دغدغه ایران
55.7K subscribers
1.18K photos
527 videos
149 files
2.59K links
این تنها رسانه ویژه انتشار نوشته‌های محمد فاضلی در تلگرام است. هیچ کانال دیگری برای نشر نوشته‌هایم ندارم.
Download Telegram
انقلاب، ساخت‌وسازها، ساخت‌وپاخت‌ها و سازوکارها
محمد فاضلی (عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ هر سال در بهمن‌ماه، فهرستی از جاده، ریل، سد، شبکه، نیروگاه، کارخانه فولاد، تأسیسات آبرسانی، مدرسه، دانشگاه و ... به عنوان دست‌آوردهای نظام جمهوری اسلامی ایران معرفی می‌شود. من تردید ندارم که ساختن این گونه زیرساخت‌ها برای توسعه اقتصادی ضرورت دارند و بی‌گمان بخش مهمی از آن‌ها دست‌آوردهایی قابل احترام‌اند که هم‌چون دارایی‌های ارزشمند ملت ایران باید آن‌ها را ارج نهاد و هم‌چون امانتی برای نسل‌های آتی به ایشان منتقل کرد.
✅ انقلاب را اگر با این رویکرد بنگریم، می‌توان نام این رویکرد را «#انقلاب_ و_ساخت‌وساز» نامید. انقلابی که دست‌آوردهایش را در قالب بتون، فولاد و فناوری متجلی و ارائه کرده است. کیفیت زندگی ایرانیان، قدرت ملی و امنیت ملی، ثبات و پایداری و چشم‌انداز توسعه‌ کشور تا اندازه زیادی توسط همین دست‌آوردها حاصل شده است.
✅ جمهوری اسلامی ایران را اما می‌توان در چهل سالگی‌اش از زاویه دیگری نیز نگریست، زاویه‌ای که من بر آن نام «#انقلاب_و_سازوکارها» می‌گذارم. سازوکارها از جنس نرم‌افزار اداره کشور و قاعده بازی هستند و بر این باورم که جمهوری اسلامی ایران در چهل سال اول عمرش، بسیار کمتر از آن‌ مقدار که کمر همت به توسعه سخت‌افزارها بسته، منابع را صرف اصلاح و توسعه سازوکارها کرده است.
✅ سخت‌افزار کیفیت زندگی، نیروگاهی است که برق تأمین می‌کند و سدی است که آب شرب، کشاورزی و صنعت را فراهم می‌کند، اما سازوکار ناظر بر مصرف این منابع، بازارهای متشکل آب و انرژی، نظام تعرفه‌گذاری و ساختار حقوقی ناظر بر فعالیت اقتصادی و رعایت حقابه‌هاست. ✅ بیمارستان و درمانگاه سخت‌افزار بهداشت و درمان، است، اما سازوکار پایدارسازی منابع مالی نظام بهداشت و درمان تجلی فیزیکی ندارد و در قواعد حاکم بر روابط بیمه‌ها و نظام درمان، روابط حقوقی و مالی میان پزشک و بیمار، نظام تأمین مالی سلامت، و روابط میان پیشگیری و درمان تجلی می‌کند.
✅ ده‌ها هزار شعبه بانک و تعدد بانک‌ها، نشان توسعه ساخت‌وسازی بخش مالی و پولی است، اما توسعه سازوکارها را باید در تضمین سلامت و شفافیت نظام بانکی، کیفیت خدمات آن در مقایسه با بانک‌های جهان و کارکرد آن در تأمین مالی بخش‌های مولد اقتصاد دید.
✅ خصیصه جمهوری اسلامی ایران را در چهل سالگی عمرش، عدم توازن میان بعد ساخت‌وسازی و بعد سازوکاری آن است. نظام سیاسی‌ای که زیرساخت‌ها مشهود را به مدد میلیاردها دلار منابع نفتی و استفاده حتی افراطی از منابع طبیعی و انسانی کشور گسترش داده است اما سازوکارهای تنظیم‌کننده قواعد بازی در زمین زیرساخت‌ها، توسعه‌نیافته و ناهم‌ساز با شرایط دنیای پیچیده امروز هستند.
✅ کیفیت نامناسب برخی زیرساخت‌ها و هدررفت‌هایی که در برخی موارد صورت گرفته و پروژه‌هایی که علی‌رغم هزینه‌های گزاف‌شان، پایداری ندارند و استخوان لای زخم‌های جامعه بدل شده‌اند، ناشی از نقصان در سازوکارهای ناظر بر پیدایش، طراحی، تصویب و اجرای این پروژه‌ها بوده است.
✅ شهرهای بسیاری در چهل سالگی انقلاب و بعد از صرف میلیاردها دلار برای زیرساخت‌های توسعه، ناپایدارند و از ریسک زلزله، آتش‌سوزی و آلودگی هوا رنج می‌برند. تأمین مالی صنعت آب و برق با دشواری مواجه است. نظام بهداشت و درمان در تأمین مالی به دشواری افتاده و بدمصرفی بر عرصه مصرف حامل‌های انرژی حاکم است. سه شاخص اقتصاد کلان یعنی نرخ تورم، نرخ بیکاری و نرخ رشد اقتصادی وضعیت مناسبی ندارند، و شکایت مردم از فراگیر شدن فساد باعث کاهش سرمایه اجتماعی شده است.
✅ این‌ نقصان‌های جدی را نمی‌توان با طرح‌های عمرانی و پروژه‌های ساخت‌وساز بیشتر درمان کرد. ساخت‌وسازهای بیشتر بر بستر نظام اداری، قواعد حقوقی، شرایط نهادی و به‌طور کلی سازوکارهایی که مولد همین وضعیت بوده‌اند، نتیجه‌ای جز ناپایداری و ویرانی بیشتر نخواهد داشت. عقلانیت ساخت‌وسازگرا کاملاً مستعد آن است که شیوه‌ای از حکمرانی «#ساخت‌وپاخت‌گرا» را نیز در خود بپروراند و به شکل فزاینده‌ای مشروعیت سیاسی را فرسوده سازد.
✅ جمهوری اسلامی ایران برای پا گذاردن به دومین چهل سال عمر خود، بیش از آن‌که به ساخت‌وسازهای کثیرتر و بریدن روبان‌های بیشتر، بر بستر قواعد و سازوکارهایی پرنقصان نیازمند باشد، به عقلانیتی سازوکارگرا، و اصلاح نرم‌افزارها، توسعه حقوقی و بسط سازوکارهای عقلانی بهبود حکمرانی نیازمند است.
✅ جمهوری اسلامی ایران به گذاری بنیادین در اندیشه حکمرانی نیاز دارد. گذاری که از چشم‌انداز توسعه‌ای مبتنی بر مهندسی و مهندسان فراتر رفته و به سوی رویکردی مبتنی بر علوم انسانی و اجتماعی، سیاست‌گذاری عمومی و علوم حکمرانی گام بردارد؛ از ساخت‌وسازها فراتر رود و به سازوکارها بپردازد.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
نانش دهید و از ایمانش مپرسید
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ دو روز آخر هفته را به پیشنهاد دوستانی، زدیم به دل کویر، زیر آسمان پرستاره زیبا، بهشتی از ایران‌زمین؛ و هنگام بازگشت، از شاهرود عازم شدیم به روستای خرقان، به دیدار مقبره «شیخ ابوالحسن خرقانی» از بزرگان صوفیه، متولد 352 و متوفی به 425 قمری. قریب هزار سال پیش می‌زیسته است.

✅ تواریخ درباره مقامات و معارفش بسیار گفته‌اند. گویند که غمخوار خلق و دوستدار خدمت به ایشان بوده است. عبارتی را از او پیش‌تر نیز شنیده بودم و امروز در کنار مقبره‌اش بار دیگر خواندم و تکرار کردم. گفته بود در خانقاه شیخ ابوالحسن خرقانی بنویسند: «هر که در این سرا درآید نانش دهید و از ایمانش مپرسید چه آنکس که به درگاه باری تعالی به جان ارزد البته بر خوان بوالحسن به نان ارزد.»

✅ شیخ حسن خرقانی، هزار سال پیش‌تر، آن‌ زمان که کشیشان مسیحی، بسیار از ایمان می‌پرسیدند و نه نان، که جان آدمیان نیز به ظن بی‌ایمانی می‌ستاندند، توصیه می‌کرد که نان آدمیان را پیوند به ایمان‌شان نزنید. گروهی باقی‌اند هنوز که فکر می‌کنند اولاً قادرند ایمان آدمیان را اندازه بگیرند، و خوش دارند از قدرت خویش برای پیوند نان و ایمان بهره بگیرند. شیخ خرقانی دریافته بود جامعه‌ای راه صلاح می‌پیماید که نان و ایمان را به هم درنیامیزد.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
👍2
چهل سالگی انقلاب، سيرن‌ها و سیاست
(محمد فاضلي – عضو هيئت علمي دانشگاه شهيد بهشتي)

✅ سيرن، موجوداتي افسانه‌اي هستند که غالباً با بدني هم‌چون پرندگان و صورت زنان زيبارو تصوير شده‌اند. افسانه‌ها مي‌گويند «سيرن»‌ها دختران خداي دريا بوده‌اند. آن‌ها آوازهاي زيبا و بسيار فريبنده مي‌خواندند و دريانوردان را با آواي خود گمراه کرده و به دام صخره‌هاي مرگ‌آور مي‌کشاندند و هر که سيرن‌ها را مي‌ديد و به آوازشان گوش مي‌سپرد، جان سالم به در نمي‌برد.

✅ اوديسيوس قهرمان افسانه‌اي يونان، براي گذر کشتی‌اش از نزديک سيرن‌ها، موم در گوش ملوانان خود ريخت تا صدايي نشنوند و به ايشان گفت خودش را به دکل کشتي ببندند تا صداي ايشان را بشنود اما نتواند مسير کشتي را به بيراهه بکشاند. اديسيوس آواز سيرن‌ها را شنيد اما به سلامت از دريا عبور کرد. او اختیار گوش سپردن به صدای سیرن‌ها را داوطلبانه از خود سلب کرده بود.

✅ درياي سياست‌گذاري عمومي هم عين درياي يونان باستان، از سيرن‌ها پر است. سيرن براي سياست‌گذار، بهره گرفتن از اختيارات و منابعي است که در ابتدا دست يافتن به آن‌ها مثل آواز سيرن‌ها، زيبا و خوش‌گوار است اما مدتي مأنوس بودن با آن‌ها، مصيبت به بار مي‌آورد. افسانه‌ سيرن‌ها از اين منظر شايد يکي از شبيه‌ترين افسانه‌ها به سياست‌گذاري عمومي است.

✅ سياست‌مدار و سياست‌گذار ايراني در چند دهه گذشته همواره آواي از دور خوش دست‌درازي به منابع بانک مرکزي را شنيده است. تزريق پول به اقتصاد، تأمين مالي پروژه‌هاي بي‌حساب و کتاب از محل خلق پول، تنظیم بودجه‌هايي با کسر بودجه و دست آخر تأمين مالي از محل نقض استقلال بانک مرکزي و تبديل آن به صندوق تأمين مالي دولت همان آواز سيرن‌ بوده است. چند دهه تورم دورقمي، بي‌ثباتي اقتصادي و کاهش ارزش پول از عواقب اين سيرن خوش‌الحان بوده است.

✅ به‌کارگيري نيروي انساني در دولت و تأمين مالي آن در ايام رونق نفتي هم از جنس سيرن است. اشتغال در دستگاه دولتي، کاستن هر چند اندک از نرخ بيکاري و وارد کردن خودي‌ها در دستگاه دولت، همه زيبايي‌هاي سحرانگيز اين کار براي سياست‌مداران است، اما اين آواز خوش به وقت کاسته شدن منابع و ايام رکود نفتي، بلاي جان سياست‌گذار و سياست‌مدار مي‌شود.

✅ تزريق منابع مالي هنگفت به بخش بهداشت و درمان، دست دراز کردن در منابع آب و خاک، و گشاده‌دستي در استفاده از قدرت قضايي و سياسي براي ساکت کردن مخالفان و منتقدان، و اقدام براي تکثير رسانه‌هاي وابسته به قدرت سياسي، همگي خاصيت سيرني دارند. سياست‌گذار و سياست‌مداري که در برابر آن‌ها مقاومت نکند، در طوفان آن‌ها به تلاطم خواهد افتاد و عاقبت خوشي نخواهد داشت.

✅ افسانه يوناني حاوي حکمتي بزرگ است. اوديسيوس خود را به دکل کشتي بست تا صداي سيرن‌ها او را از مسيرش منحرف نسازد. اوديسيوس قهرمان بود اما قهرمانان هم نمي‌توانند در برابر صداي سيرن‌ها مقاومت‌ کنند مگر آن‌که محدود شده و به دکل بسته شوند. سياست‌مدار و سياست‌گذار نيز وقتي روي سعادت خواهد ديد که خود را هم‌چون ادويسيوس محدود کند و در جايي به دکل ببندد. دکل قانون، دکل سلب آگاهانه برخي اختيارات از خود، دکل شفافيت، دکل رسانه آزاد و دکل به رسميت شناختن حقوق شهروندان براي محدود کردن تصميم خودسرانه و ناقض حقوق شهروندي، دکل عقلانیت اقتصادی و دکل تجربه اجماعی بشری.

✅ متأسفانه، همان گونه که دريانوردان بسياري از کنار صخره‌هاي سيرن‌ها گذشتند و به کام نابودي کشيده شدند و فقط اوديسيوس (و به روايتي ديگر، آرگونات‌ها) از آن مهلکه جان سالم به در بردند، در عالم سياست‌گذاري عمومي نيز فقط معدودي از آواي سيرن‌ها جان سالم به در خواهند برد. سياست‌گذاري عمومي به يک معنا شايد ظرفيت گذشتن از نفع کوتاه‌مدت گوش سپردن به سيرن‌هاست.

✅ چهل سالگی انقلاب الزامات بسیاری دارد تا نشانی از پختگی در آن ظهور کند، اما یکی از اصلی‌ترین الزامات آن، تن دادن به سلب برخی اختیارات از قدرت سیاسی در همه اشکال آن است. قدرت‌ گشاده‌دستی که در عرصه‌های مختلف محدود نشده باشد، فریفته سیرن‌ها خواهد شد و خوش‌عاقبت نخواهد بود.
(اين متن را اگر مي‌پسنديد، براي ديگران نيز ارسال کنيد.)
https://t.me/fazeli_mohammad
👍1
آمارها به‌مثابه لباس زیر و متهم
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ دوستی دارم که سالیانی در آمریکا آمار هم تدریس کرده است و جمله‌ای را از قول آرون لِوِنشتاین استاد مشهود آمار نقل می‌کرد که ترجمه بهداشتی آن هست: «آمارها مثل لباس زیر هستند، بخش زیادی از بدن را نمی‌پوشاند، اما آن‌چه را مخفی می‌کنند، اساسی است.» این جمله علی‌رغم ظاهر غیرمؤدبانه، از حکمتی عمیق برخوردار است و نقد معطوف به یکی از مهم‌ترین ابعاد حکمرانی مدرن است.
✅ حکمرانی بر سنجش متکی است و برای برنامه‌ریزی، توسعه، تأمین امنیت، برقراری عدالت و همه مقولات مرتبط با حکمرانی، باید کمیت‌های بی‌شماری را اندازه گرفت. حکمرانان باید تعداد جمعیت، دارایی و درآمد مردم، برخورداری‌شان از مواهب زندگی، مقدار سلامت، ارزش‌ها و نگرش‌ها، عادات رفتاری و صدها شاخص دیگر را اندازه بگیرند تا حکمرانی باکیفیت میسر شود. حکمران هر آن چه را اندازه می‌گیرد باید بی‌کم و کاست در اختیار مردم هم قرار دهد. حفاظت از این داده‌ها به نحوی که زندگی خصوصی مردم فاش نشود و کسی از آن‌ها سوءاستفاده نکند هم به همان اندازه اهمیت دارد.
✅ نظام حکمرانی باید رفتار، کردار و دست‌آوردهای خودش را هم اندازه بگیرد و به صورت شفاف به مردم عرضه کند. مردم باید بدانند حکمران چقدر، کجا و با چه سازوکاری هزینه می‌کند، حکمران با هزینه‌ها به چه دست‌آوردهایی رسیده و کمیت و کیفیت آموزش، بهداشت، زیرساخت‌ها (جاده، دانشگاه، سد، شبکه، نیروگاه، بیمارستان، و ...)، امنیت، فساد، محیط‌زیست و ... چگونه است. حکمرانان به صورت دوره‌ای و به مناسبت‌های مختلف، آمارهایی درباره این امور ارائه می‌کنند. آن‌ها هم‌چنین آمارهایی از سنجش‌هایی که درباره مردم انجام می‌دهند نیز منتشر می‌کنند.
✅ آمارهای حکمرانان نباید خاصیت لباس زیر داشته باشند؛ یعنی نباید بسیاری چیزها را آشکار کرده اما نقاط و نکات بسیار کلیدی و مهم را پنهان کنند. چنین آمارهایی به سرعت مولد خودفریبی و گمراه‌سازی نظام سیاسی و دستگاه برنامه‌ریزی می‌شوند، و ناکارآمدی منتج از آن سبب بی‌اعتمادی خواهد شد. بگذارید نمونه‌هایی از این گونه آمارها را مرور کنیم.
✅ آمار رشد حیرت‌انگیز مقالات ایرانیان در مجلات خارجی چیزهای زیادی را درباره دانشگاه روشن می‌کند اما آن نکته کلیدی که پنهان می‌کند، زوال کیفیت آموزش، رواج یافتن رویه‌های غلط در دانشگاه و فروپاشی اخلاق دانشگاهی است. آموزش و اخلاق که زوال یابد از دانشگاه به تدریج چه خواهد ماند؟ آمار رشد محصولات کشاورزی چند برابر شدن محصول را نشان می‌دهد، اما این آمار چیزی درباره مقدار آب مصرف‌شده و خاک فرسایش یافته به ازای هر واحد محصول را پنهان می‌کند.
✅ آمار مقدار محصولات صنعتی تولیدشده رشد زیادی را نشان می‌دهد اما اگر این آمار درباره سهم بسیار اندک محصولات مبتنی بر فناوری پیچیده، محصولات های‌تک، و رقابت‌پذیری آن‌ها در جهان را نشان نمی‌دهد. این مسیر دوگانه را می‌توان صدها صفحه ادامه داد. مسیر دوگانه وقتی است که آمارها نیمه ناپوشانده را روشن می‌کنند اما نکات حساس و حیاتی را می‌پوشانند. آمار افزایش تعداد و طول جاده‌ها بنادر هم خوب است، اما توضیح نمی‌دهند که مقدار کالای جریان‌یافته در آن‌ها به مقصد صادرات چگونه تغییر کرده است.
✅ این خصیصه که آمارها مثل لباس زیر عمل می‌کنند را باید در کنار خصیصه دیگری از آمار قرار داد. مشهور است که «اگر اعداد را شکنجه کنید به هر چیزی اعتراف می‌کنند.» این جمله یعنی اگر مجموعه‌ای از اعداد را به شیوه‌های مختلف تحلیل و بالا و پایین کنید و اغلب از زاویه نظری غلطی به آن‌ها بنگرید، و برخی ملاحظات را در تحلیل آن‌ها نادیده بگیرید، می‌توانید نتیجه دلخواه را از آن‌ها بیرون بکشید. بحث نظری‌اش مفصل است، اما خلاصه این‌که اگر مجموعه‌ای انتخاب‌شده (در جهت هدف‌تان) از داده‌های آماری را به شیوه‌های خاصی که از نظر ریاضی درست هستند تحلیل کنید بالاخره به نتایجی که دوست دارید دست می‌یابید. این‌جاست که اعداد هم‌چون متهمان شکنجه می‌شوند تا به آن‌چه تحلیل‌گر نیاز دارد، اعتراف کنند.
✅ آمارها در این کشور باید بر این اساس تولید شوند که لباس زیر نباشند، یعنی همه چیز را آشکار سازند، و نتایجی که از آن‌ها گرفته می‌شود محصول شکنجه اعداد نباشند. کشور عمیقاً نیازمند بازسازی نظام تولید و انتشار داده‌های آماری است و سیاستمداران به قطع و یقین باید از «آمار به‌مثابه لباس زیر» اجتناب کنند و از آن دسته کارشناسان و مشاوران و نزدیکان که اعداد شکنجه‌شده را به ایشان ارائه می‌کنند دوری نمایند.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.)
https://t.me/fazeli_mohammad
بشکه، برنج، مشروب الکلی
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)

✅ من از سال 1381 که ارتباطم با مازندران بیشتر شد و بعدها که ساکن آن‌جا شدم، شانزده سال است که هر وقت نیاز به برنج داشته باشیم، از یک شالیکوبی منصف درستکار، برنج می‌خرم. دو بشکه که معمولاً از آن‌ها برای ترشی، خیارشور و حبوبات استفاده می‌شود، برای نگهداری برنج هم همان سال‌ها تهیه کردم و تا همین پارسال سالم بودند. بشکه‌ها بر اثر تعدد اسباب‌کشی و جابه‌جایی، شکستند. برنج امسال باید در بشکه جدید ریخته می‌شد.

✅ وارد مغازه پلاستیک‌فروشی شدم و پرسیدم بشکه صدلیتری دارید؟ فروشنده ابتدا درباره بالا رفتن قیمت دلار، کم شدن مواد اولیه و نایاب شدن بشکه حرف زد. گفتم با همه این احوال، بشکه صدلیتری چه زمانی دست‌تان می‌رسد. گفت باید سفارش بدهم، و ادامه داد کارت با بشکه چهل لیتری راه نمی‌افتد، از این‌ چهل لیتری‌ها هم می‌شود برای انداختن مشروب استفاده کرد. تعجب کردم، اما بدون واکنش خاصی گفتم آقا من همان صدلیتری را نیاز دارم، بشکه چهل لیتری برای برنج کم است. داخل خودرو که نشستم به همسرم گفتم ظاهراً از این بشکه‌های برنج برای تولید مشروب الکلی خانگی استفاده می‌شود.

✅ دو هفته بعد در یکی از دانشگاه‌ها از سخنران که متخصص محیط‌زیست بود شنیدم که نباید در بطری‌های خالی آب معدنی مایعاتی نظیر آب لیمو نگهداری کرد و اساساً استفاده مجدد از این بطری‌ها برای سلامتی مضر است. شب که به خانه رسیدم به همسرم گفتم نگهداری آب لیمو و آب نارنج در این بطری‌ها بهداشتی نیست و بهتر است ظرف‌های شیشه‌ای را جایگزین کنیم. ایشان هم فردا راهی همان مغازه شده و از همان فروشنده شیشه‌ای با ارتفاع کم (که در طبقات یخچال جا بگیرد) و توأم با حساسیت به زیبایی شیشه مطالبه کرده بود. فروشنده که شیشه‌ای با آن مشخصات نداشته، یک شیشه بلندقد نشان داده و گفته بود «از این شیشه‌ها هم برای مشروب می‌برند.» همسرم که سابقه پیشنهاد فروشنده درباره بشکه را در ذهن داشت، پرسیده بود آقا می‌شود بفرمایید در ما چه دیده‌اید که دائم ذهن‌تان به سمت مشروبات الکلی می‌رود و درخصوص ظروف مشروب پیشنهاد می‌دهید؟ تلخ و تند مغازه را ترک کرده بود.

✅ داستان اما برای من غیرشخصی و جامعه‌شناختی بود. فروشنده نظر به ویژگی خاصی در ما، بشکه و شیشه را عطف به تولید و مصرف مشروبات الکلی تفسیر نکرده بود. فروشنده احتمالاً بشکه‌ها و شیشه‌های زیادی برای این منظور فروخته بود و شماری از مشتریان خودشان به صراحت بشکه و شیشه را برای همین منظور مطالبه کرده بودند؛ فروشنده تقصیر نداشت، مثل همه فروشنده‌ها تلاش می‌کرد راهنمایی کند.

✅ دو سه ماه از این داستان می‌گذرد و برخی که آن‌را شنیده‌اند، تأیید کرده‌اند که استفاده از این بشکه‌ها و شیشه‌ها زیاد شده است. سؤالات زیادی از تأمل در این داستان برمی‌خیزد. آیا تولید بشکه‌ای مشروبات الکلی در جامعه‌ای اسلامی طبیعی است؟ آیا تولیدکنندگان بشکه‌های مشروبات الکلی فقط برای مصرف شخصی تولید می‌کنند یا این بخشی از اقتصادی غیررسمی و به تبع آن بدون کنترل است که گردش مالی بالایی دارد؟ این اقتصاد غیررسمی تا چه اندازه تهدید سلامت عمومی است؟

✅ پول و درآمد حاصل از این اقتصاد غیررسمی چگونه در کشور صرف شده و اثرش در کلیت اقتصادی و اجتماعی جامعه ایرانی چیست؟ آیا رانندگانی که نیمه‌های شب در بزرگراه‌ها دیوانه‌وار می‌رانند، مصرف‌کنندگان همین مشروبات خودساخته نیستند که جان دیگران را به خطر می‌اندازند؟ شمار نسبتاً زیاد قربانیان مسمومیت با مشروبات الکلی که چندی پیش در کشور مردند یا بینایی‌شان را از دست دادند، قربانیان همین تولید خانگی نبودند؟ خانگی‌شدن تولید مشروبات الکلی، چه تأثیری بر نوجوانان و جوانان خانواده‌ها دارد؟ سیاست اجتماعی درست مواجهه با این وضعیت چیست؟ پاسخ هر چه باشد، تصورم این است که حکمرانی و سیاست اجتماعی ایران امروز پاسخ دقیق و اندیشیده‌شده‌ای برای این سؤالات ندارد.

(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.)
https://t.me/fazeli_mohammad
👍1
چرا مالیات نمی‌دهند؟
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ من اطمینان دارم شما جزء اکثریت مردمی هستید که به آن‌چه در این یادداشت، می‌نویسم و می‌پرسم حتی فکر نکرده‌اید. نوشته و سؤالم درباره معافیت مالیاتی است. بگذارید قبل از ورود به مسأله اصلی، از این خبر شروع کنم که مجلس روز سی بهمن، کارمندان دولتی و غیردولتی دارای درآمد تا سقف سالیانه 33 میلیون تومان، و کسبه و مشاغل تا سقف 25.8 میلیون تومان را از مالیات معاف کرد. این یعنی کارمندانی که تا ماهی 2750000 تومان حقوق می‌گیرند و کسبه‌ای که تا ماهی 2150000 تومان درآمد دارند از مالیات معاف هستند. معافیت مالیاتی صاحبان درآمدهای پایین در همه جهان متداول است، اما معافیت مالیاتی مسأله‌ای بسیار عظیم‌تر از معافیت کارمندان و کسبه‌ای با این سقف‌های درآمدی است.
✅ من می‌دانم که مالیات ابزاری برای تنظیم‌گری هم هست و فقط منبع درآمد دولت نیست. مالیات برای رسمی کردن اقتصاد، تنظیم انگیزه‌های فعالان اقتصادی و برای مثال کاهش مالیات در یک بخش به‌منظور جلب سرمایه‌گذاری در آن کاربرد دارد. پرسش‌هایم اما علی‌رغم این دانسته، کماکان اهمیت دارند، پس حالا می‌توانیم یک گام به اصل مطلب نزدیک‌تر شویم.
✅ فصل اول از باب چهار قانون مالیات‌های مستقیم (با اصلاحات 31/4/1394) به معافیت‌های مالیاتی اختصاص دارد و مواد 132 تا 146 را در بر می‌گیرد. این مواد فعالیت‌هایی را تشریح می‌کنند که «مالیات با نرخ صفر» دارند، یعنی فرد حقیقی یا حقوقی (مؤدی مالیاتی) باید درآمدهایش را اظهار کند، دفاتر و حساب‌های مالیاتی داشته باشد و سازمان امور مالیاتی هم درآمد مشمول مالیاتش را حساب می‌کند ولی نرخ مالیات برای آن‌ها صفر است. خاصیت این کار آن است که مؤدی مالیاتی در نظام اقتصاد رسمی قرار می‌گیرد و درآمد و حساب و کتابش مشخص است و پس از پایان دوره زمانی معافیت مالیاتی حمایتی، امکان اخذ مالیات وجود دارد. برای مثال، «100 درصد درآمد ابرازی دفاتر گردشگری و زیارتی دارای مجوز از مراجع قانونی ذی‌ربط که از محل جذب گردشگران خارجی یا اعزام زائر به عربستان، عراق و سوریه تحصیل شده باشد، با نرخ مالیاتی صفر محاسبه می‌شود.» (بند «ز»، ماده 132) اما هنوز به پرسش اصلی نرسیده‌ایم.
✅ عجیب‌ترین فصل و ماده این قانون، فصل دوم از باب سوم (مالیات بر درآمد) است: مالیات بر درآمد کشاورزی. ماده 81 این قانون می‌گوید «درآمد حاصل از کلیه فعالیت‌های کشاورزی، دامپروری، دامداری، پرورش ماهی و زنبور عسل و پرورش طیور و ماهیگیری، نوغان‌داری، احیای مراتع و جنگل‌ها، باغات اشجار از هر قبیل و نخیلات از پرداخت مالیات معاف می‌باشد.» دولت طبق همین قانون موظف بوده تا پایان برنامه سوم توسعه (الان برنامه ششم هستیم) مطالعات لازم برای تعیین آن فعالیت‌هایی که ادامه معافیت مالیاتی آن‌ها ضرورت دارد را انجام دهد و لایحه به مجلس بدهد. ماده 141 همین قانون نیز تصریح می‌کند که صددرصد درآمد حاصل از صادرات محصولات کشاورزی هم مشمول مالیات نرخ صفر است.
✅ سؤال: آیا همه کشاورزان، دامداران، زنبورداران و بقیه فعالان بخش کشاورزی درآمد سالیانه کمتر از 33 میلیون تومان (سقف معافیت مالیاتی کارمندان) دارند که باید از مالیات معاف باشند؟ آیا پرسیده‌اید چرا کشاورزان بزرگ‌مالک با ده‌ها، صدها و هزاران هکتار زمین و درآمدهای میلیارد تومانی، یا گاوداری‌های بزرگ با صدها یا هزاران رأس دام یا واحدهای بزرگ پرورش طیور یا جنگل‌داری از مالیات معاف هستند؟
✅ ارزش اقتصاد کشاورزی ایران چقدر است؟ وزیر کشاورزی در پنج فروردین 1397 ارزش تولیدات کشاورزی ایران را بیش از 70 میلیارد دلار اعلام کرده است. اگر معافیت مالیاتی مثل کارمندان با حقوق پایین، شامل کشاورزان خرده‌مالک و کم‌درآمد شود، همه این میزان مشمول مالیات نمی‌شود، اما اگر فقط ده درصد مالیات - صرف‌نظر از مالیات پلکانی – مشمول بخش کشاورزی شود، 7 میلیارد دلار (معادل هفتاد هزار میلیارد تومان با دلار ده هزار تومان) مالیات بخش کشاورزی است.
✅ چرا لایحه مالیات‌های بخش کشاورزی از ابتدای برنامه سوم تا به حال تدوین نشده و اثر مالیات ندادن این بخش در اقتصاد ایران، و مدیریت بخش آب و خاک چیست؟ چرا کشاورزی معاف از مالیات است؟ آیا همه کشاورزان از کارمندان معاف از مالیات کم‌درآمدتر هستند؟ آیا صادرکنندگان کالاهای کشاورزی با درآمدهای میلیون دلاری باید معاف از مالیات باشند؟ آیا درآمدهای مالیاتی کشاورزی در شرایط تحریم و تنگنای مالی دولت که سبب افزایش فشار مالیاتی بر صنعت و خدمات (دو بخش اشتغال‌زا) می‌شود، نمی‌توانست از فشار بر این دو بخش بکاهد؟ #پرسش_از_معافیت_مالیاتی_کشاورزی
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.)
https://t.me/fazeli_mohammad
جزیره تولید علم
محمد فاضلی (عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ یکی از معضلات اساسی نظام علمی در ایران تولید علم بی‌تقاضاست. تولید علم بی‌تقاضا هم به همان اندازه تولید کالای بی‌تقاضا هدر دادن منابع و به تدریج ضایع کردن نظام تولید است. تولید علم بی‌تقاضا در نهایت به پیدایش «جزیره تولید علم» خواهد انجامید. «جزیره تولید علم» جایی است که آن‌چه علم پنداشته می‌شود، بدون ارتباط معنادار با سایر عرصه‌ها، تولید و منتشر می‌شود اما اثر بیرونی معناداری بر توسعه باقی نمی‌گذارد و از آن‌جا که از اثرگذاری بر عرصه‌های دیگر بازمی‌ماند، به تدریج خودش به هدف بدل می‌شود.
✅ واقعیت آن است که در همه سال‌هایی که تعداد مقالات مرتبط با مدیریت منابع آب ایرانیان – فارسی و بالاخص انگلیسی – در مجلات علمی رشد می‌کرده، کسری آبخوان‌ها هم افزایش می‌یافته؛ هر قدر مقالات اقتصاددانان بیشتر شده، رشد اقتصادی کمتر، بیکاری و تورم بیشتر شده است؛ و همین‌طور الی آخر در عرصه‌های دیگر نیز ارتباطی میان رشد تعداد مقالات و وضعیت واقعی مشاهده نمی‌شود. تعداد مقالات ثبت‌شده از ایرانیان در پایگاه SciMago نشان می‌دهد که رتبه ایران از 1996 تا 2017 از 52 به 16 بهبود یافته است، اما دوسوم این دوره متناظر با رشد اقتصادی منفی یا بسیار اندک، بیکاری دورقمی، تورم دورقمی، تخریب گسترده محیط‌زیست، افزایش آسیب‌های اجتماعی و کاهش سرمایه اجتماعی و افزایش یأس و سرخوردگی در اکثریت جامعه بوده است. این‌جاست که مفهوم «جزیره تولید علم» خودش را به معنای واقعی نشان می‌دهد. اگر نوشتن مقاله را بتوان «تولید علم» خواند – که اکنون چنین روایتی بر نظام علمی حاکم است - آن‌گاه باید درباره نسبت این علم و جامعه پرسش کرد.
✅ افول برخی شاخص‌های مهم و بهبود نیافتن مسائل مزمن‌شده جامعه ایران و در همان حال افزایش تولید مقالات نشانه چیست؟ دو فرضیه می‌توان مطرح کرد که بررسی اولیه هر کدام از آن‌ها ضرورت بازنگری در نظام علمی را آشکار می‌سازد.
✅ فرضیه اول، علمی که تولید می‌شود، نسبتی با مسائل جامعه ندارد، لذا بی‌تقاضا باقی می‌ماند و بخش عمده‌ای از آن صرفاً به‌واسطه تأمین مالی برآمده از اقتصاد نفتی تولید می‌شود و کارکردی معطوف به بیرون از نظام دانشگاهی ندارد. این بی‌گمان بخشی از واقعیت نظام علمی در ایران است. عمده دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها و سایر اصلی‌ترین نقاط تولید علم صرف‌نظر از این‌که تقاضایی برای کارشان وجود داشته باشد یا نباشد، به کار خود ادامه می‌دهند و به همین سیاق است که در همه سال‌هایی که اقتصاد ایران به‌واسطه رشد اقتصادی منفی کوچک می‌شده، دانشگاه رشد کمی داشته و بزرگ شده است.
✅ فرضیه دوم، تولید اقتصادی و حتی تولید و ثبات قدرت تابع علمی نیست که در دانشگاه تولید می‌شود. این بدان معناست که قدرت سیاسی به عنوان اصلی‌ترین نیازمند به علم برای تولید قدرت و ثروت، و هم‌چنین بقیه بخش‌های اقتصاد، به میزانی که در کشورهای سرآمد اقتصادی جهان به علم نیاز است، در این‌جا به علم نیازی ندارند. سازوکارهای تولید و بازتولید قدرت و ثروت، تابعی از کیفیت عملکرد نظام علم نیست. وابستگی به منابع ثروتی نظیر نفت – که قدرت سیاسی را بازتولید می‌کند – یا تأمین نیازهای فناورانه از خارج به کمک درآمدهای نفتی، و حتی زاویه داشتن ایدئولوژی قدرت سیاسی با رویکردهای علمی، نیاز حکمرانان به علم را کاسته است. این امر در قبال بخش خصوصی و بخش‌های مهمی از اقتصاد ایران نیز به این گونه مطرح می‌شود که سطح پیچیدگی اقتصاد به اندازه‌ای پایین است که تولید و بازتولید را از نیازمندی به تولید علمی سطح بالا بازداشته است. اقتصاد و حتی سیاست‌گذاری عمومی درگیر مسائلی آن‌قدر ابتدایی است که نیازمندی به دانش و علم تولیدشده در دانشگاه احساس نمی‌کند.
✅ هر دو فرضیه به درجاتی صحیح هستند و این امر وضعیت «جزیره تولید علم» را تقویت می‌کند. علم بالاخص در نظام دانشگاهی برای بازتولید سازمانی خود خیلی نیازمند پاسخ‌گویی به نیازهای محیط اطراف نیست و تقاضای مؤثری نیز برای تولید دانش وجود ندارد. هر دو حالت در نهایت انزوای علم از جامعه و فقدان تأثیرگذاری اثربخش و سازنده آن بر توسعه ملی را باعث می‌شوند. سالیان دیگری نیز می‌تواند به همین منوال بگذرد و کماکان شاخص‌های ناظر بر سنجش تعداد مقالات منتشرشده دانشگاهیان را شاهد باشیم و در عین حال، شاخص‌های توسعه ملی – نظیر رشد اقتصادی، بیکاری و تورم – بهبود نیابند یا حتی بدتر شوند. این وضعیت اما برای همیشه قابل دوام نیست. جزیره تولید علم بالاخره باید زمانی به سایر عرصه‌های حیات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی پیوند بخورد یا خطر اضمحلال را پذیرا باشد.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.)
https://t.me/fazeli_mohammad
👍1
مادر ما شرمنده‌ایم
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)

تقدیم به همه مادران سرزمین‌ام ایران

✅ مادرجان، روزت که فرامی‌رسد، یک مشت کلمات زیبای تهی را ردیف می‌کنیم ما مردها، نثارت می‌کنیم و این گونه عذاب وجدان نداشته‌مان را تسکین می‌بخشیم؛ و آن‌ها که دست‌مان به دهان‌مان می‌رسد، چیزی از متاع دنیا چاشنی آن همه زیبای تهی می‌کنیم تا جبران همه بدکرداری‌های ما باشد.

✅ مادرم، راستش کار دنیا دست ما مردها بود. ما از اول تاریخ، پادشاه، پیامبر، سیاستمدار، صاحب مِلک و مُلک، قاضی، سرباز، فرمانده، پاسبان، قهرمان و هر نام نشان‌داری شدیم. مادرم، شما این گوشه و آن گوشه تاریخ نشسته بودی به نظاره این میدان‌داری مردان، و هر گاه به تو میدان داده شد، شرطش این بود که مثل ما باشی، «زنِ مرد»، مثل بدترین ما و نه هم‌چون نیک‌ترین‌مان.

✅ ما جنگیدیم و خون ریختیم، آوارگی‌اش سهم تو بود با فرزندانی که به دندان می‌کشیدی؛ آن‌گاه که ما شکست خوردیم، تو را به اسیری بردند، و آن‌گاه که پیروز شدیم باز تو را به اسیری گرفتیم و همه مصائبش. فتح کردیم، فرزندان تو را کشتیم و در سوگ نشستی، و چون فتح کردند، همسر و فرزندان تو را به خاک و خون کشیدند و باز سهم تو سوگ بود، اسیری و بی‌حرمتی.

✅ سهم‌ات از تاریخ که هیچ، اما نصیبت از دنیای امروزمان هم عادلانه نیست. مادرم، راستی از همه این میدان‌داری ما مگر چه خواسته بودی؟ آیا چیزی بیش از یک شغل و معیشت برای همسرت که تنگ‌دستی‌اش زندگی را بر تو سخت نکند؟ آیا غیر از یک سرپناه امن که تنت نلرزد از سرمای روزگار؟ آیا غیر از به‌سامانی فرزندانت خواسته بودی که در سی‌وچند سالگی کنار دستت نباشند بیکار و سرخورده؟ آیا غیر از این خواسته بودی که جگرگوشه‌هایت آواره غربت نشوند از درد بی‌آیندگی؟ آیا جز عاقبت‌ به خیری خواسته بودی برای چند جگرگوشه‌ات که در دام افیون نیفتند و راه به صلاح برند؟ آیا جز احترام طلب کرده بودی از ما میدان‌داران؟

✅ مادرم، پشت واژه‌های زیبای تهی پنهان نمی‌شوم. راستش ما چنان دنیا را اداره کردیم که از همه آن اندک که تو خواستی، بسیار دریغ شد. مادران سرزمین من، می‌دانم که سهم همسران‌تان از نعمت دنیا به کفایت نیست تا دل‌نگران نباشید. کودکانی که با خون دل بزرگ کردید، سهمی از کسب‌وکار ندارند و آینه غم شده‌اند گوشه دلتان. فرزندان مادران همسایه را هم دیده‌اید که سر به سلامت نبردند در این آشفتگی و بی‌اخلاقی، و آن یکی که غریبانه راهی غربت شد؛ و آن مادری که چشم به‌راه مانده است که او کی بازمی‌گردد.

✅ مادرم، ما با تو بدکردار بودیم. ما فرمان‌ها دادیم، سخنرانی‌ها کردیم، تصمیم‌ها گرفتیم، فخرها فروختیم، دل‌ها شکستیم، قضاوت‌ها کردیم، قانون‌ها نوشتیم، درشتی‌ها کردیم و حق آن بود که تو اندک آرامشی داشته باشی که نشد. من حالا چه چیز را لابه‌لای یک مشت زیبای تهی پنهان کنم و به تو هدیه کنم؟ کدام نگرانی‌ات را به کفایت رفع کرده‌ایم که در سایه آرامش نبودنش به بودن این همه زیبای تهی دل خوش کنی؟

✅ راستی اگر راه را گشودند، خودت بیا، اما «زن مرد» نباش، بیا دنیا را از نگاه خودت که مهربان‌تر است، عطوفتی که داری و خشونتی که نداری و لطفی که در تو می‌جوشد، به ما هم نشان بده. نشان بده که دنیا را گونه‌ای دیگر نیز می‌توان فرمان راند، قضاوت کرد و دوست داشت. من از میان همه واژگان زیبای تهی، «ما شرمنده‌ایم» را نثارت می‌کنم.

(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.)
https://t.me/fazeli_mohammad
Forwarded from اتچ بات
‍ بیانیه اقتصادی جمعی از محققان جوان کشور
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ جمعی از محققان اقتصادی و اجتماعی کشور در شرایط دشوار امروز اقتصاد ایران، متن کوتاه «بیانیه اقتصادی جمعی از محققان جوان کشور» را آماده‌ کرده‌اند. این جمع 40 نفره همگی از دانش‌آموختگان برترین دانشگاه‌های ایران و جهان و آشنا به سیاست‌گذاری کشور هستند. از مردم تقاضا می‌کنیم این بیانیه را با دیگران به اشتراک بگذارند و زمینه‌ساز گفت‌وگوی اجتماعی وسیع، رسیدگی به این بیانیه و بحث درباره اصلاحات اساسی در اقتصاد ایران شوند.

✅ متن بیانیه
عدالت یکی از آرمان‌های انقلاب اسلامی بود؛ امّا با وجود تلاش‌های فراوان، نسبت به آنچه در نظر داشتیم، «در زمینه عدالت عقب مانده‌ایم». ریشه ناکامی در عدالت اقتصادی را می‌توان در نوع سیاست حمایتی‌مان یافت. در این چهل ساله، شالوده‌ي سیاست‎های حمایتی دولت، حمایت از مصرف کنندگان از طریق عرضه کالا با قیمت‌های یارانه‌ا‌ی و تعیین دستوری قیمت بوده است؛ تخمین‌های مختلف، یارانه‌ پنهان در قیمت حامل‌های انرژی را بین۶۰۰ تا ۹۰۰ هزار ميليارد تومان در سال اعلام كرده‌اند که معادل روزی ۲ تا ۳ دلار یارانه پنهان برای هر ایرانی‌ست؛ لیکن یارانه پنهان، یکسان توزیع نمی‌شود. ساکنین شهر‌های بزرگ مثل تهران، چندین برابر حاشیه‌نشینان، کارگران ساده و روستاییان از یارانه پنهان بهره می‌برند.
به سه دلیل، نتیجه‌ي مستقیم قیمت‌های یارانه‌ای را عقب ماندن از آرمانهای عدالت‌خواهانه می‌دانیم:
- اوّل: بهره‌مندترین افراد از یارانه پنهان در قیمت، طبعاً پرمصرف‌ترین‌ها هستند نه نیازمندترین‌ها.
- دوم: قیمت‌های یارانه‌ای مزیت‌های نسبی را مخدوش می‌کنند و بهره‌وری تولید را کاهش می‌دهند.
- سوم: در کنار قیمت‌های یارانه‌ای، بازار سیاه و قیمت‌های مرزی شکل می‌گیرند، لذا مشوّق رانت‌جویی و قاچاق می‌شوند.
نگرانی از افزایش فقر معیشتی، تولید غیربهینه و فساد، ما را بر آن داشت تا طرحی به منظور بازنگری ریشه‌ای در سیاست حمایتی دولت، با اين مؤلفه‌هاي اصلي پیشنهاد کنیم:
۱- حذف تدریجی یارانه پنهان حامل‌های انرژی، و توزیع نقدی و یکسان عواید آن در جامعه به‌صورت درآمد پایه همگانی، مؤثّرترین راه تحقّق عدالت اقتصادی‌ست.
۲- درآمد پایه همگانی باید مستقل از بودجه بوده و تنها از محلّ اصلاح قیمت حامل‌های انرژی تامین شود؛ اگر درآمد پایه همگانی برای بودجه تعهّدآور باشد، به کسری بودجه منجر می‌شود و متعاقباً سیاست‌گذاری بودجه‌ای و سیاست‌گذاری پولی را مختل می‌کند؛ لذا تأسیس یک صندوق انرژی، با بهره‌مندی یکسان تک تک ایرانیان پیشنهاد می‌شود؛ عواید ناشی از حذف یارانه پنهان در قیمت حامل‌های انرژی، وارد صندوق انرژی خواهد شد و موجودی صندوق، به صورت هفتگی و یکسان، بین تک تک ایرانیان توزیع می‌شود؛ در نتیجه میزان درآمد پایه همگانی، رقم ثابت از پیش تعهّد شده‌ای نخواهد بود، بلکه رابطه‌ا‌ي مستقیم با میزان اصلاح قیمت حامل‌های انرژی خواهد داشت.
۳- حذف یارانه پنهان حامل‌های انرژی باید تدریجی و مستمر تا رسیدن قیمت به هزینه‌فرصت صادرات ادامه یابد؛ تغییر ناگهانی قیمت، فرصت اصلاح الگوی مصرف را به جامعه نمی‌دهد؛ لذا رکودزاست. تعهّد به حذف مستمرّ مداخلات قیمتی، افق بلندمدّت را روشن می‌کند و مشوّق بهینه‌‌سازی مصرف انرژی است.
۴- با تغییر سیاست حمایتی از قیمت‌های یارانه‌ای به نظام درآمد پایه همگانی، باید فرآیند حذف تدریجی یارانه پنهان در سایر کالاها نیز آغاز شود تا از آن پس، حمایت از مصرف‌کنندگان بر مبنای افزایش بهینگی تولید و مصرف و از طریق نظارت بر کیفیّت و رقابت صورت گیرد.
۵- با حذف یارانه‌های پنهان، ممنوعیّت‌های صادراتی و موانع وارداتی دیگر توجیهی ندارند، لذا باید تجارت، تسهیل گردد. تسهیل تجارت، تأکید بر کیفیّت و رقابت، حذف دخالت‌های موردی و صلاحدیدی دولت و کنار گذاردن واردات یارانه‌ای به عنوان ابزار تنظیم بازار، مؤثّرترین راه افزایش بهره‌وری و کاهش قاچاق و رانت است.
تحقّق عدالت، افزایش بهینگی و سلامت فعّالیّت‌های اقتصادی، متنافر نیستند. با حذف مداخلات قیمتی و تبدیل یارانه پنهان به درآمد پایه همگانی، می‌توان هر سه را محقّق کرد. امّا باید دقّت داشت:
۱) درآمد پایه همگانی مستقل از بودجه، و تنها از محلّ اصلاح قیمت حامل‌های انرژی باشد؛
۲) فرآیند جایگزینی یارانه پنهان با درآمد پایه همگانی تدریجی و مستمر باشد؛
۳) برقراری درآمد پایه همگانی، توأم با حذف تدریجی یارانه پنهان سایر کالاها باشد؛
4) همزمان با حذف یارانه پنهان، تجارت بخش خصوصی به تدريج تسهیل گردد.

@SubsidyReform
@fazeli_mohammad
👎1
Forwarded from اتچ بات
‍ نقص فنی هواپیمای نروژی و فرصت‌سوزی‌های ما
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)

✅ یک فروند هواپیمای بوئینگ 737 متعلق به خطوط هوایی نروژ در تاریخ 23 آذرماه 1397، زمانی که از امارات عربی متحده راهی اُسلو نروژ بود، به دلیل نقص فنی موتور مجبور شد در فرودگاه شیراز به زمین بنشیند. مسافران و خدمه یک روز بعد ایران را ترک کردند اما هواپیما 70 روز در فرودگاه شیراز زمین‌گیر شد تا قطعات لازم برای تعمیر هواپیما برسد و فرودگاه شیراز را در 4 اسفند ترک کند. این ماجرا حاوی نکات مهمی بود که به سادگی از کنار آن‌ها گذر شد.

✅ اول، اگر هواپیمایی نروژی برای تأمین قطعات باید هفتاد روز در فرودگاه شیراز زمین‌گیر شود، می‌شود برآورد کرد که تحریم‌ها بر سر صنعت هوایی ایران – کشوری وسیع با ظرفیت توسعه زیاد صنعت هوایی؛ و موقعیت جغرافیایی کم‌نظیر برای تبدیل شدن به مرکزی برای صنعت هوایی جهان، چه می‌آورند. همین یک قلم نشان می‌دهد تحریم‌ها نعمت نیستند، و خسارات بسیار بر این سرزمین و مردم وارد خواهند کرد.

✅ دوم، جا دارد بپرسیم اگر شرکت نروژی برای رساندن قطعات به ایران و تعمیر هواپیما، هفتاد روز معطلی (و در نتیجه هزینه‌های بسیار از جمله هزینه بلااستفاده ماندن یک سرمایه قابل توجه گران‌قیمت) را تحمل کرده است، شرکت‌های هواپیمایی ایرانی چقدر خسارات ناشی از زمین‌گیر شدن هواپیماهای گران‌قیمت، دور زدن تحریم‌ها و ریسک‌های ایمنی را پذیرا می‌شوند.

✅ سوم، از منظر دیپلماسی عمومی، جا داشت یک تیم مستندساز مجهز کل این ماجرا را پوشش دهد و همه فرایند و لحظه لحظه داستان را ثبت و ضبط کند. کردار آمریکایی‌ها در کل تحریم‌ها، و بالاخص تحریم صنعت هوایی ایران که مستقیماً با جان آدمیان سروکار دارد (و البته بقیه تحریم‌های مربوط به دارو، غذا، و ...) بسیار غیرانسانی و از نظر اخلاقی محکوم است. ماجرای بوئینگ 737 نروژی فرصتی بود تا چشم جهان را به مصائب ناشی از تحریم‌ها علیه صنعت هوایی ایران متوجه سازیم.

✅ تولید و پوشش گسترده خبری این ماجرا می‌توانست بخشی از دیپلماسی عمومی ما علیه تحریم‌ها باشد. غیر از تلاش برای رفع تحریم‌ها، مشروعیت اخلاقی تحریم را نیز باید هدف گرفت. هواپیما نشست، برخاست و رفت، بدون آن‌که ما با چند ده شبکه تلویزیونی دولتی، بهره‌ای از این داستان برده باشیم.

(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
👍1
Forwarded from اتچ بات
‍ نااستادان و نادانشجویان
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ عبدالحسین آذرنگ کتابی دارد با عنوان «استادان و نااستادانم» (انتشارات جهان کتاب، 1390) که خودزندگینامه سلوک علمی اوست و می‌کوشد تا مرز میان استادی و نااستادی را مشخص کند و خواندنش لطف بسیار دارد. او در مقایسه جوّ دانشجویی پرشور دانشگاه معتبر شیراز و دانشگاه تازه‌تأسیس اصفهان در میانه دهه 1340 به نکته‌ای بسیار بدیع اشاره می‌کند و می‌نویسد «اکثریت دانشجویان این دانشکده را معلمان و دبیران آموزش و پرورش و کارمندان دولت تشکیل می‌دادند که مدرک کارشناسی را برای ارتقاهای اداری‌شان لازم داشتند. ... وقتی عصرها در راهروهای شلوغ دانشکده ادبیات دانشگاه اصفهان از میان کارمندان دانشجوشده می‌گذشتم و دو فضای متفاوت را با هم مقایسه می‌کردم، تازه می‌فهمیدم که تأثیر دانشجویان و ترکیب آن‌ها بر استادان شاید دست کمی از تأثیر استادان بر دانشجویان نداشته باشد. تأثیر نادانشجویی بر نااستادی، کم ازت أثیر نااستادی بر نادانشجویی نیست.» (ص. 46)
✅ استادی خصیصه‌ای نیست که یک بار در معلمان دانشگاه پدید آید و مستدام بماند. استادانی با انگیزه‌های فراوان، خوب‌ درس‌خوانده و با انگیزه اثربخشی وارد دانشگاه شده‌اند و دست آخر بر اثر رویه‌های آکادمیک و تعامل با دانشجویان بی‌انگیزه، ساکت و بدون پرسشگری، به تدریج به «مردار دانشگاهی» بدل شده‌اند. همان گونه که جامعه فاقد ظرفیت و امکان پرسشگری، صاحبان قدرت را در نخوت سیاسی و مرگ فکری غرق می‌کند، دانشجوی ناپرسشگر و بی‌انگیزه استادان را به نااستادان بدل می‌سازد.
✅ اگر کارمندان دانشجو‌شده دهه 1340 با آن تعداد اندک پذیرش دانشجو در آن زمان، نادانشجویانی بودند که نااستادی را برمی‌انگیختند، نظام دانشگاهی در ایران دو سه دهه اخیر شاهد سیلی از نادانشجویان بوده است. دانشگاه‌ها – چنان که آذرنگ ذکر می‌کند – از قبل انقلاب جایی برای نادانشجویان و کارمندهای نیازمند ارتقا بودند، اما در سال‌های بعد از انقلاب، ابتدا دانشگاه آزاد، بعد مجموعه دانشگاه‌های دولتی و پس از آن یک دو جین دانشگاه‌های مختلف و از جمله دانشگاه‌های وابسته به دستگاه‌های دولتی، پذیرای سیلی از کارمندان دانشجوشده بودند. دانشگاه قرار نبود علمی به ایشان بیفزاید که از مسیر کاربست آن علم و دانش ارتقا یابند یا به‌واسطه افزایش عملکردشان مستحق ارتقا شوند. قاعده ارتقای اداری آن بود که هر مدرک بالاتر، حقوق و مزایای بیشتر به همراه داشت.
✅ نااستادان در دانشگاه‌های کشور – و تقریباً در عمده دانشگاه‌های دنیا – تعداد بیشتر و غلبه کمّی دارند. ورود فزاینده نادانشجویان نیز به تدریج فضای دانشگاهی را به سمت رخوت بیشتر برد. نادانشجویان به‌واسطه مشغله‌های کاری، غیبت از کلاس‌ها، فشار بر اساتید برای کاستن از کیفیت و دشواری دروس، و دست آخر متمسک شدن به لطایف‌الحیل برای دور زدن قواعد دانشگاهی و کسب نمره، روح دانشگاهی را تحت فشار قرار دادند.
✅ دانشگاه در کنار همه مصائبش، از جمله این واقعیت که راه‌های ورود نااستادان به آن از گذشته هموارتر شده بود، به معضل کارمندان دانشجو‌شده نیز گرفتار آمده بود و ایشان عمدتاً هیچ انگیزه‌ای برای رعایت نظم دانشگاهی، روح علمی، پرسشگری و مطالبه کردن دانش نداشته و ندارند. این فرایند سبب شده نااستادان نااستادتر، و استادان پیشین نیز به نااستادی متمایل‌تر شوند. استاد به تدریج به آب راکدی بدل می‌شود که سنگ‌پرانی هیچ کودک پرشوری یا شنای هیچ مرغابی‌ای آرامش آب را به هم نمی‌زند و به این ترتیب استاد و دانشجو در فرایند قتل انگیزه‌ها و روح علمی یکدیگر مشارکت می‌جویند و نوعی مقاتله شکل می‌گیرد.
✅ انصاف باید داشت که این تأثیر و تأثر نااستادان و نادانشجویان و پدیدار شدن چرخه‌ای بدشگون از کشتن روح علمی متقابل، فقط محصول کارمندان دانشجوشده نیست. آموزش عالی توده‌ای در کنار جامعه‌ای انباشته از بیکاری که تحصیلات آکادمیک در آن تا اندازه زیادی گزینشی ناگزیر است، سیلی از دانشجویان را راهی کلاس‌های درس می‌کند که با وصف نادانشجو بیشتر سازگارند. این گروه نیز به سهم خود در خلق نااستادی سهیم‌اند.
✅ ترکیبی از خصایص نظام اداری در ایران که ارتقای شغلی در آن تابع سازوکارهای شایسته‌گزین نیست و مدارک تحصیلی را بیش از اندازه ارج می‌نهد، ضعف بخش خصوصی که به عوض مدارک تحصیلی، کارآمدی‌ها را معیار ارتقا قرار دهد، آموزش عالی توده‌ای، تأمین مالی نامناسب دانشگاه و روی آوردن آن به تأمین مالی از طریق مدرک‌فروشی، چرخه‌ای از اثر متقابل نااستادان و نادانشجویان را تقویت کرده که هر دو فعالانه به کشتن انگیزه‌ها و روح دانشگاهی در یکدیگر مشغول‌اند.
@fazeli_mohammad
* این مطلب در روزنامه ایران 11 اسفند منتشر شده است.
Forwarded from اتچ بات
‍ ده دقیقه درباره آب
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ امروز سیزده اسفند، روز ملی آب است و مراسمی مرتبط با این روز در اتاق بازرگانی ایران برقرار بود. ده دقیقه فرصت داشتم تا نکاتی را درباره مسأله آب در ایران و راهبرد مواجهه با این مسأله بگویم. شما نیز اگر مایل بودید بشنوید و با دیگران نیز به اشتراک بگذارید. @fazeli_mohammad
#روز_ملی_آب
#مرکز_امور_اجتماعی_منابع_آب_و_انرژی
یک سبد کتاب برای هدیه نوروزی
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
نوروز موعد هدیه دادن و کتاب هدیه‌ای ارزشمند، اما انتخاب کتاب برای هدیه دادن هم کار سختی است. دو هفته تا نوروز باقی مانده و فرصت خوبی است تا به جای سررسید، جوراب یا تراول پنجاه هزار تومانی، کتاب‌هایی را برای هدیه دادن انتخاب کنیم. پیشنهادهای من، مبتنی بر شناخت شما از هدیه‌گیرنده، به شرح زیر است. بدیهی است عموم کتاب‌خوان را مد نظر دارم و حساب کتاب‌خوان متخصص جداست. جهت اختصار، فقط نام کتاب و نویسنده را ذکر می‌کنم. این فهرست انتخاب‌های من است نه بهترین کتاب‌هایی که می‌توانید برای هدیه دادن در بازار کتاب پیدا کنید.
✅ ادبیات عرفانی: 🔹پله پله تا ملاقات خدا (شرح زندگی مولانا)؛ 🔹فرار از مدرسه (درباره زندگی امام محمد غزالی)، هر دو نوشته عبدالحسین زرین‌کوب.
✅ دین و اخلاق: 🔹کیمیای سعادت (دو جلدی، امام محمد غزالی)، 🔹معراج‌ السعاده (ملا احمد نراقی)، 🔹المراقبات (حاج میرزا جواد آقا ملکی تبریزی). (علاقمندان دینداری سنتی عابدانه، مخاطبان بهتری برای موارد 2 و 3 هستند.)
✅ رمان: 🔹ملت عشق، نوشته الیف شافاک.
✅ زندگینامه: 🔹شازده حمام (زندگینامه دکتر محمدحسین پاپلی یزدی).
✅ تاریخ تمدن‌ها: 🔹چهره‌های تمدن (فرنان برودل) کتابی عمومی و در عین حال جذاب.
✅ تاریخ اروپا: 🔹تاریخ اروپا از قرن نوزدهم تا اوایل قرن بیستم (سرژ برستاین و پی‌یر میلزا)، 🔹اروپا مولود قرون وسطی (ژاک لوگوف)، کتابی که ریشه‌های قرون وسطایی توسعه اروپا را نشان می‌دهد.
✅ تاریخ توسعه صنعتی اروپا: 🔹عوامل پیشرفت اروپای مدرن (ایوان تی بِرِند). تاریخ‌نگاری متفاوتی از عوامل پیشرفت اروپا.
✅ تاریخ خاورمیانه: 🔹صلحی که همه صلح‌ها را بر باد داد (دیوید فرامکین). روایت فروپاشی امپراتوری عثمانی در طول جنگ جهانی اول و تغییر اساسی در خاورمیانه و پیدایش جنگی که تاکنون ادامه دارد.
✅ تاریخ گذشته و آینده انسان: 🔹انسان خردمند (یووال نوح هراری)؛ 🔹انسان خداگونه: تاریخ مختصر آینده (یووال نوح هراری).
✅ برنامه‌ریزی توسعه در ایران: 🔹برنامه‌ریزی در ایران (تامس اچ مک‌لئود)؛ 🔹برنامه‌ریزی و توسعه در ایران (جورج جی بالدوین)؛ 🔹برنامه‌ریزی و قدرت در ایران (فرانسیس بوستاک و جفری جونز).
✅ زندگینامه مردان اقتصادی و صنعتی: 🔹تکنوکراسی و سیاست‌گذاری اقتصادی در ایران (زندگینامه رضا نیازمند) کتابی فوق‌العاده جذاب؛ 🔹خاطرات محمد یگانه (به کوشش حبیب لاجوردی) برای علاقمندان به سیاست‌گذاری اقتصادی در ایران.
✅ اقتصاد: 🔹اقتصاد ایران به کدام سو می‌رود (مسعود نیلی)؛ اقتصاد برای همه (علی سرزعیم)؛ 🔹بینش اقتصادی برای همه (علی سرزعیم)؛ 🔹سُقُلمه (ریچارد تیلر و کاس آر سانستین)، کتاب تخصصی است اما عموم علاقمندان هم از آن بهره خواهند برد.
✅ اقتصاد سیاسی: 🔹معمای فراوانی: رونق‌های نفتی و دولت‌های نفتی (تری لین کارل)، کتابی کم‌نظیر در تشریح توسعه‌نیافتگی کشورهای نفتی؛ 🔹خشونت و نظم‌های اجتماعی: چهارچوب مفهومی برای تفسیر تاریخ ثبت‌شده بشر (داگلاس نورث و همکاران). هر دو کتاب تا اندازه‌ای تخصصی هستند و برای کسانی که علاقه زیادی به اقتصاد سیاسی و توسعه نداشته باشند، خسته‌کننده خواهد بود.
✅ اقتصاد سیاسی: 🔹چرا ملت‌ها شکست می‌خورند، و ترجمه دیگری از همین کتاب با عنوان چرا کشورها شکست می‌خورند (دارون عجم‌اوغلو و جیمز رابینسون). کتابی جالب و پرفروش درباره منشأ توسعه، فقر یا ثروت کشورها.
✅ شناخت خاورمیانه: 🔹سیاست و حکومت در خاورمیانه و شمال آفریقا (مارگ گازیروسکی). کتابی نسبتاً عمومی برای شناخت سیاست و حکومت در ایران، عربستان، مصر، عراق، ترکیه، اسرائیل، یمن و بقیه کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا.
✅ سیاست‌گذاری عمومی: 🔹درآمدی نظری بر سیاست عمومی (کوین بی اسمیت، کریستفر لریمر). کتابی برای علاقمندان به شناخت عرصه سیاست عمومی، تا اندازه‌ای تخصصی.
✅ تاریخ سیاسی: 🔹تاریخ بی‌خردی (باربارا تاکمن)، کتابی کم‌نظیر درباره بی‌خردی حکومت‌ها و حاکمان؛ 🔹توپ‌های ماه اوت (باربارا تاکمن)، درباره تاریخ جنگ جهانی اول.
✅ تاریخ ایران: 🔹ایران در بحران: زوال صفویه و سقوط اصفهان (رودی متی)، کتابی درباره تعامل دولت و جامعه صفوی، پیش به سوی زوال. علاقمندان تاریخ و سرنوشت ایران از خواندنش لذت خواهند برد.
#هدیه_نوروزی_کتاب
(این یادداشت را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.)
https://t.me/fazeli_mohammad
سبد دوم هدیه نوروزی کتاب
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)

✅ چند روز قبل، سبدی 30 جلدی از کتب مناسب برای هدیه نوروزی معرفی کردم (https://t.me/fazeli_mohammad/1521). بازتاب خوب و درخواست معرفی کتب دیگر، تشویقم کرد تا مجموعه 20 جلدی دیگری را هم معرفی کنم. یک گروه تلگرامی با عنوان «عیدی: کتاب، مجله، آلبوم» (@eydiketab) هم قالب خواناتری برای معرفی کتاب فرستاده بودند. سبد دوم را در فرمت پیشنهادی این گروه تنظیم کرده‌ام.

✅ سیاست بین‌المللی
📖 نظم جهانی: تأملی در ویژگی ملت‌ها و جریان تاریخ (هنری کیسنجر)؛
📖 ظهور و سقوط قدرت‌های بزرگ: تحولات اقتصادی و کشمکش‌های نظامی در سال‌های 1500 تا 2000 (پل کندی)، آمارهایی دقیق و تحلیل‌هایی عمیق از تحولات استراتژیک جهان.

✅ رهبران توسعه اقتصادی
📖 سنگاپور: معماران مدرن (دیان موزی، آر اس میلن)،
📖 چین: مرد کوچک با گام‌های بزرگ (دیوید گودمن)،
📖 مالزی: مرد سرکش در زمانه آشوب (باری وین).
📖 تایوان: فرزند ژنرال (جی تایلور)

✅ کارآفرینان ایرانی
📖 موقعیت صاحبان صنایع در ایران عصر پهلوی: زندگی و کارنامه علی خسروشاهی (علی‌اصغر سعیدی)
📖 موقعیت تجار و صاحبان صنایع در ایران عصر پهلوی: زندگی و کارنامه محمد رحیم متقی ایروانی
📖 موقعیت تجار و صاحبان صنایع در ایران عصر پهلوی: زندگی و کارنامه حاج محمدتقی برخوردار
📖 موقعیت تجار و صاحبان صنایع در ایران دوره پهلوی: سرمایه‌داری خانوادگی خاندان لاجوردی
(هر سه اثر بالا نوشته علی‌اصغر سعیدی و فریدون شیرین‌کام است.)

✅ تاریخ شفاهی ایران
📖 فرماندهی و نافرمانی: خاطرات سپهبد خلبان شاپور آذربرزین (به کوشش حسین دهباشی)

✅ محیط‌زیست
📖 فروپاشی: چگونه جوامع راه فنا یا بقا را برمی‌گزینند (جرد دایموند). برنده جایزه پولیتزر.
📖 آخرین فرصت تغییر: سرمایه‌داری در تقابل با شرایط اقلیمی (نائومی کلاین).
📖 معرفت اجتماعی در جهت جهان پایدار (آرین والس). کتابی کم‌نظیر.
📖 آینده آب: یک پیش‌بینی شگفت‌انگیز (استیو ماکسول و اسکات ییتس). بعید است در بازار یافت شود. نشر آوای ابتکار قم، 09126206118

✅ تاریخ توسعه
📖 ظهور ژاپن مدرن: نگاهی به مشروطه ژاپنی (ویلیام جی بیزلی)؛ تاریخ 150 سال اخیر ژاپن.
📖 چین چگونه سرمایه‌داری شد (رونالد کوز و نینگ وانگ)؛
📖 رنسانس اقتصادی آلمان (جک اوینگ).

✅ اقتصاد و توسعه
📖 خروج از فقر: راهنمای بالا رفتن از نردبان زندگی (دیپا نارایان، لنت پریتچت و سمیه کاپور)
📖 توسعه به مثابه آزادی (آمارتیا سِن). نویسنده برنده جایزه نوبل اقتصاد است.

#هدیه_نوروزی_کتاب
https://t.me/fazeli_mohammad
چو پُر شد نشاید گرفتن به پیل
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)

✅ شما هم حتماً هر ساله ویدئوهایی می‌بینید از درگیری مأموران رفع سد معبر شهرداری که با دستفروشان درگیر می‌شوند و گاه به زد و خورد هم می‌انجامد. برخی از آن‌ها دلخراش هم هست. دوستانی دارم که از منظر اقتصاد اجتماعی و سیاست‌گذاری، حقی برای دستفروشان قائل‌اند و حتی به دنبال رسمی شدن دستفروشی هم هستند، اما اغلب صدای‌شان به جایی نمی‌رسد.

✅ دستفروشی اما یکی دو هفته مانده به نوروز، پدیده رایج خیابان‌های شهر می‌شود. من حدود بیست سال است شاهد رونق گرفتن دستفروشی در حد فاصل فلکه دوم تا سوم تهرانپارس در ایام نزدیک به نوروز هستم. پیاده‌روهای دو طرف خیابان چنان از دستفروش‌ها انباشته می‌شود که جای سوزن انداختن نیست. این بازار تا نیمه‌شب و فراتر از آن هم ادامه می‌یابد.

✅ نکته مهم این است: پدیده‌ای که در همه سال، وقتی با شدت بسیار کمتری بروز می‌کند، سد معبر تلقی شده و با خشونت با آن برخورد می‌شود؛ درست در همان موقعی که واقعاً به سد معبر تبدیل می‌شود، تحمل شده، به عنوان بخشی از عرف نوروز رسمیت می‌یابد و بخشی از شور و هیجان زندگی را تشکیل می‌دهد. داستان چیست؟

✅ نگاه جامعه‌شناسانه به این موضوع حکایت از آن می‌کند که به رسمیت شناخته‌شدن دستفروشی در ایام نزدیک به نوروز، حداقل محصول سه فرایند است. اول، تقاضای مؤثری برای ارائه کالا و خدمات دستفروشی شکل می‌گیرد که در هیچ زمان دیگری از سال چنین تقاضایی موجود نیست. دوم، جامعه به‌واسطه میزان بالای بیکاری، ظرفیت زیادی برای عرضه دستفروش و به تبع آن خدمات دستفروشی دارد. بدیهی است هر قدر بیکاری بیشتر شود و قدرت خرید خانوارها کاهش یابد، هم دستفروشان بیشتری خواهیم داشت و هم خانوارهای بیشتری مایل می‌شوند کالاهای خود را با قیمت‌های زیر بازار رسمی تهیه کنند.

✅ سوم، جامعه به دلیل تلاقی عرضه و تقاضای دستفروشی، درست در موعد زمانی مشخصی که این عرضه و تقاضا، به اوج هم‌زمانی می‌رسد، این کردار اقتصادی را هم‌چون عرفی مقبول به رسمیت می‌شناسد. این بدان معناست که آن‌چه یکی دو ماه قبل از نگاه بسیاری، سد معبر تلقی می‌شد و آزاردهنده، اکنون با رنگ و لعابی حتی درآمیخته با آداب و رسوم نوروز، بخشی از هیجان زندگی، و غرق شدن در زندگی روزمره مناسک نوروزی، رسمیت می‌یابد. صدها و شاید هزاران نفر پیاده‌رو و خیابان را اشغال می‌کنند و دیگر هیچ شهرداری و پلیسی را یارای برچیدن بساط‌شان نیست.

✅ این هم‌زمان شدن عرضه و تقاضای دستفروشی، و به‌ رسمیت شناخته‌شدن آن، حاوی درس بزرگی است. آن‌چه نیازی را در مقیاس اجتماع برطرف کند، و آن‌چه تقاضایی به گستردگی جامعه برای آن تقاضا وجود داشته باشد، در شکلی هنجاری و پذیرفته‌شده، بروز و ظهور می‌یابد و آن‌گاه که همه‌گیر شود، هیچ خشونت و قدرتی قادر به مقابله با آن نیست، یا چنان هزینه‌اش نجومی می‌شود که قدرت از خیر مقابله با آن می‌گذرد یا شکست می‌خورد. این همان پر شدنی است که با پیل هم نمی‌توان جلوی آن‌را گرفت.

✅ جلوی هیچ ایده یا پدیده‌ای را که زمان بروز و ظهورش به‌واسطه فشار تقاضا و عرضه فرارسیده باشد نمی‌توان گرفت. این درس بزرگی برای سیاست اجتماعی و اجتماع سیاسی است.

https://t.me/fazeli_mohammad
عادل‌سوزی: پایان مبدع یک رؤیای ایرانی
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ حذف عادل فردوسی‌پور از برنامه نود و خبر بعدی درخصوص حذف این برنامه از کنداکتور شبکه سه، تحلیل‌های زیادی دارد اما یک نگاه هم از منظر سرمایه اجتماعی، فرهنگ عمومی و رؤیای ایرانی است. اجازه دهید برای درک جایگاه فردوسی‌پور او را با برخی از مشهورترین مجریان تلویزیون در دنیا مقایسه کنیم.
🔹جان ویلیام کارسون: او برنامه The Tonight Show Starring Johnny Carson را از 1962 تا 1992 (30 سال) اجرا کرد و در سال 1987 به تالار افتخارات تلویزیون پیوست.
🔹اپرا وینفری: او برنامه The Oprah Winfrey Show را از 1986 تا 2011 (25 سال) اجرا کرد، اولین آمریکایی-آفریقایی میلیاردر آمریکای شمالی شد و حتی عنوان مؤثرترین زن رسانه‌ای دنیا را نیز به دست آورد.
🔹الن دیجنرس: او برنامه The Ellen Degeneres Show را از سال 2003 اجرا کرده است.
🔹جرمی کلارکسون: او مشهورترین مجری برنامه فوق‌العاده محبوب Top Gear (مخصوص معرفی اتومبیل و گفت‌وگومحور) است که از 2002 تا 2015 این برنامه را اجرا کرد.
🔹دیوید لترمن: او به مدت 33 سال از 1982 تا 2015 در تلویزیون‌های NBC و CBS برنامه‌های Late Night with David Letterman و Late Show with David Letterman را اجرا کرد.
🔹جی لنو: او از سال 1992 تا 2009 برنام The Tonight Show with Jay Leno را اجرا کرد و در سال 2014 هم به تالار مشاهیر تلویزیون وارد شد.
✅ «مدال آزادی ریاست جمهوری» (Presidential Medal of Freedom) و «مدال طلای کنگره» (Congressional Gold Medal) ارزشمندترین مدال‌هایی است که به افراد غیرنظامی در آمریکا داده می‌شود. نام افرادی نظیر کارسون، وینفری و الن دیجنرس در بین دریافت‌کنندگان مدال آزادی ریاست جمهوری است.
✅ عادل فردوسی‌پور که از 23 مرداد 1378 تا به امروز حدود 19 سال برنامه نود را اجرا کرده، از نظر طول مدت دوام و اجرای برنامه قابل مقایسه با این مجریان مشهور است. او ده‌ها میلیون بیننده را در جامعه‌ای 60 تا 80 میلیونی (و نه جامعه 400 میلیون نفری آمریکا) در بیست سال گذشته دست‌وپا کرده است. او رکورددار دریافت 7 میلیون پیامک، و اجرای سیاسی‌ترین برنامه ورزشی ایران درباره اعمال نفوذ سیاسیون و دولت در انتقال باشگاه‌های فوتبال است. او پشت پرده‌های فوتبال، فسادها و بسیاری چیزهای دیگر را رمززدایی و افشا کرده است.
✅ اما شاید مهم‌ترین کار عادل فردوسی‌پور، از منظر اجتماعی و فرهنگی، ساختن «یک رؤیای ایرانی» بود. او رؤیای داشتن برنامه تلویزیونی گفت‌وگومحور بدون سانسور، پرده‌پوشی، تخصصی و شفاف‌کننده را به مردم ارائه کرد. برنامه نود از جنس فوتبال بود، اما رؤیای داشتن چنین برنامه‌هایی برای سیاست، اقتصاد، جامعه و فرهنگ را هم در ایرانیان پرورش داد. این‌جاست که باید گفت عادل فردوسی‌پور، شایسته حذف شدن نیست، بلکه بنا به سهم‌اش در فرهنگ عمومی، و خلق رؤیا، امید و سرمایه اجتماعی، شایسته دریافت مدال و ورود به تالار مشاهیر تلویزیون است.
✅ مفهوم «بسته‌های اثربخشی» (Pockets of Effectiveness) در ادبیات توسعه در یک دهه گذشته بروز کرده است. این مفهوم زمانی به‌کار می‌رود که یک سازمان عمومی اثربخش و کارآمد در دل ساختار و زمینه ناکارآمد، ظهور می‌کند. عادل فردوسی‌پور و برنامه نود، از این منظر نیز قابل توجه است و حتی می‌توان در اندازه یک رساله دکتری هم به بررسی پدیده بسته‌های اثربخشی به تحلیل آن پرداخت.
✅ مناسب‌تر آن است که عادل فردوسی‌پور و برنامه‌اش به مانند برنامه‌های مشهور تاریخ تلویزیون‌های جهان باقی بماند، او به تالار مشاهیر تلویزیون راه یابد، به ساختن «رؤیای ایرانی» تلویزیون بی‌سانسور و شفاف ادامه دهد، و پایان یک نخبه رسانه‌ای نباشد. عادل‌سوزی، سوزاندن سرمایه‌ اجتماعی‌ است، پایان یک رؤیا و شاید آغاز یک توهم.
#برنامه_نود، #عادل_فردوسی‌پور
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.)
https://t.me/fazeli_mohammad
سیل در مازندران و گلستان را فراموش نکنیم
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ سال نو مبارک. همگی برای یکدیگر سلامتی، عزت، روح‌ بی‌ملال، گشایش اقتصادی، عشق و دوستی آرزو می‌کنیم، اما درست در همین ایام و لحظات، هم‌وطنانی در مازندران و گلستان گرفتار سیل شده‌اند.

✅ خبرها را که مرور می‌کردم متوجه شدم گویی سیل آن اثر تراژیک و فاجعه‌آمیز زلزله را ندارد و آن موجی از همدلی و هشیاری که پس از زلزله سال 1396 در کرمانشاه برخاست، برای سیل مازندران و گلستان برنخاسته است.

✅ دوست عزیزی از ساکنان ساری می‌گفت بارانی بارید که در پنج دهه عمرم مشابه‌اش را در مازندران سراغ ندارم. سخن از آن گفته می‌شود که سیل در مازندران و گلستان در یک صد سال گذشته سابقه نداشته است. آب نیز مثل زلزله، ویرانگر است.

✅ اگرچه ایام اول سال است، در مسافرتیم، خرسند و خوشحال در کنار خانواده؛ شادی‌مان پایدار، اما به چند نکته توجه کنیم.

✅ اول، هم‌وطنان سیل‌زده مازندران و گلستان را فراموش نکنیم. اگر هلال احمر درخواست کمک کرد، دریغ نکنیم. بر این تصور که سیل به اندازه زلزله تراژیک و فاجعه‌آمیز نیست غلبه کنیم و هر چه از دست‌مان برمی‌آید انجام دهیم.

✅ دوم، پیش‌بینی‌های هواشناسی نشان می‌دهد بارش‌های زیادی در برخی مناطق وجود خواهد داشت. خودمان مواظب باشیم در مسیرهای سیلابی قرار نگیریم.

✅ سوم، ما ایرانیان به یاد داشته باشیم که اگرچه در کشوری زندگی می‌کنیم که کثیری از انواع حوادث طبیعی (نظیر زلزله، سیل، رانش زمین، و ...) در آن رخ می‌دهد، اما هرگز به اندازه کافی از سوی نظام حکمرانی، سمن‌ها، دانشگاه‌ها و مردم برای آگاه‌سازی، مقاوم‌سازی، ارتقای تاب‌آوری و همه دیگر ملزومات کم‌تلفات‌تر و کم‌خسارت‌ کردن این حوادث وقت و منابع کافی صرف نشده است.

✅ دانش بسیاری درباره سیل وجود دارد که باید به مردم منتقل شود و مسئولین بدانند. سیل ابعاد اجتماعی، محیط‌زیستی، ایمنی، فنی و اقتصادی بسیاری دارد که باید آن‌ها را بدانیم و عموم جامعه بالاخص در مناطق سیل‌خیز باید درباره آن بدانند. گفت‌وگوی اجتماعی درباره سیل را اگر متخصص هستیم و می‌توانیم دانشی منتقل کنیم، خودمان آغاز کنیم و اگر نمی‌دانیم، به تشدید مطالبه گفت‌وگو و اطلاع‌رسانی درباره سیل و چرایی آسیب‌پذیری و سطح تاب‌آوری ما در مقابل آن کمک کنیم.
🔹#سیل_در_گلستان،
🔹#سیل_در_مازندران،
🔹#دانش_عمومی_درباره_سیل
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.)
https://t.me/fazeli_mohammad
ایران، سرزمین تنوع
(محمد فاضلی-عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ نوروز که نزدیک می‌شود و وقتی درست میان این جشن و آیین باستانی قرار می‌گیریم، از آنجا که عمیقاً ایرانی است و برای اکثریت ایرانیان در این زمانه، هیچ موقعیت دیگری نیست که تا این حد ایرانیت داشته باشد، فرصتی پیش می‌آید که بیشتر به ایران بیندیشیم. راستش را بخواهید فکر می‌کنم بدون داشتن ادراکی از ایران و آنچه برای آن مطلوب می‌پنداریم، آدم راهش را گم می‌کند. نقاطی باید در افق دید آدمی باشند که به آنها چشم بدوزد و هم‌چون فانوس دریایی، کشتی آدمی را در میان دریای حوادث، منافع، حب و بغض‌ها هدایت کند تا راه بجوید و گم نشود. میهن یکی از آن چند نقطه معدود است و از جمله مهم‌ترین آنهاست.
✅ ایران برای من سرزمین تنوع، سازگاری با تنوع و مدارا در قبال تنوع است. کثیری از تنوع‌ها در این سرزمین کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. تنوع جغرافیایی، اقلیمی؛ دینی- مذهبی؛ قومی، زبانی، هنر، موسیقی، معماری؛ و در کنار همه این تنوع‌ها، لایه‌های تاریخ بر یکدیگر انباشت شده‌اند و در هر گوشه‌ای از این سرزمین، میراث مادی و معنوی غنی و درخشانی یافت می‌شود که هم‌چون نگین‌هایی بر تارک آن تنوع می‌درخشند. من در حد شناخت خودم از برخی کشورهای جهان و آن‌چنان که در متون خوانده‌ام، کشورهایی که چنین متنوع باشند، پرشمار نیست.
ادامه 👇👇
https://telegra.ph/ایران-سرزمین-تنوع-03-21
گزارش ملی سیل گلستان و مازندران را مطالبه کنیم
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ سیل در گلستان و مازندران در آغازین روزهای سال 1398 بدون شک سؤالات بسیاری را برای مردم پدید می‌آورد. سؤالات زیر فقط آن بخشی است که به ذهن من غیرمتخصص در امور سیل، مدیریت منابع آب و مدیریت بحران می‌رسد.
🔹آیا هواشناسی وظیفه‌اش را درست انجام داده بود؟ آیا هشدارهای معتبر، کافی و با پوشش جمعیت هدف مناسب ارائه شده بود؟
🔹آیا مدیریت سدها و سایر سازه‌های مؤثر در مدیریت سیلاب به خوبی انجام شده است؟
🔹آیا همه دستگاه‌های دولتی و عمومی (مدیریت امور آب، شهرداری‌ها، فرمانداری‌ها، راه و شهرسازی، نظامیان و ...) کارشان را به درستی و مطابق پروتکل‌های مدیریت بحران انجام داده‌اند؟
🔹آیا سیستم‌های هشدار سیلاب به خوبی عمل کرده‌اند؟
🔹آیا رعایت قوانین و مقررات مربوط به ساخت‌وساز در محدوده‌های سیلاب‌خیز به درستی رعایت شده است؟
🔹آیا جاده‌ها و سایر تأسیسات متناسب با استانداردهای مهندسی و فنی شرایط منطقه‌ای سیل‌خیز ساخته شده بودند؟
🔹آیا هلال احمر به همه وظایفش از قبل از وقوع سیلاب تا روزهای مدیریت بحران به درستی عمل کرده است؟
🔹آیا رسانه‌های عمومی و در صدر آن‌ها صدا و سیما به درستی با مسأله سیل مواجه شده‌اند؟
🔹آیا آگاهی‌های عمومی درباره سیل کافی بوده است؟
🔹خسارات واردشده به جنگل‌ها، مراتع و پوشش گیاهی در چند دهه گذشته چه نقشی در بروز سیلاب و خسارات داشته است؟
🔹چه بخشی از خسارات وارده قابل اجتناب بوده و چه بخشی از آن‌ها به دلیل بزرگی سیلاب غیرقابل اجتناب بوده و به عنوان بخشی از ضعف انسان در برابر طبیعت باید آن‌را پذیرفت؟
🔹چه اصلاحاتی باید در قوانین ساخت‌وساز، مدیریت بحران و پروتکل‌های کمک‌رسانی و امداد صورت گیرد تا سطح تاب‌آوری کشور در برابر این حوادث افزایش یابد؟
✅ کشور یک بار تجربه شکل دادن به «کمیته ملی بررسی حادثه پلاسکو» در بهمن 1395 را دارد. آن کمیته ظرف دو ماه گزارش خود را ارائه کرد. آخرین خبر این‌که گزارش نهایی کمیته در شش مجلد آماده شده و در معرض انتشار است. درس‌های آن کمیته را هم می‌توان برای شکل دادن و پیشبرد امور «کمیته ملی بررسی سیل گلستان و مازندران» به‌کار گرفت. یک تجربه خوب را تکرار می‌کنند، کاستی‌هایش را برطرف می‌کنند، و از آن برای بهبود حکمرانی کشور بهره می‌گیرند.
✅ اگر سیل گلستان و مازندران بررسی نشود، سؤال‌های بی‌پاسخ بسیاری در ذهن مردم باقی خواهد ماند و جز فرسوده شدن اعتماد عمومی نتیجه‌ای حاصل نمی‌شود. اگر بزرگان کشور تصمیم گرفتند چنین کمیته‌ای تشکیل دهند، علاوه بر گزارش و تجربه کمیته ملی پلاسکو، گزارش کمیته بررسی‌کننده حادثه سیل در نیواورلئان ایالات متحده هم به کار می‌آید. حتماً نمونه‌های دیگری هم هست که بسیار مؤثر خواهند بود.
✅#گزارش_ملی_سیل_گلستان_و_مازندران
✅ #گزارش_ملی_پلاسکو
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.)
https://t.me/fazeli_mohammad
Forwarded from اتچ بات
‍ الان وقت اعتماد و اطلاع‌رسانی است
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)

✅ سیل گلستان و مازندران را درنوردیده و هشدارهای هواشناسی (ویدئوی زیر) نشان می‌دهد که از روز یکشنبه تا سه‌شنبه بارش‌های شدید استان‌های غربی را در بر می‌گیرد. الان وقت تنگ است و در انجام کارها باید دقت داشت. وقت آن است که:

🔹اعتماد به هلال احمر را تضعیف نکنیم. کمک‌های پراکنده و پول جمع کردن با شماره حساب‌های مختلف، درمان این وضعیت نیست. کار بزرگ را همین نهادهای – هر چقدر شما فکر می‌کنید ناکارآمد یا کارآمد – باید انجام دهند.

🔹اطلاع‌رسانی را به حداکثر برسانیم. نیمی از ایرانیان از شبکه تلگرام استفاده می‌کنند. این شبکه را در خدمت اطلاع‌رسانی سیل قرار دهیم.

🔹منطقه‌های پرخطر را ترک کنیم. اگر در زمینی زندگی یا کشت و زرع می‌کنید که در حاشیه رودخانه است یا آن‌را از بستر و حریم رودخانه استحصال کرده و تغییر کاربری داده‌اید، بیشترین خطر متوجه شماست.

🔹کمک‌ها را به حساب‌های هلال احمر واریز کنیم (باور کنید تا خودم در حد توان واریز نکردم، دست به نوشتن نبردم.)

🔹راهنماهای مقابله با سیل و نجات از سیل را در اینترنت جست‌وجو کنیم. اگر برای مقابله با سیل آموزش ندیده‌ایم، آموزش‌های اولیه را در اینترنت جست‌وجو کنیم.

🔹اطلاع‌رسانی به مردم خوزستان، لرستان، فارس، کرمان، هرمزگان و سیستان و بلوچستان را که در اطلاعیه‌های هواشناسی درخصوص وقوع سیل در آن‌ها هشدار داده شده است، جدی بگیریم (در توزیع ویدئوی زیر کوشا باشیم.)

✅ سیل دیر یا زود، با همه مصائبش و البته با همه خوبی‌هایش برای محیط‌زیست، فروکش می‌کند. این چرخه‌ای است که شاید میلیون‌ها سال تداوم داشته است. مهم این است که مطالبه ما برای بهبود حکمرانی، تجهیز نظام مدیریت بحران، سیستم‌های هشدار سیل، تجهیز هواشناسی کشور، تکمیل کادرهای آموزش‌دیده مدیریت بحران، تجهیز ناوگان هلی‌کوپتری امداد، شفافیت در بودجه‌های مدیریت بحران، امداد و نجات؛ و جابه‌جایی اولویت‌های کشور به سمت اولویت‌های مهم و معنادار برای زندگی مردم، فروکش نکند. پیشنهاد من برای پیگیری این مطالبه، کماکان گماشتن هیئتی متخصص و بی‌طرف برای تدوین «#گزارش_ملی_سیل_گلستان_و_مازندران» است. همه چیز باید روشن شود.
✅ #وقت_اعتماد_است
✅ #وقت_اطلاع‌رسانی_است
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad