دغدغه ایران
55.7K subscribers
1.18K photos
527 videos
149 files
2.59K links
این تنها رسانه ویژه انتشار نوشته‌های محمد فاضلی در تلگرام است. هیچ کانال دیگری برای نشر نوشته‌هایم ندارم.
Download Telegram
راه‌اندازی وبسایت شخصی محمد فاضلی
مدت‌ها بود قصد داشتم ابزار سازمان‌یافته‌تری برای ارتباط با مخاطبان ایجاد کنم و مجموع نوشته‌هایم را به صورت طبقه‌بندی‌شده در معرض دید علاقمندان قرار دهم. این کار سال گذشته به لطف آقای محمد یادگاری و طراحی وبسایت، و همکاری دوست گرامی آقای سجاد فتاحی که زحمت زیادی برای آماده شدن سایت متقبل شدند امکان‌پذیر شد. چند ماهی سایت اندک اندک در حال آماده‌سازی و بارگذاری مطالب بود و از امروز هجده شهریور 1396 قابل دسترسی است. بخش زیادی از نوشته‌هایم در این وبسایت در دسترس است و به تدریج بقیه نیز بارگذاری می‌شود. امیدوارم این سایت از خواننده و منتقد بی‌بهره نماند.
http://mohammadfazeli.ir
اگر دوست داشتید از سایت بازدید کرده و به دیگران نیز معرفی کنید.
@fazeli_mohammad
مصیبت‌خوانی محیط‌زیستی
(محمد فاضلی)
✅ ایران ما انواعی از سنت‌های خواندن دارد، ازجمله شاهنامه‌خوانی، تعزیه‌خوانی و مثنوی‌خوانی که هر کدام شکل و محتوای خاص خودشان را دارند و اهدافی را برآورده می‌کنند. نوع جدیدی از این سنت «یک‌چیزی‌خوانی» نیز باب شده است: «مصیبت‌خوانی محیط‌زیستی».
✅ مصیبت‌خوانی محیط‌زیستی را می‌توان این گونه تعریف کرد: «مویه، زنجموره و بیان سخنان تکان‌دهنده درباره مشکلات محیط‌زیستی، توسط یک مقام مسئول فعلی یا سابق، به نحوی که شنونده، خواننده و بیننده چنان تحت تأثیر قرار گیرد که نپرسد راه‌حل چیست و برای برون‌رفت از این مشکلات چه باید کرد؟ سهم عوامل و افراد مختلف در بروز بحران چه بوده‌اند؟ و چه برنامه عملی برای مواجهه با مشکلات محیط‌زیست باید انجام داد؟»
✅ این تعریف البته منعطف است و می‌توان آن‌را به سایر عرصه‌ها نیز بسط داد و برای مثال می‌توان از مصیبت‌خوانی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی هم سخن گفت و البته بارها شاهد آن‌ها بود. این سنتی است که می‌توان آن‌را «مصیبت‌خوانی حکمرانی-سیاستی» نامید: مصیبت‌خوانی درباره شیوه‌ای از حکمرانی، سیاست‌گذاری و اجرا که مشکلات بسیار در پی داشته است، بی‌آن‌که درباره راهکارهای خروج از وضعیت و بالاخص هزینه‌های لازم برای آن سخنی به میان آورده شود.
✅ اگر این گونه به مسأله نگاه کنیم، می‌بینیم که دقیقاً به مانند شاهنامه‌خوانی، تعزیه‌خوانی و مثنوی‌خوانی، مصیبت‌خوانی نیز قدمتی دارد و از همین‌رو می‌توان آن‌را کنار سایر سنت‌های «یک‌چیزی‌خوانی» طبقه‌بندی کرد.
✅ «مصیبت‌خوانی محیط‌زیستی» اگر توسط فعالان مدنی، اعضای سمن‌ها، استادان دانشگاه، نسل‌های جوان که سهمی در گذشته نداشته‌اند، و غیر از مقامات مسئول فعلی و سابق صورت گیرد، ایرادی ندارد و بخشی از مسئولیت اجتماعی آن‌هاست؛ اما مصیبت‌خوانی – بدون ختم شدن به راهکارها، طرح کردن هزینه‌های تغییر، و هزینه‌دادن برای تغییر – نوعی گریز است و چند کارکرد دارد:
🔹 صحنه را شلوغ می‌کند تا واکاوی گذشته و نقش‌ افراد و تفکرات در بروز مشکلات پنهان بماند.
🔹 مخاطب چنان دچار بی‌عملی و ناامیدی می‌شود که دیگر مطالبه‌گر تغییر نیست، و به همه عملکردهای بد مقام مسئول تن می‌دهد زیرا انگیزه و امید به تغییر از بین می‌رود و وضع موجود توجیه می‌شود.
🔹 الگوی «همه چیزمان به همه چیزمان می‌آید» به‌کار می‌افتد و شرح مصیبت در یک عرصه، توجیه‌کننده سوءتصمیم‌ها و رفتارهای مولد مصیبت‌های جدید می‌شود. برای مثال وقتی بپرسید چرا فلان مسأله این گونه شد، می‌گویند آقا وقتی وضع آب‌مان این است؛ دیگر چه انتظاری از آن مسأله دارید؟ همه چیزمان به همه چیزمان می‌آید.
✅ «مصیبت‌خوانی محیط‌زیستی» تا یک زمانی، برای افزایش آگاهی و حساسیت عمومی، از طرف برخی افراد آگاه و عمدتاً غیرمسئول که مشروعیت لازم برای بیان مصیبت داشته باشند خوب است؛ لیکن تداوم آن – بالاخص توسط کسانی که قدرت دارند تا تصمیم‌های درست بگیرند، علت‌های بروز مصیبت‌ها را دقیق تشریح کنند و هم‌زمان توضیح دهند که برای رفع اثرات سوءتصمیم‌های گذشته و بهبود وضعیت چه اقداماتی انجام می‌دهند – ناشایسته است. مناسب آن است به جای مصیبت‌خوانی در هر عرصه‌ای، تشریح شود:
🔹 گزارش علمی و دقیق مسیر پیدایش مصیبت‌ها، چگونه تدوین می‌شود و چه زمانی در اختیار مردم قرار می‌گیرد.
🔹 رفع اثرات مصائب گذشته مستلزم کدام اقدامات دقیق (نه کلی‌گویی‌ها) است؛ و این اقدامات در چه مراحی از طراحی و اجرا هستند.
🔹 هزینه گذر از مصیبت‌ها چیست، این هزینه‌ها چگونه بین اقشار مختلف تقسیم می‌شود.
🔹 گذر کردن از مصیبت‌ها نیازمند چه «توبه‌های سیاستی» است؛ و امروز برای رفع مصیبت‌ها جلوی کدام تصمیمات غلط و مخرب گرفته شده و در برابر آن‌ها ایستادگی می‌شود.
🔹 مهم‌تر از همه، کدام اصلاحات در ساختار تدوین گزارش‌های کارشناسی، تصمیم‌سازی، تصمیم‌گیری، اجرا، افزایش شفافیت و مقابله با فساد صورت گرفته که سبب شود از تکرار خطاهای سیستماتیک جلوگیری شود.
✅ مصیبت‌خوانی، خودش مصیبتی است که گذر از آن مصائبی دارد.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
کار خوب، انتخاب خوب، حال خوب
(محمد فاضلی)
✅ اکثریت جامعه طرفداران، متخصصان و دل‌نگران‌های محیط‌زیست ایران از امروز صبح که خبر انتصاب «کاوه مدنی» به معاونت سازمان حفاظت محیط‌زیست ایران را شنیده‌اند، خوشحال هستند. سایت‌ها و کانال‌های تلگرامی محیط‌زیستی نشانگر استقبال از تصمیم عیسی کلانتری است. می‌شود حس کرد که حال خیلی‌ها، فقط با یک انتخاب، بهتر شده، امیدوار شده‌اند. این استقبال و حال خوب نتیجه چیست؟ حال خوب نتیجه کار خوب و انتخاب خوب است.
✅ کاوه مدنی درسش را خوب خوانده و در دنیای دانش جایگاهی و شأنی دارد؛ و سالیانی است که صادقانه در حالی که می‌توانسته آن سوی دنیا مقاله‌هایش را بنویسد و خودش را درگیر داستان چالش‌برانگیز آب ایران نکند، فعالانه درباره کشورش احساس مسئولیت کرده، تحقیق کرده و در حرکت اجتماعی مربوط به آب سهم ایفا کرده است.
✅ انتخاب کاوه مدنی برای اکثریت ما تعجب‌برانگیز است و از نظام اداری انتظار چنین انتخاب‌هایی نداریم، پس طبیعی است که کاوه مدنی نیز هیچ‌گاه پیش خودش بختی برای قرار گرفتن در مدیریت ارشد کشور قائل نبوده است. کاوه مدنی قریب به یقین برای آن‌که پست بگیرد یا مدیر شود، درباره آب و محیط‌زیست ایران کار نکرده است. جایگاه مدیریتی امروز او نتیجه کنشی سیاسی و لابی نیست؛ استقبال جامعه نشان می‌دهد او به شایستگی در این جایگاه نشسته است. استقبال امروز جامعه مدنی از انتصاب او، نتیجه تعهد و کار خوب اوست.
✅ عیسی کلانتری را نیز باید به سبب این انتخاب تحسین کرد. انتخاب‌های مدیران غالباً سرمایه اجتماعی‌شان را افزون نمی‌کند؛ اما عیسی کلانتری امروز بر سرمایه اجتماعی خود افزود. او بر سرمایه اجتماعی کشور نیز افزود. بسیاری خوشحال می‌شوند که یک ایرانی فرهیخته و متخصص که بیش از یک دهه خارج از کشور زندگی کرده و مشغول فعالیت در دانشگاه‌های خارجی است، در سازمان محیط‌زیست جایگاهی یافته است.
✅ این انتصاب می‌تواند باعث امیدواری ایرانیان متخصصی باشد که منتظرند از مقامات کشورشان نشانه‌های احترام و نگرش مثبت به همکاری با ایشان را دریافت کنند. انتخاب عیسی کلانتری، امروز فراتر از سطح سازمان حفاظت محیط‌زیست معنا دارد.
✅ می‌توانیم خرسند باشیم از این‌که به ایرانی متخصصی اعتماد شده است که تا آن‌جا که می‌دانم یک روز سابقه کار در دستگاه دولتی ندارد. شاید فکر کنید این نقطه ضعف است، اما چنین نیست. کاوه مدنی در این ساختار اداری خمود و خسته نبوده تا روحیات و انگیزه‌هایش، و روابطش با این ساختار تنظیم شود. کار مشکلی خواهد داشت تا پیچیدگی‌های این سیستم مرموز را درک کند، اما همین که محصول قواعد ناکارآمد این سیستم اداری نیست، منشأ نوآوری و تحرک خواهد بود.
✅ آینده را کسی نمی‌داند و از عاقبت این انتخاب خبر نداریم؛ اما تا این‌جا، خبر خوشحال‌کننده‌ای است و از مواردی است که حال آدم را خوب می‌کند. انتخاب عیسی کلانتری را تبریک بگوییم و برای کاوه مدنی در مسئولیت دشواری که بر عهده گرفته است آرزوی موفقیت کنیم. آرزو کنیم در بهره‌برداری از دانش، تجربه بین‌المللی و تعهدش به ایران برای کمک به وضع نابه‌سامان محیط‌زیست ایران بیشترین بهره را ببرد.
✅ کارهای خوب و انتخاب‌های خوب، حال ما را خوب می‌کنند (البته لازم نیست همه بالاتفاق از این انتخاب راضی باشند) و سرمایه اجتماعی خلق می‌کنند. کاوه مدنی با استقبالی که امروز از انتخاب او به عمل آمد، سرمایه اجتماعی بسیاری در اختیار خواهد داشت تا از آن برای غلبه بر مشکلات بسیار که پیش رو دارد استفاده کند.
✅ سخن آخر خطاب به همه مدیران ارشد: شایستگان بسیاری در ایران هستند که صاحب تخصص، تعهد و جوانی‌اند؛ البته سابقه مدیریت ندارند چرا که نسل قبلی اجازه نداده است سابقه‌ پیدا کنند؛ با انتخاب آن‌ها می‌توانید از دایره افکار بسته و غیرخلاق، و تکرار ناکارآمدی‌ها خارج شوید.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
گروه‌ها و جریان‌های سیاسی باید بتوانند موش بگیرند
(محمد فاضلی)
میزگردی با عنوان «اصلاح‌طلبی: آرمان‌گرایی یا واقع‌گرایی» با حضور محسن آرمین، علیرضا علوی‌تبار و من برگزار و متن آن در مجله اندیشه پویا منتشر شد. متن کامل این میزگرد را می‌توانید در وبسایت (https://goo.gl/RFVrdS) مشاهده کنید. عبارت زیر از متن همین میزگرد است: «دنگ شیائو پنگ جمله‌ای دارد به این مضمون که گربه باید موش بگیرد؛ سیاه و سفید بودن گربه مهم نیست. حقیقت آن است که برای قاطبۀ مردم، اصلاح‌طلب و اصول‌گرا فرقی ندارند، مهم آن است که آیا این جریانات می‌توانند به‌خوبی موش بگیرند؛ موش بهداشت عمومی، موش محیطزیست، موش اشتغال، موش مقابله با فساد؟»
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
آلمان چگونه غول اقتصادی شد؟
(محمد فاضلی)
✅ اقتصاد آلمان را در ایران به محصولات باکیفیت، نسبتاً گران، بادوام و متمایزش می‌شناسند. خودروهای بنز، بی‌ام‌و، پورشه، آئودی؛ ماشین ابزارهای ساخت و تولید؛ ابزارهای اندازه‌گیری؛ صنایع شیمیایی و هر چیز آلمانی دیگری همه به نوعی متمایز و برای مردم مطلوبند. آیا از خود پرسیده‌اید که چرا محصولات آلمانی چنین ویژگی‌هایی دارند؟
✅ اگر تحولات اقتصاد جهان را دنبال کنید می‌دانید که در سال‌های پس از بحران اقتصادی سال 2008 و در شرایطی که اسپانیا، ایتالیا و حتی فرانسه مشکلات اقتصادی شدید را تجربه کردند، اقتصاد آلمان فقط قریب دو سال با مشکلات مواجه شد و پس از آن پویاترین اقتصاد اروپا و محور اتحادیه اروپا گردید. اقتصاد آلمان چگونه به چنین جایگاهی دست یافته است.
✅ شما اگر تمایل ندارید متون خیلی تخصصی درباره ویژگی‌های اقتصاد آلمان بخوانید و در عین حال بخواهید بسیاری مطالب مهم و جذاب درباره اقتصاد و بنگاه‌های این کشور بدانید، کتاب «رنسانس اقتصادی آلمان» نوشته جک اوینگ با ترجمه محمدابراهیم محجوب، که شرکت چاپ و نشر بازرگانی آن‌را در 216 صفحه و با قیمت نوزده هزار تومان منتشر کرده است برای مقصود شما بسیار جذاب است.
✅ کتاب در چهارده فصل به صورت مختصر ولی بسیار جذاب روح اقتصاد آلمانی را که در بنگاه‌های کوچک و متوسط، و تعامل آن‌ها با غول‌های بزرگی نظیر دایملر، بی‌ام‌و، آئودی و زیمنس حلول کرده است تشریح می‌کند. سیاست‌های شرکت‌های آلمانی در زمینه نیروی انسانی، اقتصاد اجتماعی آلمان، اصلاحات در روابط کارگر، کارفرما و دولت در عصر گرهارد شرودر، سیاست‌های خاص کارفرمایان آلمانی برای تأمین سرمایه، و نسبت بنگاه‌های آلمانی و جهانی‌شدن کار و تولید مباحث بسیار آموزنده‌ای برای همه علاقمندان اقتصاد، بازرگانی و تولید است.
✅ من اما از میان همه فصول کتاب از فصل یازدهم با عنوان «کارآموزی و تربیت نیروی ماهر» بیشتر لذت بردم. شرح جک اوینگ درباره نظام آموزش و پرورش آلمان، مهارت‌آموزی در این نظام و چگونگی آماده‌سازی افراد برای بازار کار؛ و مقایسه آن با نظام آموزش و پرورش ما به قدری هشداردهنده و دردناک است که تا مدت‌ها شما را در فکر فرو خواهد برد. فصلی از کتاب درباره روابط کار در آلمان نیز حاوی ایده‌های بسیاری برای مقایسه و اندیشیدن درباره شرایط ایران است. عبارا زیر را از فصل یازده کتاب انتخاب کرده‌ام.
✅ «کارآموزها بعد از این‌که در برنامه کارآموزی پذیرفته شدند، چند هفته به کارخانه می‌روند، چند هفته به مدرسه. ... برنامه‌های کارآموزی شامل موادی است که طراحی شده‌اند برای کسب اطمینان از این‌که وقتی جوان وارد بازار کار می‌شود مهارتی برای عرضه داشته باشند نه این‌که از او به عنوان نیروی کار ارزان استفاده شود. نزدیک به 350 برنامه تأییدشده از این دست از آشپزی گرفته تا سلمانی، تعمیر تجهیزات صوتی-تصویری، و مدیریت کیفیت در صنعت خودرو، در کشور در جریان است. این نظام بازتابی است از شیفتگی آلمان نسبت به آموزش و عنوان دادن به کارکنان و گرایش به کدبندی تحصیلات. حتی کارگران نقاش و گل‌کار هم برنامه‌های کارآموزی سفت و سخت را باید طی کنند تا شایسته عنوان استادکار باشند.»
✅ خواندن این کتاب را می‌توان به همه علاقمندان مباحث توسعه، اقتصاد، مدیریت و صنعتی‌شدن توصیه کرد.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
هفت توهم درباره مسأله آب در ایران
(محمد فاضلی)
مقاله «مناقشه بر سر آب: بررسی هفت راهبردی که ممکن است وضعیت ما را درخصوص آب تغییر دهد» در شماره 131 مجله صدا به تاریخ اول مهر 1396 منتشر شد. من در این مقاله تلاش کردم جنس مسأله آب، بدخیم بودن این مسأله، پی‌آمدهای درک نکردم ماهیت این بدخیمی، سه گام به سوی تعدیل مسأله آب، و هفت «باید» و «توهم» درباره مسأله آب در ایران را توضیح دهم. اصل مقاله (در 2988 کلمه) در این آدرس (https://goo.gl/FXSnXd) درج شده است. خلاصه‌ای از مقاله به شرح زیر است.
✅ بهتر است فکر کنیم هیچ کنشگر مهمی از میان ذینفعان متعدد حوزه آب وجود ندارد که بتواند خود را از اشتباهات صورت‌گرفته در گذشته به کلی مبری بداند و صرفاً انگشت اتهام را به سوی دیگران بگیرد. همه کنشگران به نوعی در وضعیت پیش‌آمده دخیل هستند. می‌توان بر سر سهم هر ذینفع در خلق این وضعیت بحث کرد، اما اتهام‌زنی‌ها و رویکردهای افراطی و گاه آلوده به رنگ قومیت یا منطقه‌گرایی، راه گفت‌وگو درباره این مسأله بدخیم را سد می‌کنند و راهگشا نخواهند بود. (توهم دستان پاک، یا وجود داشتن گروهی که هیچ نقشی در پیدایش مسأله نداشته‌اند.)
✅ تصور این‌که راهکارهای معجزه‌آسایی وجود دارند (خواه سازه‌ای یا غیرسازه‌ای)، به اندازه ناامید شدن از امکان اصلاح و احیای ظرفیت‌های سرزمین به اندازه‌ای که زیست‌پذیری را ممکن سازد، خطرناک است. بدتر آن‌که تصور شود راهکارهای معجزه‌آسا ماهیت فنی دارند. از همین‌روست که دل بستن به راهکارهای سازه‌ای، انتقال آب، آب‌شیرین‌کن‌ها و آبیاری تحت فشار، که همگی ماهیت فنی دارند و هر کدام می‌توانند در جایی کمک کنند؛ بدون لحاظ کردن بعد اجتماعی و غیرفنی مسأله، بسیار خطرناک است. (توهم راهکارهای معجزه‌آسا، توهم راهکار فنی، یا توهم بی‌بازگشت بودن مسیر طی‌شده)
✅ تصور پیداشدن راهکارهای بدون هزینه، بدون تغییر اساسی در رویکردهای موجود و ادامه دادن آن‌چه تاکنون گذشته است، بسیار خام‌اندیشانه و گام برداشتن به سوی فاجعه است. این تصور ضرورت تغییر را نادیده می‌گیرد. (توهم راهکارهای بدون‌هزینه یا کم‌هزینه)
✅ این رویکرد که زمان کافی در اختیار نیست و باید به سرعت کاری کرد، خطرناک است. فرایندهای اجتماعی چارچوب زمانی متفاوتی دارند که با رویکردهای فنی که به مدت چند ده مسلط بوده‌اند قابل ارزیابی نیستند. هم‌زمان باید دائماً نشان داد که زمان با چه تأثیراتی در حال سپری شدن است. (توهم کم بودن یا بسیار بودن زمان برای تعدیل مسأله)
✅ کاملاً محتمل است که مناقشات درباره مسأله آب به «مصیبت‌خوانی سیاستی» بدل شود. مصیبت‌خوانی سیاستی و در این‌جا مصیبت‌خوانی محیط‌زیستی درباره آب را می‌توان این گونه تعریف کرد: «مویه، زنجموره و بیان سخنان تکان‌دهنده درباره مشکلات محیط‌زیستی، توسط یک مقام مسئول فعلی یا سابق، به نحوی که شنونده، خواننده و بیننده چنان تحت تأثیر قرار گیرد که نپرسد راه‌حل چیست و برای برون‌رفت از این مشکلات چه باید کرد؟ سهم عوامل و افراد مختلف در بروز بحران چه بوده‌اند؟ و چه برنامه عملی برای مواجهه با مشکلات محیط‌زیست باید انجام داد؟» ادراک امروز ما از مسأله آب از حد مصیبت‌خوانی فراتر رفته و شماری از راهکارها، هر چند به دقت منسجم و صورتبندی نشده باشند، آشکار شده‌اند. زمان آن است که این راهکارها به گفت‌وگوی اجتماعی سپرده شوند و این گفت‌وگو به تصریح اقدامات، هزینه‌ها و تقسیم کار اجتماعی و تقسیم هزینه‌ها منجر شود. (توهم ایفای مسئولیت با مصیبت‌خوانی مدام)
✅ تصور یک راهکار فراگیر و قابل کاربرد در همه حوضه‌های آبریز، دشت‌ها یا مناطق جغرافیایی کاملاً عبث است. مسأله آب نیازمند نوعی کلینیک‌درمانی است. هر دشت، حوضه آبریز یا تقسیم‌بندی دیگری که به لحاظ برخی مشخصات فنی و اجتماعی، مشترکاتی دارد باید به صورت مجزا بررسی و در معرض اقدام قرار گیرد. هر فرمول واحد و یکسانی برای مواجهه با کل افتراقات و پیچیدگی‌های موجود، به احتمال زیاد شکست می‌خورد. (توهم متغیر جادویی و اثرگذاری فراگیر)
✅ تصور آن‌که دانش و داده‌های موجود – چه در سطح عام و راجع به نظام‌های حکمرانی و مدیریت منابع آب؛ و چه درباره مسأله آب در دشت‌ها، حوضه‌ها و مناطق مختلف کشور – برای پرداختن به مسأله کفایت می‌کند و می‌توان با این سطح از دانایی بهبود قابل توجهی در مسأله ایجاد کرد، خطرناک است. نمی‌توان صبر کرد تا سطح دانش ارتقا یابد و باید دانست که دانش از طریق مواجه شدن با مسأله بر مبنای رویکردی درست تولید شده و ارتقا می‌یابد. (توهم کفایت دانش)
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
بی‌بی و اسب کدخدا
(محمد فاضلی)
این متن را در تاسوعای سال 1395 نوشتم، و به این جهت تکراری است، اما هنوز موضوعیت دارد.

✅ کدخدای مصلح‌آباد تنها اسب روستا را نگهداری می‌کرد و آن هم به یک مقصود خاص، برای این‌که اسب تعزیه باشد. اسبی که به تعزیه‌خوان‌های سپاه امام حسین و یزید به یکسان سواری می‌داد و برای تعداد زیادی از عزاداران روستای مصلح‌آبادی یکی از مهم‌ترین نمادهای تعزیه و عزاداری بود. تعزیه بدون اسب، چیز مهمی کم داشت. نگهداری اسب کار پرهزینه‌ای است آن هم اسبی که همه سال هیچ کاری جز خدمت به تعزیه در دهه محرم و چند روزی در کل محرم و صفر نداشت. کدخدا البته وضعش آن‌قدر خوب بود که از پس نگهداری سالیانه یک اسب برآید.
✅ مادربزرگم «ایران» نام داشت و او را از کودکی همگی «بی‌بی» صدا کرده بودیم. پیرزنی عمیقاً مذهبی و از صمیم قلب ارادتمند امام حسین (ع)، که تعزیه برایش قداستی عجیب داشت و گاه چنان می‌گریست که گویی کل صحنه عاشورا را هر سال به چشم خویش می‌بیند. نذر جالبی داشت: هر تابستان وقت برداشت محصول جو، حدود ده بیست کیلو جو را که نصف گونی می‌شد برای اسب تعزیه می‌فرستاد. یادم هست از وقتی آن‌قدر بزرگ شده بودم که توانایی بردن فرغون را داشتم، مسئول ویژه بردن این جو برای اسب کدخدا بودم. بی‌بی هر سال صبر می‌کرد تا نوه بزرگ برسد و وظیفه‌اش را انجام دهد. هیچ فرد دیگری را هم مسئول این کار نمی‌دانست و گویی به رسمیت نمی‌شناخت.
✅ نمی‌دانم چند سال جو برای اسب کدخدا برده‌ام، اما حتماً کسان دیگری نیز بوده‌اند که جو برای اسب کدخدا نذر داشته‌اند. نذری که چند کار را با هم انجام می‌داد: شاید هزینه نگهداری اسب کدخدا را کاهش می‌داد؛ کودکی را از کوچکی با نمادهای عزاداری، تعزیه و عاشورا انس می‌داد؛ ارزش‌ها و هنجارهایی مهم را در او نهادینه می‌کرد؛ و به تداوم یک سنت بزرگ کمک می‌کرد.
✅ راستی که اگر نذر ایران خانم نبود، و شاید نذرهای بسیاری برای تأمین خوراک اسب کدخدا در میان نبود، کدخدا یک عمر اسب نگه نمی‌داشت برای تعزیه‌خوانی، و تعزیه چیزی کم داشت و نمادسازی‌اش آن‌قدر قدرت نمی‌یافت که خاطره عاشورا را از پس سالیانی دراز در ذهن‌ها نگه دارد. من همه داستان‌های کربلا را در زمزمه‌های تعزیه آموختم و هنوز آن اسب برایم زنده است.
✅ اسب کدخدا را با همه آن تأثیری که بر ذهن‌ها و بر زنده نگه داشتن یک مناسک داشت، تأمین مالی خُرد مردمانی که هیچ چیز از قدرت سیاسی برای بر پا داشتن عزاداری نمی‌ستاندند پایدار نگه می‌داشت. هیئت روستای مصلح‌آباد به اندازه یک‌دهم دسته‌های امروز صدا نداشت، و همه چیزش وابسته به مردم بود، شاید حتی جو اسبش. اما ارزش‌هایی را برای همیشه در مردمانی که همواره «ایران» خانم و کدخدا را به یاد خواهند داشت، نهادینه کرد، بی‌سر و صدا.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
👍9
ائتلاف علیه درستکاران
(محمد فاضلی)
صحنه عاشورا و امام حسین (ع) در میان آن معرکه، و ائتلاف‌کنندگان برای ریختن خونش، را که خوب بنگریم، بیش از هر چیز نمادی از این سنت تاریخی آشکار می‌شود که مستحکم‌ترین ائتلاف‌ها، علیه درستکاران شکل می‌گیرند؛ علیه آن‌ها که چیزی نامشروع برای خود نمی‌خواهند و بنابراین به نامشروع‌خواهی دیگران هم تن نمی‌دهند؛ و عهدی به‌جز با حقیقت نبسته‌اند، و بنابراین با کس دیگری هم زد و بند نمی‌کنند. ائتلاف علیه این درستکاران، سهل‌الوصول‌ترین و محکم‌ترین ائتلاف‌های تاریخ تا به امروز است. مقیاس توسعه‌یافتگی هر جامعه‌ای می‌تواند «میزان سهولت ائتلاف برای کار درست» و «میزان دشواری ائتلاف علیه درستکاران» باشد. سیاه‌روز جامعه‌ای که گرد آمدن در کنار یکدیگر برای کار درست، دشوار، و جمع‌ شدن برای از میدان به در کردن درستکاران سهل باشد.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
👍10
رئیس‌جمهور یا نخست‌وزیر، مسأله این نیست
(محمد فاضلی)
✅ چند نماینده مجلس اخیراً به گونه‌ای سخن گفته‌اند که بحث از تغییر نظام ریاست جمهوری به پارلمانی مطرح شده است. ایشان البته از افزایش سال‌های ریاست جمهوری به هفت یا هشت سال نیز سخن گفته‌اند. استدلال‌ درخصوص تغییر از نظام ریاستی به نخست‌وزیری و پارلمانی نیز به صورت ساده این است که دولت به اندازه کافی با مجلس هماهنگ نیست و اگر نخست‌وزیر از دل مجلس بیرون بیاید، هماهنگی بیشتر شده و احتمالاً مشکلات کشور کمتر خواهد شد. اهمیت مسأله به حدی هست که از کنار آن به سادگی نگذریم. چند ملاحظه ابتدایی درخصوص این طرح مسأله وجود دارد.
✅ اول، پذیرش نظام پارلمانی به شکلی که در اغلب نظام‌های حکومتی امروز دنیا متداول است، مستلزم پذیرش نظام حزبی با همه ملزومات آن است و در جایی که هنوز به اشکال مختلف از پذیرش احزاب خودداری می‌شود، نخست‌وزیر منتخب پارلمان چه معنایی دارد؟
✅ دوم، آیا مجلس فعلی بازتاب همه جامعه ایران است؟ آیا این همان مجلسی نیست که اکثریت فهرست امید آن در شرایطی اضطراری و در حالی که نامزدهای اصلی رد صلاحیت شده بودند، تشکیل شده است؟ آیا چنین مجلسی می‌تواند به جای ملت تصمیم بگیرد؟
✅ سوم، آیا ناکارآمدی‌ها توسعه و به اهداف نرسیدن برنامه‌های توسعه محصول ویژگی‌های نظام ریاستی است؟ آیا مجلس سهم خود در کیفیت ارتقای قانون‌گذاری را ایفا کرده است که اکنون خواستار هماهنگ کردن دولت با خود است؟ آیا مجلس به اندازه کافی از توان نظارتی خود برای مبارزه با فساد، بهبود کیفیت بودجه‌ریزی، اجرای درست خصوصی‌سازی، ممانعت از تخریب محیط‌زیست و سایر موارد استفاده کرده است؟ آیا نمایندگان مجلس با علائق محلی و فشارهای زیاد بر وزرا برای تأمین خواسته‌هایی که اغلب هدف از آن‌ها جلب آراء محلی است، نقش جدی در پیدایش وضعیت فعلی نداشته‌اند؟
✅ چهارم، انتخابات ریاست جمهوری در ایران به‌واقع از انتخابات دوم خرداد 1376 رقابتی شده است. تصور کنید در دوم خرداد 1376 قرار بود مجلس به جای مردم انتخاب‌گر باشد. آیا باز هم سیدمحمد خاتمی گزینه انتخابی مجلس پنجم بود؟ با قاطعیت می‌شود گفت خیر و این بدان معناست که تاریخ ایران دو دهه اخیر بر خلاف آن‌چه خواست مردم در دوم خرداد 1376 بود رقم می‌خورد. فکر می‌کنید اگر مجلس انتخاب‌کننده بود، در خرداد و تیر 1384 محمود احمدی‌نژاد نخست‌وزیر می‌شد؟ یا در 24 خرداد 1392 از مجلس حسن روحانی به عنوان نخست‌وزیر انتخاب می‌شد؟ می‌شود گفت در دو دهه رقابتی شدن انتخابات در ایران، قریب به یقین مجالس نخست‌وزیرانی برمی‌گزیدند که با جهت‌گیری و آن‌چه مردم انتخاب کرده‌اند کاملاً متفاوت می‌بود.
✅ پنجم، مشکلات این کشور از ضعف نظام تدبیر، فقدان حکمرانی خوب، طراحی نامناسب نهادی، سیاست‌های ناکارآمد، رویکردهای نادرست، فقدان شفافیت، تعارض منافع، و مسائلی از این دست ناشی می‌شود. آیا رئیس‌جمهور هماهنگ‌تر با مجلس درمان تعارض منافع، فقدان شفافیت و سیاست‌های ناکارآمد است؟ آیا هماهنگی کامل مجلس و حداقل دولت اول محمود احمدی‌نژاد سبب بهبود حکمرانی و کاهش مشکلات در این کشور شد؟
✅ ششم، هر انتخابات ریاست جمهوری در ایران فضایی برای طرح ایده‌های جدید، آشکار شدن برخی ناکارآمدی‌ها، پرده‌برداری از گفتمان‌های نو، و فرصتی برای شنیده‌شدن صداهایی است که در مواقع دیگر زمینه‌ای برای بروز و ظهور آن‌ها نیست. تضعیف جایگاه رئیس‌جمهور به عنوان نماینده اراده ملت، و از میان برداشتن فضای انتخابات ریاست جمهوری، در شرایطی که احزاب، رسانه‌ها و سایر ارکان تقویت دموکراسی ضعیف هستند، احساس مشارکت سیاسی در مردم به‌واسطه انتخابات ریاست جمهوری شکل می‌گیرد و انرژی اجتماعی زیادی تولید می‌شود. نخست‌وزیری شدن این حداقل احساس مشارکت سیاسی را نیز نابود خواهد کرد.
✅ دست و پای توسعه در این کشور را چیزهای دیگری بسته‌اند، که در بالا به شماری از آن‌ها اشاره شد. اصلاحی اگر ضروری است، نخست‌وزیر به جای رئیس‌جمهور نیست؛ این مسأله حداکثر در اندازه خواجه و نقش ایوان» است.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
بعد از تصمیم ترامپ درباره برجام چه کنیم؟
(محمد فاضلی)
همه شواهد نشان می‌دهد ترامپ برجام را تأیید نمی‌کند و چالش‌های جدیدی ایجاد می‌شود. مناقشه در کنگره آمریکا، مناقشه آمریکا و دیگر کشورهای حامی برجام، و مهم‌تر از آن مناقشه‌ای در ایران درباره آن‌که پس از برجام چه باید کرد. مخالفان دولت حسن روحانی و مذاکرات برجام همین الان هم شمشیر را از رو بسته‌اند و اختلاف بر سر ماندن در توافق یا خروج از برجام آغاز خواهد شد. چند نکته درباره آن‌چه باید انجام شود، قابل ذکر است.
✅ اول، ایران خواهان و نیازمند به «تعامل گسترده با جهان» است و برجام گام آغازین برای بازسازی تعاملات تخریب‌شده بوده و هست. خروج آمریکا از برجام به ظرفیت آن برای بازسازی تعامل گسترده با جهان ضربه می‌زند، اما این ظرفیت را نابود نمی‌کند. «حفظ برجام به دور از نگاه احساسی و با محوریت تأمین منافع ملی در درازمدت» فعلا عاقلانه‌ترین راه برای هموار کردن راه «تعامل گسترده با جهان» است.
✅ دوم، تعامل گسترده با جهان، ضرورتی انکارناپذیر برای بقا و ارتقای ایران است؛ اما استفاده از ظرفیت تعامل گسترده با جهان، نیازمند اصلاحات واقعی در درون کشور است. اصلاحاتی هم هست که صرف‌نظر از هر طرحی برای سیاست خارجی ضروری هستند. فرض کنید اصلاً پرونده هسته‌ای وجود نداشته، تحریمی نبوده و برجامی هم به‌کار نیست؛ روابط با جهان هم به جای خود وجود دارد. فرض چنین شرایطی هم تغییری در این واقعیت ایجاد نمی‌کند که برخی از مهم‌ترین مسائل ایران عمدتاً باید با اصلاحات داخلی حل شوند.
✅ سوم، نظام بانکی ناکارآمد، فساد فراگیر، بودجه‌ریزی ناکارآمد و هدردهنده منابع، نظام مالیاتی ناقص و ناکارآمد، صندوق‌های بازنشستگی دارای ناپایداری مالی، محیط‌زیست فرسوده و منابع آب و خاک تقلیل‌یافته و در معرض خطر، آموزش و پرورش ناکارآمد در تربیت نیروی انسانی ماهر و خلاق، آموزش عالی توده‌ای نامتناسب با نیازمندی‌های اقتصاد و جامعه؛ سیاست فرهنگی ناتوان در جلب رضایت مردم و زمینه‌ساز خلاقیت فرهنگی و هنری؛ سیاست قومی ناکارآمد و ناتوان از رفع نارضایتی‌ها، کشاورزی غیربهره‌ور و تولید و مصرف انرژی ناسازگار با استانداردهای بهره‌وری دنیا؛ و نظام ناکارآمد استخدام و به‌کارگیری نیروی انسانی در مناصب دولتی و حکومتی؛ که می‌توان ده‌ها مورد دیگر نیز بر آن‌ها افزود، نیازمند اصلاح هستند.
✅ چهارم، تعامل گسترده با جهان می‌تواند بر بهبود این مسائل مؤثر باشد؛ اما تصمیم به اصلاح چنین مسائلی، تصمیماتی سخت، صد در صد منوط به برجام یا هیچ گزینه دیگری در سیاست خارجی نیست. آینده ایران قطعاً تحت تأثیر پرونده هسته‌ای، برجام، رفع تحریم‌ها و سیاست آمریکا در قبال ماست، اما آینده ما بیشتر در دست خودمان و تصمیم‌هایی است که برای انجام اصلاحات واقعی در زمینه مسائل فوق گرفته می‌شوند.
✅ پنجم، برجام ضروری و درست بود، و امروز حفظ آن – حتی علی‌رغم خروج آمریکا از برجام – با توجه به حمایت بین‌المللی از برجام و رویارویی دیپلماتیک کشورها با آمریکا، درست‌ترین گزینه است. اما همان گونه که برجام سبب تأثیرات مثبت ولی نه حل همه مسائل بنیادین ما شد (زیرا برای حل مسائل بنیادین باید تصمیمات مهم دیگری در عرصه داخلی گرفته شود)؛ خروج آمریکا نیز سبب تأثیرات منفی اما نه نابودی همه دست‌آوردهای برجام خواهد شد.
✅ ششم، وضعیت مسائل اساسی ما پیش و پس از خروج آمریکا از برجام تفاوت بنیادینی نخواهد کرد. متغیر اصلی تأثیرگذار بر آینده ما، تصمیم‌هایی است که برای اصلاحات واقعی در همه بخش‌های ناکارآمدساز و اداره ناکارآمد کشور گرفته می‌شود.
✅ هفتم، برجام را باید حتی با خروج آمریکا حفظ کرد، که در این حالت فضای کم‌تنش‌تری برای آغاز اصلاحات واقعی در کشور وجود خواهد داشت. ما چهار دهه در تنش با آمریکا زیسته‌ایم و عواقب آن‌را نیز تحمل کرده‌ایم. می‌توان این مسیر را سه سال دیگر در عصر ترامپ ادامه داد – به قول دوستی، به امید آن‌که ترامپ رئیس‌جمهور یک دوره‌ای باشد – و عاقلانه و صبورانه بر اصلاحات واقعی در سیاست‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، قضایی، محیط‌زیستی و سیاسی کشور متمرکز شد.
✅ هشتم، مسأله برجام، خروج آمریکا از آن و نوع مواجهه با آن‌را حیثیتی نباید کرد؛ این مسأله‌ای درباره منافع ملی است، مناقشه اشخاص و مسأله آبرو و مواضع این و آن نیست. شتابزده نباید عمل کرد. اگر برجام حتی با خروج آمریکا حفظ شده و اصلاحات واقعی در داخل آغاز شود و مردم پیام مثبت آن‌را دریابند، اتحاد و انسجام داخلی نیز افزوده می‌شود، و جهان ضدترامپ نیز پیام روشن‌تری از ایران دریافت خواهد کرد. جمهوری اسلامی ایران می‌تواند استقلال‌طلبی و مقابله با برتری‌جویی آمریکا را این بار با «اصلاحات سیاستی در داخل» و به شیوه‌ای کاملاً نرم، با عقلانیت و صبر استراتژیک پیش ببرد.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
یادش به خیر «تِنِسی تاکسیدو و چاملی»
(محمد فاضلی)
✅ کارتون «تنسی تاکسیدو و چاملی» خاطره‌ای برای کودکان دهه شصت است. تنسی (پنگوئن) و چاملی (گراز دریایی) در باغ وحش زندگی کسالت‌باری دارند و تلاش می‌کنند کارهایی انجام دهند که برای‌شان مفرح یا حلّال مشکلات باشد. این دو هر بار ایده‌ای به ذهن‌شان می‌رسد و برای عملی کردن آن از باغ وحش می‌گریزند و پیش پروفسوری می‌روند به نام «آقای ووپی». ووپی پروفسوری است که همه چیز می‌داند، کمدی دارد که انواع وسایل علمی در آن است و تخته سیاه سه بعدی را از میان کمدش بیرون می‌کشد و شروع می‌کند درباره ایده «تنسی تاکسیدو و چاملی» توضیح می‌دهد.
✅ آقای ووپی روی تخته سیاهش شیوه ساخت دستگاه‌ها، پرواز، یا هر کار پیچیده دیگری را توضیح می‌دهد. تنسی و چاملی به محض آن‌که ایده اولیه را می‌بینند فکر می‌کنند راه‌حل را یافته‌اند و جمله «تنسی تاکسیدو هرگز شکست نمی‌خورد» را به زبان آورده و دست به کار اجرای ایده می‌شوند. بیچاره آقای ووپی هرگز فرصت پیدا نمی‌کند توضیح دهد داستان به همان سادگی نیست که شما روی تخته سیاه سه‌بعدی می‌بینید؛ اما تنسی و چاملی رفته‌اند تا عمل کنند. تنسی و چاملی هر بار شکست می‌خورند و دست از پا درازتر بازمی‌گردند.
✅ نمی‌دانم تولیدکننده این مجموعه انیمیشن با چه هدفی آن‌را عرضه کرده بود (سال‌های 1963 تا 1966)؛ اما منطق «تنسی تاکسیدو و چاملی» به سیاست‌گذاری و اجرا در سرزمین ما بسیار شباهت دارد. ایران ما شاهد و قربانی انبوه ایده‌هایی است که در ابتدا بسیار زیبا، عملی و زودبازده به نظر رسیده‌اند؛ یک آقای ووپی پیدا شده که آن‌را روی تخته سیاه ترسیم کند؛ جمعی بگویند «اوه! یافتیم» و دست به‌کار شوند. دست به‌کار شده‌اند و در میانه راه، آن‌چه خلق شده کمتر به هدف مد نظر سیاست‌گذار و ایده‌‌پرداز شباهت داشته است.
✅ بگذارید شماری از این ایده‌ها را مرور کنیم: تولید انبوه مسکن که ایده‌ای عدالت‌طلبانه آغاز شد و از مسکن مهر درآورد؛ مقاله نوشتن در مجلات نمایه‌شده آی‌اس‌آی که برای تشویق بخش پژوهشی در دانشگاه‌ها آغاز شد و به فروش مقاله و پایان‌نامه رسید؛ ساخت سازه‌ها و تأمین آب برای توسعه کشاورزی که نهایتاً به ناپایداری محیط‌زیستی، خشکی تالاب‌ها و شکست بازار محصولات کشاورزی رسیده است؛ ایجاد بانک‌های خصوصی که به عنوان بخشی از میدان دادن به بخش خصوصی آغاز شد و از یک بحران بانکی تمام‌عیار سر درآورد؛ خصوصی‌سازی که از ایده‌ای برای کاهش سهم دولت در اقتصاد آغاز شد و به شکل‌گیری انحصارهای شبه‌دولتی انجامید؛ توسعه مناطق آزاد اقتصادی که با الگوبرداری از مناطق آزاد اقتصادی در کشورهایی نظیر چین آغاز شد تا شتاب‌دهنده صادرات باشد و به دروازه واردات بدل شد؛ و هدفمندی یارانه‌ها که برای ارتقای بهره‌وری انرژی، افزایش عدالت اجتماعی و اهدافی دیگر طرح شد و نهایتاً به بحران مالی برای دولت، رکود و ناکارآمدی فزاینده انجامید.
✅ منطق تنسی تاکسیدو و چاملی در سیاست‌گذاری و اجرا، ویژگی سیاست‌گذاران و مجریانی است که: می‌خواهند کاری بکنند، زیاد وقت ندارند، زیاد حرف می‌زنند، کم می‌خوانند و از جیب خودشان هم خرج نمی‌کنند؛ پول مردم است. این‌ها استاد ساده دیدن امور پیچیده‌اند. فرق میلیون مترمکعب و میلیارد مترمکعب، میلیون دلار و میلیارد دلار، هزار و ده هزار و صدهزار برای‌شان زیاد معلوم نیست؛ برای‌شان هر چه بزرگ‌تر بهتر؛ رکوردش ماندنی‌تر؛ چیزی که رکورد بشکند حتماً خوب هم هست.
✅ سیاست‌گذار در سبک «تنسی تاکسیدو و چاملی» بی‌حوصله است، وقت و حال ندارد بپرسد «چقدر، برای چه کاری، توسط چه کسی، با چه تضمینی، دارای چه اثری، در چه بازه زمانی، بر اساس چه الگویی، به اعتبار کدام آزمون، مقایسه‌شده با کدام کشور، تأییدشده توسط کدام مطالعه، پشتیبانی‌شده با کدام سند سیاستی، اجرای آزمایشی در کدام مقیاس، تأمین‌کننده کدام منافع، و ...؟»
✅ این‌جا به تدریج به سرزمین ایده‌ها، سیاست‌ها، برنامه‌ها و اقدامات نیمه‌کاره یا نافرجامی بدل می‌شود که هر کدام منابع بسیاری بلعیده‌اند و دست آخر «تنسی تاکسیدوها و چاملی‌ها» بازگشته‌اند از آقای ووپی بپرسند چرا آن‌چه فکر می‌کردیم نشد؟ گران‌بارتر آن‌که شماری پیدا می‌شوند که خود را آقای ووپی جا می‌زنند، تخته سیاه سه‌بعدی‌شان (لپ‌تاپ‌ یا تبلت) را همواره با خود همراه دارند، ایده‌های بزرگ طرح می‌کنند، حرف‌های گنده می‌زنند و تنسی تاکسیدوها را راهی میدان می‌کنند. برخی نیز دوره‌ای تقسیم کار می‌کنند: هر کدام به نوبت آقای ووپی می‌شوند و بقیه تنسی و چاملی؛ و همین‌طور الی آخر. این سیاست‌گذاری «تنسی تاکسیدو»یی محصول ساختار نهادی بیماری است که در آن شفافیت و پاسخ‌گویی، متاع ارزشمندی نیست.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
👍2
گزیده‌ای از نوشته‌های چند ماه اخیر محمد فاضلی
✅ یادش به خیر «تِنِسی تاکسیدو و چاملی»
https://t.me/fazeli_mohammad/1187
✅ پوپولیست‌ها و زبل‌خان
https://t.me/fazeli_mohammad/1096
✅ هم‌وطن کُرد من، تو نگران نباش
https://t.me/fazeli_mohammad/1059
✅ فساد، و چرخه تولید مدیران فاسد
https://t.me/fazeli_mohammad/1074
✅ عکس‌های خانم موگرینی: این‌ها فقط عکس نیستند
https://t.me/fazeli_mohammad/1122
✅ «تعارض منافع» ما را به خاک سیاه می‌نشاند
https://t.me/fazeli_mohammad/1140
✅ صنعتی‌شدن سیاست درست‌تر می‌خواهد نه زمین بیشتر
https://t.me/fazeli_mohammad/1150
✅ معادن، توسعه و اشتغال: واقع‌بین باشیم
https://t.me/fazeli_mohammad/1154
✅ کلنگ‌ها را غلاف کنید
https://t.me/fazeli_mohammad/1117
✅ بودجه‌ریزی جنگلی
https://t.me/fazeli_mohammad/1119
✅ آب یا یوزپلنگ؛ آب و یوزپلنگ
https://t.me/fazeli_mohammad/1159
✅ آلمان چگونه غول اقتصادی شد؟
https://t.me/fazeli_mohammad/1172
✅ هفت توهم درباره مسأله آب در ایران
https://t.me/fazeli_mohammad/1175
✅ مصیبت‌خوانی محیط‌زیستی
https://t.me/fazeli_mohammad/1167
✅ استیو جابز، اصولگرایی و اصلاح‌طلبی
https://t.me/fazeli_mohammad/1042
✅ آن‌چه باید درمان شود
https://t.me/fazeli_mohammad/1043
✅ اسنپ چگونه می‌تواند خدمات بهتری ارائه کند؟
https://t.me/fazeli_mohammad/1075
✅ ورشکستگی در سیاست‌گذاری
https://t.me/fazeli_mohammad/1083
✅ ملکه، کاش بازمی‌گشتی و ریاضیدان نمی‌ماندی
https://t.me/fazeli_mohammad/1105
✅ اجماع ملی نباشد، شیب افول ایران تند می‌شود
https://t.me/fazeli_mohammad/1113
✅ عمده مسائل ما غیرفنی‌اند
https://t.me/fazeli_mohammad/1162
✅ بعد از تصمیم ترامپ درباره برجام چه کنیم؟
https://t.me/fazeli_mohammad/1184
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
مجموع نوشتارهای من در سایت www.mohammadfazeli.ir نیز موجود است.
بِرَند «مدیر درویش»
محمد فاضلی
✅ پاییز 1392 بود و برای انتخاب فردی به عنوان سردبیر بخش محیط‌زیست «شبکه مطالعات سیاست‌گذاری عمومی» (شمس، npps.ir) به دنبال یک چهره شناخته‌شده محیط‌زیستی می‌گردیدم. جست‌وجوهای به فردی رسید که مدیر مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط‌زیست بود. تلفنی صحبت کردیم و قرار شد در دفترش یکدیگر را ملاقات کنیم. محمد درویش را اولین بار در دفترش ملاقات کرده و ساعتی صحبت کردیم. احساس کردم سال‌هاست یکدیگر را می‌شناسیم. این همکاری به دوستی بدل شد و تا به امروز دوام یافته است.
✅ این متن را اما به مناسبت دوستی یا از سر احساسات نمی‌نویسم، بلکه برایم به معنای واقعی «بِرَند درویش» مهم است. محمد درویش را در این چهار سال که شناخته‌ام، نمونه آدم‌هایی دیدم که چند ویژگی را با هم دارند: عاشق دانش و کارشان هستند، حاضرند هزینه اعتقاد و عمل‌شان را بپردازند، امیدوارانه به تغییر اجتماعی در مسیر اصلاح دلبسته‌اند، عاشقانه ایران را دوست دارند، به آن‌چه اعتقاد دارند عمل می‌کنند.
✅ محمد درویش ایران را عاشقانه – وجب به وجب - دوست دارد، محیط‌زیست و منابع طبیعی فقط آن چیزی نیست که در دانشگاه خوانده است تا با آن امرار معاش کند بلکه آن چیزی است که برای صیانت از آن زندگی می‌کند، و دلبسته تغییر کیفیت زندگی ایرانیان از طریق توسعه هر عمل محیط‌زیستی درست است چه این عمل گسترش مدارس طبیعت باشد یا گسترش استفاده از دوچرخه و تغییر مبلمان شهری در جهت اهداف محیط‌زیستی، یا مقابله با سدسازی افراطی.
✅ محمد درویش از جنس آدم‌هایی است که می‌توانید با او مخالف باشید. می‌توانید حمله‌اش به سدسازی و حمایتش از جنبش تخریب سدها را غلوآمیز بخوانید و به مبانی علمی دیدگاهش حمله کنید، می‌توانید رویکردش در حمایت از سمن‌های محیط‌زیستی را نقد کنید، و کمپین‌های او برای حمایت از محیط‌زیست را به استناد دلایل مختلف نقد کنید؛ اما نمی‌توانید صداقتش در حفاظت از محیط‌زیست را زیر سؤال ببرید و از ظرفیتش برای گفت‌وگو چشم بپوشید. می‌توانید راهبردهای درویش برای توسعه سمن‌های محیط‌زیست و شبکه سمن‌ها را نقد کنید، اما نمی‌شود دلسوزی و درویش‌مسلکی او در نهایت سادگی برای ارتباط با مردم و فعالان محیط‌زیست را ستایش نکرد.
✅ محمد درویش امروز از سمتش در سازمان حفاظت محیط‌زیست استعفا داد. من به این استعفا احساسی نگاه نمی‌کنم. هر مدیری یک روز به یک دلیلی از کارش کناره می‌گیرد، اصلاً مهم نیست. مهم این است که آدم‌ها بتوانند به سمت‌شان منزلت بدهند و باعث ارتقای آن شوند. مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط‌زیست با درویش – و همه نقدهایی که منتقدانش بر او وارد می‌کنند - رشد کرد و مردمی شد. خیلی مهم است که آدمی وقتی سمتش را ترک می‌کند، بیشتر از وقتی که بر آن جایگاه می‌نشیند، احترام و اعتبار و سرمایه اجتماعی داشته باشد. درویش امروز بدون سمت و پست، مهم‌تر و شاید اثرگذارتر از قبل است. این ثمره تلاش، صداقت و ایمان قلبی او به محیط‌زیست و وظیفه نجات آن است.
✅ من از آن جهت محمد درویش را یک برند می‌خوانم که می‌تواند الگویی باشد برای مدل‌سازی همه مدیرانی که می‌خواهند برای این کشور کاری کنند و میراثی ستودنی داشته باشند. «درویش»، برند و نام اختصاری برای مدیرانی است که ایران را عاشقانه دوست دارند، عمل و اعتقادشان یکی است، هزینه اعتقادشان را می‌پردازند، اهل گفت‌وگو هستند، درویشانه کیسه برای پست و سمت‌های‌شان ندوخته‌اند، و مصلحانه به تغییر در مسیر بهبود کیفیت زندگی مردم امیدوارند؛ مثل هر انسان دیگری اشتباه می‌کنند اما عامدانه در جهت منافع نامشروع خاصی تصمیم نمی‌گیرند. هر مدیری که این گونه بود، یک «مدیر درویش» است. این گونه مدیران، اعتبارشان را از پست‌شان نمی‌گیرند و هر گاه که پست‌شان را ترک می‌کنند جای خالی‌شان احساس می‌شود و اثرشان بر جامعه از میان نمی‌رود. خداوند بر شمار «مدیران درویش» بیفزاید.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
یادش به خیر «خانواده دکتر اِرنِست»
(محمد فاضلی)
✅ انیمیشن پنجاه قسمتی «خانواده دکتر ارنست» ساخته استودیو «نیپون انیمیشن» ژاپن در سال 1981 میلادی (1360 شمسی) است که برای کودکان و نوجوانان دهه 1360 ایران کاملاً آشناست. ساخته‌ای برگرفته از رمان «خانواده سوئیسی رابینسون» که شرح داستان پزشکی سوئیسی است که با خانواده‌‌اش شهر بِرن سوئیس را به مقصد استرالیا ترک می‌کند. کشتی حامل ایشان در میانه راه غرق می‌شود و دکتر ارنست و اعضای خانواده (همسر دکتر ارنست، فلون دختر ده ساله، جک سه چهار ساله، و فرانس جوان) در نهایت با قایق خود را به جزیره‌ای متروکه می‌رسانند و به مدت یک سال در این جزیره چه سختی‌ها که نمی‌کشند. خانواده‌ای که در انزوای از جهان بیرون و در آرزوی گریز از فضای زیبا ولی ناخوشایند و خشن جزیره متروکه، روی درخت خانه می‌سازند، کشاورزی را از نو گسترش می‌دهند، تیروکمان درست می‌کنند، شکار می‌آموزند و با دو بز موجود در جزیره کارشان راه می‌افتد؛ اما یک چیز دست از سرشان برنمی‌دارد: گریز از جزیره متروکه و قدم گذاشتن به دنیایی که آرزوی آن‌را دارند.
✅ دکتر ارنست هر تدبیری به خرج می‌دهد و آنا همه گونه همراهی می‌کند تا خانواده ناامید نشود و رخدادهای ناخوشایند جمع را از پا درنیاورند. فلونه دختربچه شیطانی است که شگفتی‌های جزیره برایش جالب است، و جک گویی هنوز ناآگاه‌تر و بی‌دفاع‌تر از آن است که بداند در کجا زندگی می‌کند؛ اما فرانس پس از مدتی امیدواری به گذر کشتی‌ها از نزدیک جزیره متروکه، کم کم می‌برد. او برای زندگی در جزیره متروکه‌ای که هیچ کشتی‌ای از نزدیکی آن عبور نمی‌کند، پا به راه سفر نگذاشته است.
✅ این روزها زندگی‌های بسیاری از خانواده‌های ما شبیه زندگی «خانواده دکتر ارنست» شده است. پدرهای بسیاری تصور می‌کنند می‌توانسته‌اند در دنیایی دیگر (استرالیای دکتر ارنست) کار و زندگی بهتری داشته باشند، اما فعلاً همه حواس‌شان به تدبیر کردن زندگی خانواده در میان سختی‌هاست و نیم‌نگاهی به ساختن قایقی که روزی روزگاری برای رفتن به‌کار بیاید، و در عین حال نگران روحیه خانواده هستند.
✅ مادران بسیاری هم‌چون همسر ارنست، نگران بچه‌هایی که معلوم نیست آینده‌شان چه می‌شود در میان جامعه‌ای که شغل و کار در آن کمیاب و خطراتش (از کودک‌آزاری تا اعتیاد) بسیار است. کوچک‌ترها هنوز نمی‌دانند کجا هستند و سرشان به بازی گرم است، و فلونه‌ها شیطنت‌های خاص خودشان را دارند. عین چند دختر نوجوانی که گاهی کنار پارک نزدیک خانه ما در مسیر رفتن به سمت چند مغازه بخش تجاری شهرک، شیطنت‌آمیز روسری‌های‌شان را برمی‌دارند، گوشی‌های موبایل‌شان را به هم نشان می‌دهند و بعد می‌زنند زیرخنده، گاهی هم سیگار می‌کشند.
✅ حال جوانان از همه بدتر است، عین احوالات فرانس خانواده دکتر ارنست است. درس‌خوانده‌ای که برایش در جزیره‌ای که نهایت صناعت و خلاقیت، ساختن تیروکمان و شکار یا کشاورزی بدوی است، کاری پیدا نمی‌شود. ازدواج هم ممکن نیست، و از آن رؤیاها که در سر پرورانده است، خبری نیست. زندگی در ساحل پایان می‌یابد، با نگاهی خیره به جایی که نمی‌دانند کجاست.
✅ جزیره متروکه خیلی زیباست، گل‌ها، آبشارها، درختان گرمسیری، و حتی خانه‌ای که بر بالای درختی تنومند بنا شده است. این همه زیبایی در برابر حس نگرانی از آینده، جز بازیچه کنجکاوی‌های فلونه شدن ارزشی ندارد. حس متروکه‌بودن، و دست نیافتن به آینده‌ای که برای آن پای در راه سفر گذاشته‌اند، خانواده دکتر ارنست را می‌آزارد و آرام و قرار ندارند.
✅ گزارش روندهای جهانی مهاجرت نشان می‌دهد جمهوری اسلامی ایران با داشتن یک میلیون و هشتصد هزار نفر جمعیت که برای مهاجرت برنامه‌ریزی می‌کنند در رده هفتم کشورهای مبدأ مهاجرت قرار دارد؛ و چهارصد هزار نفر از اتباع ایران علاوه بر داشتن برنامه مهاجرت، در حال آماده‌سازی شرایط مهاجرت نیز هستند. این‌ها کسانی هستند که همه زیبایی‌های ایران هیچ به چشم‌شان نمی‌آید یا زیستن در زیبایی بدون امید را خوش ندارند. این‌ها پدران و مادرانی هستند که با چنگ و دندان خانواده را در میانه سختی‌ها چسبیده‌اند، اما نیم‌نگاهی هم به قایقی برای زدن به اقیانوس دارند، بی‌آنکه بدانند عاقبت چه خواهد شد.
✅ هر کاری که سبب شود مردم ما زیبایی‌های کشور خود را نبینند، بیشتر در آن تنهایی احساس کنند، و آینده ناامیدکننده‌تر به نظر آید، ما را بیشتر به «خانواده دکتر ارنست» شبیه می‌کند. هر کدام بیشتر به دنبال قایقی خواهیم بود که ناگاه با آن به اقیانوس بزنیم، شاید بی‌سرانجام. حس زیستن در جزیره‌ای متروکه و بی‌تناسب با دنیا، و ناامیدی از آینده بر هر زیبایی غلبه خواهد کرد.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
«گِلام» گالیور و «سوباسا اُزارا»ی فوتبالیست‌ها
(محمد فاضلی)
✅ داستان‌های گالیور نام مجموعه‌ انیمیشنی است که در سال 1968 بر اساس رمانی از جاناتان سوئیفت ساخته شده و در ایران دهه 1360 پخش شد. «گِلام» شاید مشهورترین شخصیت این مجموعه باشد. آدمی کوچک از شهر لی‌لی‌پوت با صداپیشگی اکبر منانی که هنوز تکه کلام «من می‌دونم ما موفق نمی‌شیم» یا «من می‌دونم کارمون تمومه» او در ذهن ایرانیان بسیاری به یادگار مانده است.
✅ مجموعه انیمیشن «کاپیتان سوباسا اُزارا» که در ایران با عنوان فوتبالیست‌ها پخش شد، محصول 1981 ژاپن است. این مجموعه داستان نوجوانی به نام سوباسا است که در کنار دیگر نواجوانانی نظیر «واکی بایاشی» (دروازه‌بان افسانه‌ای مجموعه) و «کوجیرو یوگا» رقیب سوباسا که در نسخه ایرانی انیمیشن نام او را «کاکرو» نهاده‌اند، و دیگرانی نظیر «تارو میساکی» بالاخره قهرمان جام جهانی جوانان می‌شوند.
✅ انیمیشن فوتبالیست‌ها نهایت کارهای تخیلی در دنیای فوتبال است. زدن شوت‌های حیرت‌انگیز، سوار شدن بازیکنان بر شانه یکدیگر برای دفع توپ، حرکات تخیلی در بازی با توپ، شکست‌ناپذیری، و مهم‌تر از همه، بی‌توجهی به زمان. بی‌زمان بودن بارزترین ویژگی حرکات در کارتون فوتبالیست‌هاست. حرکت توپ در یک مسیر کوتاه ممکن است ده بیست ثانیه طول بکشد، و انجام حرکاتی که در دنیای واقعی شاید ده دقیقه زمان ببرد در کسری از ثانیه صورت می‌گیرند.
✅ «سوباسا اُزارا» و «کاکرو یوگا» قهرمانان حیرت‌انگیز، بی‌شکست، و بی‌محدودیت هستند که از پس هر کاری برمی‌آیند حتی اگر آن کار شکست دادن تیم ملی برزیل یا آلمانی باشد که دهه‌ها از ژاپن در فوتبال جلوتر هستند. موسیقی ابتدایی و انتهایی متن انیمیشن کودکان را به هیجان می‌آورد، و هر کدام را به کاکرو یوگا یا سوباسا تبدیل می‌کرد. یادم هست مفسران فوتبال دهه 1990 تلویزیون ایران گاه از این سخن می‌گفتند که ساخته شدن چنین انیمیشنی بخشی از برنامه‌ریزی ژاپن برای پیشرفت در دنیای فوتبال است. این درست مصادف بود با ایامی که لیگ فوتبال ژاپن راه‌اندازی شده بود و نمادی از نظم و پیشرفت و به‌کار گرفتن بازیکنان بزرگ اما پا به سن گذاشته دنیای فوتبال بود.
✅ دو نگاه به دو دنیای ایران امروز ما بیشتر قابل تشخیص است. نگاه اول، تصویری از «گِلام» گالیور است؛ «من می‌دونم نمیشه». آدم‌هایی، کارشناسانی، متخصصانی و مدیرانی از پیش‌باخته، نااُمید و منشأ افسردگی؛ هیچ صدای امیدی از ایشان برنمی‌خیزد. نگاه دوم، بیشتر «سوباسا»یی است. آدم‌هایی و مدیرانی که گویی پای بر زمین واقعیت ندارند، محدودیت نمی‌شناسند، و درست مثل انیمیشن فوتبالیست‌ها، زمان برای‌شان معنا ندارد؛ گویی می‌توان یک توپ فوتبال را شوت کرد و چند ده‌ثانیه در هوا بماند، یا دروازه‌بانی در میانه بازی از تیر دروازه با حرکات محیرالعقول بالا برود و توپ را دفع کند. گویی نیروی جاذبه، زمان، قدرت انسانی و هر محدودیت دیگری بی‌معناست.
✅ «گلام‌»ها بیش از اندازه به زمین چسبیده‌اند و تکان نمی‌خورند؛ و «سوباسا»ها بیش از اندازه روی هوا هستند. گلام‌ها یأس‌آورند، و سوباساها ترس‌آور.
✅ ما نه لی‌لی‌پوتی‌های پانزده سانتی‌متری هستیم که مشکلات این کشور – از مسأله آب گرفته تا تنش در سیاست خارجی، آسیب‌های اجتماعی و ... – کارمان را تمام کنند؛ و نه «سوباسا» و «کاکرو»هایی که بی‌محدودیت، با اتکا به یک موسیقی هیجان‌انگیز، با نیروی همدلی و بدون آن‌که اسباب بزرگی فراهم کرده باشیم، قهرمان جام جهانی فوتبال شویم (در جهان توسعه‌یافته جایی برای خود دست و پا کنیم).
✅ «گلام» بودن رفع تکلیف و مسئولیت؛ و «سوباسا» شدن عین توهم و فریب است. «گلام»ها جهان را نمی‌سازند، و «سوباسا»ها قطعاً در تخریب آن نقش مهمی ایفا می‌کنند.
✅ دنیای آینده ما را واقع‌بینانی خواهند ساخت که نه افسردگی دارند و نه توهم، بلکه بر زمین واقعیت راه می‌روند، حد و اندازه توان خود و هم‌وطنان خود را می‌دانند، به نیروی جاذبه و نیروهای اجتماعی و اقتصادی باور دارند، منطق جهان واقعیت را درک می‌کنند، و بیش از هر چیز اهمیت زمان را درمی‌یابند. تصمیم‌های سخت می‌گیرند، هزینه اجرای آن‌ها را برآورد می‌کنند، درباره تصمیم‌ها و هزینه‌های‌شان با دیگران سخن می‌گویند، و برای تحمل هزینه هر تصمیمی، تقسیم کار می‌کنند. آرزوهای بلند دارند اما برای تحقق آن‌ها گام‌های کوچک برمی‌دارند؛ به خودشان اعتماد دارند و برای خلق اعتماد در دیگران از هیچ کاری دریغ نمی‌کنند؛ خودشان را برای زحمات و پرداختن هزینه‌ها آماده کرده‌اند، اما حد و اندازه ظرفیت دیگران برای هزینه پرداختن را محدود می‌دانند. اینان به محدود بودن دانایی و توانایی باور دارند، و به همان اندازه به بی‌پایان بودن امید، معتقدند؛ خطر ناامیدی و توهّم را نیز دریافته‌اند.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
ایران برای همه ایرانیان با مدیران بی‌کس و کار
(محمد فاضلی)
✅ ایران ما برای همه اقوام است، کردها، لرها، عرب‌ها، ترکمن‌ها، ترک‌ها،بلوچ‌ها و سایر اقوام باید که سهمی عادلانه از قدرت، ثروت، توسعه، رسانه، منزلت و همه مواهب ارزانی‌شده به انسان ایرانی داشته باشند. ایران عزیز ما برای منسجم شدن و احساس همبستگی، بالاخص در کوران رخدادهای ناخوشایند این سال‌های غرب آسیا، سخت نیازمند توزیع احساس عدالت و جلب مشارکت همه اقوام در اداره این کشور است. ایران باید برای همه ایرانیان باشد تا احساس عدالت و مشارکت فراگیر شود، تا ما با همه وجود یک ملت شویم.
✅ امروز از منظر آن‌که یک گام به سمت تحقق «ایران برای همه ایرانیان» برداشته شود، روز خوبی بود. دو نفر از شایستگانی که می‌شناسم، و پیش از هر چیز شایستگی‌شان برایم اهمیت دارد، در جایگاه‌هایی قرار گرفتند که حس «ایران برای همه ایرانیان» را تقویت می‌کند. «سلیمان پاک‌سرشت» دانشیار جامعه‌شناسی، محقق و سیاست‌پژوه شایسته، مردی از تبار کردهای اهل سنت ایران، معاون وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی و رئیس سازمان آموزش فنی و حرفه‌ای ایران شد. یکی دو روز قبل نیز «روزبه کردونی»، مردی شایسته از دیار خوزستان، و متخصص جامعه‌شناسی و سیاست‌گذاری عمومی، مدیر کل روابط عمومی همین وزارتخانه شده بود.
✅ این دو انتخاب شایسته علی ربیعی (وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی) را وقتی امروز در کنار هم می‌دیدم، احساسم این بود که یک ذره، فقط یک ذره‌، به حس «ایران برای همه ایرانیان» کمک شد. مدیران دولت می‌توانند این گونه انتصاب‌ها را بیشتر انجام دهند و ضمن پایبندی به یکی از مطالبات حسن روحانی (که در پیوست‌های احکام وزرا آورده تعداد بیشتری از مدیران برآمده از میان زنان، اقوام و مذاهب را به‌کار بگیرند) انسجام اجتماعی جامعه ایرانی را تقویت کنند.
✅ علی ربیعی امروز در مراسم معارفه سلیمان پاک‌سرشت عبارتی را به‌کار برد که شایسته تأمل بیشتر است. او سلیمان پاک‌سرشت را از شمار «مدیران بی‌کس و کار» دانست؛ مدیرانی که به هیچ خانواده‌ای در قدرت متصل نیستند، هیچ نماینده مجلس یا شخصیت سابقه‌داری آن‌ها را توصیه نکرده است، و صرفاً بر مبنای شایستگی‌های خودشان شناخته شده‌اند. آن قدر ایده‌های خوب ارائه کرده‌اند، کارهای درست انجام داده‌اند، اثر گذاشته‌اند و از روزنه‌های کوچک بازشده برای دیده‌شدن استفاده کرده‌اند که دیگر نشده نادیده‌شان گرفت، و بالاخره از نردبان ترقی بالا آمده‌اند.
✅ «مدیران بی‌ کس و کار» درست در مقابل ژن‌های خوب قرار دارند؛ هر چه هستند میراث‌خوار هیچ ژن، شخص یا گروه سیاسی نیستند. این‌ها آدم‌هایی هستند که ساختار ناشایسته‌سالار هر چه در توان داشته به‌کار گرفته، اما نتوانسته مانع دیده‌شدن و اثرگذار شدن این گروه شود. مدیران بی کس و کار برای دیده‌شدن و اثبات خود به قابلیت‌ها، تعهد، دانش، تلاش و عشق خود برای ساختن ایرانی آباد و آزاد متکی بوده‌اند.
✅ مدیران بی‌ کس و کار، زیر منت هیچ فرد و گروهی نیستند، و اگر حمایت شوند، قادرند حلقه‌های بازتولید ناکارآمدی و فساد را بشکنند؛ ایده‌های نو در نظام نظری و اجرایی کشور وارد کنند؛ جانشین پا به سن گذاشته‌هایی شوند که دیگر چیز نوینی در چنته ندارند؛ و گردش نخبگان را تسریع کنند. «مدیران بی کس و کار» درست برخلاف «ژن‌های خوب» بهتر می‌توانند «کس و کار» این کشور و مردمان «مسأله‌زده‌اش» باشند.
✅ ایران ما وقتی برای همه ایرانیان خواهد شد که مدیران بی کس و کار نیز امیدی برای ارتقا و اثرگذاری داشته باشند. سلیمان پاک‌سرشت و روزبه کردونی از جنس همین مدیران بی‌ کس و کار هستند، که امروز علی ربیعی به‌واقع «اصلاح‌طلبانه» (به معنای انتخاب بر مبنای شایستگی‌ها و بدون تبعیض بر اساس قومیت و مذهب) ایشان را به جرگه مدیران ارشد دولت وارد کرد. شمارشان بیش باد.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
مردم منتظر نشانه‌اند: اهمیت موفقیت‌های کوچک
(محمد فاضلی)
✅ من پیش‌تر نیز نوشته‌ام که در دوران «همگرایی مشکلات» به سر می‌بریم، یعنی زمانی که مشکلات مالی دولت، بانکی مردم، محیط‌زیست، صندوق‌های بازنشستگی، آسیب‌های اجتماعی، و شماری دیگر از این گونه مسائل با هم بروز کرده‌اند. مشکلات جامعه زیادند و در این میان رخدادهای ناخوشایند نیز زیادند. رخدادهای ناخوشایندها از لغو عضویت سپنتا نیکنام در شورای شهر یزد گرفته تا پرونده‌های فساد که هر روز آشکار می‌شوند، ریزگردها که نفس شهرها را تنگ می‌کنند، انتصاباتی که به مذاق رأی‌دهندگان به دولت خوش نمی‌آیند، تا سیاست خارجی تهاجمی و غیرعقلانی دونالد ترامپ علیه ایران، همگی پیام‌های ناخرسندکننده ارسال می‌کنند.
✅ مردم اما از دامنه توقعات‌شان کاسته‌اند، انتظار معجزه ندارند و لازم نیست کسی برای آن‌ها توضیح بدهد که کشتی اقتصاد را نمی‌توان در سه چهار سال به جایگاه امنی رساند، و آرزوی بهبودهای زیاد در سیاست خارجی نیز پس از تنش‌آمیز شدن مسیر برجام، متعادل شده است.
✅ انرژی اجتماعی عظیمی که مردم وارد صحنه انتخابات کردند به‌واسطه همه این عوامل در مسیر فرسایش قرار گرفته است؛ و برخی مخالفان دولت نیز از آن‌چه پیش می‌آید خرسندند، بی‌توجه به این‌که فرسودن سرمایه اجتماعی و اعتماد مردم فقط دامن دولت را نمی‌گیرد، بلکه بسیار فراگیرتر است.
✅ سؤال مهم در چنین شرایطی می‌تواند این باشد: «حال که امید به هیچ بهبود معجزه‌آسایی نیست، چه چیز می‌تواند مردم را امیدوار سازد؟» پاسخ این پرسش اهمیتی سرنوشت‌ساز دارد. من معتقدم اکثریت مردم انتظار ندارند بهبودهای معجزه‌آسایی رخ دهد زیرا عمق مشکلات را دریافته‌اند، اما برای امیدواری منتظر نشانه‌اند.
✅ مردم منتظر چه نشانه‌هایی هستند؟ تصور می‌کنم مردم حتی منتظر نشانه‌های بزرگ و سرنوشت‌ساز نیز نیستند، زیرا به تجربه دریافته‌اند و شرایط را به گونه‌ای می‌دانند که هیچ نشانه‌ای از بهبود بزرگ در راه نیست. مردم منتظر نشانه‌هایی هستند که من آن‌ها را «موفقیت‌های کوچک» می‌نامم.
✅ «موفقیت کوچک» چیست؟ معنای این عبارت را می‌توان با مثال توضیح داد. ریشه‌کن کردن فساد در ایران، هدف مردم است و اگر روزی مردم به این باور برسند که فساد تا حد زیادی ناممکن شده، موفقیتی بزرگ و بهبودی معجزه‌آسا رخ داده است؛ اما مردم به چنین چیزی امید ندارند، لیکن موفقیت در پایان دادن به یک پرونده فساد با شفافیت و بدون آن‌که ابهامی در جامعه باقی بماند، موفقیتی کوچک است. یک پرونده در مقابل چند هزار پرونده، به لحاظ عددی کوچک است، اما به مردم نشان می‌دهد حداقل ظرفیت‌هایی در سیستم برای بهبود وجود دارد.
✅ مردم از تبعیض در به‌کارگیری نیروی انسانی و ناشایسته‌سالاری خسته شده‌اند، اما برگزاری یک آزمون استخدامی استاندارد و به‌کار گرفتن قبولی‌های آن بدون حرف و حدیث، ظرفیت سیستم برای انجام یک کار درست را نشان می‌دهد.
✅ مردم ناامیدانه نظام اداری فعلی را غیرپاسخ‌گو می‌دانند، اما پاسخ‌گو شدن شهرداری تهران در مقابل هزینه‌های ابهام‌آمیز شهرداری در دوره قبل و شفاف ساختن آن‌ها، نشانه‌ای برای مردم است که هنوز امیدوار باشند. همین گونه است انتصاب زنان و افرادی از اقوام و مذاهب بر اساس اصل شایسته‌سالاری در سمت‌های ارشد مدیریتی کشور که به اصحاب اقوام و مذاهب کشور پیام می‌دهد که می‌توان به بهبود تصمیم‌ها و روش‌ها امیدوار بود.
✅ من فکر می‌کنم مردم منتظرند تا نشانه‌های کوچک اصلاح و بهبود را ببینند، و تداوم آن‌ها را مشاهده کنند. مردم به تجربه و درک‌شان از وضعیت دریافته‌اند که نباید خبر بهبودهای بزرگ را – حتی اگر واقعی باشند – باور کنند، و نباید شعار تحقق وعده‌های بزرگ را واقعی بدانند؛ این مصیبت شرایط فقدان اعتماد است که در آن هیچ چیز باورکردنی به نظر نمی‌رسد. مردم اما آمادگی دارند نشانه‌های مثبت را خوب تفسیر کنند، حتی اگر موفقیت‌های کوچک باشند. مردم پی بهانه می‌گردند تا ناامید نشوند. این را قدر بدانیم.
✅ جست‌وجوی «موفقیت‌های کوچک» و امیدبخش می‌تواند دستورکاری برای شمار زیادی از مدیران باشد؛ بالاخص اگر «موفقیت‌های کوچک دومینویی» در دستور کار قرار گیرند، موفقیت‌هایی که کوچک‌اند، اما تأثیراتی باقی می‌گذارند که به مرور زمان دامنه آن‌ها گسترش می‌یابند و بهبودهای بیشتری برمی‌انگیزند. موفقیت‌های کوچک را جدی بگیریم و آن‌ها را به مدیران پیشنهاد کنیم.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
Forwarded from عکس نگار
‍ اخلاق آب
(محمد فاضلی)
✅ مسأله آب در ایران اگرچه خطیر و ناراحت‌کننده است، اما خیزش آگاهی همگانی درباره تهدیدات آب، امیدوارکننده است. نگاه از منظر علوم اجتماعی به آب در چند سال گذشته هر روز طنین بیشتری یافته است. سالیانی است که طنین «مدیریت منابع آب امری صرفاً مهندسی نیست» در گوش‌ها پیچیده است.
✅ سه کتاب امروز به دستم رسید که شاید برای اولین بار آب را از موضعی کاملاً متعلق به علوم اجتماعی بررسی کرده‌اند. این سه کتاب را در سه یادداشت معرفی خواهم کرد. ترجمه و انتشار این کتاب‌ها رویکرد میان‌رشته‌ای به آب را قوت می‌بخشد و به تدریج سیطره گفتمانی و اجرایی مهندسان بر موضوع آب را تضعیف می‌کند و بدان معناست که مسیر همکاری بین‌رشته‌ای برای حکمرانی و مدیریت بهتر منابع آب هموارتر می‌شود.
✅ اولین کتاب، «اصول اخلاق آب» ویراسته پیتر براون و جرمی اشمیت، شامل بیست و چهار فصل، در 451 صفحه است که مباحثی درباره حقوق آب، اخلاق آب، اقتصاد آب، محیط‌زیست‌گرایی در زمینه آب، و مباحث مرتبط را پوشش می‌دهد. فصول کتاب توسط نویسندگان مختلف نوشته شده‌اند و طیفی از دانش‌های مختلف برای نگریستن به مسأله آب را در بر می‌گیرد.
✅ کتاب «اصول اخلاق آب» سال 2010 به زبان انگلیسی منتشر شده و اکنون با ترجمه مینا داورانی و توسط انتشارات پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، در هزار نسخه و با قیمت 24 هزار تومان منتشر و عرضه شده است. کتاب را هنوز با دقت نخوانده‌ام، اما در همین چند ساعتی که آن‌را با خود داشته‌ام، مباحث آن‌را بسیار مفید یافتم. علاقمندان به مباحث آب و مسائل مرتبط با آن، از کتاب بهره خواهند برد اگرچه ترجمه آن‌را به اندازه کافی باکیفیت نخواهند یافت.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
Forwarded from عکس نگار
‍ آب در تلاقی رشته‌ها
(محمد فاضلی)
✅ کتاب «آب، بوم‌سازگان‌ها و جامعه: تلاقی رشته‌ها» نوشته «جایانتا باندیوپادهیای» یکی از سه کتابی است که توسط پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات ترجمه و منتشر شده و حاوی رویکرد بین‌رشته‌ای به مسأله آب به مثابه امر محیط‌زیستی است. عنوان انگلیسی اصلی کتاب Water, Ecosystem and Society است و مترجم عبارت «بوم‌سازگان» را به جای اکوسیستم به‌کار برده است. کتاب در 290 صفحه با قیمت 16000 تومان منتشر شده است. این کتاب ذیل مجموعه «فرهنگ و محیط‌زیست» این پژوهشگاه ترجمه و منتشر شده است.
✅ نویسنده در پیشگفتار کتاب می‌نویسد «کتاب می‌کوشد رویکرد برای تولید بینش میان‌رشته‌ای مهیا سازد تا مدیریت آب را به دانش‌های بسیار مورد نیاز میان‌رشته‌ای، نزدیک‌تر کند. در واقع، مدیریت سامانه‌های آب نیازمند کسب اطلاعات اولیه از گروداران مختلفی است که می‌توان آن‌را نقطه تلاقی رشته‌ها نامید.» مترجم واژه گروداران را به جای Stakeholders به‌کار برده است که واژه ذی‌نفعان نیز برای آن استفاده شده است.
✅ فصل اول کتاب را می‌توان بنیادی‌ترین پیام آن دانست، جایی که «دانش میان‌رشته‌ای در سامانه‌های آب» را بررسی می‌کند. نویسنده کتاب هندی است و طبیعتاً بر تشریح تجربه هند متکی است. نویسنده نیاز بیشتر به ارزیابی اجتماعی، اقتصاد و تحلیل سیاسی آب را تشریح می‌کند. وی از 9 گونه دانش لازم برای شکل دادن رویکردی بین‌رشته‌ای به مدیریت آب را توضیح داده است (ص. 39). رویکرد هندی نویسنده به مسأله آب، عدالت و آب برای فقرا و توسعه پایدار را در اولویت قرار داده است.
✅ فصل دوم، رویکردی متفاوت به سیل و ارزیابی پی‌آمدهای آن‌را مد نظر قرار می‌دهد. این فصل نیز از ضرورت دانش میان‌رشته‌ای برای شناخت سیل و مدیریت آن تأکید می‌کند.
✅ فصل سوم، به مقوله‌ای می‌پردازد که در ایران سخت به آن نیازمندیم و ابعاد و پیچیدگی‌های آن ناشناخته باقی مانده است: «ارزش‌گذاری آب و مضامین سیاسی آن». این فصل شرحی درباره ارزش‌گذاری، ابعاد آن، نقش آن در حل اختلافات، قیمت‌گذاری آب کشاورزی، معیارهای قیمت‌گذاری و مسائل مشابه می‌پردازد. فصل چهارم نیز به موضوع پروژه اتصال رودخانه‌ها می‌پردازد و باز رویکردی بین‌رشته‌ای به موضوع دارد.
✅ کتاب را ویدا نوشین‌فر ترجمه کرده است، و باید تلاش او را قدر دانست، اما شخصاً ترجیح می‌دهم به جای واژه «بوم‌سازگان» همان اکوسیستم یا زیست‌بوم به‌کار برده شود. واژه‌های دیگری از این جنس نیز در کتاب هست.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
ما هنوز اندر خم «مِتر» کردنیم
(محمد فاضلی)
✅ یک‌ماه و نیم قبل برای در ورودی آپارتمان‌مان یک در چوبی جدید سفارش دادیم. سه چهار روز تلفنی با نصّاب شرکت سازنده در صحبت می‌کردم تا بالاخره بعد از کلی بدقولی آمد تا در را اندازه بگیرد. سی هزار تومان هم بابت این کار چند دقیقه‌ای گرفت. در قبلی آپارتمان کهنه شده و از بالا و پایین آن که درز داشت، هوای سرد و گرد و خاک وارد می‌شد و به همین دلیل صاحبخانه با تعویض در موافقت کرد.
✅ بیش از یک ماه از اندازه‌گیری گذشت و دری که قرار بود ظرف ده روز کاری ساخته و تحویل شود، یک ماه ساختش به طول انجامید. در موعود بالاخره چند روز قبل از راه رسید. همسرم موقع اندازه‌گیری تأکید کرده بود که اندازه‌های در بزرگ‌تر از در فعلی باشد تا مبادله هوا و ورود گرد و خاک کنترل شود.
✅ تیم نصّاب‌ها امروز آمدند تا در را نصب کنند. متر اندازه‌گیری را که به کار بستند، تازه معلوم شد دو سانتی‌متر از طول و یک سانتی‌متر در عرض از در قبلی کوچک‌تر است. تازه معلوم شد آدمی که آمده بود اندازه بگیرد با چه دقتی اندازه گرفته است، یا کارخانه با چه دقت شاهکاری در را ساخته است.
✅ آن‌قدر فشار عصبی این یک ماه و نیم جدال با سازنده زیاد بود که ترجیح دادم برای دومین بار، در را به سازنده بازنگردانم و از نصاب‌ها خواستم به هر قیمتی شده در را نصب کنند. سرتیم نصاب‌ها به قول خودش پنجاه سال هنر نصب در را به‌کار گرفت تا فقط زیر در فاصله یک و نیم سانتی‌متری باقی بماند تا بشود آن‌را با یک سنگ آستانه پر کرد. در نصب شده، اما به قول همسرم، یک بچه‌گربه راحت از زیر آن وارد می‌شود، گرد و خاک که جای خود دارد.
✅ نصّاب‌ها که رفتند فکر کردم حکایت «مِتر» کردن، معضل فراگیر جامعه ماست. «متر»کن‌ها به اندازه کافی آموزش ندیده‌اند، رویه روشنی هم برای کارشان ندارند، و ابزارشان هم ناقص است. این عارضه از در آپارتمان ما تا همه بنیان‌های مملکت شایع است. «متر» کردن، نمادی از سنجش است؛ و ما در کشوری زندگی می‌کنیم که سنجش‌ها مغشوش است.
✅ تورم، رشد اقتصادی و نرخ بیکاری با ابزارهای مختلف سنجیده می‌شوند، در کارآمدی سنجشگران و کفایت داده‌های‌شان تردید هست، و آخر کار هر عددی اعلام می‌کنند محل مناقشه می‌شود. سنجش میزان بارش کشور، آورد سالیانه رودخانه‌ها، آب موجود در تالاب‌ها، و هر آمار دیگری درباره آب این کشور نیز محل مناقشه است. آمار حاشیه‌نشین‌های کشور از نه تا هیجده میلیون توسط مقامات رسمی ذکر شده است، بی‌آن‌که مهم باشد کف و سقف این آمار صددرصد با هم تفاوت دارند.
✅ شباهت در آپارتمان ما و اوضاع سیاست‌گذاری در کشوری که در آن متر کردن با آموزش و مهارت اندک، رویه‌های نادرست، بی‌مسئولیتی در قبال سنجش، و ابزارهای ناقص صورت بگیرد، این است که هر دو درز دارند. در خانه ما هم باید با یک سنگ آستانه، وصله پینه شود تا جلوی سرما و گرد و خاک را بگیرد؛ در سیاست‌هایی هم که با سنجش‌های غیرقابل اعتماد وضع می‌شوند، درز دارد و عاقبت‌شان وصله‌ و پینه‌های سیاستی است.
✅ مملکت و دولت مدرن از وقتی آغاز می‌شود که ظرفیت «متر» کردن و سنجیدن بهبود یابد. یک راه اصلاح امور مملکت آن است که به عوض صرف کردن پول‌های کلان برای انجام اقداماتی مبتنی بر سنجش‌های نامعتبر، پول‌های بسیار کمتری را صرف ساختن مترها و سنجش‌های کاملاً معتبر کنیم. ما تا وقتی اندر خم متر کردنیم، جایی درخور در دنیای مدرن نخواهیم داشت.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad