سلام
سال جدید تحصیلی را به همکاران، اولیا و فرزندان عزیز و با محبت خودم تبریک میگویم امیدوارم توانسته باشم گامی هرچند کوچک در پیشرفت ادبیات و فرهنگ با ریشهٔ فارسی برداشته باشم.
خوشحال میشوم که با معرفی کانالهای درسی و ادبی اینجانب، شما نیز برای پیشبرد این هدف که بدون هیچ چشمداشتی بوده همکاری لازم را داشته باشید.
مهدی اکبری دبیر ادبیات، شیراز
سال جدید تحصیلی را به همکاران، اولیا و فرزندان عزیز و با محبت خودم تبریک میگویم امیدوارم توانسته باشم گامی هرچند کوچک در پیشرفت ادبیات و فرهنگ با ریشهٔ فارسی برداشته باشم.
خوشحال میشوم که با معرفی کانالهای درسی و ادبی اینجانب، شما نیز برای پیشبرد این هدف که بدون هیچ چشمداشتی بوده همکاری لازم را داشته باشید.
مهدی اکبری دبیر ادبیات، شیراز
سلام
کانالهای ادبیات فارسی متوسطه اول
مهدی اکبری
ادبیات هفتم
https://t.me/farsi7a
ادبیات هشتم
https://t.me/farsi8a
ادبیات نهم
https://t.me/farsi9a
کانال شعر و متن ادبی
https://t.me/baraneadab
baraneadab.blogfa.com
کانالهای ادبیات فارسی متوسطه اول
مهدی اکبری
ادبیات هفتم
https://t.me/farsi7a
ادبیات هشتم
https://t.me/farsi8a
ادبیات نهم
https://t.me/farsi9a
کانال شعر و متن ادبی
https://t.me/baraneadab
baraneadab.blogfa.com
درس اول ستایش
قالب شعر مثنوی است.
ای نام نکوی تو سردفترِ دیوانها
وی طلعت روی تو زینت ده عنوانها
تاریخ ادبیات: این بیت از مستوره کردستانی است نویسنده و شاعر و اولین زن تاریخ نویس کُرد است، آثار او تاریخ اردلان و دیوان اشعارش میباشد.
دانش ادبی: ای -> حرف ندا - خدا -> منادا که در اینجا حذف شده است.
ای خدایی که نام نکوی تو سر دفتر دیوانها است
(وی) و ای -> حرف ندا، خدا منادا که حذف شده است
و ای خدایی که طلعت روی تو زینت ده عنوانها است. این بیت چهار جمله است
دانش زبانی: (نیکو) صفت بیانی برای نام و وابسته به نام است.
معنی بیت: ای خدایی که نام زیبای تو سر آغاز تمام کتابهای شعری است و ای خدایی که دیدن روی تو زینتده همهٔ عنوانها و سرآغازها است.
***
به نام خدایی که جان آفرید
دانش ادبی: قالب این شعر مثنوی است که در بیت اول (آفرید) و (آفرید) ردیف است و (جان) و (زبان) هم قافیه است و در بیت بعد (دستگیر و پوزش پذیر) و تا انتها هر بیت قافیهای جداگانه دارد که به این نوع شعر مثنوی یا دوگانی میگویند.
تاریخ ادبیات: سعدی شاعر و نویسنده قرن هفتم است و دو اثر او گلستان به نظم و نثر و بوستان به نظم میباشد. این حکایت از کتاب بوستان، منظومهای اخلاقی، اجتماعی و عرفانی میباشد.
به نام خدایی که جان آفرید
سخن گفتن اندر زبان آفرید
دانش ادبی: مراعات نظیر بین (سخن، گفتن، زبان)
این بیت تا بیت ۴ تلمیح دارد به آیه الرّحمان، علّم القرآن، خلق الانسان، علّمه البیان /
نکتهٔ دستوری: آغاز میکنم به قرینهٔ معنوی حذف شده است. ( به نام خدای آغاز میکنم)، (که جان آفرید) (سخن گفتن اندر زبان آفرید) این بیت سه جمله است / گفتن چون مصدر است و شخص و زمان آن مشخص نیست و جز فعلها به حساب نمیآید.
نکته تاریخی: کاربرد اندر به جای در
معنی بیت: به نام خداوندی آغاز میکنم۱ که روح و روان را آفرید۲ و سخن گفتن را بر روی زبان انسان جاری ساخت.۳
معنی دوم
به نام خدایی که جان در وجود موجودات قرار داد و به زبان، قدرت سخن گفتن داد آغاز میکنم.
خداوندِ بخشندهِٔ دستگیر
کریمِ خطابخشِ پوزشپذیر
دانش ادبی: مراعات نظیر بین(بخشنده ،دستگیر، کریم، خطابخش، پوزشپذیر) / آرایهٔ کنایه در کلمهٔ دستگیر به معنی یاریدهنده بودن خدای تبارک و تعالی /صفات خداوند به وسیلۀ -> ی ِ باعث ایجاد آرایهٔ واجآرایی شده است./ خطابخش و پوزشپذیر از نظر رابطهای، رابطهٔ ترادف دارند، کسی که از گناهان ما میگذرد./آرایۀ مراعات نظیر بین کلمات (خداوند، بخشنده)
به ترتیب صفات خداوند را بیان کرده است.
رحمان، معین، کریم: بخشنده، بزرگوار، جوانمرد، غفور، توّاب: بسیار توبه پذیرنده
نکته دستوری: بین بخشنده و بخشاینده فرق است که بخشنده: کسی که نعمت به ما میبخشند/ بخشاینده: کسی است که از گناهان ما میگذرد.
معنی بیت: خداوند مهربان و بخشندهای که یاریگر هستی و ای بخشندهای که خطاها را میبخشی و پوزشها را قبول میکنی (خداوندی که بخشنده است و به ما نعمت میدهد و یاری دهنده است و بخشنده و مهربان است.)
...
خداوند بخشندهٔ یاریگر خداوند بخشایندهای که از خطای بندگان میگذرد و عذرخواهی آنها را قبول میکند.
پرستار امرش همه چیز و کس
بنی آدم و مرغ و مور و مگس
دانش ادبی: آرایهٔ مراعات نظیر و تناسب بین کلمات مگس و مور و مرغ / آرایه مَجاز در اینجا مرغ، مجاز از هر نوع پرنده هست / تشخیص در کلمهٔ پرستار امرش باشند این مرغ و مور و مگس/ آرایۀ واج آرایی در حروف «م - و ( _ُ )» مخصوصاً در مصرع دوم
نکته دستوری: (همه چیز و کس) گروه اسمی که (همه) صفت مبهم و(چیز) هستهٔ گروه اسمی که بعد از (چیز) حرف واو آمده که حرف عطف است و قانون عطف این است که هر نقشی که قبل از واو دارد به بعد آن هم منتقل میشود یعنی (همه) صفت مبهم است برای (کس) که هستهٔ گروه اسمی است و دو هستهٔ گروه اسمی (چیز و کس) / پرستار = (پرست + ار)که ( بن فعل مضارع + ار) میشود صفت فاعلی و امروز به معنای مراقب و نگهدارننده است ولی در اینجا به معنی پرستیدن است و مطیع امر خداست و در اینجا (چیز) به غیر انسان و (کس) منظورش انسانها هستند.
معنی بیت: همه چیز و همه کس آفریده شده توسط خداوند هستند و همه از انسانها تا حیوانات او را ستایش میکنند.
همه چیز و همه کس از جمله انسان و پرندگان و مورچه و مگس فرمان بردار دستور او هستند.
یکی را به سر برنهد تاج بخت
یکی را به خاک اندر آرَد ز تخت
اقبال و خوشبختی / تشبیه خوشبختی به تاج پادشاهی
مراعات نظیر در کلمات: تاج، سر/ تخت، تاج
قالب شعر مثنوی است.
ای نام نکوی تو سردفترِ دیوانها
وی طلعت روی تو زینت ده عنوانها
تاریخ ادبیات: این بیت از مستوره کردستانی است نویسنده و شاعر و اولین زن تاریخ نویس کُرد است، آثار او تاریخ اردلان و دیوان اشعارش میباشد.
دانش ادبی: ای -> حرف ندا - خدا -> منادا که در اینجا حذف شده است.
ای خدایی که نام نکوی تو سر دفتر دیوانها است
(وی) و ای -> حرف ندا، خدا منادا که حذف شده است
و ای خدایی که طلعت روی تو زینت ده عنوانها است. این بیت چهار جمله است
دانش زبانی: (نیکو) صفت بیانی برای نام و وابسته به نام است.
معنی بیت: ای خدایی که نام زیبای تو سر آغاز تمام کتابهای شعری است و ای خدایی که دیدن روی تو زینتده همهٔ عنوانها و سرآغازها است.
***
به نام خدایی که جان آفرید
دانش ادبی: قالب این شعر مثنوی است که در بیت اول (آفرید) و (آفرید) ردیف است و (جان) و (زبان) هم قافیه است و در بیت بعد (دستگیر و پوزش پذیر) و تا انتها هر بیت قافیهای جداگانه دارد که به این نوع شعر مثنوی یا دوگانی میگویند.
تاریخ ادبیات: سعدی شاعر و نویسنده قرن هفتم است و دو اثر او گلستان به نظم و نثر و بوستان به نظم میباشد. این حکایت از کتاب بوستان، منظومهای اخلاقی، اجتماعی و عرفانی میباشد.
به نام خدایی که جان آفرید
سخن گفتن اندر زبان آفرید
دانش ادبی: مراعات نظیر بین (سخن، گفتن، زبان)
این بیت تا بیت ۴ تلمیح دارد به آیه الرّحمان، علّم القرآن، خلق الانسان، علّمه البیان /
نکتهٔ دستوری: آغاز میکنم به قرینهٔ معنوی حذف شده است. ( به نام خدای آغاز میکنم)، (که جان آفرید) (سخن گفتن اندر زبان آفرید) این بیت سه جمله است / گفتن چون مصدر است و شخص و زمان آن مشخص نیست و جز فعلها به حساب نمیآید.
نکته تاریخی: کاربرد اندر به جای در
معنی بیت: به نام خداوندی آغاز میکنم۱ که روح و روان را آفرید۲ و سخن گفتن را بر روی زبان انسان جاری ساخت.۳
معنی دوم
به نام خدایی که جان در وجود موجودات قرار داد و به زبان، قدرت سخن گفتن داد آغاز میکنم.
خداوندِ بخشندهِٔ دستگیر
کریمِ خطابخشِ پوزشپذیر
دانش ادبی: مراعات نظیر بین(بخشنده ،دستگیر، کریم، خطابخش، پوزشپذیر) / آرایهٔ کنایه در کلمهٔ دستگیر به معنی یاریدهنده بودن خدای تبارک و تعالی /صفات خداوند به وسیلۀ -> ی ِ باعث ایجاد آرایهٔ واجآرایی شده است./ خطابخش و پوزشپذیر از نظر رابطهای، رابطهٔ ترادف دارند، کسی که از گناهان ما میگذرد./آرایۀ مراعات نظیر بین کلمات (خداوند، بخشنده)
به ترتیب صفات خداوند را بیان کرده است.
رحمان، معین، کریم: بخشنده، بزرگوار، جوانمرد، غفور، توّاب: بسیار توبه پذیرنده
نکته دستوری: بین بخشنده و بخشاینده فرق است که بخشنده: کسی که نعمت به ما میبخشند/ بخشاینده: کسی است که از گناهان ما میگذرد.
معنی بیت: خداوند مهربان و بخشندهای که یاریگر هستی و ای بخشندهای که خطاها را میبخشی و پوزشها را قبول میکنی (خداوندی که بخشنده است و به ما نعمت میدهد و یاری دهنده است و بخشنده و مهربان است.)
...
خداوند بخشندهٔ یاریگر خداوند بخشایندهای که از خطای بندگان میگذرد و عذرخواهی آنها را قبول میکند.
پرستار امرش همه چیز و کس
بنی آدم و مرغ و مور و مگس
دانش ادبی: آرایهٔ مراعات نظیر و تناسب بین کلمات مگس و مور و مرغ / آرایه مَجاز در اینجا مرغ، مجاز از هر نوع پرنده هست / تشخیص در کلمهٔ پرستار امرش باشند این مرغ و مور و مگس/ آرایۀ واج آرایی در حروف «م - و ( _ُ )» مخصوصاً در مصرع دوم
نکته دستوری: (همه چیز و کس) گروه اسمی که (همه) صفت مبهم و(چیز) هستهٔ گروه اسمی که بعد از (چیز) حرف واو آمده که حرف عطف است و قانون عطف این است که هر نقشی که قبل از واو دارد به بعد آن هم منتقل میشود یعنی (همه) صفت مبهم است برای (کس) که هستهٔ گروه اسمی است و دو هستهٔ گروه اسمی (چیز و کس) / پرستار = (پرست + ار)که ( بن فعل مضارع + ار) میشود صفت فاعلی و امروز به معنای مراقب و نگهدارننده است ولی در اینجا به معنی پرستیدن است و مطیع امر خداست و در اینجا (چیز) به غیر انسان و (کس) منظورش انسانها هستند.
معنی بیت: همه چیز و همه کس آفریده شده توسط خداوند هستند و همه از انسانها تا حیوانات او را ستایش میکنند.
همه چیز و همه کس از جمله انسان و پرندگان و مورچه و مگس فرمان بردار دستور او هستند.
یکی را به سر برنهد تاج بخت
یکی را به خاک اندر آرَد ز تخت
اقبال و خوشبختی / تشبیه خوشبختی به تاج پادشاهی
مراعات نظیر در کلمات: تاج، سر/ تخت، تاج
❤4🙏1😍1
ارادۀ خداوند است که یکی را خوشبخت میکند و دیگری را از اوج قدرت و توانایی به زیر میکشد. اشاره به آیۀ ۲۵ سورۀ آلِ عمران: تؤتی الملک من تشاء و تنزع الملک من تشاء (پادشاهی را به هرکه خواهی میبخشی و پادشاهی را از هرکه خواهی میگیری)
در مصراع اوّل یکی مضافالیه است (بر سر یکی) و در مصراع دوم مفعول
آرایۀ جناس ناقص اختلافی در «سر» و «بر» و نیز «بخت» و « تخت »/ اضافه تشبیهی در ترکیب« تاج و بخت» که بخت به تاج تشبیه شده.
دانش ادبی: کنایه -> در تاج بر سر کسی قرار دادن کنایه از عزت و بزرگی به کسی بخشیدن است/ از تخت به خاک آوردن کنایه از پست و خوار کردن است/ آرایهٔ جناس در دوکلمه (بخت و تخت) (سر و بر) ناقص اختلافی/ تضاد در دو کلمه (خاک و تخت) / اضافهٔ تشبیهی در (تاج بخت) که بخت را به تاج تشبیه کرده/ تلمیح که بیت به آیهٔ (تعز من تشاء و تذل من تشاء) خداوند هرکس را بخواهد عزت و بزرگی میدهد و هرکس را نخواهد خوار و پست میکند./
نکته دستوری: را در مصرع اول فک اضافه است که تاج بخت (را) به سر یکی برنهد./ (را)در مصرع دوم نشانهٔ مفعول است.
را فک اضافه: بین مضاف و مضافالیه میآید و مضافالیه را بر مضاف مقدم میکند. یعنی اول مضافالیه میآید و بعد مضاف= فلک را سقف بشکافیم = سقف فلک را
انواع «را»:
۱- «را»ی مفعولی: یکی را دیدم
۲- «را»ی حرف اضافه: یکی را گفتم (در این جمله را به جای حرف اضافه «به »به کار رفته یعنی: به یکی گفتم) / امروز را کارم زیاد است (در امروز کارم زیاد است)
۳- « را»ی فک اضافه یا بدل از کسره: دل را ز دام زلفت ممکن نشد رهایی (در این مصراع «را» به جای کسره بهکار رفته یعنی رهایی دل از دام زلفت ممکن نشد)
معنی بیت: هرکس را که بخواهد به او عزت و بزرگی میبخشد و هرکس که نخواهد از تخت پادشاهی به زیر میآورد (خدایی که یک نفر را بالا میبری و کس دیگر را از مقام بالا پایین میکشی)
...
خدا گاهی تاج خوشبختی بر سر کسی میگذارد و گاهی کسی را از تخت قدرت به خاک میرساند.
گلستان کند آتشی بر خلیل
گروهی بر آتش برد ز آب نیل
خلیل: لقب حضرت ابراهیم/ گروهی-> منظور فرعونیان
دانش ادبی: تلمیح: اشاره به داستان حضرت ابراهیم و حضرت موسی و رد شدن گروهی از آب نیل(آیه ۶۸ سوره انبیا)/ تضاد: بین (آتش و آب)
بر آتش بردن کنایه از به جهنم رساندن است.
آتش سبب سوختن است اما این جا آتش گلستان میشود موجب عزت میشود و نیز آب سبب خاموشی آتش است اما اینجا راهی میشود برای به آتش بردن فرعونیان بنابر این در این بیت آرایۀ پارادکس (متناقض نما) هم وجود دارد.
معنی بیت: خداوند اگر اراده کند آتشی را که نمرودیان درست کردن به گلستان تبدیل میکند و اگر اراده کند فرعونیان را از وسط آب نیل وارد جهنم میکند که آتش مَجاز از جهنم است.
...
آتش نمرود را برای ابراهیم به گلستان تبدیل میکند و گروهی(فروعونیان) را از آب دریای نیل به سمت آتش(جهنم) میبرد.
به درگاه لطف و بزرگیش بر
بزرگان نهاده بزرگی ز سر
از سر نهادن: ترک کردن و کنار گذاشتن
نکته دستوری: (به) حرف اضافه (درگاه لطف) متمم (و) حرف عطف (بزرگیش) متمم (بر) حرف اضافه، دو حرف اضافه قرار گرفته برای یک متمم، که به آن گفته میشود متمم تأکیدی
به درگاه لطف و ...
در نثر قدیم گاهی متمم در بین دو حرف اضافه قرار میگرفت که حرف اضافۀ دوم معنی به جمله میافزاید / به دریا در منافع بیشمار است: در دریا ...
دانش ادبی: جناس بین (بر و سر) جناس ناقص اختلافی
بزرگی زسر نهادن کنایه از فروتنی و تواضع کردن است.
تکرار زیبا در کلمه بزرگ و در معانی مختلف.
معنی بیت: در آستان لطف و بخشش خداوند حتی پادشاهان هم دست از بزرگی و عظمت خود را رها کردند و در برابر خداوند سر تعظیم فرود آوردند.
...
بزرگان و قدرتمندان در برابر درگاه لطف و بزرگی خدا، بزرگیشان را از یاد میبرند و فروتنی میکنند.
جهان متفق بر الهیتش
فرو مانده از کُنه ماهیتش
کنه: عمق/ ماهیت: ذات/ متفق: همرأی/ فرومانده: درمانده شدن/ الهیت: خداوندی /
نکته ادبی: آرایهٔ مجاز در کلمه (جهان) که مجاز از مردم است/ کنایه در (فرومانده) کنایه از درمانده شدن و ناتوانی و بیچارگی/
نکته دستوری: متفق هم خانواده اتفاق و توافق/ (ش) ضمیر متصل در (الهیتش) مضافالیه برای الهیت که به معنی خداوندی است. متفق مسند است در جملهٔ (جهان بر الهیتش متفق هستند)
معنی بیت: همهٔ مردم جهان همه با هم متفق هستند به خداوندی خدا و از درک عمق و کل وجود خداوند ناتوان می باشند.
....
همۀ جهانیان نسبت به خداوندی او یک نظر هستند و به آن اعتراف میکنند. و همگی از درک چیستی و حقیقت ذات او ناتوان هستند.
در مصراع اوّل یکی مضافالیه است (بر سر یکی) و در مصراع دوم مفعول
آرایۀ جناس ناقص اختلافی در «سر» و «بر» و نیز «بخت» و « تخت »/ اضافه تشبیهی در ترکیب« تاج و بخت» که بخت به تاج تشبیه شده.
دانش ادبی: کنایه -> در تاج بر سر کسی قرار دادن کنایه از عزت و بزرگی به کسی بخشیدن است/ از تخت به خاک آوردن کنایه از پست و خوار کردن است/ آرایهٔ جناس در دوکلمه (بخت و تخت) (سر و بر) ناقص اختلافی/ تضاد در دو کلمه (خاک و تخت) / اضافهٔ تشبیهی در (تاج بخت) که بخت را به تاج تشبیه کرده/ تلمیح که بیت به آیهٔ (تعز من تشاء و تذل من تشاء) خداوند هرکس را بخواهد عزت و بزرگی میدهد و هرکس را نخواهد خوار و پست میکند./
نکته دستوری: را در مصرع اول فک اضافه است که تاج بخت (را) به سر یکی برنهد./ (را)در مصرع دوم نشانهٔ مفعول است.
را فک اضافه: بین مضاف و مضافالیه میآید و مضافالیه را بر مضاف مقدم میکند. یعنی اول مضافالیه میآید و بعد مضاف= فلک را سقف بشکافیم = سقف فلک را
انواع «را»:
۱- «را»ی مفعولی: یکی را دیدم
۲- «را»ی حرف اضافه: یکی را گفتم (در این جمله را به جای حرف اضافه «به »به کار رفته یعنی: به یکی گفتم) / امروز را کارم زیاد است (در امروز کارم زیاد است)
۳- « را»ی فک اضافه یا بدل از کسره: دل را ز دام زلفت ممکن نشد رهایی (در این مصراع «را» به جای کسره بهکار رفته یعنی رهایی دل از دام زلفت ممکن نشد)
معنی بیت: هرکس را که بخواهد به او عزت و بزرگی میبخشد و هرکس که نخواهد از تخت پادشاهی به زیر میآورد (خدایی که یک نفر را بالا میبری و کس دیگر را از مقام بالا پایین میکشی)
...
خدا گاهی تاج خوشبختی بر سر کسی میگذارد و گاهی کسی را از تخت قدرت به خاک میرساند.
گلستان کند آتشی بر خلیل
گروهی بر آتش برد ز آب نیل
خلیل: لقب حضرت ابراهیم/ گروهی-> منظور فرعونیان
دانش ادبی: تلمیح: اشاره به داستان حضرت ابراهیم و حضرت موسی و رد شدن گروهی از آب نیل(آیه ۶۸ سوره انبیا)/ تضاد: بین (آتش و آب)
بر آتش بردن کنایه از به جهنم رساندن است.
آتش سبب سوختن است اما این جا آتش گلستان میشود موجب عزت میشود و نیز آب سبب خاموشی آتش است اما اینجا راهی میشود برای به آتش بردن فرعونیان بنابر این در این بیت آرایۀ پارادکس (متناقض نما) هم وجود دارد.
معنی بیت: خداوند اگر اراده کند آتشی را که نمرودیان درست کردن به گلستان تبدیل میکند و اگر اراده کند فرعونیان را از وسط آب نیل وارد جهنم میکند که آتش مَجاز از جهنم است.
...
آتش نمرود را برای ابراهیم به گلستان تبدیل میکند و گروهی(فروعونیان) را از آب دریای نیل به سمت آتش(جهنم) میبرد.
به درگاه لطف و بزرگیش بر
بزرگان نهاده بزرگی ز سر
از سر نهادن: ترک کردن و کنار گذاشتن
نکته دستوری: (به) حرف اضافه (درگاه لطف) متمم (و) حرف عطف (بزرگیش) متمم (بر) حرف اضافه، دو حرف اضافه قرار گرفته برای یک متمم، که به آن گفته میشود متمم تأکیدی
به درگاه لطف و ...
در نثر قدیم گاهی متمم در بین دو حرف اضافه قرار میگرفت که حرف اضافۀ دوم معنی به جمله میافزاید / به دریا در منافع بیشمار است: در دریا ...
دانش ادبی: جناس بین (بر و سر) جناس ناقص اختلافی
بزرگی زسر نهادن کنایه از فروتنی و تواضع کردن است.
تکرار زیبا در کلمه بزرگ و در معانی مختلف.
معنی بیت: در آستان لطف و بخشش خداوند حتی پادشاهان هم دست از بزرگی و عظمت خود را رها کردند و در برابر خداوند سر تعظیم فرود آوردند.
...
بزرگان و قدرتمندان در برابر درگاه لطف و بزرگی خدا، بزرگیشان را از یاد میبرند و فروتنی میکنند.
جهان متفق بر الهیتش
فرو مانده از کُنه ماهیتش
کنه: عمق/ ماهیت: ذات/ متفق: همرأی/ فرومانده: درمانده شدن/ الهیت: خداوندی /
نکته ادبی: آرایهٔ مجاز در کلمه (جهان) که مجاز از مردم است/ کنایه در (فرومانده) کنایه از درمانده شدن و ناتوانی و بیچارگی/
نکته دستوری: متفق هم خانواده اتفاق و توافق/ (ش) ضمیر متصل در (الهیتش) مضافالیه برای الهیت که به معنی خداوندی است. متفق مسند است در جملهٔ (جهان بر الهیتش متفق هستند)
معنی بیت: همهٔ مردم جهان همه با هم متفق هستند به خداوندی خدا و از درک عمق و کل وجود خداوند ناتوان می باشند.
....
همۀ جهانیان نسبت به خداوندی او یک نظر هستند و به آن اعتراف میکنند. و همگی از درک چیستی و حقیقت ذات او ناتوان هستند.
❤1
...
همهٔ جهانیان خدایی او را قبول دارند و در فهم ذات او حیران ماندهاند.
این بیت اشاره دارد به ناتوان بودن عقل و فهم انسان در برابر درک کل وجود خداوند.
بشر ماورای جلالش نیافت
بصر منتهای جمالش نیافت
بشر: انسان/ ماورا: بالاتر و فراتر/ جلال: بزرگی و عظمت/ بصر: دیده و چشم/ منتها: آخر/ جمال: زیبایی
جلال: شکوه و بزرگی/ صفات جلالیه خداوند که بر قدرت و توانایی و قهر و غضب خداوند تکیه دارد.
جمال: زیبایی، صفات جمالیه خداوند که بر لطف و مهربانی خداوند تکیه دارد.
دانش ادبی: مجاز در کلمهٔ (بشر) که مجاز از انسان/ (نیافت و نیافت) ردیف/ (جمالش و جلالش) قافیه هستند که جناس ناقص اختلافی است.
انسان قادر نیست صفات جمال و جلال خداوند را درک کند و به شناخت واقعی خداوند دست یابد.
در دو کلمۀ «بصر» و «بشر» و نیز «جمال» و «جلال» جناس ناقص اختلافی وجود دارد
نگاهی به زیباییهای دیگر بیت:
بشر ماورای جلالش نیافت
بصر منتهای جمالش نیافت
آنچنان که ملاحظه میکنید، کلمههای(بشر، بصر) و (ماورای منتهای) و (جلالش،جمالش) و ( نیافت، نیافت) مقابل هم قرار گرفتهاند و بعدها خواهیدخواند، اینگونه مقابل هم قرار دادن کلمات هماهنگ را ترصیع میگویند.
نکته دستوری: (ش) ضمیر متصل و مضافالیه برای جلال است/ (ش) ضمیر متصل و مضافالیه برای جمال
معنی بیت: انسان بالاتر و فراتر از عظمت بزرگی خداوند را نتوانست پیدا کند و انسان قادر به درک نهایت زیبایی خداوند نیست.
...
بشر نتوانست به ذات و بزرگی خداوند پی ببرد و چشم نتوانست همۀ زیبایی او را ببیند
(اگر طالبی کاین زمین طی کنی
نخست اسب بازآمدن پی کنی
برای مطالعه
اگر میخواهی که به میدان (خودسازی و عبادت) وارد شوی، اول باید فکر برگشتن و ادامه دادن به حال غفلت را از سر بیرون کنی
توجه: این بیت در متن کتاب درسی نیامده است، ولی چون برای معنی کردن بیت بعدی لازم دیدیم، آن را آوردیم)
تأمل در آیینهٔ دل کنی
صفایی به تدریج حاصل کنی
در این بیت باید یک کلمه (اگر) بیاوریم و به صورت شرطی خوانده شود. اگر تأمل در آیینهٔ دل کنی صفایی به تدریج حاصل کنی.
تأمل: اندیشه کردن/صفا: پاکی/ حاصل کنی: به دست آوری/ به تدریج: قید مقدار است یعنی کم کم
دانش ادبی: آرایهٔ تشبیه در آیینهٔ دل: اضافه تشبیهی که دل را به آیینه تشبیه کرده/ مجاز در کلمهٔ دل به معنی وجود انسان
معنی بیت: اگر در وجود خودت اندیشه کنی و تفکر کنی کم کم میتوانی یک صفایی را به دست بیاوری و بهره ببری
...
اگر در مورد دل مانند آیینه بیندیشی، به تدریج، دلت صفا و پاکی به دست میآورد.
...
اگر به دلت خوب بنگری به تدریج درونت را صفا خواهی داد و خداوند را در دلت خواهی یافت.
مُحال است سعدی که راه صفا
توان رفت جز بر پی مصطفی
کلمه مُحال: ناممکن/ مَحال: جمع محل، مکانها/ مِحال: حیلهها و فریبها/ راه صفا: طریق تصفیۀ دل/ پی: دنبالهروی کردن/ مصطفی: لقب حضرت رسول به معنی برگزیده
نکته دستوری: این بیت سه جمله است: جمله اول (محال است) جمله دوم (سعدی) که به شکل (ای سعدی) میباشد و حرف ندا محذوف است و سعدی منادا و یک جمله حساب میشود/ جمله سوم (که راه صفا را جز بر پی مصطفی توان رفت)
صفا و مصطفی هم خانواده هستند، و آمدن دو کلمه هم خانواده در یک بیت آرایۀ اشتقاق نامیده میشود. که در این بیت وجود دارد.
این کلمات هم خانواده را هم به ذهن بسپارید:
(ضرب، مضرب، اضطراب) (صفا، مصطفی، تصفیه، صفیه) (عفو، استعفا، معاف،)
معنی بیت: ای سعدی غیر ممکن است که بتوانی راه به دست آوردن صفا و پاکی را در زندگی جز بر پیروی کردن از راه حضرت محمد از راه دیگری پیدا کنی.
...
ای سعدی غیر ممکن است کسی از راهی به جز پیروی از محمد مصطفی(ص) به پاکی دل دست یابد
۰۰۰
سعدی، اگر میخواهی راه خداشناسی و عرفان را بیاموزی غیر ممکن است که به جز پیروی از رفتار حضرت محمد(ص) این راه را طی کنی.
چشم دل باز کن که جان بینی
آن چه نادیدنی است آن بینی
چشم دلت را باز کن، تا هدف غایی خلقت را ببینی و آن را که نمیتوان با چشم سر دید، آن را ببینی.
همهٔ جهانیان خدایی او را قبول دارند و در فهم ذات او حیران ماندهاند.
این بیت اشاره دارد به ناتوان بودن عقل و فهم انسان در برابر درک کل وجود خداوند.
بشر ماورای جلالش نیافت
بصر منتهای جمالش نیافت
بشر: انسان/ ماورا: بالاتر و فراتر/ جلال: بزرگی و عظمت/ بصر: دیده و چشم/ منتها: آخر/ جمال: زیبایی
جلال: شکوه و بزرگی/ صفات جلالیه خداوند که بر قدرت و توانایی و قهر و غضب خداوند تکیه دارد.
جمال: زیبایی، صفات جمالیه خداوند که بر لطف و مهربانی خداوند تکیه دارد.
دانش ادبی: مجاز در کلمهٔ (بشر) که مجاز از انسان/ (نیافت و نیافت) ردیف/ (جمالش و جلالش) قافیه هستند که جناس ناقص اختلافی است.
انسان قادر نیست صفات جمال و جلال خداوند را درک کند و به شناخت واقعی خداوند دست یابد.
در دو کلمۀ «بصر» و «بشر» و نیز «جمال» و «جلال» جناس ناقص اختلافی وجود دارد
نگاهی به زیباییهای دیگر بیت:
بشر ماورای جلالش نیافت
بصر منتهای جمالش نیافت
آنچنان که ملاحظه میکنید، کلمههای(بشر، بصر) و (ماورای منتهای) و (جلالش،جمالش) و ( نیافت، نیافت) مقابل هم قرار گرفتهاند و بعدها خواهیدخواند، اینگونه مقابل هم قرار دادن کلمات هماهنگ را ترصیع میگویند.
نکته دستوری: (ش) ضمیر متصل و مضافالیه برای جلال است/ (ش) ضمیر متصل و مضافالیه برای جمال
معنی بیت: انسان بالاتر و فراتر از عظمت بزرگی خداوند را نتوانست پیدا کند و انسان قادر به درک نهایت زیبایی خداوند نیست.
...
بشر نتوانست به ذات و بزرگی خداوند پی ببرد و چشم نتوانست همۀ زیبایی او را ببیند
(اگر طالبی کاین زمین طی کنی
نخست اسب بازآمدن پی کنی
برای مطالعه
اگر میخواهی که به میدان (خودسازی و عبادت) وارد شوی، اول باید فکر برگشتن و ادامه دادن به حال غفلت را از سر بیرون کنی
توجه: این بیت در متن کتاب درسی نیامده است، ولی چون برای معنی کردن بیت بعدی لازم دیدیم، آن را آوردیم)
تأمل در آیینهٔ دل کنی
صفایی به تدریج حاصل کنی
در این بیت باید یک کلمه (اگر) بیاوریم و به صورت شرطی خوانده شود. اگر تأمل در آیینهٔ دل کنی صفایی به تدریج حاصل کنی.
تأمل: اندیشه کردن/صفا: پاکی/ حاصل کنی: به دست آوری/ به تدریج: قید مقدار است یعنی کم کم
دانش ادبی: آرایهٔ تشبیه در آیینهٔ دل: اضافه تشبیهی که دل را به آیینه تشبیه کرده/ مجاز در کلمهٔ دل به معنی وجود انسان
معنی بیت: اگر در وجود خودت اندیشه کنی و تفکر کنی کم کم میتوانی یک صفایی را به دست بیاوری و بهره ببری
...
اگر در مورد دل مانند آیینه بیندیشی، به تدریج، دلت صفا و پاکی به دست میآورد.
...
اگر به دلت خوب بنگری به تدریج درونت را صفا خواهی داد و خداوند را در دلت خواهی یافت.
مُحال است سعدی که راه صفا
توان رفت جز بر پی مصطفی
کلمه مُحال: ناممکن/ مَحال: جمع محل، مکانها/ مِحال: حیلهها و فریبها/ راه صفا: طریق تصفیۀ دل/ پی: دنبالهروی کردن/ مصطفی: لقب حضرت رسول به معنی برگزیده
نکته دستوری: این بیت سه جمله است: جمله اول (محال است) جمله دوم (سعدی) که به شکل (ای سعدی) میباشد و حرف ندا محذوف است و سعدی منادا و یک جمله حساب میشود/ جمله سوم (که راه صفا را جز بر پی مصطفی توان رفت)
صفا و مصطفی هم خانواده هستند، و آمدن دو کلمه هم خانواده در یک بیت آرایۀ اشتقاق نامیده میشود. که در این بیت وجود دارد.
این کلمات هم خانواده را هم به ذهن بسپارید:
(ضرب، مضرب، اضطراب) (صفا، مصطفی، تصفیه، صفیه) (عفو، استعفا، معاف،)
معنی بیت: ای سعدی غیر ممکن است که بتوانی راه به دست آوردن صفا و پاکی را در زندگی جز بر پیروی کردن از راه حضرت محمد از راه دیگری پیدا کنی.
...
ای سعدی غیر ممکن است کسی از راهی به جز پیروی از محمد مصطفی(ص) به پاکی دل دست یابد
۰۰۰
سعدی، اگر میخواهی راه خداشناسی و عرفان را بیاموزی غیر ممکن است که به جز پیروی از رفتار حضرت محمد(ص) این راه را طی کنی.
چشم دل باز کن که جان بینی
آن چه نادیدنی است آن بینی
چشم دلت را باز کن، تا هدف غایی خلقت را ببینی و آن را که نمیتوان با چشم سر دید، آن را ببینی.
❤4
درس اول (پیش از اینها) صفحهٔ ۱۲
چشم دل باز کن که جان بینی
آنچه نادیدنی است آن بینی
این بیت از اشعار هاتف اصفهانی است
شعر این درس به نام پیش از اینها میباشد که از کتاب به قول پرستو نوشتهٔ قیصر امین پور میباشد که زندگی ایشان به صورت خلاصه در پایان کتاب آمده است جهت به یاد سپاری لازم میباشد.
یاد آوری چند نکته:
نکته اول: هر شعر دارای دو بخش است که هر بخش آن را (مصرع) مینامند که هر دو (مصرع) با هم یک بیت را تشکیل میدهد.
نکته دوم: پایان هر بیت یا مصرع دارای کلماتی میباشد که هم آهنگ میباشند که به آنها قافیه گفته میشود و این قافیهها دارای حروف مشترکی میباشند.
نکته سوم: گاهی در پایان هر بیت کلماتی عین هم میباشد که در معنی فرق نمیکنند که به نام (ردیف) است.
حالا وارد شعر میشویم:
قالب شعر: مثنوی
طنین: آهنگ، صدا
توفندهاش: پرخروش، خروشان
بی ریا: ساده و بی آلایش
کُنه: باطن
بوریا: حصیری از نوعی نی
پیش از ا ینها فکر میکردم خدا
خانهای دارد میان ابرها
معنی:
پیش از اینها فکر میکردم خدا خانهای میان ابرها دارد.
قافیه: خدا، ابرها
ردیف: -
تعداد جملهها: ۲
دانش ادبی: قافیه در این بیت (خدا و ابرها) حرف قافیه (ا) واج آرایی مصوت «آ»
مثل قصر پادشاه قصهها
خشتی از الماس و خشتی ز طلا
معنی: (خانهای) مثل قصر پادشاه قصهها (دارد) -
خشتی از الماس (است) ،خشتی از طلا (است)
آرایههای ادبی:
تشبیه خانۀ خدا به قصر پادشاه
تکرار: خشت
مراعات نظیر: قصر و پادشاه
مراعات نظیر الماس و طلا
دانش ادبی: قافیه در این بیت (قصهها، طلا) حرف قافیه (ا)
ردیف: -
معنی واژه: خشت: آجر، آجر خام - توفنده: پرخروش
تعداد جملهها: ۳
پایههای برجش از عاج و بلور
بر سر تختی نشسته با غرور
معنی: پایههای برجش از عاج و بلور (است) -
بر سر تختی با غرور نشسته (است)
دانش ادبی: قافیه در این بیت (بلور، غرور) حروف قافیه (و ، ر)
ردیف: -
جناس بر و سر (تنها در صامت ب و س اختلاف دارند.)
معنی واژه: برج: قصر، ساختمان بلند - غرور: تکبر - عاج: دندان فیل
تعداد جملهها: ۲
ماه، برق کوچکی از تاج او
هر ستاره پولکی از تاج او
تعداد جملهها: ۲
ماه برق کوچکی از تاج او (است) -
هر ستاره پولکی از تاج او (است)
دانش ادبی: قافیه در این بیت (کوچکی، پولکی) حروف قافیه (ک، ی) ردیف (از تاج او) / آرایۀ تشبیه در مصرع اول که ماه مثل یک برقی از تاج او است. تشبیه ماه به برق
تشبیه ستاره به پولک
مراعات نظیر: ماه و ستاره
رعد و برق شب، طنین خندهاش
سیل و طوفان، نعره توفندهاش
دانش ادبی:
قافیه در این بیت(خندهاش، توفندهاش) حروف قافیه (ن،د،ه ،ا،ش)/آرایۀ تشبیه (طنین خنده، تشبیه به رعد و برق شده) (طوفان تشبیه شده به نعرهاش)
ردیف: -
تعداد جملهها: ۲
معنی واژه: طنین: آهنگ و طنین صدا - نعره: فریاد بلند - توفنده: به هیجان آمده - طوفان: باد و بوران شدید
معنی:
رعد و برق شب طنین خندهاش (است)
سیل و توفان نعرۀ توفنده اش (است)
من فکر میکردم خدا موجود ترسناکی هست که رعد و برق شب مثل اینکه خدا میخندد وسیل و طوفان فریادهای پرخروش خدا میباشد.
مراعات نظیر رعدو برق و سیل و توفان
هیچ کس از جای او آگاه نیست
هیچ کس را در حضورش راه نیست
دانش ادبی: قافیه در این بیت (آگاه ، راه) حروف قافیه (الف، ه) ردیف (نیست) تکرار: هیچ کس
جناس: را و راه (صامت ه به را اضافه شده است.
تعداد جملهها: ۲
آن خدا بی رحم بود و خشمگین
خانه اش در آسمان، دور از زمین
دانش ادبی: قافیه در این بیت(خشمگین، زمین) حروف قافیه(ی، ن)
تضاد: آسمان و زمین
واج آرایی صامت خ
(تکرار خ خشونت مورد نظر شاعر را منتقل میکند.)
ردیف: -
تعداد جملهها: ۳
آن خدا بی رحم بود و خشمگین (بود)
خانهاش در آسمان، دور از زمین (بود)
بود، اما در میان ما نبود
مهربان و ساده و زیبا نبود
دانش ادبی: قافیه در این بیت (ما، زیبا) حروف قافیه (الف) ردیف (نبود) واج آرایی صامت ب
واج آرایی مصوت آ/ تضاد: بود و نبود
تعداد جملهها: ۳
بود - اما در میان ما نبود -
مهربان و ساده و زیبا نبود
در دل او ، دوستی جایی نداشت
مهربانی هیچ معنایی نداشت
دانش ادبی: قافیه در این بیت(جایی، معنایی) حروف قافیه: (ا، ی، ی) ردیف: (نداشت) واج آرایی صامت د
واج آرایی مصوت ی
تعداد جملهها: ۲
چشم دل باز کن که جان بینی
آنچه نادیدنی است آن بینی
این بیت از اشعار هاتف اصفهانی است
شعر این درس به نام پیش از اینها میباشد که از کتاب به قول پرستو نوشتهٔ قیصر امین پور میباشد که زندگی ایشان به صورت خلاصه در پایان کتاب آمده است جهت به یاد سپاری لازم میباشد.
یاد آوری چند نکته:
نکته اول: هر شعر دارای دو بخش است که هر بخش آن را (مصرع) مینامند که هر دو (مصرع) با هم یک بیت را تشکیل میدهد.
نکته دوم: پایان هر بیت یا مصرع دارای کلماتی میباشد که هم آهنگ میباشند که به آنها قافیه گفته میشود و این قافیهها دارای حروف مشترکی میباشند.
نکته سوم: گاهی در پایان هر بیت کلماتی عین هم میباشد که در معنی فرق نمیکنند که به نام (ردیف) است.
حالا وارد شعر میشویم:
قالب شعر: مثنوی
طنین: آهنگ، صدا
توفندهاش: پرخروش، خروشان
بی ریا: ساده و بی آلایش
کُنه: باطن
بوریا: حصیری از نوعی نی
پیش از ا ینها فکر میکردم خدا
خانهای دارد میان ابرها
معنی:
پیش از اینها فکر میکردم خدا خانهای میان ابرها دارد.
قافیه: خدا، ابرها
ردیف: -
تعداد جملهها: ۲
دانش ادبی: قافیه در این بیت (خدا و ابرها) حرف قافیه (ا) واج آرایی مصوت «آ»
مثل قصر پادشاه قصهها
خشتی از الماس و خشتی ز طلا
معنی: (خانهای) مثل قصر پادشاه قصهها (دارد) -
خشتی از الماس (است) ،خشتی از طلا (است)
آرایههای ادبی:
تشبیه خانۀ خدا به قصر پادشاه
تکرار: خشت
مراعات نظیر: قصر و پادشاه
مراعات نظیر الماس و طلا
دانش ادبی: قافیه در این بیت (قصهها، طلا) حرف قافیه (ا)
ردیف: -
معنی واژه: خشت: آجر، آجر خام - توفنده: پرخروش
تعداد جملهها: ۳
پایههای برجش از عاج و بلور
بر سر تختی نشسته با غرور
معنی: پایههای برجش از عاج و بلور (است) -
بر سر تختی با غرور نشسته (است)
دانش ادبی: قافیه در این بیت (بلور، غرور) حروف قافیه (و ، ر)
ردیف: -
جناس بر و سر (تنها در صامت ب و س اختلاف دارند.)
معنی واژه: برج: قصر، ساختمان بلند - غرور: تکبر - عاج: دندان فیل
تعداد جملهها: ۲
ماه، برق کوچکی از تاج او
هر ستاره پولکی از تاج او
تعداد جملهها: ۲
ماه برق کوچکی از تاج او (است) -
هر ستاره پولکی از تاج او (است)
دانش ادبی: قافیه در این بیت (کوچکی، پولکی) حروف قافیه (ک، ی) ردیف (از تاج او) / آرایۀ تشبیه در مصرع اول که ماه مثل یک برقی از تاج او است. تشبیه ماه به برق
تشبیه ستاره به پولک
مراعات نظیر: ماه و ستاره
رعد و برق شب، طنین خندهاش
سیل و طوفان، نعره توفندهاش
دانش ادبی:
قافیه در این بیت(خندهاش، توفندهاش) حروف قافیه (ن،د،ه ،ا،ش)/آرایۀ تشبیه (طنین خنده، تشبیه به رعد و برق شده) (طوفان تشبیه شده به نعرهاش)
ردیف: -
تعداد جملهها: ۲
معنی واژه: طنین: آهنگ و طنین صدا - نعره: فریاد بلند - توفنده: به هیجان آمده - طوفان: باد و بوران شدید
معنی:
رعد و برق شب طنین خندهاش (است)
سیل و توفان نعرۀ توفنده اش (است)
من فکر میکردم خدا موجود ترسناکی هست که رعد و برق شب مثل اینکه خدا میخندد وسیل و طوفان فریادهای پرخروش خدا میباشد.
مراعات نظیر رعدو برق و سیل و توفان
هیچ کس از جای او آگاه نیست
هیچ کس را در حضورش راه نیست
دانش ادبی: قافیه در این بیت (آگاه ، راه) حروف قافیه (الف، ه) ردیف (نیست) تکرار: هیچ کس
جناس: را و راه (صامت ه به را اضافه شده است.
تعداد جملهها: ۲
آن خدا بی رحم بود و خشمگین
خانه اش در آسمان، دور از زمین
دانش ادبی: قافیه در این بیت(خشمگین، زمین) حروف قافیه(ی، ن)
تضاد: آسمان و زمین
واج آرایی صامت خ
(تکرار خ خشونت مورد نظر شاعر را منتقل میکند.)
ردیف: -
تعداد جملهها: ۳
آن خدا بی رحم بود و خشمگین (بود)
خانهاش در آسمان، دور از زمین (بود)
بود، اما در میان ما نبود
مهربان و ساده و زیبا نبود
دانش ادبی: قافیه در این بیت (ما، زیبا) حروف قافیه (الف) ردیف (نبود) واج آرایی صامت ب
واج آرایی مصوت آ/ تضاد: بود و نبود
تعداد جملهها: ۳
بود - اما در میان ما نبود -
مهربان و ساده و زیبا نبود
در دل او ، دوستی جایی نداشت
مهربانی هیچ معنایی نداشت
دانش ادبی: قافیه در این بیت(جایی، معنایی) حروف قافیه: (ا، ی، ی) ردیف: (نداشت) واج آرایی صامت د
واج آرایی مصوت ی
تعداد جملهها: ۲
❤3
هرچه میپرسیدم از خود از خدا
از زمین از آسمان از ابرها
دانش ادبی: قافیه در این بیت(خدا، ابرها) حروف قافیه (الف)/ آرایۀ مراعات نظیر(زمین، آسمان، ابرها)
تکرار: از
مراعات نظیر: زمین ، آسمان و ابر
از: دربارۀ
ردیف: -
تعداد جملهها: ۲
معنی: هرچه از خود، از خدا میپرسیدم -
از زمین از آسمان از ابرها (میپرسیدم)
زود میگفتند: این کار خداست
پرس و جو از کار او کاری خطاست
دانش ادبی: قافیه در این بیت (خداست، خطاست) حروف قافیه(ا) ردیف: (ست) که همان است میباشد.
تکرار: کار
معنی بیت: زود میگفتند که پرس و جو نکن این کار اشتباه است.
توجه: دراین بیت و بیت قبل از او معنی ابیات به هم ارتباط دارند و باید هر دو با هم معنی شوند و در شعر ابیاتی اینگونه داریم که باید با هم معنی شوند و به تنهایی معنی آنها کامل نیست به مجموعهٔ این بیتها موقوف المعانی میگویند.
نیت من در نماز و در دعا
ترس بود و وحشت از خشم خدا
دانش ادبی: قافیه در این بیت(دعا، خدا) حروف قافیه: (ا)
ردیف: - و وحشت از خشم خدا (بود)
مراعات نظیر: نماز و دعا
تکرار: در
معنی واژه: نیت: قصد، اراده
تعداد جملهها: ۲
نیت من در نماز و در دعاترس بود –
بیش از اینها خاطرم دلگیر بود
ازخدا در ذهنم این تصویر بود
دانش ادبی: قافیه در این بیت: (دلگیر، تصویر) حروف قافیه (ی، ر) ردیف (بود) واج آرایی مصوت ی
معنی واژه: دلگیر: ناراحت و غمگین
تعداد جملهها: ۲
هر مصراع، یک جمله
تا که یک شب دست در دست پدر
راه افتادم به قصد یک سفر
دانش ادبی: قافیه در این بیت: (پدر، سفر) حروف قافیه: (ر) ردیف: - تکرار دست، مراعات نظیر قصد، سفر و راه
تعداد جملهها: ۱
در میان راه، در یک روستا
خانهای دیدم، خوب و آشنا
دانش ادبی: قافیه در این بیت(روستا، آشنا) حروف قافیه ( ا )ردیف: - واج آرایی: صامت ر
تعداد جملهها: ۱
در میان راه در یک روستا خانهای خوب و آشنا دیدیم.
زود پرسیدم: "پدر اینجا کجاست؟"
گفت: " اینجا خانهٔ خوب خداست"
دانش ادبی: قافیه در این بیت (کجا، خدا) حروف قافیه (ا) ردیف: (ست) تکرار: اینجا/ تشبیه اینجا (مسجد) به خانۀ خدا
تعداد جملهها: ۴
زود پرسیدم - پدر اینجا کجاست -
گفت - اینجا خانۀ خوب خداست
گفت: اینجا میشود یک لحظه ماند
گوشهای خلوت، نمازی ساده خواند
دانش ادبی: قافیه در این بیت (ماند، خواند) حروف قافیه (ا، ن، د)
ردیف: -
تعداد جملهها: ۴
گفت - میشود - اینجا یک لحظه ماند -
گوشهای خلوت نمازی ساده خواند
با وضویی دست و رویی تازه کرد
با دل خود گفت و گویی تازه کرد
دانش ادبی: قافیه در این بیت (رویی، گویی) حروف قافیه (و، ی، ی) ردیف (تازه کرد) مراعات نظیر: دست، رو و دل
تشخیص (گفت و گو با دل)
تعداد جملهها: ۲
هر مصراع یک جمله است.
گفتمش: پس آن خدای خشمگین
خانهاش اینجاست؟ اینجا در زمین؟
خشمگین و زمین قافیه، تکرار حرف خ خشونت را القا میکند. حروف قافیه: (ی، ن) ردیف: (ست)
تعداد جملهها: ۴
گفت - آری - خانۀ او بی ریاست -
فرش هایش از گلیم و بوریاست
تعداد جملهها: ۳
گفتمش – پس آن خدای خشمگین خانه اش اینجاست؟
اینجا در زمین (است)؟
گفت: آری خانه او بیریاست
فرشهایش از گلیم و بوریاست
دانش ادبی: قافیه در این بیت (بی ریا، بوریا) حروف قافیه (ا) ردیف: (ست) جناس: بی ریا و بوریا
(اختلاف در مصوت «ی» و«و»)
تعداد جملهها: ۴
معنی واژه: بوریا: حصیری که از نی درست میکنند.
گفت - آری - خانۀ او بی ریاست -
فرش هایش از گلیم و بوریاست
مهربان و ساده و بی کینه است
مثل نوری در دل آیینه است
دانش ادبی: قافیه در این بیت (کینه، آیینه) حروف قافیه (ی، ن، ه) ردیف (است) تشبیه پروردگار به نور
دل آیینه: تشخیص
(دل داشتن به آیینه نسبت داده شده است)
نکته: یکی از اسماء خداوند نور میباشد و اشاره به آن صفات خداوند است.
تعداد جملهها: ۲
هر مصراع یک جمله است.
عادت او نیست خشم و دشمنی
نام او نور و نشانش روشنی
دانش ادبی: قافیه در این بیت (دشمنی، روشنی) حروف قافیه(ن، ی) / آرایۀ تلمیح در بیت میباشد که توضیح این آرایه: شعرهای فارسی بعضی یادآور آیه یا داستان و یا اتفاق تاریخی و یا حدیث میباشد که اینگونه پرداختن درشعر را تلمیح میگویند. که وقتی شعر را میخوانیم تلمیح آن را به دست میآوریم و این بیت تلمیح به سوره نور آیه ۳۵ است که میفرماید خداوند نور آسمانها و زمین است.
واج آرایی صامت ن
ردیف: -
تعداد جملهها: ۳
عادت او خشم و دشمنی نیست -
نام او نور (است) –
و نشانش روشنی (است)
تازه فهمیدم، خدایم این خداست
این خدای مهربان و آشناست
دانش ادبی: قافیه در این بیت (خدا، آشنا) حرف قافیه ( ا ) ردیف:(ست) تکرار: خدا/ واج آرایی: مصوت آ
تعداد جملهها: ۳
تازه فهمیدم - خدایم این خداست -
این خدای مهربان و آشناست
از زمین از آسمان از ابرها
دانش ادبی: قافیه در این بیت(خدا، ابرها) حروف قافیه (الف)/ آرایۀ مراعات نظیر(زمین، آسمان، ابرها)
تکرار: از
مراعات نظیر: زمین ، آسمان و ابر
از: دربارۀ
ردیف: -
تعداد جملهها: ۲
معنی: هرچه از خود، از خدا میپرسیدم -
از زمین از آسمان از ابرها (میپرسیدم)
زود میگفتند: این کار خداست
پرس و جو از کار او کاری خطاست
دانش ادبی: قافیه در این بیت (خداست، خطاست) حروف قافیه(ا) ردیف: (ست) که همان است میباشد.
تکرار: کار
معنی بیت: زود میگفتند که پرس و جو نکن این کار اشتباه است.
توجه: دراین بیت و بیت قبل از او معنی ابیات به هم ارتباط دارند و باید هر دو با هم معنی شوند و در شعر ابیاتی اینگونه داریم که باید با هم معنی شوند و به تنهایی معنی آنها کامل نیست به مجموعهٔ این بیتها موقوف المعانی میگویند.
نیت من در نماز و در دعا
ترس بود و وحشت از خشم خدا
دانش ادبی: قافیه در این بیت(دعا، خدا) حروف قافیه: (ا)
ردیف: - و وحشت از خشم خدا (بود)
مراعات نظیر: نماز و دعا
تکرار: در
معنی واژه: نیت: قصد، اراده
تعداد جملهها: ۲
نیت من در نماز و در دعاترس بود –
بیش از اینها خاطرم دلگیر بود
ازخدا در ذهنم این تصویر بود
دانش ادبی: قافیه در این بیت: (دلگیر، تصویر) حروف قافیه (ی، ر) ردیف (بود) واج آرایی مصوت ی
معنی واژه: دلگیر: ناراحت و غمگین
تعداد جملهها: ۲
هر مصراع، یک جمله
تا که یک شب دست در دست پدر
راه افتادم به قصد یک سفر
دانش ادبی: قافیه در این بیت: (پدر، سفر) حروف قافیه: (ر) ردیف: - تکرار دست، مراعات نظیر قصد، سفر و راه
تعداد جملهها: ۱
در میان راه، در یک روستا
خانهای دیدم، خوب و آشنا
دانش ادبی: قافیه در این بیت(روستا، آشنا) حروف قافیه ( ا )ردیف: - واج آرایی: صامت ر
تعداد جملهها: ۱
در میان راه در یک روستا خانهای خوب و آشنا دیدیم.
زود پرسیدم: "پدر اینجا کجاست؟"
گفت: " اینجا خانهٔ خوب خداست"
دانش ادبی: قافیه در این بیت (کجا، خدا) حروف قافیه (ا) ردیف: (ست) تکرار: اینجا/ تشبیه اینجا (مسجد) به خانۀ خدا
تعداد جملهها: ۴
زود پرسیدم - پدر اینجا کجاست -
گفت - اینجا خانۀ خوب خداست
گفت: اینجا میشود یک لحظه ماند
گوشهای خلوت، نمازی ساده خواند
دانش ادبی: قافیه در این بیت (ماند، خواند) حروف قافیه (ا، ن، د)
ردیف: -
تعداد جملهها: ۴
گفت - میشود - اینجا یک لحظه ماند -
گوشهای خلوت نمازی ساده خواند
با وضویی دست و رویی تازه کرد
با دل خود گفت و گویی تازه کرد
دانش ادبی: قافیه در این بیت (رویی، گویی) حروف قافیه (و، ی، ی) ردیف (تازه کرد) مراعات نظیر: دست، رو و دل
تشخیص (گفت و گو با دل)
تعداد جملهها: ۲
هر مصراع یک جمله است.
گفتمش: پس آن خدای خشمگین
خانهاش اینجاست؟ اینجا در زمین؟
خشمگین و زمین قافیه، تکرار حرف خ خشونت را القا میکند. حروف قافیه: (ی، ن) ردیف: (ست)
تعداد جملهها: ۴
گفت - آری - خانۀ او بی ریاست -
فرش هایش از گلیم و بوریاست
تعداد جملهها: ۳
گفتمش – پس آن خدای خشمگین خانه اش اینجاست؟
اینجا در زمین (است)؟
گفت: آری خانه او بیریاست
فرشهایش از گلیم و بوریاست
دانش ادبی: قافیه در این بیت (بی ریا، بوریا) حروف قافیه (ا) ردیف: (ست) جناس: بی ریا و بوریا
(اختلاف در مصوت «ی» و«و»)
تعداد جملهها: ۴
معنی واژه: بوریا: حصیری که از نی درست میکنند.
گفت - آری - خانۀ او بی ریاست -
فرش هایش از گلیم و بوریاست
مهربان و ساده و بی کینه است
مثل نوری در دل آیینه است
دانش ادبی: قافیه در این بیت (کینه، آیینه) حروف قافیه (ی، ن، ه) ردیف (است) تشبیه پروردگار به نور
دل آیینه: تشخیص
(دل داشتن به آیینه نسبت داده شده است)
نکته: یکی از اسماء خداوند نور میباشد و اشاره به آن صفات خداوند است.
تعداد جملهها: ۲
هر مصراع یک جمله است.
عادت او نیست خشم و دشمنی
نام او نور و نشانش روشنی
دانش ادبی: قافیه در این بیت (دشمنی، روشنی) حروف قافیه(ن، ی) / آرایۀ تلمیح در بیت میباشد که توضیح این آرایه: شعرهای فارسی بعضی یادآور آیه یا داستان و یا اتفاق تاریخی و یا حدیث میباشد که اینگونه پرداختن درشعر را تلمیح میگویند. که وقتی شعر را میخوانیم تلمیح آن را به دست میآوریم و این بیت تلمیح به سوره نور آیه ۳۵ است که میفرماید خداوند نور آسمانها و زمین است.
واج آرایی صامت ن
ردیف: -
تعداد جملهها: ۳
عادت او خشم و دشمنی نیست -
نام او نور (است) –
و نشانش روشنی (است)
تازه فهمیدم، خدایم این خداست
این خدای مهربان و آشناست
دانش ادبی: قافیه در این بیت (خدا، آشنا) حرف قافیه ( ا ) ردیف:(ست) تکرار: خدا/ واج آرایی: مصوت آ
تعداد جملهها: ۳
تازه فهمیدم - خدایم این خداست -
این خدای مهربان و آشناست
دوستی از من به من نزدیکتر
از رگ گردن به من نزدیکتر
دانش ادبی: قافیه در این بیت (من، گردن) حرف قافیه (ن) ردیف: (به من نزدیکتر) / آرایۀ تلمیح دارد به سورۀ ق آیهٔ ۱۶ که ما از رگ گردن به شما نزدیکتر هستیم که کل بیت به این آیه اشاره دارد.
تکرار: من
تعداد جملهها: ۲
دوستی از من به من نزدیک تر (است)
از رگ گردن به من نزدیک تر (است)
میتوانم بعد از این، با این خدا
دوست باشم، دوست، پاک و بیریا
دانش ادبی: قافیه در این بیت (خدا، ریا) حرف قافیه (ا) مراعات نظیر بین ( دوست، بیریا، پاک) تکرار، دوست
ردیف: -
تعداد جملهها: ۳
میتوانم – بعد از این با این خدادوست باشم –
دوست، پاک و بی ریا (باشم)
قیصر امین پور: شاعر معاصر
آثار: کوچۀ آفتاب، تنفس صبح، مثل چشمه مثل نور، به قول پرستو و آینههای ناگهان
از رگ گردن به من نزدیکتر
دانش ادبی: قافیه در این بیت (من، گردن) حرف قافیه (ن) ردیف: (به من نزدیکتر) / آرایۀ تلمیح دارد به سورۀ ق آیهٔ ۱۶ که ما از رگ گردن به شما نزدیکتر هستیم که کل بیت به این آیه اشاره دارد.
تکرار: من
تعداد جملهها: ۲
دوستی از من به من نزدیک تر (است)
از رگ گردن به من نزدیک تر (است)
میتوانم بعد از این، با این خدا
دوست باشم، دوست، پاک و بیریا
دانش ادبی: قافیه در این بیت (خدا، ریا) حرف قافیه (ا) مراعات نظیر بین ( دوست، بیریا، پاک) تکرار، دوست
ردیف: -
تعداد جملهها: ۳
میتوانم – بعد از این با این خدادوست باشم –
دوست، پاک و بی ریا (باشم)
قیصر امین پور: شاعر معاصر
آثار: کوچۀ آفتاب، تنفس صبح، مثل چشمه مثل نور، به قول پرستو و آینههای ناگهان
❤1
خودارزیابی صفحهٔ ۱۴
هشتم
۱- شاعر در مصراع «اینجا خانهٔ خوب خداست»به چه نکتهای اشاره دارد؟
شاعردراین مصراع به مـساجد که جایگاه فرود ملائکهٔ آسمان میباشد و جایی که آرامش فراوان را به دنبال دارد، اشاره کرده است.
۲- درک و دریافت خود را از مصراع «نام او نور و نشانش روشنی» بیان کنید.
نام خداوند روشنگر و هدایتگر انسانها به سوی روشنایی و خارج شدن ازظلمت وتاریکیهاست.
۳- چه راههایی برای شناخت خداوندِ هستی وجود دارد؟
شناخت نعمتها- تفکر و اندیشه کردن در راز آفرینش وطبیعت- ابتدا خود را بشناسیم و سپس خالق خود را بشناسیم (خودشناسی)
دانشهای زبانی و ادبی فارسی هشتم
درس ۱
در سال پیش با مفهوم زبان و ادبیات و تفاوت آن دو آشنا شدیم. میدانیم که ساختمان زبان از عناصری تشکیل میشود. واژهها و جملههای زبان، مانند ظرفهایی
هستند که فکر ما را در خود جای میدهند. ما باید هنگام خواندن هر اثر و شنیدن گفتار هر شخص، با درنگ و تأمل، نحوۀ گزینش واژهها و زمینۀ فکری آن را جستوجو کنیم؛
پس برای درک بهتر هر اثر باید به »ساختار« و »محتوا« ی آن توجه کرد.
برای بررسی ساختار )شکل بیرونی( هر اثر، میتوانیم از این پرسشها بهره بگیریم.
متن اثر، به "نثر" است یا به"نظم"؟
شیوۀ بیان نوشته،"زبانی"است یا"ادبی"؟
واژههای متن، ساده و قابل فهم هستند یا دشوار و دیریاب؟
اکنون با توجه به این پرسشها، شعر "ستایش" و "درس اول" را از نظر ساختار با هم مقایسه کنید.
نظم و نثر – نوشته زبانی و نوشته ادبی
نظم و نثر: نوشتهای که به شعر باشد، نظم نامیده میشود، و نوشته غیر شعر را نثر مینامند.
نوشتهٔ زبانی: هرگاه بخواهیم فقط مقصود خود را بیان کنیم، شیوهٔ بیان ما زبانی است؛ مثال: خورشید در صبح طلوع میکند.
نوشتهٔ ادبی: هرگاه بخواهیم مقصود خود را زیباتر و تأثیر گذارتر بیان کنیم، شیوهٔ بیان ما ادبی است؛ مثال: صبحگاهان خورشید به چهرهٔ شهر لبخند میزند.
جواب فعالیتهای نوشتاری
درس اول صفحهٔ ۱۵
۱- زبان- پوزشپذیر- چیز- بزرگیش- بزرگان- بزرگی- از- جز
۲- رفت: بن مضارع= رو ، مصدر= رفتن، زمان= ماضی
دارد: بن مضارع= دار مصدر= داشتن زمان= مضارع
۳- بیت هشتم: قافیه= خشمگین و زمین
بیت هجدهم: قافیه= رویی و گفت و گویی
بیت هجدهم: ردیف= تازه کرد و تازه کرد
۴- مصراع اول: حضرت ابراهیم
مصراع دوم: حضرت موسی
در زبان فارسی، بعضی حروف، مانند "ذ، ز، ض، ظ" تلفظ (آواهای) یکسان دارند اما شکل نوشتاری آنها متفاوت است؛ با دقت در معنا، به املای اینگونه واژهها توجه کنید.
هشتم
۱- شاعر در مصراع «اینجا خانهٔ خوب خداست»به چه نکتهای اشاره دارد؟
شاعردراین مصراع به مـساجد که جایگاه فرود ملائکهٔ آسمان میباشد و جایی که آرامش فراوان را به دنبال دارد، اشاره کرده است.
۲- درک و دریافت خود را از مصراع «نام او نور و نشانش روشنی» بیان کنید.
نام خداوند روشنگر و هدایتگر انسانها به سوی روشنایی و خارج شدن ازظلمت وتاریکیهاست.
۳- چه راههایی برای شناخت خداوندِ هستی وجود دارد؟
شناخت نعمتها- تفکر و اندیشه کردن در راز آفرینش وطبیعت- ابتدا خود را بشناسیم و سپس خالق خود را بشناسیم (خودشناسی)
دانشهای زبانی و ادبی فارسی هشتم
درس ۱
در سال پیش با مفهوم زبان و ادبیات و تفاوت آن دو آشنا شدیم. میدانیم که ساختمان زبان از عناصری تشکیل میشود. واژهها و جملههای زبان، مانند ظرفهایی
هستند که فکر ما را در خود جای میدهند. ما باید هنگام خواندن هر اثر و شنیدن گفتار هر شخص، با درنگ و تأمل، نحوۀ گزینش واژهها و زمینۀ فکری آن را جستوجو کنیم؛
پس برای درک بهتر هر اثر باید به »ساختار« و »محتوا« ی آن توجه کرد.
برای بررسی ساختار )شکل بیرونی( هر اثر، میتوانیم از این پرسشها بهره بگیریم.
متن اثر، به "نثر" است یا به"نظم"؟
شیوۀ بیان نوشته،"زبانی"است یا"ادبی"؟
واژههای متن، ساده و قابل فهم هستند یا دشوار و دیریاب؟
اکنون با توجه به این پرسشها، شعر "ستایش" و "درس اول" را از نظر ساختار با هم مقایسه کنید.
نظم و نثر – نوشته زبانی و نوشته ادبی
نظم و نثر: نوشتهای که به شعر باشد، نظم نامیده میشود، و نوشته غیر شعر را نثر مینامند.
نوشتهٔ زبانی: هرگاه بخواهیم فقط مقصود خود را بیان کنیم، شیوهٔ بیان ما زبانی است؛ مثال: خورشید در صبح طلوع میکند.
نوشتهٔ ادبی: هرگاه بخواهیم مقصود خود را زیباتر و تأثیر گذارتر بیان کنیم، شیوهٔ بیان ما ادبی است؛ مثال: صبحگاهان خورشید به چهرهٔ شهر لبخند میزند.
جواب فعالیتهای نوشتاری
درس اول صفحهٔ ۱۵
۱- زبان- پوزشپذیر- چیز- بزرگیش- بزرگان- بزرگی- از- جز
۲- رفت: بن مضارع= رو ، مصدر= رفتن، زمان= ماضی
دارد: بن مضارع= دار مصدر= داشتن زمان= مضارع
۳- بیت هشتم: قافیه= خشمگین و زمین
بیت هجدهم: قافیه= رویی و گفت و گویی
بیت هجدهم: ردیف= تازه کرد و تازه کرد
۴- مصراع اول: حضرت ابراهیم
مصراع دوم: حضرت موسی
در زبان فارسی، بعضی حروف، مانند "ذ، ز، ض، ظ" تلفظ (آواهای) یکسان دارند اما شکل نوشتاری آنها متفاوت است؛ با دقت در معنا، به املای اینگونه واژهها توجه کنید.
❤4
حكايت صفحهٔ ۱۶
به خداچه بگويم
روزی غلامی گوسفندان اربابش را به صحرا برد. گوسفندان در دشت، سرگرم چرا بودند كه مسافری از راه رسيد و با ديدن انبوه گوسفندان، به سراغ آن غلام(چوپان)رفت وگفت: "از اين همه گوسفندانت، یکی را به من بده".
چوپان گفت: "نه، نمیتوانم اين كار را بكنم؛ هرگز!".
مسافرگفت: "یکی را به من بفروش".
چوپان گفت: "گوسفندان از آن من نيست".
مرد گفت: "خداوندش را بگوی كه گرگ بِبُرد".
غلام گفت: "به خدای چه بگويم"؟!
واژه نامه
ارباب: مالک، صاحب
انبوه: مقدارزیاد، فراوان
هرگز: هیچوقت
غلام:خدمتکار، چوپان
خداوند: دراین جا به معنی صاحب است.
شرح برخی از عبارات:
اربابش: مضاف و مضافالیه است. َش: ضمیر متّصل سوم شخص مفرداست که گاهی نقش مضافالیه دارد.گاهی هم پس ازحرف اضافه میآید که نقش متمّمی دارد.
مثال:
اَزش پرسیدم(از اوپرسیدم)
وهرگاه ضمیرمتّصل همراه بعضی ازفعلهای متعدّی بیاید، نقش مفعولی دارد.
مثال:
گرفتمش: او را گرفتم
دیدمش: او را دیدم
سرگرم بودن: کنایه است ازمشغول کاری بودن
سرگرم چرا بودند: مشغول چریدن بودند.
گوسفندانت: مضاف و مضافالیه است.
َت: ضمیر متّصل دوم شخص مفرد است.
گوسفندانِ تو
هرگز: قید نفی است.
خداوندش: صاحب، َش: ضمیر متّصل سوم شخص مفرد.
در گذشته به صاحب و مالک چیزی خدا میگفتند.
هنوز هم در کلمهٔ «ناخدا وکدخدا»این اصطلاح را بهکار میبریم.
ناخدا به معنی«صاحب ناو»و«ناو»یعنی کشتی که به مرور زمان(و)در ناوخدا حذف گردیده و به(ناخدا) تبدیل شده است.
کدخدا به معنی خداوند دهکده است.
درگذشته درابتدای بیشتر فعلهای ماضی ساده، حرف(بِ) به کار میبرند؛ مثلا به جای «خورد» میگفتند: بخورد.
به جای«دید» میگفتند: «بدید و...»
مفهوم حکایت:
امانت داری یکی از بزرگترین صفاتی است که بسیار به آن سفارش شده است و انسان باید از امانت دیگران مراقبت کند و به هیچ قیمتی نگذارد که آسیبی به امانت دیگران که اکنون در دست اوست، برسد.
در سوره نساء آیه ٥٨ سفارش شده است:
"ان الله یامرکم ان تودو الامانات الی اهلها"
«هماناخداوند به شما فرمان داده که امکانات را به صاحبان آنها برگردانید.»
رسالهٔ قشیریّه
رسالهٔ قشیریّه مجموعهٔ نامهها و پیامهایی است که ابوالقاسم قشیری، آن را به صوفیان و شاگردان خود میفرستاد. موضوع کتاب که از دو باب تشکیل شده است، در شرح احوال مشایخ صوفیّه و شرح اصطلاحات و تعبیرات عرفانی است.
معنی کلمات درس دوم(خوب جهان را ببین)
صفحهٔ ۱۷
دلایل: جمع دلیل، علتها
خالق: خدا، آفریننده
بیهمتا: بیمانند، بینظیر، یکتا
اسرار: جمع سرّ، رازها
پرتو: نور و روشنی
لالههای گوش: بخش هلالی غضروفی دور گوش
حدقه: کاسه چشم، مردمک چشم
دفع: راندن، متضادش جذب
بنگر: فعل امر نگاه کن
عظمت: بزرگی
جثه: اندام، پیکر
انباشته شده: پر شده
چونان: مانند
برافراشته: بلند کرده
نقش و نگار: شکل و شمایل
خزان: پاییز
زرّناب: طلای خالص
فراز: بلندی متضادش فرود، نشیب
درهم آمیخته: مخلوط شده، ترکیب یافته
شکاف: سوراخ، درز، روزنه
درس دوم: خوب جهان را ببین
بند ۱
دلایل: جمع دلیل
بند ۲
اسرار: جمع سرّ
شب را چونان چراغی بر میگزیند: تشبیه شب به چراغ
شب: رکن اول تشبیه
چراغ: رکن دوم تشبیه
چونان: رکن چهارم تشبیه
تضاد: شب و روز
بند ۳
این بالها همانند لالههای گوشاند: تشبیه
بالها به لالهٔ گوش
بالها: رکن اول تشبیه
لالهٔ گوش رکن دوم تشبیه
همانند: رکن چهارم تشبیه
بند ۴
دو حدقه چونان ماه تابان آفرید: تشبیه
حدقهٔ چشم ملخ به ماه
حدقه: رکن اول تشبیه
ماه: رکن دوم تشبیه
چونان: رکن چهارم تشبیه
حواس جمع حاسّه
دو پای داس مانند که اشیا را بر میدارد:
تشبیه پای ملخ به داس
پا: رکن اول تشبیه
داس: رکن دوم تشبیه
مانند: رکن چهارم تشبیه
اشیا را بر میدارد: رکن سوم تشبیه
بند ۶
دُم کشیدهاش که آن را چونان چتری گشوده
است: تشبیه دم طاووس به چتر
دم: رکن اول تشبیه
چتر: رکن دوم تشبیه
گشوده: رکن سوم تشبیه
چونان: رکن چهارم تشبیه
که طاووس آن (دم) را بر سر خود سایبان
میسازد: تشبیه دم طاووس به سایبان
آن (دم): رکن اول تشبیه
سایبان: رکن دوم تشبیه
گویی (دم طاووس) بادبان کشتی است که
ناخدا آن را برافراشته است: تشبیه دم طاووس به بادبان کشتی
دم طاووس: رکن اول تشبیه
بادبان: رکن دوم تشبیه
گویی: رکن چهارم تشبیه
برافراشته: رکن سوم تشبیه
رنگهای پر طاووس را به روییدنیهای زمین
تشبیه کنی: تشبیه رنگهای پر طاووس به
روییدنیهای زمین
رنگهای پر طاووس: رکن اول تشبیه
روییدنیهای زمین: رکن دوم تشبیه
تشبیه: رکن چهارم تشبیه
(دم طاووس) دسته گلی است که... فراهم
به خداچه بگويم
روزی غلامی گوسفندان اربابش را به صحرا برد. گوسفندان در دشت، سرگرم چرا بودند كه مسافری از راه رسيد و با ديدن انبوه گوسفندان، به سراغ آن غلام(چوپان)رفت وگفت: "از اين همه گوسفندانت، یکی را به من بده".
چوپان گفت: "نه، نمیتوانم اين كار را بكنم؛ هرگز!".
مسافرگفت: "یکی را به من بفروش".
چوپان گفت: "گوسفندان از آن من نيست".
مرد گفت: "خداوندش را بگوی كه گرگ بِبُرد".
غلام گفت: "به خدای چه بگويم"؟!
واژه نامه
ارباب: مالک، صاحب
انبوه: مقدارزیاد، فراوان
هرگز: هیچوقت
غلام:خدمتکار، چوپان
خداوند: دراین جا به معنی صاحب است.
شرح برخی از عبارات:
اربابش: مضاف و مضافالیه است. َش: ضمیر متّصل سوم شخص مفرداست که گاهی نقش مضافالیه دارد.گاهی هم پس ازحرف اضافه میآید که نقش متمّمی دارد.
مثال:
اَزش پرسیدم(از اوپرسیدم)
وهرگاه ضمیرمتّصل همراه بعضی ازفعلهای متعدّی بیاید، نقش مفعولی دارد.
مثال:
گرفتمش: او را گرفتم
دیدمش: او را دیدم
سرگرم بودن: کنایه است ازمشغول کاری بودن
سرگرم چرا بودند: مشغول چریدن بودند.
گوسفندانت: مضاف و مضافالیه است.
َت: ضمیر متّصل دوم شخص مفرد است.
گوسفندانِ تو
هرگز: قید نفی است.
خداوندش: صاحب، َش: ضمیر متّصل سوم شخص مفرد.
در گذشته به صاحب و مالک چیزی خدا میگفتند.
هنوز هم در کلمهٔ «ناخدا وکدخدا»این اصطلاح را بهکار میبریم.
ناخدا به معنی«صاحب ناو»و«ناو»یعنی کشتی که به مرور زمان(و)در ناوخدا حذف گردیده و به(ناخدا) تبدیل شده است.
کدخدا به معنی خداوند دهکده است.
درگذشته درابتدای بیشتر فعلهای ماضی ساده، حرف(بِ) به کار میبرند؛ مثلا به جای «خورد» میگفتند: بخورد.
به جای«دید» میگفتند: «بدید و...»
مفهوم حکایت:
امانت داری یکی از بزرگترین صفاتی است که بسیار به آن سفارش شده است و انسان باید از امانت دیگران مراقبت کند و به هیچ قیمتی نگذارد که آسیبی به امانت دیگران که اکنون در دست اوست، برسد.
در سوره نساء آیه ٥٨ سفارش شده است:
"ان الله یامرکم ان تودو الامانات الی اهلها"
«هماناخداوند به شما فرمان داده که امکانات را به صاحبان آنها برگردانید.»
رسالهٔ قشیریّه
رسالهٔ قشیریّه مجموعهٔ نامهها و پیامهایی است که ابوالقاسم قشیری، آن را به صوفیان و شاگردان خود میفرستاد. موضوع کتاب که از دو باب تشکیل شده است، در شرح احوال مشایخ صوفیّه و شرح اصطلاحات و تعبیرات عرفانی است.
معنی کلمات درس دوم(خوب جهان را ببین)
صفحهٔ ۱۷
دلایل: جمع دلیل، علتها
خالق: خدا، آفریننده
بیهمتا: بیمانند، بینظیر، یکتا
اسرار: جمع سرّ، رازها
پرتو: نور و روشنی
لالههای گوش: بخش هلالی غضروفی دور گوش
حدقه: کاسه چشم، مردمک چشم
دفع: راندن، متضادش جذب
بنگر: فعل امر نگاه کن
عظمت: بزرگی
جثه: اندام، پیکر
انباشته شده: پر شده
چونان: مانند
برافراشته: بلند کرده
نقش و نگار: شکل و شمایل
خزان: پاییز
زرّناب: طلای خالص
فراز: بلندی متضادش فرود، نشیب
درهم آمیخته: مخلوط شده، ترکیب یافته
شکاف: سوراخ، درز، روزنه
درس دوم: خوب جهان را ببین
بند ۱
دلایل: جمع دلیل
بند ۲
اسرار: جمع سرّ
شب را چونان چراغی بر میگزیند: تشبیه شب به چراغ
شب: رکن اول تشبیه
چراغ: رکن دوم تشبیه
چونان: رکن چهارم تشبیه
تضاد: شب و روز
بند ۳
این بالها همانند لالههای گوشاند: تشبیه
بالها به لالهٔ گوش
بالها: رکن اول تشبیه
لالهٔ گوش رکن دوم تشبیه
همانند: رکن چهارم تشبیه
بند ۴
دو حدقه چونان ماه تابان آفرید: تشبیه
حدقهٔ چشم ملخ به ماه
حدقه: رکن اول تشبیه
ماه: رکن دوم تشبیه
چونان: رکن چهارم تشبیه
حواس جمع حاسّه
دو پای داس مانند که اشیا را بر میدارد:
تشبیه پای ملخ به داس
پا: رکن اول تشبیه
داس: رکن دوم تشبیه
مانند: رکن چهارم تشبیه
اشیا را بر میدارد: رکن سوم تشبیه
بند ۶
دُم کشیدهاش که آن را چونان چتری گشوده
است: تشبیه دم طاووس به چتر
دم: رکن اول تشبیه
چتر: رکن دوم تشبیه
گشوده: رکن سوم تشبیه
چونان: رکن چهارم تشبیه
که طاووس آن (دم) را بر سر خود سایبان
میسازد: تشبیه دم طاووس به سایبان
آن (دم): رکن اول تشبیه
سایبان: رکن دوم تشبیه
گویی (دم طاووس) بادبان کشتی است که
ناخدا آن را برافراشته است: تشبیه دم طاووس به بادبان کشتی
دم طاووس: رکن اول تشبیه
بادبان: رکن دوم تشبیه
گویی: رکن چهارم تشبیه
برافراشته: رکن سوم تشبیه
رنگهای پر طاووس را به روییدنیهای زمین
تشبیه کنی: تشبیه رنگهای پر طاووس به
روییدنیهای زمین
رنگهای پر طاووس: رکن اول تشبیه
روییدنیهای زمین: رکن دوم تشبیه
تشبیه: رکن چهارم تشبیه
(دم طاووس) دسته گلی است که... فراهم
❤3
آمده: تشبیه دم طاووس به دسته گل
دم طاووس: رکن اول تشبیه
دسته گل: رکن دوم تشبیه
فراهم آمدن: رکن سوم تشبیه
(دم طاووس) چون پارچههای زیبای پر نقش
و نگار است: تشبیه دم طاووس به پارچه
دم طاووس: رکن اول تشبیه
پارچه: رکن دوم تشبیه
زیبای پر نقش و نگار: رکن سوم تشبیه
چون: رکن چهارم تشبیه
پرهای طاووس چونان
برگ خزان دیده میریزد
و دوباره میروید: تشبیه پر طاووس به برگ خزان دیده
پر طاووس: رکن اول تشبیه
برگ خزان دیده: رکن دوم تشبیه
میریزد و دوباره میروید: رکن سوم تشبیه
چونان: رکن چهارم تشبیه
اگر به پرهای طاووس دقت کنی، لحظهای به سرخی گل ... جلوه میکند: تشبیه پر طاووس به گل
پر طاووس: رکن اول تشبیه
گل: رکن دوم تشبیه
سرخی: رکن سوم تشبیه
(پر طاووس) گاه به زردی زر ناب جلوه میکند: تشبیه پر طاووس به زر (طلا)
پر طاووس: رکن اول تشبیه
زر: رکن دوم تشبیه
زردی: رکن سوم تشبیه
واژههای صورتگر ماهر صفحه ۲۰
حیران: متعجب
نژند: سرد و بی روح، غمناک
نغز: نیکو، زیبا
تماثیل: جمع تمثال
شوق: شور و اشتیاق
هجر: دوری
بدین سان: به این شکل، بدین گونه
راستی را: به راستی
پدیدار: آشکار، پیدا، عیان
نقش و نگار: تصاویر رنگارنگ
حیران: متحیّر، متعجّب، سرگشته
نژند: تیره، غمگین، اندوهگین، سرد و نمناک نغز: خوب، نیکو
کامکار: خوشبخت، کامروا، دلپسند
کاین: مخفّف که این
تماثیل: جمع تمثال، شکل و تصویر، مجسّمه
شوق: میل و رغبت
هجر: جدایی، دوری
بدین سان: به این شکل
آرایهٔ تضاد: (شوق و هجر/ میخندد و میگرید/ قاهقاه و زار زار)
آرایهٔ مراعات نظیر: (ابر- برق / خنده، گریه)
آرایهٔ تشخیص: (برق قاه قاه میخندد / ابر زاز زاز میگرید)
صورتگر: نقّاش، مجسّمه ساز
(قاآنی شیرازی)
صورتگر ماهر:
راستی را کس نمیداند که در فصل بهار
از کجا گردد پدیدار این همه نقش و نگار؟
به راستی کسی نمیداند که در فصل بهار، این همه نقش و نگار زیبا از کجا پیدا میشوند؟
قافیه: بهار، نقش و نگار
ردیف: -
تعداد جملهها: ۲
راستی را کس نمیداند –
که در فصل بهار این همه نقش و نگار از کجا
پدیدار گردد؟
آرایهٔ ادبی:
عقلها حیران شود، کز خاک تاریک نژند
چون برآید اینهمه گلهای نغزِ کامکار؟
عقل انسان شگفت زده میماند که چگونه از خاک تیرهٔ سرد و بیروح این همه گلهای زیبا و دلپسند میروید؟
قافیه: کامکار
ردیف : -
تعداد جملهها: ۲
عقلها حیران شود – کز خاک تاریک نژند چون این همه گلهای نغزِ کامکار برآید؟
آرایهٔ ادبی: تشخیص
چون نپرسی کاین تماثیل از کجا آمد پدید؟
چون نجویی کاین تصاویر از کجا شد آشکار؟
چرا از خود نمیپرسی که این همه شکل و تصویر از کجا به وجود میآید و آشکار میشود؟
تماثیل: جمع مکسّر تمثال
قافیه: آشکار
ردیف: -
تعداد جملهها: ۴
چون نپرسی – کاین تماثیل از کجا آمد پدید - چون نجویی – کاین تصاویر از کجا آشکار شد؟
آرایهٔ ادبی: تکرار چون، کاین، از کجا
برق از شوقِ که میخندد بدین سان قاه قاه
ابر از هجرِ که میگرید بدین سان زار زار؟
برق آسمان از اشتیاق دیدار چه کسی اینگونه قهقهه میزند و ابر از غم دوری چه کسی اینگونه زار گریه میکند؟
قافیه: زار زار
ردیف: -
تعداد جملهها: ۲
برق از شوقِ که بدین سان قاه قاه میخندد - ابر از هجرِ که بدین سان زار زار میگرید؟
آرایهی ادبی:
تضاد: میخندد و میگرید قاه قاه و زار زار
مراعات نظیر: ابر، برق
خنده، گریه
تشخیص: خندیدن را که کار انسان است به برق نسبت داده است.
تشخیص: گریه کردن را که کار انسان است به ابر نسبت داده است.
کیست آن صورتگر ماهر که بیتقلیدِ غیر
این همه صورت برد بر صفحهٔ هستی به کار؟
آن نقّاش ماهری که این همه تصاویر زیبا را در جهان به کار بسته است، چه کسی است؟
قافیه: کار
ردیف: -
تعداد جملهها:
آن صورتگر ماهر کیست– که بیتقلیدِ غیر این همه صورت بر صفحهٔ هستی به کار برد؟
آرایهٔ ادبی:
صفحهٔ هستی: اضافهٔ تشبیهی
تشبیه هستی به صفحهٔ نقاشی
هستی: رکن اول تشبیه
صفحه: رکن دوم
"قصيده"
قصيده شعری است كه مصرع اوّل و تمام مصرعهای زوج آن دارای قافيه واحد باشد؛ يعنی اولين بيت آن مُصَّرع باشد. بيت اوّل را مطلع و بيت آخر آن را مَقطَع مینامند. قصيده پيش از ظهور اسلام به نام چكامه معروف بود.
تعداد ابيات قصيده از بيست و گاه تا دويست بيت میباشد. حدّ متوسّط تعداد ابيات قصايد معمولاً بين بيست تا هفتاد يا هشتاد بيت است. گرچه قصيدههايی در ۱۷ بيت هم سروده شده است امّا به ندرت قصيدهای در ۱۵۰ تا ۱۷۰ بيت ديده شده است.
اگر قافيه قصيدهای، دارای رديف نيز باشد، آن را قصيده مردّف مینامند. چنانچه بيت مطلع از ظرافت و نيكويی خاصّی بهره بَرد و موجب ايجاد رغبت در شنونده گردد، میگويند قصيده دارای حسن مطلع يا حسن ابتداست و نيز اگر بيت مقطع چنين باشد و در ذهن مخاطب خاطره شيرينی از شعر به يادگار نهد، گويند دارای حسن مقطع يا حسن ختام است.
دم طاووس: رکن اول تشبیه
دسته گل: رکن دوم تشبیه
فراهم آمدن: رکن سوم تشبیه
(دم طاووس) چون پارچههای زیبای پر نقش
و نگار است: تشبیه دم طاووس به پارچه
دم طاووس: رکن اول تشبیه
پارچه: رکن دوم تشبیه
زیبای پر نقش و نگار: رکن سوم تشبیه
چون: رکن چهارم تشبیه
پرهای طاووس چونان
برگ خزان دیده میریزد
و دوباره میروید: تشبیه پر طاووس به برگ خزان دیده
پر طاووس: رکن اول تشبیه
برگ خزان دیده: رکن دوم تشبیه
میریزد و دوباره میروید: رکن سوم تشبیه
چونان: رکن چهارم تشبیه
اگر به پرهای طاووس دقت کنی، لحظهای به سرخی گل ... جلوه میکند: تشبیه پر طاووس به گل
پر طاووس: رکن اول تشبیه
گل: رکن دوم تشبیه
سرخی: رکن سوم تشبیه
(پر طاووس) گاه به زردی زر ناب جلوه میکند: تشبیه پر طاووس به زر (طلا)
پر طاووس: رکن اول تشبیه
زر: رکن دوم تشبیه
زردی: رکن سوم تشبیه
واژههای صورتگر ماهر صفحه ۲۰
حیران: متعجب
نژند: سرد و بی روح، غمناک
نغز: نیکو، زیبا
تماثیل: جمع تمثال
شوق: شور و اشتیاق
هجر: دوری
بدین سان: به این شکل، بدین گونه
راستی را: به راستی
پدیدار: آشکار، پیدا، عیان
نقش و نگار: تصاویر رنگارنگ
حیران: متحیّر، متعجّب، سرگشته
نژند: تیره، غمگین، اندوهگین، سرد و نمناک نغز: خوب، نیکو
کامکار: خوشبخت، کامروا، دلپسند
کاین: مخفّف که این
تماثیل: جمع تمثال، شکل و تصویر، مجسّمه
شوق: میل و رغبت
هجر: جدایی، دوری
بدین سان: به این شکل
آرایهٔ تضاد: (شوق و هجر/ میخندد و میگرید/ قاهقاه و زار زار)
آرایهٔ مراعات نظیر: (ابر- برق / خنده، گریه)
آرایهٔ تشخیص: (برق قاه قاه میخندد / ابر زاز زاز میگرید)
صورتگر: نقّاش، مجسّمه ساز
(قاآنی شیرازی)
صورتگر ماهر:
راستی را کس نمیداند که در فصل بهار
از کجا گردد پدیدار این همه نقش و نگار؟
به راستی کسی نمیداند که در فصل بهار، این همه نقش و نگار زیبا از کجا پیدا میشوند؟
قافیه: بهار، نقش و نگار
ردیف: -
تعداد جملهها: ۲
راستی را کس نمیداند –
که در فصل بهار این همه نقش و نگار از کجا
پدیدار گردد؟
آرایهٔ ادبی:
عقلها حیران شود، کز خاک تاریک نژند
چون برآید اینهمه گلهای نغزِ کامکار؟
عقل انسان شگفت زده میماند که چگونه از خاک تیرهٔ سرد و بیروح این همه گلهای زیبا و دلپسند میروید؟
قافیه: کامکار
ردیف : -
تعداد جملهها: ۲
عقلها حیران شود – کز خاک تاریک نژند چون این همه گلهای نغزِ کامکار برآید؟
آرایهٔ ادبی: تشخیص
چون نپرسی کاین تماثیل از کجا آمد پدید؟
چون نجویی کاین تصاویر از کجا شد آشکار؟
چرا از خود نمیپرسی که این همه شکل و تصویر از کجا به وجود میآید و آشکار میشود؟
تماثیل: جمع مکسّر تمثال
قافیه: آشکار
ردیف: -
تعداد جملهها: ۴
چون نپرسی – کاین تماثیل از کجا آمد پدید - چون نجویی – کاین تصاویر از کجا آشکار شد؟
آرایهٔ ادبی: تکرار چون، کاین، از کجا
برق از شوقِ که میخندد بدین سان قاه قاه
ابر از هجرِ که میگرید بدین سان زار زار؟
برق آسمان از اشتیاق دیدار چه کسی اینگونه قهقهه میزند و ابر از غم دوری چه کسی اینگونه زار گریه میکند؟
قافیه: زار زار
ردیف: -
تعداد جملهها: ۲
برق از شوقِ که بدین سان قاه قاه میخندد - ابر از هجرِ که بدین سان زار زار میگرید؟
آرایهی ادبی:
تضاد: میخندد و میگرید قاه قاه و زار زار
مراعات نظیر: ابر، برق
خنده، گریه
تشخیص: خندیدن را که کار انسان است به برق نسبت داده است.
تشخیص: گریه کردن را که کار انسان است به ابر نسبت داده است.
کیست آن صورتگر ماهر که بیتقلیدِ غیر
این همه صورت برد بر صفحهٔ هستی به کار؟
آن نقّاش ماهری که این همه تصاویر زیبا را در جهان به کار بسته است، چه کسی است؟
قافیه: کار
ردیف: -
تعداد جملهها:
آن صورتگر ماهر کیست– که بیتقلیدِ غیر این همه صورت بر صفحهٔ هستی به کار برد؟
آرایهٔ ادبی:
صفحهٔ هستی: اضافهٔ تشبیهی
تشبیه هستی به صفحهٔ نقاشی
هستی: رکن اول تشبیه
صفحه: رکن دوم
"قصيده"
قصيده شعری است كه مصرع اوّل و تمام مصرعهای زوج آن دارای قافيه واحد باشد؛ يعنی اولين بيت آن مُصَّرع باشد. بيت اوّل را مطلع و بيت آخر آن را مَقطَع مینامند. قصيده پيش از ظهور اسلام به نام چكامه معروف بود.
تعداد ابيات قصيده از بيست و گاه تا دويست بيت میباشد. حدّ متوسّط تعداد ابيات قصايد معمولاً بين بيست تا هفتاد يا هشتاد بيت است. گرچه قصيدههايی در ۱۷ بيت هم سروده شده است امّا به ندرت قصيدهای در ۱۵۰ تا ۱۷۰ بيت ديده شده است.
اگر قافيه قصيدهای، دارای رديف نيز باشد، آن را قصيده مردّف مینامند. چنانچه بيت مطلع از ظرافت و نيكويی خاصّی بهره بَرد و موجب ايجاد رغبت در شنونده گردد، میگويند قصيده دارای حسن مطلع يا حسن ابتداست و نيز اگر بيت مقطع چنين باشد و در ذهن مخاطب خاطره شيرينی از شعر به يادگار نهد، گويند دارای حسن مقطع يا حسن ختام است.
❤2
قصيده از اقسام مهم شعر فارسی است که سرايش آن دلالت بر توان شاعر دارد چه سرودن بيش از ۲۰ يا ۳۰ بيت به يک وزن و قافيه و در يک موضوع نشان از طبع توانای شاعر است.
قصيده معمولاً مدح، ذم، موعظه، شكايت، مرثيه و تعزيت، و گاه مسائل اخلاقی و اجتماعی و عرفانی را در برمیگيرد و در موارد بسيار به توصيف انبيا و اوليای دين اختصاص يافته است. فرخی سيستانی، منوچهری دامغانی، سنائی، عطّار نيشابوری، سعدی، مولوی، ناصر خسرو قبادیانی، پروين اعتصامی و ملکالشعرای بهار از جمله قصيده سرايان نامی شعر فارسی هستند.
ساختار قصيده:
در سرايش قصيده، معمولاً شاعر ابتدا برای آماده نمودن و ذهن مخاطب و جهت درک بهتر مقصود وی، ابياتی را در ذكر سجايای محبوب يا تعريف و توصيف مناظر طبيعی مانند بهار و پائيز – غروب و طلوع و دشت و دمن میآورد كه در واقع به منزله مقدمه و پيش درآمد قصيده است كه اصطلاحاً به آن" تشبيب "يا "نسيب" هم میگويند و چون در غزل نيز اينگونه است به اين مقدمه" تغزّل "هم گفته میشود.
پس از تشبيب، شعر با بيانی لطيف و تخيّلی قوی به اصل مقصود خود میپردازد اين بيت را كه در آن گريز به مقصود اصلی صورت میگيرد «بيت تخلّص و بيت خروج» مینامند. صفت حسن تخلّص در نوع قصايد معمول است.
نامگذاری قصيده:
الف) از جهت رديف و قافيه: چنانچه واژه قافيه قصيده مبتنی بر "الف" باشد آن را قصيده الفی ،مبتنی بر "ب" باشد آن را قصيده بائی یا بائیه گويند و بر همين منوال است در تمامی حروف الفبا.
ب) از نظر پيش درآمد: اگر تشبيب قصيده درباره بهار يا خزان باشد، آن را بهاريه يا خزاينه و امثال آن نام نهند.
ج) از جهت موضوع اصلی: چنانچه قصيده در مدح يا ذم كسی سروده شود آن را مدحيه يا ذمّيه و امثال آن مینامند.
تخلّص
در پايان قصيده، شاعر نام، كنيه يا لقب خود را نيز میآورد كه بدان تخلّص میگويند.
شريطه
دعايی نيز در انتهای قصيده به درگاه الهی عرضه میشود و شامل سعادت ابدی و جاودانه برای محبوب است و آن را دعای تأييد يا شريطه نام مینهند.
خودارزیابی صفحهٔ ۲۰
۱- در بیت آخر شعر"صورتگر ماهر" به کدام یک نامهای خداوند اشاره شده است؟ شاعر در این بیت به نقاشی و صورتهایی اشاره میکند که کسی جزخالق یکتا نقاش آنها نیست و نخواهد بود.
۲- چه شگفتیهای دیگری اززندگی مورچه میدانید؟ مورچه موجودی است که روزیاش تضمین گردیده و غذاهای مناسب با طبعش آفریده شده است.خداوند منان از او غفلت نمیکند هرچند که در دل سنگی صاف یا سخت باشد. اگر در مجاری خوراک و قسمتهای بالا و پایین او و دستگاه گوارش و آنچه در درون شکم اوست فکر کنیم از وصف این موجود ناتوان خواهیم ماند.
۳- چرا خداوند در قرآن کریم انسان را به اندیشیدن در شگفتیهای خلقت دعوت میکند؟
چون اندیشیدن در آفریدهها و شگفتیهای خلقت ما را بیشتر به شناخت پروردگارمان نزدیک میکند و اینگونه از خودمان میپرسیم که آیا ممکن است ساختمانی بدون سازنده باشد؟ خیر پس ما با تفکر در بارهٔ شگفتیهای خلقت پی میبریم که هر آفریدهای آفریدگاری دارد.
درس۲ صفحهٔ ۲۱
ارکان تشبیه
تشبیه آن است که چیزی را از لحاظ داشتن صفتی به چیز دیگری مانند کنیم.
هر تشبیه چهار رکن دارد، رکن اوّل (مشبّه) کلمهای است که آن را تشبیه میکنیم. رکن دوم(مشبّهبه) کلمهای است که رکن اوّل را به آن تشبیه میکنیم. رکن سوم(وجه شبه) شباهت رکن اوّل و دوم است و معمولاً حذف میشود. رکن چهارم(ادات تشبیه) کلماتی است که تشبیه را برقرار میسازد(مانندِ، مثلِ، چون، همچون، بهسانِ و ...)گاهی رکن چهارم هم حذف میشود.
مثال:
علی(ع) در شجاعت مانند شیر بود. ← تشبیه کامل
علی۱ شیر۲ شجاعت ۳ مانند ۴
علی۱(ع) مانند۴ شیر۲ بود. ← تشبیه بدون رکن ۳
علی۱ (ع) شیری۲ در شجاعت۳ بود . ← تشبیه بدون رکن چهارم
علی(ع)۱ شیر۲ بود. ← تشبیه بدون رکن سوم و چهارم
توضیح: یافتن تشبیه و رکنهای آن لازم است نه تعریفها.
پاسخ فعالیتهای نوشتاری هشتم: درس ۲
۱- اندیشهات - بتوانی - همتا - اسرار - تاریکی - چسبیده - سخن - داس - میترسند - تمام - انسان - خاصی- دقّت- تماثیل- جثّه - چراغی
طاووس - استوار - چتری - سر - سرخی - اطراف
۲- ملخ دوپای داس مانند دارد که با آنها اشیا را برمیدارد
مشبه: دوپا، مشبه به: داس، وجه شبه: برداشتن، ادات تشبیه: مانند
مهربان و ساده و بی کینه است
مثل نوری در دل آیینه است
مشبه: او [خدا] مشبه به: نور، وجه شبه: روشنایی، ادات تشبیه: مثل
۳- خورشید مانند چراغی فروزان جهان را روشن میسازد.
۴- فصل بهار
قصيده معمولاً مدح، ذم، موعظه، شكايت، مرثيه و تعزيت، و گاه مسائل اخلاقی و اجتماعی و عرفانی را در برمیگيرد و در موارد بسيار به توصيف انبيا و اوليای دين اختصاص يافته است. فرخی سيستانی، منوچهری دامغانی، سنائی، عطّار نيشابوری، سعدی، مولوی، ناصر خسرو قبادیانی، پروين اعتصامی و ملکالشعرای بهار از جمله قصيده سرايان نامی شعر فارسی هستند.
ساختار قصيده:
در سرايش قصيده، معمولاً شاعر ابتدا برای آماده نمودن و ذهن مخاطب و جهت درک بهتر مقصود وی، ابياتی را در ذكر سجايای محبوب يا تعريف و توصيف مناظر طبيعی مانند بهار و پائيز – غروب و طلوع و دشت و دمن میآورد كه در واقع به منزله مقدمه و پيش درآمد قصيده است كه اصطلاحاً به آن" تشبيب "يا "نسيب" هم میگويند و چون در غزل نيز اينگونه است به اين مقدمه" تغزّل "هم گفته میشود.
پس از تشبيب، شعر با بيانی لطيف و تخيّلی قوی به اصل مقصود خود میپردازد اين بيت را كه در آن گريز به مقصود اصلی صورت میگيرد «بيت تخلّص و بيت خروج» مینامند. صفت حسن تخلّص در نوع قصايد معمول است.
نامگذاری قصيده:
الف) از جهت رديف و قافيه: چنانچه واژه قافيه قصيده مبتنی بر "الف" باشد آن را قصيده الفی ،مبتنی بر "ب" باشد آن را قصيده بائی یا بائیه گويند و بر همين منوال است در تمامی حروف الفبا.
ب) از نظر پيش درآمد: اگر تشبيب قصيده درباره بهار يا خزان باشد، آن را بهاريه يا خزاينه و امثال آن نام نهند.
ج) از جهت موضوع اصلی: چنانچه قصيده در مدح يا ذم كسی سروده شود آن را مدحيه يا ذمّيه و امثال آن مینامند.
تخلّص
در پايان قصيده، شاعر نام، كنيه يا لقب خود را نيز میآورد كه بدان تخلّص میگويند.
شريطه
دعايی نيز در انتهای قصيده به درگاه الهی عرضه میشود و شامل سعادت ابدی و جاودانه برای محبوب است و آن را دعای تأييد يا شريطه نام مینهند.
خودارزیابی صفحهٔ ۲۰
۱- در بیت آخر شعر"صورتگر ماهر" به کدام یک نامهای خداوند اشاره شده است؟ شاعر در این بیت به نقاشی و صورتهایی اشاره میکند که کسی جزخالق یکتا نقاش آنها نیست و نخواهد بود.
۲- چه شگفتیهای دیگری اززندگی مورچه میدانید؟ مورچه موجودی است که روزیاش تضمین گردیده و غذاهای مناسب با طبعش آفریده شده است.خداوند منان از او غفلت نمیکند هرچند که در دل سنگی صاف یا سخت باشد. اگر در مجاری خوراک و قسمتهای بالا و پایین او و دستگاه گوارش و آنچه در درون شکم اوست فکر کنیم از وصف این موجود ناتوان خواهیم ماند.
۳- چرا خداوند در قرآن کریم انسان را به اندیشیدن در شگفتیهای خلقت دعوت میکند؟
چون اندیشیدن در آفریدهها و شگفتیهای خلقت ما را بیشتر به شناخت پروردگارمان نزدیک میکند و اینگونه از خودمان میپرسیم که آیا ممکن است ساختمانی بدون سازنده باشد؟ خیر پس ما با تفکر در بارهٔ شگفتیهای خلقت پی میبریم که هر آفریدهای آفریدگاری دارد.
درس۲ صفحهٔ ۲۱
ارکان تشبیه
تشبیه آن است که چیزی را از لحاظ داشتن صفتی به چیز دیگری مانند کنیم.
هر تشبیه چهار رکن دارد، رکن اوّل (مشبّه) کلمهای است که آن را تشبیه میکنیم. رکن دوم(مشبّهبه) کلمهای است که رکن اوّل را به آن تشبیه میکنیم. رکن سوم(وجه شبه) شباهت رکن اوّل و دوم است و معمولاً حذف میشود. رکن چهارم(ادات تشبیه) کلماتی است که تشبیه را برقرار میسازد(مانندِ، مثلِ، چون، همچون، بهسانِ و ...)گاهی رکن چهارم هم حذف میشود.
مثال:
علی(ع) در شجاعت مانند شیر بود. ← تشبیه کامل
علی۱ شیر۲ شجاعت ۳ مانند ۴
علی۱(ع) مانند۴ شیر۲ بود. ← تشبیه بدون رکن ۳
علی۱ (ع) شیری۲ در شجاعت۳ بود . ← تشبیه بدون رکن چهارم
علی(ع)۱ شیر۲ بود. ← تشبیه بدون رکن سوم و چهارم
توضیح: یافتن تشبیه و رکنهای آن لازم است نه تعریفها.
پاسخ فعالیتهای نوشتاری هشتم: درس ۲
۱- اندیشهات - بتوانی - همتا - اسرار - تاریکی - چسبیده - سخن - داس - میترسند - تمام - انسان - خاصی- دقّت- تماثیل- جثّه - چراغی
طاووس - استوار - چتری - سر - سرخی - اطراف
۲- ملخ دوپای داس مانند دارد که با آنها اشیا را برمیدارد
مشبه: دوپا، مشبه به: داس، وجه شبه: برداشتن، ادات تشبیه: مانند
مهربان و ساده و بی کینه است
مثل نوری در دل آیینه است
مشبه: او [خدا] مشبه به: نور، وجه شبه: روشنایی، ادات تشبیه: مثل
۳- خورشید مانند چراغی فروزان جهان را روشن میسازد.
۴- فصل بهار
❤2
ادبیات فارسی هشتم:
روانخوانی جوانه و سنگ صفحهٔ ۲۳
دراین درس گفتگویی که بین سنجاقک و سنگ و جوانه و مرداب اتفاق میافتد آرایهٔ تشخیص یا شخصیت بخشی یا جان بخشی را ایجاد میکند.
مثل: خاک تشنه تکانی خورد.
و همینطور آرایهٔ کنایه هم زیاد در متن آمده است. مثلا (در جای خود خشکش زد) کنایه از نهایت حیرت است.
نویسنده داستان: سرور کتبی
معنی واژههای دشوار
تلاش: کوشش، سعی
خاک تیره: خاک کدر، خاک سیاه/ موصوف و صفت
شکافت: بازکرد، گشود
اخم: گره پیشانی
نگرانی: اضطراب، دلواپسی
بیحاصل: بینتیجه، بیثمر
بیتاب: بیتوان، بیطاقت
طراوت: شادابی
دعوت میکنم: فرامیخوانم
ظریف: نازک، لطیف
سیراب: شاداب، پر آب
بیشمار: نامحدود، بیحد
جاری: روان
پهن میکرد: میگسترانید
بیخیال: بیتوجه
راضی: خشنود
قبولکردن: پذیرفتن
قدر: اندازه
شتاب: تند، سریع
پنهان: مخفی، ناپدید
خیرهشدن: زل زدن، به دقت چیزی را دیدن
طعم: مزه
اندیشه: فکر
تیره و تار: سیاه
رطوبت: نمناکی
بُهت و حیرت: شگفتی، تعجب
اطراف: گرداگرد، دور و بر
درس سوم: ارمغان ایران صفحهٔ ۳۰
معنی لغات درس سوم
ارمغان: تحفه
درازا: طول
سپند: فروتنی = پاک و مقدس
فرّ: شأن و شوکت و رفعت و شکوه
فروغ: شعاع و روشنی و تابش آفتاب و آتش = روشنایی، نور
فرزانگی: دانایی، حکمت
فرهیختگی: ادب آموختگی، علم آموختگی
تیرهرأی: سیاهفکر، بد اندیشه
خیرهروی: بیحیا، بیشرم
خامهٔ دشمن: قلم دشمن
پیراسته: زیبا شده، خوشنما شده، آراسته، پاکیزه
آلایش: آلودگی، ناپاکی
پلشت: پلید، چرکین، چرک، ناپاک، نجس
کاستی: نقصان و کم شدگی، نقص
ناراستی: مکر، حیله، عدم صداقت و راستی
دَد: وحشی، ضد دام
بخردان: صاحبان عقل و خرد، دانشمندان
روشن رای: آنکه دارای عزم، تدبیر، و اندیشۀ روشن است؛ روشنفکر
کانون: مرکز
گُرد: دلیر، پهلوان
یل: شجاع و دلیر و پهلوان و مبارز و جنگجوی پر زور و قوت
مرد مبارز: پهلوان و دلاور را گویند
همگنان: همه؛ همهکسان؛ گروه و جماعت حاضر
رفقا: همقطاران، همکاران، دوستان
گمان: ظن، وهم
تبار: دودمان و خویشاوندان
نژاده: اصیل، نجیب، دارای اصل و نسب و نسل خوب، صاحب نژاد
تابناک: روشن و بَرّاق
خویشتن شناس: خودشناس
خویشتن ناشناس: آنکه حدّ خود نداند، آنکه از حد خود تجاوز کند.
نستوه: خستگی ناپذیر
بیگانه: غیر آشنا، دشمن
ناشناس: ناآشنا؛ غریب، اجنبی
بسنده: کافی؛ تمام؛ بس
گران: سنگین، ثقیل، پربها
ستبر: بزرگ، سفت، محکم
سُتوار: مخفف استوار، محکم، پابرجا
تکاپو: تلاش، جهد، سعی، فعالیت
دریغ: افسوس، اندوه، پشیمانی، تأسف
خوار: ذلیل، زبون، بدبخت
آلایش: آلودگی
بیشه: نیستان؛ نیزار، جنگل
پوییدن: رفتن، دویدن، رفتن نه بشتاب و نه نرم
گزند: آزار، آسیب، آفت، بلا، خدشه
بند۱: کشور ما همواره سرزمین سپند فرّ و فروغ و فرزانگی و فرهیختگی بوده است:
واج آرایی صامت «ف» و «ر»
برمیکشیدن: کنایه از برتری دادن، بالا بردن
ارزش و مقام
ایران سرزمین ما سرزمینی است بس کهن که دیری در درازنای تاریخ خویش بزرگترین و آبادترین کشور جهان بوده است.
معنی: کشور ما ایران سرزمینی قدیمی است که در طول تاریخ گذشته خود پهناورترین کشور جهان بوده است.
کشور ما همواره سرزمین سپند فر و فروغ و فرزانگی فرهیختگی بوده است.
معنی: کشور ما همیشه سرزمینی مقدس و با شکوه و روشن به نور علم و دانش بوده است.
بند۲: دشمنان تیره رأی و خیره روی ما
معنی: دشمنان بد اندیش و گستاخ ما
بند۳: تیرهرأی: کنایه از کسی که اندیشههای بد در سر دارد.
خیرهروی: کنایه از بیشرم، بیحیا
برترین و استوار ترین ستایش آن است که بر زبان و خامهٔ دشمن روان میشود زیرا ستایشی است پیراسته از آلایش.
معنی: بهترین و پایدارترین تعریف از کشور ما آن است که از زبان و قلم دشمن نوشته شود و بیان گردد زیرا تعریفی، پاک شده از هر آلودگی است.
بند۴: سر فرود آوردن: کنایه از تسلیم شدن، قبول کردن، پذیرفتن
ایران سرزمینی است که ما بدان مینازیم و سر از همگنان بر میافرازیم.
معنی: ایران سر زمینی است که ما به آن افتخار میکنیم و از همه کشورها سربلندتر هستیم.
بند۵: سر بر میافرازیم: کنایه از افتخار کردن، سرفراز بودن
تواز تبار ایرانیان نژاده و آزاده هستی.
معنی: تو از نژاد ایرانیان اصیل و جوانمرد هستی
بند۶ : دلشان به نام و یاد ایران میتپد: کنایه، عاشق ایرانند، کنایه از بیقراری
تو از آن آزاداندیشانی هستی که پایدار و نستوه چون کوه، میکوشند: تشبیه تو به کوه
تو: رکن اول تشبیه
کوه: رکن دوم تشبیه
پایدار و نستوه: رکن سوم تشبیه
چون: رکن چهارم تشبیه
بند۷: بردوش تو نهاده شده: کنایه، به عهدهٔ توست.
روانخوانی جوانه و سنگ صفحهٔ ۲۳
دراین درس گفتگویی که بین سنجاقک و سنگ و جوانه و مرداب اتفاق میافتد آرایهٔ تشخیص یا شخصیت بخشی یا جان بخشی را ایجاد میکند.
مثل: خاک تشنه تکانی خورد.
و همینطور آرایهٔ کنایه هم زیاد در متن آمده است. مثلا (در جای خود خشکش زد) کنایه از نهایت حیرت است.
نویسنده داستان: سرور کتبی
معنی واژههای دشوار
تلاش: کوشش، سعی
خاک تیره: خاک کدر، خاک سیاه/ موصوف و صفت
شکافت: بازکرد، گشود
اخم: گره پیشانی
نگرانی: اضطراب، دلواپسی
بیحاصل: بینتیجه، بیثمر
بیتاب: بیتوان، بیطاقت
طراوت: شادابی
دعوت میکنم: فرامیخوانم
ظریف: نازک، لطیف
سیراب: شاداب، پر آب
بیشمار: نامحدود، بیحد
جاری: روان
پهن میکرد: میگسترانید
بیخیال: بیتوجه
راضی: خشنود
قبولکردن: پذیرفتن
قدر: اندازه
شتاب: تند، سریع
پنهان: مخفی، ناپدید
خیرهشدن: زل زدن، به دقت چیزی را دیدن
طعم: مزه
اندیشه: فکر
تیره و تار: سیاه
رطوبت: نمناکی
بُهت و حیرت: شگفتی، تعجب
اطراف: گرداگرد، دور و بر
درس سوم: ارمغان ایران صفحهٔ ۳۰
معنی لغات درس سوم
ارمغان: تحفه
درازا: طول
سپند: فروتنی = پاک و مقدس
فرّ: شأن و شوکت و رفعت و شکوه
فروغ: شعاع و روشنی و تابش آفتاب و آتش = روشنایی، نور
فرزانگی: دانایی، حکمت
فرهیختگی: ادب آموختگی، علم آموختگی
تیرهرأی: سیاهفکر، بد اندیشه
خیرهروی: بیحیا، بیشرم
خامهٔ دشمن: قلم دشمن
پیراسته: زیبا شده، خوشنما شده، آراسته، پاکیزه
آلایش: آلودگی، ناپاکی
پلشت: پلید، چرکین، چرک، ناپاک، نجس
کاستی: نقصان و کم شدگی، نقص
ناراستی: مکر، حیله، عدم صداقت و راستی
دَد: وحشی، ضد دام
بخردان: صاحبان عقل و خرد، دانشمندان
روشن رای: آنکه دارای عزم، تدبیر، و اندیشۀ روشن است؛ روشنفکر
کانون: مرکز
گُرد: دلیر، پهلوان
یل: شجاع و دلیر و پهلوان و مبارز و جنگجوی پر زور و قوت
مرد مبارز: پهلوان و دلاور را گویند
همگنان: همه؛ همهکسان؛ گروه و جماعت حاضر
رفقا: همقطاران، همکاران، دوستان
گمان: ظن، وهم
تبار: دودمان و خویشاوندان
نژاده: اصیل، نجیب، دارای اصل و نسب و نسل خوب، صاحب نژاد
تابناک: روشن و بَرّاق
خویشتن شناس: خودشناس
خویشتن ناشناس: آنکه حدّ خود نداند، آنکه از حد خود تجاوز کند.
نستوه: خستگی ناپذیر
بیگانه: غیر آشنا، دشمن
ناشناس: ناآشنا؛ غریب، اجنبی
بسنده: کافی؛ تمام؛ بس
گران: سنگین، ثقیل، پربها
ستبر: بزرگ، سفت، محکم
سُتوار: مخفف استوار، محکم، پابرجا
تکاپو: تلاش، جهد، سعی، فعالیت
دریغ: افسوس، اندوه، پشیمانی، تأسف
خوار: ذلیل، زبون، بدبخت
آلایش: آلودگی
بیشه: نیستان؛ نیزار، جنگل
پوییدن: رفتن، دویدن، رفتن نه بشتاب و نه نرم
گزند: آزار، آسیب، آفت، بلا، خدشه
بند۱: کشور ما همواره سرزمین سپند فرّ و فروغ و فرزانگی و فرهیختگی بوده است:
واج آرایی صامت «ف» و «ر»
برمیکشیدن: کنایه از برتری دادن، بالا بردن
ارزش و مقام
ایران سرزمین ما سرزمینی است بس کهن که دیری در درازنای تاریخ خویش بزرگترین و آبادترین کشور جهان بوده است.
معنی: کشور ما ایران سرزمینی قدیمی است که در طول تاریخ گذشته خود پهناورترین کشور جهان بوده است.
کشور ما همواره سرزمین سپند فر و فروغ و فرزانگی فرهیختگی بوده است.
معنی: کشور ما همیشه سرزمینی مقدس و با شکوه و روشن به نور علم و دانش بوده است.
بند۲: دشمنان تیره رأی و خیره روی ما
معنی: دشمنان بد اندیش و گستاخ ما
بند۳: تیرهرأی: کنایه از کسی که اندیشههای بد در سر دارد.
خیرهروی: کنایه از بیشرم، بیحیا
برترین و استوار ترین ستایش آن است که بر زبان و خامهٔ دشمن روان میشود زیرا ستایشی است پیراسته از آلایش.
معنی: بهترین و پایدارترین تعریف از کشور ما آن است که از زبان و قلم دشمن نوشته شود و بیان گردد زیرا تعریفی، پاک شده از هر آلودگی است.
بند۴: سر فرود آوردن: کنایه از تسلیم شدن، قبول کردن، پذیرفتن
ایران سرزمینی است که ما بدان مینازیم و سر از همگنان بر میافرازیم.
معنی: ایران سر زمینی است که ما به آن افتخار میکنیم و از همه کشورها سربلندتر هستیم.
بند۵: سر بر میافرازیم: کنایه از افتخار کردن، سرفراز بودن
تواز تبار ایرانیان نژاده و آزاده هستی.
معنی: تو از نژاد ایرانیان اصیل و جوانمرد هستی
بند۶ : دلشان به نام و یاد ایران میتپد: کنایه، عاشق ایرانند، کنایه از بیقراری
تو از آن آزاداندیشانی هستی که پایدار و نستوه چون کوه، میکوشند: تشبیه تو به کوه
تو: رکن اول تشبیه
کوه: رکن دوم تشبیه
پایدار و نستوه: رکن سوم تشبیه
چون: رکن چهارم تشبیه
بند۷: بردوش تو نهاده شده: کنایه، به عهدهٔ توست.
❤6
باری به گرانی دماوند: تشبیه بار به قلهٔ دماوند
بار: رکن اول تشبیه
دماوند: رکن دوم تشبیه
گران: رکن سوم تشبیه (گران = سنگین)
بند۸: دل بدان خواهد باخت: کنایه، عاشق و شیفتۀ آن خواهد شد.
بند۹: چشم جهانیان را به خیرگی خواهیکشاند: کنایه، همه را با کارهای بزرگ خود، شگفتزده خواهیکرد.
تیرگی ناخویشتن شناسی و ازخودبیگانگی: اضافهٔ تشبیهی، تشبیه ازخود بیگانگی و ناخویشتن شناسی به تیرگی و سیاهی
ناخویشتن شناسی و ازخودبیگانگی: رکن اول تشبیه
تیرگی: رکن دوم تشبیه
بند۱۰: هان: یک شبه جمله است. یعنی در تعیین تعداد جملههای یک عبارت، به تنهایی یک جمله در نظر گرفته میشود.
چشم و چراغ ایرانی: کنایه، عزیز و محبوب ایرانیانی باعث عزت و سرافرازی ایرانیانی
بیشهٔ فرهنگ و ادب و اندیشه: اضافهٔ تشبیهی، تشبیه فرهنگ و ادب به بیشه
فرهنگ و ادب و اندیشه: رکن اول تشبیه
بیشه: رکن دوم تشبیه
هان و هان خویشتن را خوار مدار.
معنی: آگاه باش و بدان که خودت را کوچک و ناچیز نکنی.
خودازیابی درس سوم صفحهٔ ۳۳
۱. برترین و گرامیترین ارمغان، "ایران" به دیگر سرزمینها چیست؟
جواب: اندیشه و طرز تفکر آنها، خرد و فرهنگ، تاریخ کهن
۲. دو تن از دلیران نامدار ایرانی را نام ببربد که برای سربلندی ایران کوشیده اند.
جواب:
۱. امیر کبیر که برای استقلال کشور تلاش فراوانی کرد. رئیس علی دلواری.
۲. شهید مهدی باکری، شهید عباس دوران، شهید بابایی که جان خود را فدا کردند تا سرزمینشان به دست نااهلان نیفتد.
۳. آرش کمانگیر که جان خود را در تیر گذاشت و تیر را پرتاب کرد.
۴. به نظر شما چگونه میتوان از فرهنگ و ادب فارسی پاسداری کرد؟
جواب:
۱. با حفظ ارزشهای فرهنگی و انتقال آن به نسلهای آینده
۲. اجرای عملی فرهنگ و ادب فارسی
۳. آموزش، یاددهی و یادگیری
سعی کنیم از لغات و کلمات انگلیسی و عربی در زبان فارسی خود تا حد ممکن استفاده نکنیم و به جای آن کلمات، از معادلات فارسی آنها استفاده کنیم.
واج آرایی (نغمۀ حروف) صفحه ۳۳
گاهی شاعر یا نویسنده حرفی را در یک بیت یا عبارت، چند بار تکرار میکند و این تکرار باعث زیباتر شدن شعر یا عبارت میشود
مانند:
تکرار «ف» و «ر» در این عبارت:
کشور ما همواره سرزمین سپند فرّ و فروغ و فرزانگی و فرهیختگی بوده است.
و یا تکرار «خ » در این بیت سعدی:
خیال خال تو با خود به خاک خواهم برد که تا ز خال تو خاکم شود عبیرآمیز
پاسخ فعالیتهای نوشتاری: صفحهٔ ۳۴
۱- خواستگاه= غلط ->خاستگاه= درست
فروق= غلط -> فروغ= درست
بگذارد= غلط -> بگزارد=درست
خیرهگی= غلط -> خیرگی= درست
۲- همگان مفردش همه
ارمغان جمعش ارمغانها
رادان مفردش راد
ادب جمعش آداب
۳- ایرانیان با دیگر مردمان پیوسته به مردی و داد و دانایی رفتار میکردهاند. چشم جهانیان را به خیرگی خواهی کشاند و تیرگی ناخویشتن شناسی و از خود بیگانگی را خواهی زدود.
کشور ما همواره سرزمین سپند فر و فروغ و فرزانگی و فرهیختگی بوده است.
بخوان و بجوی و بپوی و ایران و خود را بشناس
۴. تو در این زمان مایهٔ دلگرمی و اعتبار و شادابی ایران هستی
هرگاه پسوند، " ان/ ی" به پایان واژههایی نظیر
"زنده، راننده، دونده، پرنده" که (ه) آخر آنها به صورت کسره -ِ تلفظ میگردد، افزوده شود، این گونه نوشتهمیشود: "زندگی، رانندگی، دوندگان، پرندگان"
بار: رکن اول تشبیه
دماوند: رکن دوم تشبیه
گران: رکن سوم تشبیه (گران = سنگین)
بند۸: دل بدان خواهد باخت: کنایه، عاشق و شیفتۀ آن خواهد شد.
بند۹: چشم جهانیان را به خیرگی خواهیکشاند: کنایه، همه را با کارهای بزرگ خود، شگفتزده خواهیکرد.
تیرگی ناخویشتن شناسی و ازخودبیگانگی: اضافهٔ تشبیهی، تشبیه ازخود بیگانگی و ناخویشتن شناسی به تیرگی و سیاهی
ناخویشتن شناسی و ازخودبیگانگی: رکن اول تشبیه
تیرگی: رکن دوم تشبیه
بند۱۰: هان: یک شبه جمله است. یعنی در تعیین تعداد جملههای یک عبارت، به تنهایی یک جمله در نظر گرفته میشود.
چشم و چراغ ایرانی: کنایه، عزیز و محبوب ایرانیانی باعث عزت و سرافرازی ایرانیانی
بیشهٔ فرهنگ و ادب و اندیشه: اضافهٔ تشبیهی، تشبیه فرهنگ و ادب به بیشه
فرهنگ و ادب و اندیشه: رکن اول تشبیه
بیشه: رکن دوم تشبیه
هان و هان خویشتن را خوار مدار.
معنی: آگاه باش و بدان که خودت را کوچک و ناچیز نکنی.
خودازیابی درس سوم صفحهٔ ۳۳
۱. برترین و گرامیترین ارمغان، "ایران" به دیگر سرزمینها چیست؟
جواب: اندیشه و طرز تفکر آنها، خرد و فرهنگ، تاریخ کهن
۲. دو تن از دلیران نامدار ایرانی را نام ببربد که برای سربلندی ایران کوشیده اند.
جواب:
۱. امیر کبیر که برای استقلال کشور تلاش فراوانی کرد. رئیس علی دلواری.
۲. شهید مهدی باکری، شهید عباس دوران، شهید بابایی که جان خود را فدا کردند تا سرزمینشان به دست نااهلان نیفتد.
۳. آرش کمانگیر که جان خود را در تیر گذاشت و تیر را پرتاب کرد.
۴. به نظر شما چگونه میتوان از فرهنگ و ادب فارسی پاسداری کرد؟
جواب:
۱. با حفظ ارزشهای فرهنگی و انتقال آن به نسلهای آینده
۲. اجرای عملی فرهنگ و ادب فارسی
۳. آموزش، یاددهی و یادگیری
سعی کنیم از لغات و کلمات انگلیسی و عربی در زبان فارسی خود تا حد ممکن استفاده نکنیم و به جای آن کلمات، از معادلات فارسی آنها استفاده کنیم.
واج آرایی (نغمۀ حروف) صفحه ۳۳
گاهی شاعر یا نویسنده حرفی را در یک بیت یا عبارت، چند بار تکرار میکند و این تکرار باعث زیباتر شدن شعر یا عبارت میشود
مانند:
تکرار «ف» و «ر» در این عبارت:
کشور ما همواره سرزمین سپند فرّ و فروغ و فرزانگی و فرهیختگی بوده است.
و یا تکرار «خ » در این بیت سعدی:
خیال خال تو با خود به خاک خواهم برد که تا ز خال تو خاکم شود عبیرآمیز
پاسخ فعالیتهای نوشتاری: صفحهٔ ۳۴
۱- خواستگاه= غلط ->خاستگاه= درست
فروق= غلط -> فروغ= درست
بگذارد= غلط -> بگزارد=درست
خیرهگی= غلط -> خیرگی= درست
۲- همگان مفردش همه
ارمغان جمعش ارمغانها
رادان مفردش راد
ادب جمعش آداب
۳- ایرانیان با دیگر مردمان پیوسته به مردی و داد و دانایی رفتار میکردهاند. چشم جهانیان را به خیرگی خواهی کشاند و تیرگی ناخویشتن شناسی و از خود بیگانگی را خواهی زدود.
کشور ما همواره سرزمین سپند فر و فروغ و فرزانگی و فرهیختگی بوده است.
بخوان و بجوی و بپوی و ایران و خود را بشناس
۴. تو در این زمان مایهٔ دلگرمی و اعتبار و شادابی ایران هستی
هرگاه پسوند، " ان/ ی" به پایان واژههایی نظیر
"زنده، راننده، دونده، پرنده" که (ه) آخر آنها به صورت کسره -ِ تلفظ میگردد، افزوده شود، این گونه نوشتهمیشود: "زندگی، رانندگی، دوندگان، پرندگان"
❤4
"در رفتن جان از بدن، گویند هر نوعی سخن
من خود به چشم خویشتن، دیدم که جانم میرود"
مهربان خواهرم!
نیم سده حضورت در کنارمان به چشم بر هم زدنی گذشت و چهل شب نبودت، چنان نابودم کرد که انگار قرنهاست بر کویر سینهٔ آتشناکم بارانی نباریده است.
آشنایان، همکاران و دانشآموزان عزیز
میستایم محبت شما عزیزانی که در این مدت با هر روش ممکن موجب تسلای خاطرم گردیدید، از خداوند توفیق جبران لطف شما را در مجالس شادیتان درخواست دارم.
#مهدی اکبری
۰۰/۱۲/۵
من خود به چشم خویشتن، دیدم که جانم میرود"
مهربان خواهرم!
نیم سده حضورت در کنارمان به چشم بر هم زدنی گذشت و چهل شب نبودت، چنان نابودم کرد که انگار قرنهاست بر کویر سینهٔ آتشناکم بارانی نباریده است.
آشنایان، همکاران و دانشآموزان عزیز
میستایم محبت شما عزیزانی که در این مدت با هر روش ممکن موجب تسلای خاطرم گردیدید، از خداوند توفیق جبران لطف شما را در مجالس شادیتان درخواست دارم.
#مهدی اکبری
۰۰/۱۲/۵
به نام نامی دوست
همکاران، دوستان و دانشآموزان ارجمندم
سال ۱۴۰۰ به پایان رسید و قرن چهاردهم با همهٔ فراز و نشیبهایش تمام شد.
امیدوارم پایان قرن، پایان غمهای جهانیان و آغاز قرن جدید آغاز صلح و آرامش برای همگان باشد.
سال جدید خورشیدی را به یکایک شما از صمیم قلب تبریک میگویم و بهترینها را برایتان آرزومندم.
#مهدی اکبری
همکاران، دوستان و دانشآموزان ارجمندم
سال ۱۴۰۰ به پایان رسید و قرن چهاردهم با همهٔ فراز و نشیبهایش تمام شد.
امیدوارم پایان قرن، پایان غمهای جهانیان و آغاز قرن جدید آغاز صلح و آرامش برای همگان باشد.
سال جدید خورشیدی را به یکایک شما از صمیم قلب تبریک میگویم و بهترینها را برایتان آرزومندم.
#مهدی اکبری
🥰2
نقش_دستوری کلمات در جمله:
✅ نهاد: کلمهای که معمولا در ابتدای جمله میآید و خبری دربارهٔ آن داده میشود.
مثال: عباس به مدرسه رفت.
عباس: نهاد
✅ مفعول: کلمهای که اغلب قبل از "را" میآید و عمل فعل بر روی آن انجام گرفته است. مفعول در جواب سؤال چه چیزی را؟ و چه کسی را؟ مشخص میشود.
مثال: محمد کتاب را برداشت.
کتاب: مفعول
✅ متمم: کلمه است که بعد از حروف اضافه (از، به، با، در، برای، مانند، چون، بهر و...) میآید.
مثال: علی با دشمن جنگید.
دشمن: متمم
✅ مسند: کلمهای است که حالت نهاد را بیان میکند و قبل از فعلهای اسنادی (است، بود، شد و...) میآید. مسند در جواب سؤال چطوری است؟ مشخص میشود.
مثال: هوا سرد است.
سرد: مسند
✅ فعل: کلمهای است که بر انجام کار یا روی دادن حالت یا ایجاد ارتباط در یکی از زمانها دلالت میکند و معمولا در پایان جمله میآید و نشانه آن شناسههایی است که به آخر فعل میچسبد.
مثال: رفتم، میبینم، خواهند شنید و...
✅ قید: کلمه است که مفهوم حالت، زمان، مکان و... را به جمله اضافه می کند. مثال: امروز، آنجا، الآن" و...
اگر قید را حذف کنیم، جمله ناقص نمیشود.
✅ نهاد: کلمهای که معمولا در ابتدای جمله میآید و خبری دربارهٔ آن داده میشود.
مثال: عباس به مدرسه رفت.
عباس: نهاد
✅ مفعول: کلمهای که اغلب قبل از "را" میآید و عمل فعل بر روی آن انجام گرفته است. مفعول در جواب سؤال چه چیزی را؟ و چه کسی را؟ مشخص میشود.
مثال: محمد کتاب را برداشت.
کتاب: مفعول
✅ متمم: کلمه است که بعد از حروف اضافه (از، به، با، در، برای، مانند، چون، بهر و...) میآید.
مثال: علی با دشمن جنگید.
دشمن: متمم
✅ مسند: کلمهای است که حالت نهاد را بیان میکند و قبل از فعلهای اسنادی (است، بود، شد و...) میآید. مسند در جواب سؤال چطوری است؟ مشخص میشود.
مثال: هوا سرد است.
سرد: مسند
✅ فعل: کلمهای است که بر انجام کار یا روی دادن حالت یا ایجاد ارتباط در یکی از زمانها دلالت میکند و معمولا در پایان جمله میآید و نشانه آن شناسههایی است که به آخر فعل میچسبد.
مثال: رفتم، میبینم، خواهند شنید و...
✅ قید: کلمه است که مفهوم حالت، زمان، مکان و... را به جمله اضافه می کند. مثال: امروز، آنجا، الآن" و...
اگر قید را حذف کنیم، جمله ناقص نمیشود.
❤9
دربارهٔ زبان فارسى
باید بدانیم که:
زبان فارسى در ٢٩ كشور جهان صحبت میشود که در ردیف ششم بعد از زبان اسپانيايى و قبل از زبان آلمانى است.
این ردهبندی از نظر تعداد كشورهایی که در آنها فارسى صحبت میکنند، میباشد.
👀🌹❤️
زبان فارسى دومین زبان كلاسيک جهان بعد از زبان يونانى شناخته شده و همهٔ ويژگیهاى يک زبان كلاسيک را دارد.
👀🌹❤️
زبان هاى لاتين و سانسكريت در رديفهاى سوم و چهارم قرار دارند.
👀🌹❤️
زبان فارسى از نظر تنوع مَثَل (ضربالمثل) بین سه کشور اول دنیاست
👀🌹❤️
زبان فارسی از نظر دامنه و تنوع واژهها يكى از پرمايهترين و بزرگترين زبانهای دنیاست.
👀🌹❤️
در كمتر زبانى فرهنگ لغاتى مثل لغت نامهٔ ١٨ جلدی دهخدا و يا فرهنگ معين در ۶ جلدديده میشود.
👀🌹❤️
زبان فارسى توانايى ساختن ۲۲۵ ميليون واژه را داره كه در ميان زبانهاى گيتى بى همتاست.
👀🌹❤️
زبان فارسی یازدهمین زبان پرکاربرد در محتوای وب و اینترنت است.
👀🌹❤️
زبان فارسى از لحاظ قدمت، يک سده از لاتين و دوازده سده از انگليسى جلوتر است.
👀🌹❤️
از ده شاعر برتر جهان پنج نفر از آنها فارسی زبانند.
👀🌹❤️
آخرین نکته هم اینکه زبان فارسی تنها زبانی هست که میشه ۱۹ تا فعل رو کنار هم گفت و جملهٔ معنیدار داشته باشیم.
مثلا: داشتم میرفتم دیدم گرفته نشسته گفتم بذار بپرسم ببینم میاد نمیاد دیدم میگه نمیخوام بیام میخوام برم بگیرم بخوابم
👀🌹❤️
کسی این را بخواد ترجمه کنه رباط صلیبی مغزش پاره میشه
👀🌹❤️
قدر زبان فارسی را با درست فارسی صحبت كردن و یاد دادن درست به بچههامون و املای صحیح لغات بدونيم و آن را گرامی بداريم.
👀🌹❤️
جالب است بدانید در زبان فارسی "جدایی جنسی" وجود ندارد.
👀🌹❤️
مثلاً ضمیر سوم شخص خلاف زبانهای لاتین و عربی "او" شامل زن و مرد میشود.
👀🌹❤️
در زبان فارسی، عکس زبانهای لاتین و اروپایی اگر جایی تأکید بر جنسیت باشد، اولویت با زنان است.
👀🌹❤️
ما میگوییم:
زن و شوهر
به جای:
husband and wife
👀🌹❤️
ما میگوییم:
خواهر و برادر
به جای:
brother and sister
👀🌹❤️
ما میگوییم:
زن و مرد
به جای:
men an women
👀🌹❤️
حتی ما میگوییم:
زن و شوهر
یعنی مرد در ارتباط با همسر هویت "شوهر" پیدا میکند. ولی هویت "زن" دست نمیخورد
به جای اینکه بگوییم:
man and wife
👀🌹❤️
ما نمیگوییم: mankind،
می گوییم: بشریت
👀🌹❤️
ما هرگز در تاریخ و ادبیات مان به جنسیت اهمیت ندادهایم
👀🌹❤️
اگر جایی لازم شده، زنان را در اولویت قرار دادهایم.
👀🌹❤️
حتی در زبان فارسی، "زن" یک واژه و مفهوم مستقل هست
نه مثل wo/man (زائدهای کنار مرد)
👀🌹❤️
و اگر بدون تعصب و غرور ملی نیک بنگریم، در اکثر اقوام ایرانی، زن و مرد دوشادوش هم کار میکنند و نسبت به دیگری برتری ندارند.
👀🌹❤️
در شاهنامه حکیم فردوسی نیز در بسیاری از ابیات استاد طوس، زنان را اکرام و تمجید کرده است و شاید به همین دلیل است که ما وطن را مادر (زن) و نام دخترانمان را (ایران) میگذاریم.
👀🌹❤️
فرهنگ و تمدن و انسانیت به این میگویند.
👀🌹❤️
پاینده باد ایران
باید بدانیم که:
زبان فارسى در ٢٩ كشور جهان صحبت میشود که در ردیف ششم بعد از زبان اسپانيايى و قبل از زبان آلمانى است.
این ردهبندی از نظر تعداد كشورهایی که در آنها فارسى صحبت میکنند، میباشد.
👀🌹❤️
زبان فارسى دومین زبان كلاسيک جهان بعد از زبان يونانى شناخته شده و همهٔ ويژگیهاى يک زبان كلاسيک را دارد.
👀🌹❤️
زبان هاى لاتين و سانسكريت در رديفهاى سوم و چهارم قرار دارند.
👀🌹❤️
زبان فارسى از نظر تنوع مَثَل (ضربالمثل) بین سه کشور اول دنیاست
👀🌹❤️
زبان فارسی از نظر دامنه و تنوع واژهها يكى از پرمايهترين و بزرگترين زبانهای دنیاست.
👀🌹❤️
در كمتر زبانى فرهنگ لغاتى مثل لغت نامهٔ ١٨ جلدی دهخدا و يا فرهنگ معين در ۶ جلدديده میشود.
👀🌹❤️
زبان فارسى توانايى ساختن ۲۲۵ ميليون واژه را داره كه در ميان زبانهاى گيتى بى همتاست.
👀🌹❤️
زبان فارسی یازدهمین زبان پرکاربرد در محتوای وب و اینترنت است.
👀🌹❤️
زبان فارسى از لحاظ قدمت، يک سده از لاتين و دوازده سده از انگليسى جلوتر است.
👀🌹❤️
از ده شاعر برتر جهان پنج نفر از آنها فارسی زبانند.
👀🌹❤️
آخرین نکته هم اینکه زبان فارسی تنها زبانی هست که میشه ۱۹ تا فعل رو کنار هم گفت و جملهٔ معنیدار داشته باشیم.
مثلا: داشتم میرفتم دیدم گرفته نشسته گفتم بذار بپرسم ببینم میاد نمیاد دیدم میگه نمیخوام بیام میخوام برم بگیرم بخوابم
👀🌹❤️
کسی این را بخواد ترجمه کنه رباط صلیبی مغزش پاره میشه
👀🌹❤️
قدر زبان فارسی را با درست فارسی صحبت كردن و یاد دادن درست به بچههامون و املای صحیح لغات بدونيم و آن را گرامی بداريم.
👀🌹❤️
جالب است بدانید در زبان فارسی "جدایی جنسی" وجود ندارد.
👀🌹❤️
مثلاً ضمیر سوم شخص خلاف زبانهای لاتین و عربی "او" شامل زن و مرد میشود.
👀🌹❤️
در زبان فارسی، عکس زبانهای لاتین و اروپایی اگر جایی تأکید بر جنسیت باشد، اولویت با زنان است.
👀🌹❤️
ما میگوییم:
زن و شوهر
به جای:
husband and wife
👀🌹❤️
ما میگوییم:
خواهر و برادر
به جای:
brother and sister
👀🌹❤️
ما میگوییم:
زن و مرد
به جای:
men an women
👀🌹❤️
حتی ما میگوییم:
زن و شوهر
یعنی مرد در ارتباط با همسر هویت "شوهر" پیدا میکند. ولی هویت "زن" دست نمیخورد
به جای اینکه بگوییم:
man and wife
👀🌹❤️
ما نمیگوییم: mankind،
می گوییم: بشریت
👀🌹❤️
ما هرگز در تاریخ و ادبیات مان به جنسیت اهمیت ندادهایم
👀🌹❤️
اگر جایی لازم شده، زنان را در اولویت قرار دادهایم.
👀🌹❤️
حتی در زبان فارسی، "زن" یک واژه و مفهوم مستقل هست
نه مثل wo/man (زائدهای کنار مرد)
👀🌹❤️
و اگر بدون تعصب و غرور ملی نیک بنگریم، در اکثر اقوام ایرانی، زن و مرد دوشادوش هم کار میکنند و نسبت به دیگری برتری ندارند.
👀🌹❤️
در شاهنامه حکیم فردوسی نیز در بسیاری از ابیات استاد طوس، زنان را اکرام و تمجید کرده است و شاید به همین دلیل است که ما وطن را مادر (زن) و نام دخترانمان را (ایران) میگذاریم.
👀🌹❤️
فرهنگ و تمدن و انسانیت به این میگویند.
👀🌹❤️
پاینده باد ایران
❤10