این نوشته سهند ایرانمهر را باید جدی گرفت.

محمد فاضلی - عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی
___________

‍ ✔️روزی که پول ملی، بادبادک شد!🔻

🖋سهند ایرانمهر

‍ ‍ آلمان ۱۹۲۳. آلمان بعد از جنگ اول جهانی که سیاستمداران هوادار صلح و تعامل با یادآوری تبعات مخرب ماجراجویی و هزینه بالای مخاصمه با جهان، پیشتازان عرصه سیاست بودند اما تبعات فشار اقتصادی دوران جنگ و انزوا، دامن کشور را رها نکرده بود و‌روزهای سخت و‌پیش‌بینی نشده‌ای در راه بود.

دولت برای جبران مشکل، محدودیتی برای چاپ پول بدون‌ پشتوانه از سوی بانک مرکزی وقت آلمان (رایش‌ بانک) قائل نبود زیرا بانک مرکزی غیرمستقل و وابسته به دولت به خود اجازه می‌داد که در بازار دخالت کند در نتیجه با هدف افزایش توان رقابتی صادرات دست به تضعیف پول ملی زد، این باعث بروز تورم بزرگ طی سال‌های ۲۹۲۱ تا ۱۹۲۳ در آلمان و فروپاشی اقتصادی شد.

خوش‌بینی مردم و سیاستمدارانی که به صلح پس از جنگ امید بسته بودند به ناامیدی مطلق انجامید و تازه معلوم شد که تبعات هزینه‌های سنگین مخاصمه و ورود به جنگ چیزی نیست که به صرف پایان جنگ خاتمه یابد‌.

متفقین هم فشار اقتصادی بر آلمان را تداوم دادند و برخی‌چون فرانسه قسمت‌هایی از خاک آلمان (روهر) را اشغال کردند و هیچ محدودیتی را علیه اقتصاد آلمان دریغ نکردند.

غرور آلمانی زیربار فشار اقتصادی، جریحه‌دار شده بود. پول ملی اسبابِ‌ساخت‌بادبادک یا سوخت اجاق شده بود و سیاستمدارانی که از صلح سخن می‌گفتند، خائنین به وطن معرفی شدند.

سیاست تعامل، حالا «اصرار بر عملی احمقانه و بزدلانه» تلقی می‌شد و بحران اقتصادی هم هدیه آسمانی که حزب نازی، نشانه دیگری از همراهی خداوند برای بیداری مردم آلمان تلقی می‌کرد.

بحران مالی ۱۹۲۳ و این باور عمومی چنان موازی هم حرکت کردند که برنده انتخابات سال ۱۹۳۲ حزبی بود که در انتخابات۱۹۲۸ کمتر از ۳ درصد آرا را بدست آورده بود و پس از پیروزی ۱۹۳۲ با نام رهبر خود آدولف هیتلر به حزب اول آلمان تبدیل شد.

آدولف هیتلر، حالا می‌توانست سرش را بالا بگیرد و هم بی‌کفایتی سیاستمداران اهل تعامل را به رخ بکشاند و هم جسورتر شدن بریتانیا و فرانسه را، در نتیجه بار دیگر، جنگ و رویارویی التیام‌بخش غرور لگدمال شده معرفی شد و جنگ دوم جهانی رقم خورد تا ویرانی آلمان کامل‌تر شود.

درس این دوره سخت برای سیاستمداران میانه‌رو و اهل تعامل جهان که پس از بحرانی داخلی و خارجی‌ به دولت مستعجلی می‌رسند این بود که قدرت ویران‌کننده و در کمینِ شرایط شکننده اقتصادی و اجتماعی را در مسیر جراحی‌های بزرگ اقتصادی فراموش نکنند.
درس ملت‌ها از این ماجرا این بود که با مشاهده کُندی بهبود شرایط اقتصادی پس از بحران‌خارجی به صرافت و توهم کارآ بودن مخاصمه و ماجراجویی دوباره نیفتند.

اقتصاد آلمان نیز در آن ماجرا آموخت که همواره مانع دخالت دولت و بانک مرکزی در بازار شود و در این راه چنان سخت بگیرد که اصطلاح « وسواس اقتصاد آلمانی» بر سرزبان‌ها بیفتد.

اروپا نیز( برخلاف آمریکا) البته از این ماجرا درس گرفت و آن این بود که فشار را بر طرف ضعیف ماجرا آنچنان سخت نکند که نتیجه آن به حاشیه رفتن میانه‌روها و بر آمدن تندروها شود.

شرح عکس: وضعیت پول ملی آلمان در بحران ۱۹۲۳
@sahandiranmehr

سرنوشت ایران و دو گونه قدرت

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

✅ مایکل_مان جامعه‌شناس انگلیسی-آمریکایی و کمتر شناخته‌شده در ایران، در مقاله «قدرت خودمختار حکومت: منشأها، سازوکارها و نتایج» (1984) به حکومت و قدرت می‌پردازد. حکومت در نظر او مجموعه‌ای از نهادها و کارکنان مبتنی بر تقسیم کار است که تمرکز دارد و قدرت و روابط سیاسی را از مرکزیتی به سمت بیرون بازتاب می‌دهد تا محدوده سرزمینی مشخصی را که بر آن اعمال قدرت می‌کند پوشش دهد و هم‌زمان انحصار اعمال قواعد الزام‌آور و ابزارهای اعمال خشونت را نیز دارد.

✅ حکومت با تعریف فوق دو نوع قدرت دارد: #قدرت_استبدادی و #قدرت_زیرساختی. قدرت استبدادی آن نوعی از قدرت است که حاکمان بدون مذاکره متداول‌شده و نهادینه‌شده با گروه‌های جامعه مدنی اعمال می‌کنند؛ و شکل متداول اعمال قدرت در تاریخ است. قدرت زیرساختی ظرفیت حکومت برای کسب نفوذ در جامعه و اعمال قدرت سیاسی از طریق مذاکره با جامعه است. قدرت استبدادی «بَر» جامعه و قدرت زیرساختی «از طریق» جامعه اعمال می‌شود. قدرت زیرساختی مستلزم روابط همکارانه میان شهروندان و حکومت است اما قدرت استبدادی را حاکمان با زور و خشونت اعمال می‌کنند.

✅ حکومتی که قدرت زیرساختی داشته باشد خدمات لازم برای حفظ نظم، کسب رضایت، مشروعیت و فراهم کردن شرایط پیشرفت اقتصادی را در سراسر سرزمین خودش ارائه می‌کند؛ اما حکومت فاقد قدرت زیرساختی، هر چه بیشتر بر نیروی خشونت و اعمال قدرت استبدادی متمرکز شده و نیازمند آن می‌شود.

✅ مایکل مان بر اساس قوت یا ضعف دو نوع قدرت، چهار نوع حکومت را از هم متمایز می‌کند. امپریالیستی، فئودالی، بوروکراتیک و اقتدارگرا. حکومت‌های امپریالیستی و فئودالی قدرت زیرساختی اندکی دارند، اما اولی قدرت اسبتدادی‌اش زیاد و دومی کم است. حکومت‌های بوروکراتیک (دموکراسی‌های توسعه‌یافته امروزین در آلمان، فرانسه، سوئد و ...) و اقتدارگرا هر دو قدرت زیرساختی زیادی دارند، اما اولی قدرت استبدادی‌اش اندک و دومی زیاد است. حکومت فئودالی ضعیف‌ترین دولت از نظر هر دو نوع قدرت و حکومت اقتدارگرا (نظیر حکومت هیتلر در آلمان، شوروی سابق و چین امروز) از هر دو نوع قدرت غنی است.

✅ مایکل مان نشان می‌دهد که حکومت‌ها در طول تاریخ از طریق ایجاد دستگاه اداری، توسعه سواد که مردم را قادر می‌سازد فرمان‌های حکومت را بخوانند و یاد بگیرند، ضرب سکه و وضع نظام‌های سنجش و تضمین ارزشمندی آن‌ها، و توسعه امکانات ارتباطی و حمل و نقل، قدرت زیرساختی را افزایش داده‌ و چهار کارکرد را انجام می‌دهند: حفظ نظم داخلی؛ دفاع و حمله؛ نگهداری زیرساخت‌های ارتباطی نظیر راه‌ها، رودخانه‌ها، پول؛ و بازتوزیع اقتصادی بین گروه‌های مختلف جامعه.

⭕️ نتیجه‌گیری برای ایران

✅ نظریه مایکل مان در کتب متعدد او بسط یافته و نتایج متعددی دارد، اما برای تحلیل شرایط قدرت در ایران و آینده آن گفتنی‌های بسیار دارد.

✅ حکومت‌ها به میزانی که از قدرت زیرساختی‌شان کاسته شود (قدرت مذاکره با جامعه، تصمیم‌گیری با کمک جامعه و اعمال تصمیم از طریق نظام اداری منسجم)، نیازشان به اعمال قدرت سرکوبگر استبدادی علیه جامعه بیشتر می‌شود و همین منشأ تنش و بی‌ثباتی سیاسی به علاوه زوال اجتماعی-اقتصادی می‌شود.

✅ حکومت‌ها ترکیبی از دو قدرت را اعمال می‌کنند، اما حکومت کارآمد و مؤثر عمدتاً بر مبنای قدرت زیرساختی که توسعه‌آفرین، مولد رضایت اجتماعی و مشروعیت است عمل می‌کند. مسأله حکومت در ایران این است که ترکیبی از تصلُّب و تجمیع قدرت در دست گروه‌های معدود و خاص، فساد برآمده از انحصارات و تسخیر سیاست در خدمت منافع خاص، ضعف فزاینده نظام اداری منجر به سیاست‌گذاری نادرست و فشار فزاینده تحریم‌ها و سیاست خارجی پرتنش، به طرز رو به افزایشی، قدرت زیرساختی حکومت را می‌فرساید.

✅ فرسایش قدرت زیرساختی و ناتوانی در حفظ کارکردهای اصلی حکومت (با نشانه‌های: سقوط ارزش پول ملی، افزایش شدید نابرابری و ضعف در کارکرد زمینه‌سازی خلق ثروت و بازتوزیع عادلانه آن، اعمال قانون، و توانایی نگهداری توسعه ابزارهای ارتباطی) نیاز حکومت به استفاده روزافزون از قدرت استبدادی را افزایش می‌دهد. اعمال خشونت فزاینده (از تلاش برای فیلترینگ تا سرکوب و برخورد با فعالان اجتماعی) محصول افول قدرت زیرساختی است.

✅ آینده ایران و حرکت به سمت یکی از چهار نوع حکومت فئودالی، امپریالیستی، بوروکراتیک یا اقتدارگرا در گرو میزان نسبی قدرت زیرساختی و قدرت استبدادی است. هر آن‌چه حکومت و جامعه را از بسط قدرت زیرساختی بازدارد و ضرورت اعمال قدرت استبدادی را افزون کند، آینده همه ما را نابود خواهد کرد. حاکمان از این زاویه به آینده بنگرند: قدرت «بر» جامعه يا قدرت «از طريق» جامعه؟

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

@fazeli_mohammad

روایتی غیرکلیشه‌ای از هشت سال جنگ

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

✅ «هاشمی رفسنجانی در جمع مسئولان کشور در توجیه پذیرش قطعنامه گفته بود: کل درآمد ما در سال حدود 200 میلیارد تومان است. درآمد واقعی ما خیلی نیست. یک مقدار از نفت می‌گیریم که این درآمد نیست، خوردن ذخایر است و یک مقدار از مالیات می‌گیریم. عمده‌ی مالیات هم از جاهایی است که واقعاً مالیات نیست یا از کارمندهای دولت می‌گیریم که باید با دست دیگری به آن‌ها بدهیم و یا از شرکت‌های دولتی می‌گیریم که مال خود دولت است و اصلاً درآمد حساب نمی‌شود. آن وقت این مبلغ را بیش از نصفش را باید بدهیم برای جنگ. برای کل کشور یعنی 50 میلیون نفر جمعیت و برای این همه کسری و مشکلات 100 میلیارد تومان. ارز هم از این بدتر. اگر ریال بود می‌توانستیم با استقراض و با هر مشکلی تهیه کنیم برای یک مدت محدودی و با تحمیل تورم. اما ارز هم نمی‌توانیم استقراض کنیم.» (ص. 440)

✅ می‌خواهم درباره کتابی بنویسم که اکثریت ایرانیان با خواندن آن روایت و شناختی متفاوت از جنگ تحمیلی هشت ساله عراق علیه ایران به دست می‌آورند. کتابی که اگرچه درباره تاریخ جنگی است که سی‌ودو سال پیش پایان یافت اما تا به امروز تاریخ ایران را تحت تأثیر قرار داده و کماکان چنین نقشی ایفا خواهد کرد.

✅ اکثر ایرانیان روایتی رسمی و کلیشه‌ای از هشت سال جنگ تحمیل‌شده بر ایران شنیده‌اند. جعفر شیرعلی‌نیا (متولد 1357)، مورخ پرسابقه جنگ، روایتی واقع‌بینانه از جنگ ایران و عراق ارائه می‌کند. روایتی که در آن پیروزی‌ها و شکست‌ها توأمان ارائه شده‌اند؛ تلخی‌های جنگ از صفحات تاریخ زدوده و خسارات آن نادیده گرفته نشده‌اند.

✅ «دائره‌المعارف مصور تاریخ جنگ ایران و عراق» که چاپ اول آن سال 1392 در 632 صفحه منتشر شده، بیشتر بر اسناد مکتوب، و کمتر بر مصاحبه‌های محققانه نویسنده با مقامات، و استفاده مبتنی بر راستی‌آزمایی خاطرات افراد حاضر در جنگ نوشته شده است. جعفر شیرعلی‌نیا فقط به روایت ایرانی از جنگ اکتفا نمی‌کند بلکه جنگ را از زاویه عراق، مقامات سایر کشور و سازمان‌های بین‌المللی نیز روایت می‌کند.

✅ کتاب شامل ده فصل است که از سابقه اختلافات ایران و عراق شروع می‌شود، با برافروخته شدن آتش جنگ دنبال شده، ایران در مسیر پیروزی را تشریح می‌کند، به فرسایشی شدن جنگ می‌رسد، گشوده شدن جبهه‌های جدید، توقف در مسیر جنگ، بحران در خلیج فارس و حرکت به سمت آتش‌بس را تشریح می‌کند.

✅ کتاب حاوی تعداد زیادی تصاویر خاطره‌انگیز، تلخ، شیرین، دردناک و غرورآمیز از سال‌های جنگ و جبهه‌هاست. جداولی حاوی اطلاعات اقتصادی، درباره تجهیزات نظامی، شهدای جنگ و ... در کتاب گنجانده شده که هر کدام می‌تواند موضوع مباحثه اجتماعی و سیاسی بسیار باشد.

✅ جعفر شیرعلی‌نیا نویسنده کانال «عکس‌ها و نکته‌های تاریخی» در اینستاگرام و کانال «نکته‌های تاریخی» (@jafarshiralinia) در تلگرام است.

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)
@fazeli_mohammad

https://www.instagram.com/p/CFRDxgDJ5_s/?igshid=gw2sc5g00ywg

من و مرتضی و گوسفند و قیمت تخم‌مرغ

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

✅ تخم مرغ یا قیمت‌اش دوباره تو گلوی اقتصاد ایران گیر کرده‌اند. بحث نظارت، مداخله دولت و حتماً بگیر و ببند دوباره شروع می‌شود. البته تخم مرغ نماد و نشانه است، کره، خودرو، لوازم خانگی و ... هم از این مباحث دارند. من اقتصاددان نیستم که تحلیل اقتصادی کنم اما چیزی یادم افتاد که شاید به تشریح مسأله و سیاست‌گذاری کمک کند.

✅ من در هفت سال گذشته از دوستی به نام آقا مرتضی که در حاشیه تهران گوسفند پرورش می‌دهد و خودش هم قصابی می‌کند، به مناسبتی هر سال یک گوسفند می‌خرم. قیمت گوسفند زنده هر سال نسبت به سال قبل بالاتر می‌رفت. گوسفند زنده را پارسال از مرتضی کیلویی 48 هزار تومان خریدم و انتظار داشتم با تورمی که در یک سال گذشته پیش آمده، گوسفند به کیلویی حداقل شصت هزار تومان رسیده باشد.

✅ یکی دو روز مانده به موعد هر سال به مرتضی تلفن کردم و با تعجب تمام شنیدم که گوسفند را کیلویی 47 هزار تومان می‌فروشد. پرسیدم یعنی تورم هیچ اثری روی قیمت گوسفند زنده نگذاشته است؟ گفت: امسال کرونا باعث شده مصرف گوشت در رستوران‌ها، مراسم عزا و عروسی و حتی قربانی کردن برای مراسم مذهبی کاهش یابد. صادرات گوسفند هم ممنوع شده یا به دلیل کرونا رونق ندارد، در نتیجه قیمت نسبت به پارسال هیچ تغییری نکرده است.

✅ روزی که گوشت گوسفند را از مرتضی تحویل گرفتم، پدرم پرسید کیلویی چند خریدی؟ گفتم 47 هزار تومان، گفت این‌جا (شهرستان فراهان اراک) هم همین قیمت و حدود 43 هزار تومان است. آن‌جا هم همین سازوکار کرونا، کاهش صادرات و ... بود و قیمت هیچ تغییری نسبت به پارسال نداشت و کاهش هم یافته بود.

⭕️ سؤال

✅ آیا از پارسال تا امسال دولت نظارت خاصی بر قیمت گوسفند انجام داده که سبب شده بود قیمت افزایش نیابد؟ آیا دولت مداخله‌ای در بازار کرده بود؟ دولت حتی تخصیص ارز 4200 تومانی به گوشت وارداتی را هم متوقف کرده بود. چرا قیمت گوسفند زنده از پارسال تا آن روز که من خریدم برخلاف همه هفت سال گذشته‌اش تغییری نکرده بود؟ فکر می‌کنم پاسخ عرضه و تقاضاست؛ نه نظارت یا مداخله دولت در بازار.

✅ عرضه گوشت احتمالاً به دلیل ماهیت کالایی نظیر گوسفند زنده ثابت مانده یا حتی به دلیل زاد و ولد گوسفندان بیشتر شده؛ و تقاضای گوشت به دلیل کرونا و کاهش صادرات کاهش یافته است. گوسفند کالای سرمایه‌ای مثل خودرو یا طلا هم نیست که بتوان از آن برای ذخیره کردن و حفظ ارزش پول استفاده کرد، پس تقاضای آن دچار شوک‌های قیمت خودرو و طلا نمی‌شود.

✅ قیمت گوسفند هم احتمالاً در درازمدت چنین نمی‌ماند و تورم قیمت علوفه و سایر نهاده‌های لازم برای تولید گوسفند زنده و ثابت ماندن قیمت گوسفند، سبب غیراقتصادی شدن تولید گوسفند و خروج سرمایه‌ها از این بخش می‌شود و با کاهش عرضه، قیمت هم افزایش می‌یابد.

✅ فکر می‌کنم قیمت کره، خودرو، لوازم خانگی، مسکن و ... هم کم‌وبیش با همین سازوکار قابل توضیح است.

✅ این‌که از دولت و دولتیان خواسته شود مداخله کنند (جلسه تشکیل دهند و تصمیم بگیرند) بعید است دردی دوا کند. بهتر است بپرسیم «چه شد/شده/می‌شود که تولید و تجارت تخم‌مرغ، کره، مسکن، و ... کاهش یافته، برخی از آن‌ها نقش سرمایه‌ای یافته‌اند و حافظ ارزش پول شده‌اند، و جامعه به این روز افتاده است؟»

✅ والّا به عقل من و مرتضی و گوسفند مقتول و مرغِ و تخم‌مرغِ همین قدر می‌رسید که سؤال اصلی درباره تقویت نظارت، تصمیم عاجل دولت و ... نیست، سازوکارهای منجر به تولید و تجارت را باید پایید، سازوکار مؤثر بر بی‌ثباتی تولید، محدود شدن تجارت خارجی، تحریم، سقوط ارزش پول، انتظارات تورمی مصرف‌کننده و...؛

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

@fazeli_mohammad

چرا قیمت‌ها این جوری شده؟

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

✅ نرخ تورم بالا رفته، قیمت ارز، مسکن، طلا و ... افزایش یافته و کار به مناقشه بر سر قیمت تخم مرغ هم رسیده است. چرا اقتصاد این گونه شده است؟ نظر مردم درباره این وضعیت اقتصادی چیست؟

✅ پرسشنامه مختصری برای سنجش دیدگاه مردم به این وضعیت تهیه شده است. پاسخ‌گویی به آن بیش از سه چهار دقیقه وقت شما را نمی‌گیرد. سپاس‌گزار می‌شوم اگر دقایقی از وقت خود را برای پاسخ دادن به این پرسشنامه اختصاص داده و آن‌را برای دیگران هم ارسال کنید تا پاسخ دهند.

✅ نتایج هم در کانال (دغدغه ایران @fazeli_mohammad، متعلق به محمد فاضلی) منتشر می‌شود.

لینک پرسشنامه:

https://panel.porsall.com/Poll/Show/49d87222137f44f

(اگر می‌پسندید برای دیگران ارسال کنید.)

@fazeli_mohammad

«حفظیات بی‌مسئولیت» توهم است

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

✅ رؤسای هفت انجمن علمی علوم اجتماعی نامه‌ای به وزیر آموزش و پرورش نوشته‌اند و به مجاز شدن استخدام دانش‌آموختگان سطح 2 و 3 حوزه علمیه برای دبیری تاریخ و علوم اجتماعی اعتراض کرده‌اند. «چرا کسانی فکر می‌کنند قرار دادن دانش‌آموختگان رشته‌های غیرمرتبط – از جمله سطح 2 و 3 حوزه علمیه – در جایگاه تدریس تاریخ و علوم اجتماعی درست است؟» یک پاسخ، کاملاً روشن، صریح و مؤثر است: رابطه قدرت. کسانی به پشتوانه قدرت به علم و تخصص توجه نمی‌کنند؛ اما ریشه دیگری هم دارد و فقط رابطه قدرت نیست.

✅ قدرت از ترس آبرویش، مدعی نشاندن آدم‌های غیرمتخصص هر سطحی از علوم حوزوی به جای پرستار، پزشک، مهندس، برنامه‌نویس و ... نمی‌شود. قدرت می‌داند که افکار عمومی را نمی‌شود برای نشاندن غیرمتخصصان در جای پزشک و مهندس توجیه کرد، اما فکر می‌کند متخصص علوم دینی می‌تواند تاریخ و علوم اجتماعی هم تدریس کند، و به این ترتیب هر دو تخصص علوم دینی و علوم اجتماعی و تاریخ را کم‌اعتبار می‌کند. چرا؟

✅ یک. یک کلمه حداقل از دوره دبیرستان در ذهن دانش‌آموزان می‌کنند: «حفظیات». هر دانش‌آموزی که درس نمی‌خواند، حال و حوصله ریاضی و فیزیک نداشت، صرف‌نظر از این‌که چه قابلیتی داشت، می‌گفتند «برود حفظیات بخواند.» ادبیات، تاریخ، جغرافیا، دینی، فلسفه، اقتصاد و علوم انسانی و اجتماعی را یک‌جا با این کلمه مزخرف «حفظیات» جمع می‌بستند و یک‌کاسه داخل گونی‌ای می‌ریختند که می‌شد روی دوش هر غیرمتخصصی گذاشت.

✅ مورخ، جامعه‌شناس، فیلسوف، اقتصاددان‌ (یک کم کمتر چون با ریاضیات هم سروکار دارند)،‌ عالم علوم سیاسی، مردم‌شناس، ادیب، جغرافی‌دان و ... همه انگار حافظه‌اند، ذخائر حفظیات که از سر ناتوانی در علوم دیگر، چون نمی‌توانسته‌اند ریاضی یاد بگیرند، زیست‌شناسی و آناتومی و فیزیولوژی بفمند، سر از حفظیات درآورده‌اند.  

✅ از پیرمرد روستایی پرسیده بودند فلانی – از بستگانش - چه رشته‌ای می‌خواند، با بی‌میلی گفته بود «نمی‌دونوم، میگن عنقول و منقول می‌خونه.» (الهیات در دانشگاه تهران «معقول و منقول» نامیده می‌شد. معقول (فلسفه و حکمت) و منقول (فقه) را شامل می‌شد.)‌ برخی تصورشان درباره علوم انسانی و اجتماعی همین قدر ساده‌انگارانه است.

✅ دو. مهندس ساختمان اگر اشتباه کند، مسئولیت‌ دارد؛ یک نفر می‌میرد یا چهار نفر زیر آوار می‌مانند؛ اما برخی در این فکرند که علوم انسانی و اجتماعی هیچ مسئولیتی ندارد؛ تاریخ را هر جور دلت خواست درس بده، هر چه دل تنگت می‌خواهد به اسم علوم اجتماعی بگو، فلسفه هم که متر و معیار ندارد، چه اهمیتی دارد و چه مسئولیتی؟

✅ واژه «حفظیات» گمراه‌کننده است. جامعه‌شناسان، مورخان، روان‌شناسان و بقیه علوم اجتماعی و انسانی که حتماً در گام‌های بعدی سراغ‌شان می‌روند، چیزی حفظ نمی‌کنند، اگر هم ادیبان یا بقیه اصحاب علوم انسانی و اجتماعی چیزی حفظ کنند، به جهت «حفظیات» بودن این علوم و دانش‌ها نیست. اشتباه به عرض رسانده‌اند. این‌ها هم مثل بقیه علوم عرصه خلاقیت، تحلیل، مفهوم‌سازی، مدل‌سازی، پژوهش بی‌طرفانه، اخلاق علمی، تحلیل پیچیدگی و کار تجربی روش‌مند مبتنی بر آزمایش، مشاهده، تاریخ‌پژوهی و گردآوری دقیق داده و تولید اطلاعات است.

✅ علوم انسانی و اجتماعی هم مسئولیت دارند، مسئولیت تمدنی دارند. هویت، تاریخ، عقل معاش و تدبیر سیاسی، توسعه، نظام‌سازی برای اداره حکومت، کرامت انسانی، اخلاق، آسیب‌های جامعه انسانی، معناسازی، و تدوین سازوکارهای اداره جوامع با این علوم است. تهی کردن این علوم، تهی کردن جامعه و عاقبت توسعه‌نیافتگی است

✅ شما شاید نمی‌شناسید، ولی ما دیده‌ایم که مغزهای علوم انسانی و اجتماعی جهان و ایران، اندازه بزرگان ریاضیات، پزشکی و مهندسی زحمت کشیده‌اند، خلاقیت داشته‌اند، برخی جهان را تکان داده‌اند، چیزی هم حفظ نمی‌کرده‌اند. باور کنید فیلسوف، جامعه‌شناس، مورخ، اقتصاددان، روان‌شناس، روانکاو، استراتژیست سیاسی و بین‌المللی شدن، که کار علوم انسانی و اجتماعی است، آسان نیست، به اندازه بقیه علوم تخصص، کوشش، تجربه، استعداد و هوش می‌خواهد؛ درست همان گونه که متخصص فقه، اصول، الهیات و اندیشمند دینی بزرگ شدن به هوش، سخت‌کوشی، خلاقیت و حتی وارستگی نیاز دارد. علوم انسانی و اجتماعی «حفظیات بی‌مسئولیت» نیستند.

 (اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

@fazeli_mohammad

شجریان، زاده تاریخ

محمد فاضلی - عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

قله‌های تاریخ هنر و فرهنگ دست به دست هم می‌دهند تا خواننده‌ای بشود محمدرضا شجریان.

مولانا، حافظ، سعدی، سایه و مهدی اخوان ثالث و... باید سروده باشند؛ پایور، محجوبی، لطفی، علیزاده، شهناز، نی داود، کلهر، مشکاتیان و... باید ساخته و نواخته باشند؛ و زمانه باید چنان پرفراز و نشیب باشد که هوشمند مرد راه، ادراکش از تلخ و شیرین روزگار را به قالب الحان بریزد و جلوه کند، تا شجریان تاریخی زاده شود.

زمانه باید صد سال به حال و هوای مرغ سحر معنا بدهد تا خواننده‌اش آن معنا را بر فراز تاریخ، زمزمه کند، فریاد بکشد و دل و دماغ آدمیان را به سرزمین آزادی بکشاند.

دینداری و مظاهرش باید محل مناقشه شوند تا ربّنا به سیاست آغشته شود؛ و موسیقی رنگ اعتراض بگیرد تا معنا از زیبایی موسیقایی و دینداری فراتر رود.

زمانه باید تفنگ به دست بگیرد.وخواننده بخواند «تفنگت را زمین بگذار» تا موسیقی رنگ و رِنگِ ضدخشونت بگیرد و کارکرد هنر با آزادگی در هم آمیزد.

و این گونه هزاردستان تاریخی زاده می‌شود، ایستاده بر قله‌ها، و موسیقی «بیداد» می‌کند، خواننده «در خیال» آدمیان «سرو چمان»ی می‌شود که قصه‌های «دل مجنون» روایت می‌کند، «سرّ عشق» می‌گوید و آوازش گاه به گاه، از سه گاه تا راست پنجگاه، «چشمه نوش» می‌شود و صدایش روح الارواح برای خسته دلانی که سودای آن دارند تا «دل شدگان» باشند.

شجریان این گونه بر شانه غول‌ها، زاده تاریخ، هشتاد ساله می‌شود، اگرچه بسیار پیش از آن بر صحنه تاریخ هنر و جامعه ماندگار شده بود.

خدایش عزت، سلامت و رحمت عطا کند.

#دغدغه_ایران، #محمدرضا_شجریان، #موسیقی_ایرانی
.
(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

@fazeli_mohammad

https://www.instagram.com/p/CFcUO4Jpz42/?igshid=1mqf7tx0eo093

خداحافظ بابا لِنگ دِراز عزیز

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

✅ نسبت ما بچه‌های مدرسه که حالا هزاران نفر هستیم با شما بی‌شباهت با نسبت جودی آبوت و بابا لنگ درازش نیست. من هیچ وقت در همه سی‌ودو سالی که شما بر زندگی‌ام اثر گذاشتید و تا آخر عمر با من خواهید ماند، شما را ندیدم، و از بقیه هم‌کلاس‌ها نیز نشنیدم که شما را دیده باشند. می‌دانید چرا دوست دارم شما را بابا لنگ دراز بخوانم؟

✅ راستی بابا لنگ دراز، تابستان هزار و سیصد و شصت و هفت را یادتان هست؟ خبر آمد که در شهر مدرسه‌ای راه‌اندازی می‌شود شبانه‌روزی، امتحان ورودی دارد، دانش‌آموزان زرنگ را از سراسر استان می‌پذیرد و بچه‌های روستایی و شهرستانی را به خرج مدرسه خوابگاه می‌دهند. سال اول نود نفر برگزیده شدند و من هم بین آن‌ها بودم. روستایی و شهرستانی هم زیاد؛ و قولت هم قول بود، خوابگاه، غذا و بقیه امکانات فراهم شده بود.

✅ من هیچ وقت بابا لنگ درازی که مدرسه را ساخته و مخارجش را تأمین می‌کرد، ندیدم، بقیه هم ندیده بودند. برخی از جمع ما اگر در مدرسه شما جمع نمی‌شدیم معلوم نبود راهی به دانشگاه و سرنوشت امروز می‌داشتیم. همه جور استعدادی گرد هم آمده بودند، نخبه ریاضی هم بین ما بود، رسول و اشکان را که سؤال المپیاد حل می‌کردند، همه جودی آبوت‌های تازه ریش و سبیل درآورده مدرسه هنوز یادشان هست!!

✅ بابا لنگ دراز، سیاست جداسازی بچه زرنگ‌ها از بقیه حتماً مشکلاتی دارد، اما مدرسه شما باعث شد ما شاگرد معلمان افسانه‌ای مثل آقا معلم هندسه و آقا معلم فارسی شویم. شاید الان که می‌نویسم سه نفری پیش هم نشسته‌اید و به حاصل کارتان می‌نگرید؛ اگر دیدی‌شان سلام ما را برسان.

✅ چهار سال از تابستان شصت‌وهفت گذشت و تا به آن‌جا که یاد می‌آورم نودونه درصد مدرسه‌ای که شما ساخته بودی در کنکور قبول شدند. ورودی‌های شصت‌وهفت را اغلب می‌شناسم، سری میان سرها درآوردند، مدرسه‌ای که شما ساختی به ثمر نشسته بود. شما قبل از رفتن حتماً احوال مدرسه‌ای که ساختی را پرسیده‌ای، فارغ‌التحصیلانش قریب سه هزار نفر شده است. شما بابا لنگ دراز هیچ‌گاه ندیده ما هستی که نمی‌دانم چند نفرمان بالاخره توانستیم کسی را که راه زندگی‌مان را تغییر داد از نزدیک ببینیم.

✅ بابا لنگ دراز عزیز، جمعه چهار مهر هزار و سیصد و نودونه، مثل همان سی و دو سال پیش، خبر آمد که یکی دو روز قبل، درست مصادف با روزهای اول مهری که سی‌ودو سال پیش مدرسه «نمونه حاج محمدرضا کاظمی» را به جودی آبوت‌ها هدیه کردی، از این دنیا رفته‌ای. خداحافظ بابا لنگ دراز عزیز؛ مطمئن باش بچه‌های مدرسه نمونه حاج محمدرضا کاظمی شهر اراک برای همیشه به یادت خواهند ماند.
-----
تقدیم به روح حاج محمدرضا کاظمی، خَیِّر مدرسه‌ساز؛ و همه کسانی که از ثروت، آبرو، جان و همه داشته‌های خود برای ساختن ایرانی آباد و آزاد مایه گذاشته‌اند.
----
(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

@fazeli_mohammad

https://www.instagram.com/p/CFpQdrXJYLO/?igshid=1me4tidsp7207

🔳⭕️ ما ایرانیان، کجا و چرا شکست خوردیم؟

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

«تا وقتی کسی نپذیرد که بله، من مشکلی دارم، هیچ پیشرفتی برای حل مشکل وجود نخواهد داشت.» و در سطح ملی یعنی: «توافق همگانی درباره وضعیت بحرانی کشور.» این دو جمله طلایی از دایموند در کتاب «آشوب: نقاط عطف برای کشورهای بحران‌زده» بود که برای‌تان نوشتم تا در مورد یک مشکل صحبت کنم شاید به این آستانه برسیم که بله! ما مشکلی داریم!

⭕️ مسأله کیک در ایران چیست؟
ما در بحرانیم: ارزش پول ملی با شیب تند سقوط می‌کند، خط فقر و درصد فقرا بالا می‌رود؛ بیکاری، دو رقمی مثبت و تورم دو رقمی منفی است. این بحران ریشه در شکست بسیار بزرگ‌تری دارد که من نام آن‌را «مساله کیک» گذاشته‌ام.

جوامع با ترکیبی بهینه از «تولید» و «توزیع» بقا و ارتقا می‌یابند. برای مثال، جامعه‌ای را در نظر بگیرید که فقط کشاورزی می‌کنند؛ حکومت هم از کشاورزی مالیات می‌گیرد و بین سالمندان و ازکارافتادگان (که نمی‌توانند «تولید» کنند)، نیروهای نظامی برای دفاع و دستگاه اداری برای حفظ نظم و خدمات عمومی «توزیع» می‌کند.

داستان کیک چیست؟ یک بار ما در جستجوی درست کردن کیک بزرگتری هستیم (تولید) و یک بار هم این است که در جستجوی سهم بزرگ‌تری از کیک موجود (توزیع) هستیم.

هر جامعه‌ای درگیر مناقشه‌ای است بین گروه‌هایی که سعی می‌کنند سهم بیشتری از «توزیع» را صاحب شوند. مَنسِر اولسون اقتصاددان این‌ها را «اتئلاف‌های توزیعی» می‌خواند؛ گروه‌هایی که ابایی ندارند از ایجاد قواعدی که منافع خودشان را حداکثر می‌کند، اما درآمد کل جامعه را کاهش می‌دهد.

مناقشه در جامعه اولویت‌دهنده «توزیع» بر «تولید» بالا می‌گیرد چون اگر الف بخواهد سهم بیشتری را صاحب شود، ناگزیر باید سهم ب کاهش یابد. «توزیع» از جنس همکاری نیست، بلکه از جنس تعارض است. مقدار دلارهای نفتی ثابت است و رسیدن سهم بیشتری به الف یعنی بقیه باید کمتر سهم ببرند. «الف» و «ب» اما برای تولید باید همکاری کنند و مثلاً الف چرم و ب زیره کفش بسازند و بفروشند؛ توزیع برد-باخت و تولید برد-برد است.

ما چند دهه است بیشتر «جامعه توزیعی نابرابر» بوده‌ایم، به نفع «ائتلاف‌های پرقدرت» و به زیان «فقرای کم‌توان»؛ توزیع نابرابر دلارهای نفتی، وام بانکی ارزان‌قیمت، آب و برق و گاز یارانه‌ای، و ...؛ گروه‌های پرقدرت تلاش می‌کنند حکومت و دولت را تسخیر کرده و قواعد توزیع را به نفع خود و به قیمت ناکارآمدی و فقر ملی تغییر دهند.

⭕️ بزرگ‌ترین شکست
بزرگ‌ترین شکست ما و حکومت‌مان – با مسئولیت بسیار بیشتر حکومت- این دو مساله است:

اول، توزیع کیک کوچک موجود اهمیت بیشتری دارد نسبت به تولید کیک بزرگ‌تر (قربانی کردن تولید در برابر توزیع).

دوم، همین کیک کوچک را هم خیلی خیلی بد تقسیم می‌کنیم (قربانی کردن فقرای کم‌توان و بدون تریبون در پای ائتلاف‌های قدرتمند).

ما با محدود کردن دایره مشارکت و تنش در سیاست خارجی، ایجاد انحصار، نظام ناکارآمد مجوزها، نظام چندنرخی و اخلال در نظام قیمت‌ها، وام‌های تکلیفی، سرکوب نرخ ارز به مدت چند دهه نه یکی دو سال و نه الان! جامعه توزیعی نابرابر خلق کرده‌ایم.

انحصار سیاسی، مولد فساد و رانت قدرت نابرابر و غیرپاسخ‌گوست؛ و تنش فزاینده مدام در سیاست خارجی مولد بی‌ثباتی، دشواری همکاری بین‌المللی و مانع توسعه تجارت مولد افزایش تولید است. بی‌ثباتی اقتصادی و هزینه‌های فزاینده مبادله، نابودگر تولیدکننده است. نابودی تولید یعنی کیک کوچک‌تر و کیک کوچک‌تر یعنی تشدید دعوا بر سر توزیع اندک منابع باقیمانده.

ما در ساختن جامعه تولیدی شکست خورده‌ایم و در سامان دادن توزیع هم کارنامه تیره است. حاکمان با کردارشان و ما مردمان با مطالبات‌مان، توزیع را بر تولید اولویت داده‌ایم؛ جامعه‌ای که مردمان و حاکمان (این‌ دومی خیلی بیشتر) به توزیع بیندیشند، مجلسیانش باید از نیاز به توزیع کمک معیشتی به شصت میلیون نفر سخن بگویند. ما به «ائتلاف‌های توزیعی» تقسیم شده‌ایم که به نسبت سهم‌مان از ظرفیت اعمال قدرت و خشونت، کیک را توزیع می‌کنیم.

شکست در گذار به جامعه تولیدی و وضع قواعد توزیع عادلانه را که بپذیریم، راهِ حل پدیدار می‌شود؛ و اگر نه، گذر از «توزیع ثروت» به «توزیع فقر» و سپس «توسعه خشونت» را بیشتر تجربه خواهیم کرد. توزیع عادلانه نه مساوی هم بدون تولید کفایت نمی‌کند، سهم نفت، دیگر برای خرید سه کیلو گیلاس هم کافی نیست. آری باید اعتراف کنیم که بله! ما مشکلی داريم!! ما شکست خورده‌ایم.

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

شبکه توسعه:
@I_D_Network
دغدغه ایران:
@fazeli_mohammad

شیرینی!! پُرمَلات یا کم‌مَلات؟

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

✅ نماینده‌ای گفته «شیرینی اگر پرملات باشد با رشوه یکی است اما اگر فردی یک جعبه شیرینی یا مبلغ 500 هزار تا 1 و 2 میلیون تومان پرداخت کند تنها شیرینی محسوب می‌شود، همان‌طور که شخصی به خانه کسی می‌رود و به اندازه بضاعت خود هدیه می‌دهد. اما اینکه افراد مبلغ‌های 100 یا 500 میلیون تومانی در ادارات رد و بدل می‌کنند، رشوه محسوب می‌شود. ما نمایندگان اگر خلاء قانونی مشاهده کنیم، حتما آن‌را اصلاح کرده تا قانون به درستی اجرا شود.»

✅ یادم هست وقتی کتاب «مقدمه‌ای بر سنجش فساد» (1386) را می‌نوشتم، در متون ذکر شده بود که سازمان ملل متحد به هنگام تدوین «کنوانسیون مبارزه با فساد» (که سال 2003 مصوب شد) با مشکل تعریف فساد مواجه شدند. فساد صورت‌های مختلف دارد و ارائه تعریفی جامع دشوار است. متخصصان راهبرد برشمردن مصادیق فساد و گونه‌های آن‌را انتخاب کرده بودند.

✅ انواع فساد نظیر رشوه، اختلاس، فساد خاکستری، سیاه، فساد یقه سفیدها، فساد کلان، فساد خرد، و اخّاذی در وصف گونه‌های فساد ذکر شده‌اند.

✅ از این به بعد «شیرینی کم‌ملات» و «شیرینی پُرمَلات» را هم می‌شود در ادبیات متخصصان مطالعات فساد گنجاند. این گونه مفاهیم تخصصی احتمالاً بخشی از تلاش برای بومی‌سازی علوم اجتماعی، علوم سیاسی و حکمرانی است.

✅ نکته مهم‌تر اما از این جمله نماینده محترم برمی‌آید: «ما نمایندگان اگر خلاء قانونی مشاهده کنیم، حتما آن‌را اصلاح کرده تا قانون به درستی اجرا شود.» تصور کنید قانونی را که خلاءهایش با این سطح از دانش بومی‌سازی شده درباره فساد پر شود. دانشی که فساد را عادی‌سازی و تئوریزه می‌کند.

✅ عجز و ناتوانی خاصی هم در این گفته نهفته است؛ ناتوانی از درک علت پدیده فساد، ابعادش، درمانش و از سویی ژست‌های ضدفساد که رنگ می‌بازند؛ و حالا می‌ماند عادی‌سازی فساد.

✅ سعدی بزرگ گفته است «تا مرد سخن نگفته باشد/عیب و هنرش نهفته باشد.» برخی مجلسیان این روزها همین که سخن می‌گویند...

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

@fazeli_mohammad

کوتاه کردن پاچه شلوار وقت دارد

محمد فاضلی - عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

✅ مردی شلواری خریده بود که پاچه های آن برایش بلند بود. به خانه که رسید به همسرش گفت شلوار را ده سانت کوتاه کند. همسرش مشغول کاری بود و گفت بگذار انجام می‌دهم. مرد دید امیدی به زن نیست، سراغ دخترش رفت و گفت دخترم این شلوار را ده سانت کوتاه کن. دختر نیز گفت حالا درس دارم، بگذار انجام می‌دهم.

✅ مرد دید از تنور این دو آبی گرم نمی‌شود، خودش دست به کار شد و ده سانت از طول شلوار برید. نیمه شب همسرش هم به یاد افتاد و بلند شد ده سانت دیگر کوتاه کرد. دختر بیچاره هم بی‌خبر از همه جا صبح زود قبل از سر کار رفتن پدر بلند شد و ده سانت هم او کوتاه کرد. مرد که موقع رفتن شلوار را پوشید، شلواری شده بود!!

✅ سیاست و سیاست‌گذاری هم عین شلواری می‌ماند که باید به موقع ده سانت از طولش کم کرد. این که هر کسی هر وقت یادش افتاد، بی‌خبر از سابقه، ده سانت کوتاه کند، نه سیاست است نه سیاستگذاری.

نتیجه

اول، در سیاست، شلوار بلندتر از قد خودتان نخرید.

دوم، اگر به هر دلیل خریدید، به موقع کوتاهش کنید.

سوم، سیاست و سیاست‌گذاری ماهی نیست که هر وقت از آب بگیرید تازه باشد، وقت دارد.

چهارم، کوتاه و بلند کردنش را فقط به یک عامل مشخص مسئول بسپارید.

پنج، اهمیت زمان در سیاست را جدی بگیرید؛ فرقی نمی‌کند سیاست اجتماعی، خارجی، داخلی، پولی، ارزی، بورسی، آبی، خاکی، بادی، سازی، شادی، هادی و... باشد. سیاست در بستر زمان معنا دارد.

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

@fazeli_mohammad

ابعاد بحران دناپلاس

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه‌ شهید بهشتی

✅ ظاهراً قرار است یک دستگاه خودروی دناپلاس به برخی نمایندگان مجلس تحویل شود، با قیمت 302 میلیون تومان (تقریباً نصف قیمت بازار) که با کسر اقساط سه ساله از حقوق‌شان، قیمت را بپردازند. ابعادی از این مسأله را بررسی کنیم.

⭕️ یک. اُفت سیاست‌ورزی در کشور به حد بحران در تحویل خودرو به نمایندگان، خود نشان‌دهنده وضعیت نابه‌هنجار و نابه‌سامان سیاسی است. گویی مجلس درگیر هیچ کار مهم‌تری نیست، الا قانون انتخاباتی که پیش‌تر درباره‌اش نوشته‌ام، دادن رانت قیر رایگان یا بستن و فیلتر کردن فضای مجازی که این‌ها خودش نشانه وضعیت بیمار است.

⭕️ دو. این‌که تکلیف حمل و نقل نماینده مجلس هنوز مشخص نیست، نشانه بیماری عمیق در نظام اداری است. قانون درخصوص این امر چه می‌گوید؟ اگر قانون تعیین کرده و باز خودرو می‌گیرند که قانون‌گریزی توسط قوه قانون‌گذاری است، و اگر مشخص نکرده و مسکوت است؛ هر دو نشان‌دهنده بیماری در سامان اداری و حقوقی است.

⭕️ سه. حساسیت مردم و رسانه‌ها به دریافت دناپلاس توسط نمایندگان، حداقل نتیجه دو عامل است: اول، شعارهای حداکثری نمایندگان پیش از انتخاب؛ دوم، فقیر شدن جامعه بر اثر ناکارآمدی، انباشت بحران‌ها و فرسایش ظرفیت‌های اقتصادی کشور. نمایندگان شعارهای حداکثری داده‌اند – از انقلابی‌گری تا ضدیت با اشرافی‌گری و وعده ساده‌زیستی و مردمی بودن – و حالا به اقتضای کارشان، مجبورند خودرو سوار شوند. آن هنگام که شعار حداکثری می‌دادند ملزومات کار یادشان نبود.

مسأله فقیر شدن جامعه که البته عامل مهم‌تری است. بحران اقتصادی و تورم، خودروی ششصد میلیون تومانی «ساخت داخل» را برای اکثریت جامعه به آرزویی دست‌نیافتنی مبدل کرده است. مردمی که شعارهای حداکثری درباره اخلاقی و ساده‌زیست بودن شنیده‌اند، تحمل دیدن نمایندگان در خودروی ششصد میلیونی را ندارند، بالاخص که اکثریت‌شان در انتخابات هم شرکت نکرده‌اند و احساس بیگانگی با نمایندگان هم دارند.

⭕️ چهار. نماینده بالاخره پیاده که نمی‌ماند، خودروی شخصی خودش را هم به‌کار نمی‌گیرد؛ اما کسانی هستند که خودرو خیلی گران‌تر از دناپلاس هم برای نماینده تهیه کنند: حامی انتخاباتی، مدیرانی در دستگاه‌های دولتی، پیمانکاران، پروژه‌بگیرها و ... . خسارت عواقب فسادآمیز برقراری این ارتباطات برای تأمین خودروی نمایندگان، خیلی بیشتر از هزینه تأمین خودرو طبق ضوابط مشخص و از محل هزینه عمومی است.

نتیجه‌گیری

✅ بحران دناپلاس نشان می‌دهد شعارهای تند و پوپولیستی زود فرومی‌پاشند؛ و فقیرتر شدن جامعه مردم را حساس، شکننده و پراضطراب و خشمگین کرده است. مردمان خشمگین، ناراضی از نابرابری و ناخرسند از آرزو شدن خواسته‌ها و مطالبات ساده‌شان – از جمله داشتن یک خودروی ساده داخلی – در دناپلاس که خود نوک کوه یخ مسائل حل‌نشده است بروز می‌کند، مسائلی نظیر: سیاستی که هنوز نه تکلیف‌اش را با شیوه و وسیله حمل و نقل نماینده و شعارهای مبتنی بر اخلاق حداکثری روشن کرده، ظرفیت پوپولیسم و عوام‌فریبی در آن بالاست، و نه راهکار ممانعت از هر روز فقیرتر و ناخرسندتر شدن ده‌ها میلیون انسان ایرانی پیش رو دارد. این مسأله‌ فقط شکل دناپلاس است اما با سرعت ماشین‌های مسابقات فرمول یک در حال وخیم شدن است.

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

@fazeli_mohammad

دعاگویان سلامت آقای ترامپ

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

✅ این‌که دونالد ترامپ در بیمارستان به علت بیماری کرونا بستری شده عجیب نیست، هر کسی از جمله رئیس‌جمهور هر کشوری ممکن است بیمار شود؛ اما این‌که کسانی در کشور ایران از میان مردمی که بیشترین خسارات به زندگی‌شان از دوران ریاست جمهوری ترامپ رسیده است دعاگویان برای او سلامتی آرزو کنند خیلی عجیب است. من از صبح کسانی را دیده‌ام که آرزو می‌کنند ترامپ سالم از بیمارستان مرخص شود.

✅ دسته اول دعاگویان ترامپ اغلب مردم عادی هستند که فکر می‌کنند اگرچه ریاست جمهوری ترامپ و بازگرداندن تحریم‌ها و فشار حداکثری خسارات وحشتناکی به اقتصاد ایران وارد کرده و زندگی برای مردم سخت شده، اما امیدی هم به اصلاح در داخل نیست و مگر فشارهای خارجی پنجره‌ای به اصلاحات اساسی اقتصادی، تجدیدنظر در شیوه‌های حکمرانی و بازگشتن از مسیرهای نادرست باز کند.

✅ دسته دوم دعاگویان سلامت آقای ترامپ کسانی هستند که فکر می‌کنند مرگ احتمالی او از کرونا، بخت پیروزی جو بایدن را افزایش می‌دهد، و گشایش در وضعیت اقتصادی و حتی اثر روانی این پیروزی، اوضاع دولت حسن روحانی را بهبود می‌دهد و این چیزی نیست که آن‌ها دوست داشته باشند.

✅ من فکر می‌کنم «تحریم و فشار سبب اصلاح در داخل نمی‌شود؛ بلکه اصلاح و بازنگری در داخل است که زمینه‌ساز ورود به فرایندی می‌شود که رفع تحریم و فشار می‌تواند در میان‌مدت و درازمدت نتیجه‌اش باشد.» بنابراین تعلق خاطری به هر دو گروه دعاگوی سلامت آقای ترامپ ندارم، و چون سرنوشت را در داخل جست‌وجو می‌کنم، مرگ و زندگی آقای ترامپ برایم مساوی است؛ اما این وضعیت یک سؤال بزرگ پیش روی حاکمان ما قرار می‌دهد.

✅ حاکمان نباید با خود بیندیشند که چه کرده‌اند تا دسته اول دعاگویان را به این نقطه رسانده‌اند که برای پیدایش گشایشی در زندگی امروز و چشم‌انداز آینده خود، به اعمال فشارهای دشمن‌شان امید ببندند؟ و باز نباید از خود بپرسند چه شده و مناقشه قدرت و منافع به کجا رسیده که دسته دوم دعاگویان سلامت ترامپ بیم آن دارند که نکند مرگ او به گشایش در احوال دولت مستقر و بهبود وجهه آن منجر شود؟

✅ کاش مؤسسه نظرسنجی داخلی معتبری نظر ایرانیان را درباره سلامت آقای ترامپ و انتخاب مجدد او به ریاست جمهوری می‌پرسید و تصویری از کمیت دو دسته دعاگویان پرزیدنت ایالات متحده آمریکا در ایران به دست می‌داد. تحلیل چنین داده‌ای نتایج جالبی خواهد داشت.

✅ مرگ و زندگی آقای ترامپ برای جهان مهم است، اما شیوه و معنای مهم‌ بودن آن برای ما ایرانیان، حاوی پرسش‌ها، راه‌های نرفته، بایدها و نقصان‌های بسیار است؛ این گویی مهم‌ترین مرگ و زندگی یک مقام خارجی است که تاریخ معاصر ما را به پرسش می‌گیرد.

⭕️ شما در کدام دسته هستید؟ دعاگویان مرگ ترامپ؟ آنها که برایش سلامت آرزو می‌کنند؟ یا مثل من راه درست را در اصلاح درون می‌جویید؟

https://www.instagram.com/p/CGCkCEXplVz/?igshid=8kto7jl37qka

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

@fazeli_mohammad

در مهر آمد، به مهر زیست و در مهر رفت

محمد فاضلی - عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

محمدرضا شجریان به ابدیت پر کشید.
-----
گفت کسی خواجه سنایی بمرد
مرگ چنین خواجه نه کاریست خرد

کاه نبود او که به بادی پرید
آب نبود او که به سرما فسرد

شانه نبود او که به مویی شکست
دانه نبود او که زمینش فشرد

گنج زری بود در این خاکدان
کو دو جهان را بجوی می‌شمرد

قالب خاکی سوی خاکی فکند
جان خرد سوی سماوات برد.

https://www.instagram.com/p/CGFX6EpJ7gZ/?igshid=a244gfmqz39k

حرمت جان و بدرقه استاد شجریان

محمد فاضلی - عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

من مثل چند ده میلیون ایرانی با موسیقی و ربنای محمدرضا شجریان بزرگ شده‌ام، خاطره دارم و برای وداع هفده مهر با او گریستم؛ اما شکستن قواعد زندگی در دوران کرونا برای نشان دادن ناراحتی از پر کشیدن او به ابدیت را هم عقلانی و سازگار با منش شجریان نمی‌دانم.

رعایت حرمت جان و انجام ندادن کاری که جان و امنیت انسانی را به خطر اندازد ضروری است. انتقال و شیوع کرونا، مراسم محرم، سفر به شمال، اربعین یا تشییع استاد شجریان نمی‌شناسد.

استاندارد دوگانه نباید داشت. تجمع در ایام کرونا، مخل امنیت جامعه است. تردید ندارم تجمع برای تشییع دردانه آواز و موسیقی ایران با منش او که ایران و ایرانی را دوست داشت، سازگاری ندارد.

سالیان بسیار بدون خطر کرونا و با امکان تجمع هزاران نفر برای بزرگداشت محمدرضا شجریان خواهد آمد. جان و امنیت جامعه را نباید به خطر انداخت. این احترام به منش آن بزرگ است.

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

@fazeli_mohammad

https://www.instagram.com/p/CGIY5uJJi-V/?igshid=1mv2a20ck09um

نمی‌پرسی سهراب با یتیمی چه کرد؟

 محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

 ✅ پیرمرد را که حالا ماشاءالله هشتاد ساله شده بیشتر از سه دهه است که می‌شناسم. آرام، کم‌حرف، پرحوصله و مهربان است. او با همسرش در خانه نشسته بودند که زنگ در صدا کرد. همسرش پرسید «کیست در این ایام کرونایی؟» عرض حیاط را طی کرد و در را گشود. آقایی پشت در ایستاده بود، گفت: می‌توانم چند دقیقه با شما صحبت کنم؟ پیرمرد گفت «پس بگذار بروم ماسک بزنم و بیایم.»

✅ پیرمرد را جلوی در داشته باشید تا نگاهی به زندگی اشرف خانم بیندازیم. شوهر خدا بیامرزش که تصادف کرد و از دنیا رفت، او بی‌درآمد با دو سه بچه قد و نیم‌قد یتیم ماند. پدر شوهرش هر جور بود به دادشان رسید و افتان و خیزان بچه‌ها بزرگ شدند. سهراب پسر بزرگ اشرف خانم حالا دیپلم گرفته و قرار شده کمک‌خرج خانه باشد. سهراب برای کار کردن در یکی از مراکز بهداشت و درمان درخواست داده است. دیپلم دارد و حتماً برای بخش کارمندی یا خدمات استخدام می‌شود.

✅ برگردیم جلوی در و پیرمرد را سر پا نگه نداریم. پیرمرد ماسک‌اش را پوشید و برگشت؛ گفت بفرمایید. آقایی که جلوی در ایستاده بود گفت «سهراب را می‌شناسید؟» پیرمرد گفت بله، ساکن همین کوچه هستند. آقا گفت او می‌خواهد در ... استخدام شود، آمده‌ایم تحقیق؛ شما می‌دانید اخلاق و رفتارش چگونه است؟ پیرمرد در بیان نیکی‌های خانواده کم نگذاشت. آقا حالا پرسید: «نماز می‌خواند؟ روزه می‌گیرد؟ مراسم ... شرکت می‌کند؟ و ...»

✅ پیرمرد آرام، مهربان و کم‌حرف؛ یک‌باره کلی خاطره از همین سؤالات در سی‌وچند سال پیش یادش ‌آمد، سؤالاتی که سرنوشت فرزندش را عوض کرده بود؛ انگار زبانش می‌خواست خاطره بگوید؛ اما حالا نکته مهم‌تری در ذهن داشت. روزهایی یادش امد که اشرف خانم بعد از مرگ شوهرش بی‌سرپرست شده بود. پیرمرد که حالا کمی عصبانی به نظر می‌رسید؛ به آقا رو کرد و گفت:

«شما در این ایام کرونا که همه از مراکز درمانی فراری هستند، یکی آمده آن‌جا استخدام شود، باید از این سؤالات بپرسی؟ نباید بپرسی وضع و حالش چگونه است که در این شرایط حاضر شده استخدام مرکز درمانی شود؟ مگر قرار است آن‌جا چه‌ کاری انجام دهد که این سؤالات را می‌پرسی؟» حرف مهم‌ترش را گذاشت آخر بگوید: «نمی‌پرسی با یتیمی چه کرد؟ وقتی مادرش ماند و دو سه بچه یتیم، آمدی بپرسی این بچه چگونه بزرگ شد؟ الان حاضری بپرسی خرج خانواده‌اش از کجا می‌آید؟ بلدی بپرسی چگونه می‌شود کمک‌شان کرد تا درمانده نشوند؟» عصبانی‌تر شده بود و گفت: «برو آقا، برو!»

✅ ماجرا را که می‌شنیدم، فقط به این فکر می‌کردم که ما همیشه نفهمیدیم درباره چه چیز باید تحقیق کنیم. همیشه انگار تحقیقات‌مان برای پاسخ دادن به سؤالات غلط بوده است. سؤال غلط باعث جواب غلط، راه غلط، سیاست غلط و تصمیم غلط می‌شود. پیرمرد فهمید که سؤال تحقیق غلط است.

⭕️ داستان واقعی و اسامی ساختگی است.

https://www.instagram.com/p/CGPHIvIJIAf/?igshid=gwqp1lvdjfb4

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

@fazeli_mohammad

هیچ حکومتی نباید گوشت فیل بخورد

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

✅ مولانا در دفتر سوم مثنوی داستان مسافران هند را می‌گوید که پند ناصحی را که گفت در این مسیرتان گله‌های فیل هست و مبادا بچه فیل‌ها را شکار کنید، به گوش نگرفتند و از گرسنگی بچه فیلی را شکار کردند و خوردند؛ الا یک نفر که گوش به حرف ناصح سپرد و از خوردن گوشت فیل سر باز زد. جمع چون به خواب رفتند، فیل بزرگ خشمگین از راه رسید، دهان هر یک را بو می‌کرد و چون بوی بچه فیل به مشامش می‌رسید، فرد را زیر پا له می‌کرد و از آن جمع جز یک نفر که گوشت بچه فیل نخورده بود جان سالم به در نبردند.

مر لب هر خفته‌ای را بوی کرد/بوی می‌آمد ورا زآن خفته مرد

از کباب پیل‌زاده خورده بود/بر درانید و بکشتش پیل زود

✅ تعبیر مولانا این است که «اَوْلیا اَطْفالِ حَق‌اَند ای پسر» و خداوند حافظ اولیا (فیل‌بچگان خویش) است. مولانا اما راه تفسیر را که نبسته است. داستان را به گونه دیگری هم می‌شود در راستای حکمرانی تعبیر و تفسیر کرد.

✅ حکومت و اصحاب قدرت فی‌نفسه به دلیل داشتن قدرت، ابزار تصمیم‌گیری و اعمال خشونت؛ و هم‌زمان به دلیل نیاز داشتن به منابع برای حکمرانی و پیش بردن اهداف جمعی و شخصی؛ بی‌شباهت به آن جماعت مسافران گرسنه هند نیستند. مال، آبرو، سرمایه، زمان، دانش، عمر، سرنوشت، ذهن و آینده شهروندان نیز فیل‌بچگان هستند و به قول مولانای بزرگ «بَس ضَعیفند و لَطیف و بَسْ سَمین». دست‌اندازی به این داشته‌های ضعیف، لطیف و سمین (فربه، عالی و ارزشمند) مردمان، البته چرب و شیرین و دلخواه اصحاب قدرت و حکومت است.

پیل‌بَچْگان‌اَند اَنْدَر راهتان/ صَیْدِ ایشان هست بَس دِلْخواه‌تان

بَس ضَعیفند و لَطیف و بَسْ سَمین/ لیک مادر هست طالِب در کَمین

✅ مشکل آن‌جا آغاز می‌شود که خدا و تاریخ (برای دینداران) و تاریخ (برای آن‌ها که حتی خداباور نیستند) عین فیل مادر می‌ماند که به بوی بچه‌فیل را که از شکم و گلوی قدرت بیرون می‌آید حساس است. خدا یا تاریخ، هر کدام که می‌پسندید، از راه می‌رسد، دهان قدرت را بو می‌کند و به شیوه‌های گوناگون، حساب یا مو از ماست می‌کشد.

✅ دهان قدرت اگر بوی مالی بدهد که با کسر بودجه و تورم از جیب مردم بیرون آمده یا سرمایه‌ای که با توزیع رانت اندوخته شده؛ بوی مکنت و عزتی بدهد که با ناکارآمدی و کژراهی از کف مردمان رفته؛ بوی آبرویی بدهد که با درازدستی و هتاکی از شهروندان ریخته؛ بوی آینده‌ای بدهد که با بی‌سیاستی از مردمان دریغ شده؛ بوی سرنوشتی بدهد که با خام‌اندیشی رنگ سیاهی و تباهی گرفته؛ بوی امیدی بدهد که با بدعهدی به ورطه یأس درآمده؛ و بوی عقلی بدهد که در شکم تعصب تخمیر و گندیده شده؛ خدایی که آن بالاست، نه! همه جاست، و همه اوست، و از گلوی تاریخ هم حرف می‌زند و بچه‌فیل‌هایش - عمر، آبرو، سرمایه، زمان، مال، جان و سرنوشت بندگان - را خیلی خیلی دوست دارد، خیلی خیلی ناراحت می‌شود.

از پِیِ فرزند صد فَرسنگْ راه/او بِگَردد در حَنین و آه آه

آتش و دود آید از خُرطومِ او/ اَلْحَذَر زان کودکِ مَرحومِ او

✅ همه اجزای حکومت باید نذر کنند «گوشت فیل نمی‌خوریم.»

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

@fazeli_mohammad

پی‌نوشت
مولانا ظاهرا روایت مسافران هند و فیل‌بچه‌گان را از داستانی به نقل از «ابراهیم خوّاص» صوفی ایرانی قرن سوم هجری برداشت کرده است که چون با صوفیان در کشتی نشسته بود و هر یک نذری کردند، بر زبانش آمد که «من نذر می‌کنم گوش فیل نخورم» و چون صوفیان گفتند این چه نذر است، گفت بر زبانم رفت و حتماً حکمتی دارد؛ حکمت‌اش آن‌که صوفیان بچه فیل خوردند و او لب نزد و از خشم فیل جان به در برد.
https://www.instagram.com/p/CGdKaRnpkwf/?igshid=1lpc2dx95w0o9

این یک هشدار جدی است

متن زیر را امیر کرمانی، دارای دکترای اقتصاد از دانشگاه MIT و دانشیار اقتصاد دانشگاه کالیفرنیا-برکلی، نوشته است.

مسابقه‌ی انداختن اقتصاد ایران در واگرایی پولی

✅ در سال 98:
1. در حدود 9 میلیارد دلار صادرات نفتی داشتیم

2. کرونا نبود

3. صادرات غیرنفتی به کشورهای همسایه متوقف نشده بود

4. حقوق کارمندان دولت افزایش بیش از تورم نداشت

5. هنوز الوعده‌ها، الوفا نشده بود و بار جدیدی بر نظام کاملا ورشکسته‌ی بازنشستگی کشور تحمیل نشده بود

6. در ماه عسل پهپاد و الفجیره و آرامکو بودیم و حداقل تا شهریور احتمال مذاکره‌ی جدی داشت قوت می‌گرفت

7. مجلس هر روز در پی طرحی جدید برای افزایش کسری بودجه و افزایش نقدینگی نبود

8. بورس هنوز نقش عامل جذب شوک‌ نقدینگی را بازی می‌کرد

9. نرخ رشد نقدینگی هنوز در حدود ماهی دو درصد بود

✅ با همه‌ی این‌ها در نهایت بودجه‌ی سال 98 با استقراض مستقیم 75 هزار میلیارد تومان از بانک مرکزی (با عنوان برداشت 5 میلیارد یورو از منابع صندوق آن‌هم به نرخ نیمایی) بسته شد.

✅ اما سال 99 را در حالی می‌گذرانیم که:
1. درآمد صادرات نفتی در شش‌ماهه اول احتمالا در حدود 1 میلیارد دلار بوده

2. حقوق کارمندان دولت از ابتدای سال (در اصل در اسفند 98) افزایش 50% داشته

3. کرونا در سرتاسر کشور جولان می‌دهد و غیر از گرفتن جان دهها هزار نفر از هموطنان‌عزیزمان هزینه‌های بسیاری را بر اقتصاد ایران و دولت تحمیل کرده و می‌کند

4. بخش عمده‌ی صادرات غیر نفتی در سه ماهه‌ی اول دچار وقفه شد

5. بورس دیگر نه تنها عامل انباشت ریسک نقدینگی نیست که حمایت‌های دستوری از بورس و سرمایه‌گذاری مستقیم بانک‌ها در بورس در ماه اخیر خود عامل افزایش شدید نقدینگی شده

6. تحریم‌های جنایتکارانه‌ی آمریکا افزایش شدید یافته

7. رشد نقدینگی به عدد فاجعه‌بار حدود 4 درصد در ماه رسیده (که در صورت ادامه‌ی این روند این رشد معادل است با رشد سالانه‌ی بیش از شصت درصد)‌

✅ آن وقت در چنین شرایطی نماینده‌ی مجلس‌مان می‌فرمایند «که دولت یک ریال کسری بودجه‌ ندارد. نشانه‌اش هم آنکه کاری (طرح یکسان‌سازی حقوق بازنشستگان) را که دولت در تمام سال‌های گذشته (به دلیل بار مالی‌اش) حاضر نشده بود انجام دهد تصمیم گرفته که از مهرماه اجرا کند.»

🔹 بله درست می‌فرمایند. دولت نه تنها یک ریال کسری ندارد بلکه منابع بسیار زیادی دارد. بسیار بیش از 75 همت‌ی که پارسال چاپ کرد.

🔹 بله. تسلط مالی دولت بر بانک مرکزی دقیقا یعنی همین. یعنی دولت هر چند ه‌م‌ت‌ی که بخواهد می‌تواند چاپ کند.

🔹 بله وقتی که کسی که (و نهادی که) باید در اوج کسری منابع دولت بیشترین دغدغه‌ را در مورد بودجه داشته باشد، افتخار می‌کند به انجام کاری که همین دولت در شرایط وفور درآمدهایش حاضر به انجام آن نبود، و وزیر رفاه از آن با «الوعده وفا» یاد می‌کنند،

✅ قطعا مسابقه‌ی افزایش کسری بودجه در کشور راه می‌افتد. مسابقه‌ای که در آن هر اشتباه قبلی عامل توجیه اشتباه بعدی می‌شود و پله پله کشور را به ورطه‌ی واگرایی پولی می‌رساند.

🔴 هشدار: اگر یک‌ماه پیش عرض شد که اقتصاد ایران بر سر یک دو راهی تاریخی است با هزاران اسف باید گفت که فرصت یکماه گذشته را از دست دادیم و امروز کار بسیار سخت‌تر است.

✅ به نظر می‌رسد که عامل اصلی افزایش شدید نرخ دلار در هفته‌های گذشته را هم باید در همین ترس از این واگرایی پولی و عدم وجود لنگر اسمی در اقتصاد ایران جستجو کرد. ترسی که با توجه به مسابقه‌ی افزایش کسری بودجه و افزایش نقدینگی در ماه‌های گذشته چندان هم بی‌پایه نیست.

✅ در روز‌های پیش‌رو اگر:

1. سریعترین تصمیمات برای افزایش ظرفیت صندوقهای درآمد ثابت برای جذب اوراق و واقعی کردن نرخ اوراق اتخاذ نشود.

2. بازنگری اساسی در تیم اقتصادی دولت وهزینه‌های امسال دولت و روش تامین کسری آن ایجاد نشود.

3. بانک مرکزی با ابزارهای مختلف از جمله نرخ ذخیره‌ی قانونی نرخ رشد نقدینگی را به زیر دو درصد در ماه نرساند.

4. مجلس از طرح هر گونه طرحی که منجر به افزایش کسری بودجه و یا افزایش نقدینگی می شود پرهیز نکند،

می‌توان مطمئن بود که ترکیب کسری بودجه و رشد افسار گسیخته‌ نقدینگی اتفاقی را در اقتصاد ایران رقم می‌زند که تا بحال در طی پنجاه سال گذشته آن را ندیده‌ایم.

✅ و عرض پایانی

اگر اتفاقات سال 88 منجر به شروع گسترده‌ترین تحریم‌ها علیه ایران شد

اگر اتفاقات دی 96 منجر به تعجیل خروج ترامپ از برجام شد

اگر اتفاقات آبان 98 منجر به تشدید تحریم‌ها شد

بیم آن هست که اتفاقات اقتصادی ماه‌های گذشته و ماه‌های پیش‌رو باعث شود که مستقل از نتیجه‌ی انتخابات آمریکا بدخواهان این سرزمین جز به تبدیل ایران به کره‌ی شمالی،‌ ونزوئلا و عراق دهه‌ی نود میلادی راضی نشوند.

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)
@fazeli_mohammad

کانال امیر کرمانی:
@amirrkermani

اندازه فدراسیون جهانی والیبال عقل و درایت داریم؟

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

✅ امتیازگیری بازی والیبال قبل از سال 1999 این گونه بود: تیمی که سرویس می‌زد باید توپ را در زمین حریف می‌خواباند تا امتیاز بگیرد. این سبب می‌شد گاهی چندین بار توپ بین دو تیم رد و بدل شود اما امتیازی به دست نیاید. فدراسیون جهانی والیبال در سال 1999 امتیازگیری به شیوه رالی را وضع کرد: هر تیمی توپ را در زمین حریف بخواباند امتیاز می‌گیرد. لیبرو یا بازیکن آزاد هم از سال 1997 به مسابقات و از سال 1998 در کتاب قواعد والیبال فدراسیون جهانی اضافه شد.

✅ مطالعات زیادی درباره اثر تغییر قاعده امتیازگیری والیبال نشان می‌دهند: امتیازگیری به شیوه رالی، زمان انجام بازی والیبال را قابل پیش‌بینی کرده است. امتیازگیری به شیوه قبلی سبب می‌شد معلوم نباشد چند سرویس باید زده شود تا تیمی به امتیاز 15 و دو امتیاز فاصله با حریف برسد تا یک دست تمام شود. حالا معلوم است که هر سرویس یک امتیاز است و زمان تقریبی برد یکی از دو تیم مشخص است.

✅ پیش‌بینی‌پذیر شدن زمان بازی والیبال به تلویزیون‌های جهان اجازه می‌دهد زمان تقریبی نسبتاً دقیق لازم برای پخش یک مسابقه را بدانند، زمان اجاره کردن ماهواره یا تخصیص زمان به مسابقه در میان برنامه‌ها را برنامه‌ریزی کنند و به یکباره پخش والیبال در تلویزیون‌های جهان رشد کند. ازدیاد پخش والیبال در تلویزیون‌ها، درآمد تبلیغاتی تیم‌ها و اقتصاد باشگاه‌ها و ورزش والیبال را افزایش داده است. بازی سرعت بیشتری پیدا کرده و جذاب‌تر شده، طیف گسترده‌تری از مخاطبان را جذب می‌کند. افزودن لیبرو، این بازی را برای کوتاه‌قدها هم ممکن و جذاب کرده است.

✅ فدراسیون جهانی والیبال احتمالاً پولی برای ساخت‌وساز زمین‌ها و سالن‌های والیبال نپرداخته، یارانه پخش تلویزیونی هم نمی‌دهد، به غیر از جوایز مسابقات، که آن هم محل تأمین‌اش باید از محل تبلیغات باشد، به تیم‌ها یارانه و کمک هم نمی‌دهد (صرف‌نظر از بودجه‌هایی که معمولاً خیلی اندک و صرف توسعه و ترویج آموزش رشته‌های ورزشی در کشورهای عمدتاً توسعه‌نیافته می‌شود)؛ اما در دو دهه گذشته والیبال به تلویزیون‌ها راه یافته، مسابقات جهانی‌اش اوج گرفته، و کشورهایی (نظیر ایران) که در گذشته در والیبال جایگاهی نداشتند، با قوانین جدید و پخش تلویزیونی که والیبال را مشهور ساخته، در این ورزش پیشرفت کرده‌اند.

✅ داستان والیبال و تغییر دو قاعده شیوه امتیازگیری و افزودن بازیکن لیبرو، درس بزرگی دارد. حکومت‌ها لازم نیست مثل بنّاها و کارگران ساختمانی، همیشه دست‌شان لای خاک، سنگ و سیمان باشد و دائم در حال ساخت‌وساز چیزی باشند. مطالعات نشان می‌دهد حکومت‌ها وقتی دائم دست‌شان ماله و اره و تیشه و گچ و سیمان است، حتماً ریگی به کفش دارند و کاسه‌ای زیر نیم‌کاسه و لفت و لیسی به راه است.

✅ حکومت‌ها باید قاعده‌گذارهای خوبی باشند و بعد از قاعده‌گذاری درست که ثبات، پیش‌بینی‌پذیری و انگیزه کار و تلاش درست می‌کند؛ اگر کارهایی باقی ماند که مردم و بخش خصوصی سالم، انگیزه‌ای برای انجام آن‌ها ندارد و به هیچ روش بدون مفسده‌ای نمی‌توان انگیزه فراهم کرد یا ریسک انجامش را کاهش داد،‌با احتیاط دست به‌کار شوند.

✅ شرایط البته در چند دهه گذشته به گونه‌ای بوده که نه فقط مثل فدراسیون جهانی والیبال قواعدی وضع نمی‌شود که مولد ثبات، پیش‌بینی‌پذیری، جذابیت و انگیزه باشد؛ بلکه دائم شرایطی پدید می‌آید و قواعدی وضع می‌شود که خلایق غافلگیر شوند. همان قواعد مولد ثبات و پیش‌بینی‌پذیری در زندگی اجتماعی، اقتصادی و سیاسی بازمانده از گذشته نیز هر چه بیشتر نقض می‌شوند و آدم‌ها دائم در حالت فوق‌العاده زندگی می‌کنند.

✅ انسان موجود زیستن در شرایط پیش‌بینی‌پذیر است. زندگی در جایی که هر روز آدمی را غافلگیر کند، به هیچ قاعده‌ای نتوان اتکا کرد، و هیچ سرمایه‌ای از دستبرد غافلگیری در امان نباشد، به سرعت خسته‌کننده، جان‌فرسا، نفرت‌انگیز و ابتر خواهد شد. قواعدی وضع کنید که زندگی را برای مردم باثبات، پیش‌بینی‌پذیر، جذاب، زیبا و پرانگیزه سازد. سازوکارهای قاعده‌مندی زندگی را که درست کنید، مردم خودشان دست به‌کار ساخت‌وساز هم می‌شوند، سرمایه‌گذاری می‌کنند و سرمایه‌ها از این‌جا نمی‌گریزند به گرجستان و ترکیه. هیجان پیش‌بینی‌ناپذیری فقط برای بازی، سرگرمی و ماجراجویی - و نه زندگی واقعی - خوب است.

✅ پیش‌بینی‌ناپذیر کردن زندگی، آینده و حیات انسان‌ها هنر نیست؛ هنر آن است که یک رشته ورزشی را با یکی دو قاعده‌گذاری درست در جهان گسترش دهند، بدون رانت، بدون فساد، بدون دستور، بدون زور، بدون پول، بدون توهم؛ با ساده‌سازی با جذابیت، با پیش‌بینی‌پذیری، با عقلانیت.

https://www.instagram.com/p/CGxbS-XpcoC/?igshid=7p3bk832miyj

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

@fazeli_mohammad

تو درد بکش، من هم داد می‌کشم

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

✅ برخی مسئولان سال‌هاست، و در صدر آن‌ها برخی نمایندگان مجلس اخیراً و به شدت، رفتار جالبی در پیش گرفته‌اند. من این رفتار را «پوپولیسم نو» یا «تو درد بکش، من هم داد می‌کشم» نام‌گذاری می‌کنم.

✅ بیماری را تصور کنید که از شکستگی استخوان، ضرب‌خوردگی شدید، عفونت و درد شدید دندان، یا آپاندیس نیازمند مراقبت و عمل درمانی به پزشک مراجعه کرده است. پزشک هم دست می‌گذارد روی عضوی که شدید درد می‌کند، فشار می‌دهد، به بیمار هم می‌گوید این‌جا بیمارستان است و باید آرامش را حفظ کرد؛ هیس، سر و صدا نکن؛ اما خودش داد می‌کشد.

✅ بیمار در چنین حالتی حتماً می‌گوید پزشک‌جان، من دردم می‌آید، تو چرا داد می‌کشی؟ داد کشیدن را خودم بلدم؛ تو راهکاری، درمانی، کار بهتری بلد نیستی؟ پزشک هم می‌گوید: من دارم داد می‌کشم که بقیه بفهمند تو وضعیت اورژانسی داری و باید رسیدگی‌ کنند؛ من دارم جلب توجه می‌کنم.

✅ حال بیمار و پزشک، دقیقاً حال برخی مدیران و نمایندگان مجلس در این روزهاست. مردم درد می‌کشند آن‌ها هم داد می‌کشند. آن‌ها مثل پزشک داستان، موافق حق داد کشیدن خود مردم نیستند، خودشان از طرف مردم داد می‌کشند. آن‌ها جلب توجه می‌کنند. آن‌ها با داد کشیدن بیماری «#سندروم_دیده_شدن» را تسکین می‌دهند.

✅ آن‌ها چیزی درباره علت درد نخوانده‌اند و حتی یافته‌ها و دانسته‌های دیگران درباره بیماری را هم نمی‌خوانند. من چندی پیش در متنی با عنوان «چرا لگن سوار می‌شویم؟» خلاصه‌ای از گزارش تحقیق و تفحص مجلس دهم درباره صنعت خودروسازی و علت فساد و ناکارآمدی در آن‌را ارائه کردم. نمایندگانی که چپ و راست به قیمت بالای پراید حمله می‌کنند، با اطمینان می‌شود گفت آن گزارش را نخوانده‌اند، حتی در سخنان‌شان یک کلمه به چنین گزارشی اشاره نمی‌کنند، جرأت ندارند حتی خواستار انتشار عمومی آن بشوند. مسأله‌شان درد فروش گران‌قیمت پراید نیست، آن‌ها داد می‌کشند.

✅ #پوپولیسم_نو (خیلی هم نو نیست، الان شدید شده)، دنبال «سیاست جَزَع و فَزَع» برای جلب توجه است؛ هیچ چیز در چنته ندارد؛ داد می‌کشد و هر قدر صدایش بلندتر می‌شود، تهی و پوک بودنش بیشتر آشکار می‌شود؛ هیچ چیز درباره علت نمی‌گوید، یک خط راهبرد حرکت به سمت حل مسأله در آن نیست؛ فقط داد می‌کشد.

✅ رفتار «تو درد بکش من هم داد می‌کشم» پرتناقض هم هست. عاملان چنین رفتاری در همان حال که طرح می‌دهند تا فضای مجازی را تخته کنند، نان‌شان هم در بقای فضای مجازی است. آ‌ن‌ها کاملاً آگاه هستند که آن بلندگویی که دادشان را به گوش خلایق می‌رساند همین فضای مجازی است. جملات‌ سخنان‌شان را کوتاه طراحی می‌کنند که در یک دقیقه فیلم قابل انتشار در اینستاگرام یا کلمات محدود توئیتر بتوان جا داد.

✅ پوپولیسم نو، خوردن از توبره و آخور هم هست. طرح برای بستن فضای مجازی می‌دهی تا قدرت خوشش آید، و حواست به دوربین و کارگردانی داد کشیدن هم هست تا جلب توجه کنی؛ اما از نوشتن دو خط یادداشت سیاستی علت‌شناسانه در روزنامه عاجزی، تو فقط داد می‌کشی؛ درباره فرایند، سازوکار، علت، کنشگر، گزینه‌ها و سیاست‌های منجر به عفونت، شکستگی، پارگی و ضرب‌خوردگی چیزی نگو؛ نه سوادش را داری نه جرأتش؛ فشارش به بقیه می‌آید اما تو فقط داد بکش تا معلوم شود چقدر دردشناسی.

✅ آقایان و خانم‌های دادکش، داد کشیدن را مردم خودشان بلدند؛ شما اگر درباره منشأ، فرایند، نیروها، اندیشه‌ها، گزاره‌ها، گزینه‌ها، سیاست‌ها، اقدامات و برنامه‌های منجر به بروز درد، چیزی فراتر از کلیات ابوالبقا بلدید، غیر از تکرار واژه‌های کلیشه‌ای سراسر تهی چیزی می‌دانی، اگر راهکاری در سر داری، بنویس؛ داد نکن. شما را برای داد کشیدن و جلب توجه کردن، انتخاب نکرده‌اند یا بر کاری نگمارده‌اند.

#تو_درد_بکش_من_داد
#سندروم_دیده_شدن
#سیاست_جزع_و_فزع
#پوپولیسم_نو
(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

@fazeli_mohammad