردم هزاوه فراهان از توابع اراک بود.اجداد او صاحب نام بودند و چند تن از آنان به خدمات مهم دولتی اشتغال داشتند.
او در سال 1193 هجری قمری به دنیا آمد و زیر نظر پدر دانشمند خود تربیت یافت و در تهران کارهای پدر را انجام داد و در آغاز جوانی علوم متداوله را آموخت.
«میرزا محمد تقیخان فراهانی» (زاده: ۱۱۸۶، درگذشته:۲۰ دی ۱۲۳۰) مشهور به امیرکبیر، یکی از صدر اعظم های ایران در دوره ی ناصرالدّین شاه قاجار بود. اصلاحات امیرکبیر اندکی پس از رسیدن وی به صدارت آغاز گشت و تا پایان صدارت کوتاه او ادامه یافت. مدت صدارت امیر کبیر ۳۹ ماه (سه سال و سه ماه) بود. وی مؤسس دارالفنون بود که برای آموزش دانش و فناوری جدید به فرمان او در تهران تأسیس شد. همچنین انتشار روزنامه وقایع اتّفاقیه از جمله اقدامات وی بهشمار میآید. امیرکبیر پس از این که با توطئه اطرافیان شاه از مقام خود برکنار و به کاشان تبعید شد، در حمّام فین به دستور ناصر الدّین شاه به قتل رسید. پیکر وی در شهر کربلا به خاک سپرده شدهاست.
ارادت: دوستی از روی اعتقاد و ایمان
سرشار:لبریز، پر
از قضا:اتّفاقاً
سرشناس: معروف، شناخته شده
استعداد: توانایی، آمادگی
شاهد: حاضر، گواه، محبوب و معشوق، خدای تعالی
انیس: یار و همدم، اُنس گیرنده
شیوع: همه گیر شدن، آشکار شدن، متداول شدن
بهانه: دست آویز، عذر بیجا
صدراعظم: نخست وزیر
پشتکار:پایداری در پیش بردن و اتمام کاری طراوت: شادابی، تازگی
تعارف: خوش آمد گفتن به یکدیگر، پیشکش دادن
فلسفه:علمی که در باره ی حقایق موجودات و علل وجود آنها بحث می کند.
جهل: نادانی
لهجه: زبان، طرز سخن گفتن و تلفّظ، شکلی از یک زبان که با تغییراتی در یک ناحیه تکلّم شود. مثل: گیلکی، لری و...
حکمت: دانش، دانایی، عدل، راستی لیاقت شایستگی، سزاوار، درخور بودن
حلاوت: شیرینی
مکث: درنگ کردن
خرافات:سخنان بیهوده، افسانه، آنچه اساس علمی و معنوی نداشته باشد.
منشأ: محلّ پیدایش، اصل
خطاب: رویاروی سخن گفتن
مونس: یار، همدم
درد: رنج، ناخوشی، بیماری
وجد: خوشی بسیار، ذوق و شوق
درمان: علاج، دارو، چاره، دوا
هلهله :فریاد شادی، صدای درهم و برهم مردم
ذکاوت: تیز هوشی، زیرکی
رسا : بلند، رسنده
رمیده: ترسیده، گریخته
زهر: سم
ساقی: کسی که نوشیدنی به دیگری دهد.
نکات برجسته ی درس و معنی بیت های درس:
کاغذ ذهن: ترکیب اضافی، اضافه ی تشبیهی. ذهن به کاغذ تشبیه شده است که در آن چیزی می نویسند.
قلّک ذهن: اضافه ی تشبیهی. ذهن به قلّک تشبیه شده است که در آن چیزی می ریزند.
به جهان خرّم از آنم که جهان خرّم از اوست عاشقم بر همه عالم که همه عالم از اوست
معنی بیت: شادابی و سرزندگی من در این جهان هستی، به این دلیل است که جهان ساخته ی دست اوست ( خدا) و شادابیش را از او می گیرد. من عاشق تمام مخلوقات عالم هستم زیرا همه ی هستی را او خلق کرده است.
به حلاوت بخورم که شاهد ساقی است
به ارادت بکشم درد که درمان هم از اوست (سعدی)
معنی بیت: زهر را به شیرینی و شادی تمام سر می کشم زیرا ساقی، معشوق زیبارو و حقیقی ( خدا) است. هر دردی را با اشتیاق می پذیرم و تحمّل می کنم زیرا که درمان درد نیز نزد همان طبیب (خدا) است.
ستاره ای بدرخشید و ماه مجلس شد دل رمیده ی ما را انیس و مونس شد (حافظ)
معنی بیت: ستاره ی بی مانندی شروع به درخشیدن کرد و همچون ماه تابان، روشن کننده ی مجلس شد و برای دل های نا آرام و وحشت زده ی ما، یار و همدم مناسبی گردید.
اشاره به تولّد رسول اکرم (ص) دارد که به عنوان برگزیده ترین انسان، پا به جهان هستی نهاد.