✳️ زن در شعر شاملو

❇️ یکی از تناقض‌های آشکار در اندیشه نوگرا و مدرن شاملو، نگاه او نسبت به «زن» است؛ چرا که این نگاه برخاسته از پس زمینه‌های سنتی ذهن در یک جامعه مردسالار است و با قاطعیتی نزدیک به یقین می‌توان گفت در اشعار شاملو به جز مرثیه‌ای که برای «فروغ فرخزاد» سروده‌شده‌است نقش «زن» نقشی منفعل، مهجور و سنتی و معادل با معنی متداول آن در فرهنگ عامه است. زن در شعر شاملو در بدترین حالت خود فریبکار است و در هیأت نفس اماره بر سر راه مردان جسور و اندیشمند قرار می‌گیرد و در بهترین حالت معشوق یا «معشوق - مادر» است که پناهگاهی برای رشد و بالندگی مرد است. در هیچ کدام از اشعار شاملو زن از هویتی اجتماعی برخوردار نیست تکراری‌ترین موتیف‌های تصویری شعر شاملو، تصویر دختر یا دخترانی شرم‌زده است که با سینه‌ای پر از آه و حسرت در کنار پنجره به انتظار مردان جسور و قهرمان ایستاده‌اند تا به آرزوهای آنها جامه عمل بپوشانند؛ برای روشن‌تر شدن چگونگی ابعاد این مسئله به نمونه‌های زیر می‌توان اشاره کرد:
مرد قهرمان بر اسب یال پریشان در باد در کمین «حادثه» است، اما دختر، خاموش با دامن نازک پریشان در باد در کنار پرچین ایستاده است:
بر زمینه‌ی سربی‌ صبح / سوار / خاموش / ایستاده است/ و یال بلند اسب اش در باد پریشان می‌شود / خدایا خدایا! / سواران نباید ایستاده باشند / هنگامی که حادثه اخطار می‌شود کنار پرچین سوخته / دختر / خاموش / ایستاده است و دامن نازک‌اش در باد تکان می‌خورد

خدایا! خدایا! دختران نباید خاموش بمانند/ هنگامی که مردان / نومید و خسته / پیر می‌شوند...

ترانه‌ی تاریک، ابراهیم در آتش، ص ۷۳۵

و چنین است تصویر چهار سوار تفنگ بر دوش قهرمان و دختر خاموش ناظر از مهتابی:

با سُم‌ضربه‌ی رقصان اسباش می‌گذرد از کوچه‌ی سرپوشیده سواری بر تسمه‌بند قرابین‌اش برق هر سکه / ستاره‌ای بالای خرمنی در شب بی نسیم / شب ایلاتی عشق/ چار سوار از تنگ در اومد/ چار تفنگ بر دوش‌شون/ دختر از مهتابی نظاره می‌کند و از عبور سوار / خاطره‌ای هم چون داغ خاموش زخمی/ چار تا مادیون پشت مسجد / چار جنازه پشت‌شون

سمیرمی، دشنه در دیس، ص ۷۸۹

همچنین تصویر کلیشه‌ای دختران شرم‌زده و حسرت‌زده در انتظار قهرمان و پهلوان قبیله محور اصلی شعر رمانتیک زیر است که مبتنی بر همان ذهنیت بدوی و قبیله‌ای است. توجه به عنصر مبالغه در نمایش شدت انفعال و نقش سنتی زنانه که به طور ضمنی مورد ستایش راوی است در واژگان «شرم، شبنم، افتادگی و رمه»، همچنین مبالغه در قهرمانی پهلوان به اسطوره پیوسته قبیله، در صفات خشم و جسارت یکی از روشن‌ترین تصاویر در نمایش این ذهنیت سنتی و مردسالارانه است؛ و از آنجا که عاطفه شاعر در این شعر به شدت درگیر شده‌است رضایت غیر‌قابل وصف او از این تقابل در ژرف ساخت معنایی شعر قابل استنباط است:

دختران رفت و آمد در دشت مه‌زده/ دختران شرم / شبنم / افتادگی / رمه! از زخم قلب آبائی در سینه‌ی کدام شما خون چکیده است؟/ پستانتان کدام شما گل داده در بهار بلوغ‌اش؟/ لب‌هایتان کدام شما/ لب‌های‌تان کدام / - بگوئید - در کام او شکفته نهان عطر بوسه‌ئی / شبهای تار نم نم باران که نیست کار اکنون کدام یک از شما بیدار می‌مانید در بستر خشونت نومیدی/ در بستر فشردهی دل‌تنگی / ... تا یاد آن که خشم و جسارت بود - بدرخشاند تا دیرگاه شعله‌ی آتش را در چشم بازتان؟

از زخم قلب آبائی هوای تازه، ص ۱۱۷


❇️ امیرزاده‌ی کاشی‌ها
نقد شعر معاصر
دکتر پروین سلاجقه
ص۱۲۵

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ شاملو عاشق صداها بود
✳️ شادروان‌ مجتبی‌ عبدالله‌نژاد

❇️ به دوم مرداد رسیدیم. سالگرد  خاموشی شاملو. شاملویی که در تاریخ ادبیات ایران یگانه است. هیچ کس دیگری را نمی‌توان با او قیاس کرد. چند نسل از بهترین فرزندان ایران با شعر شاملو بزرگ شدند. با شعر شاملو عاشق شدند. با شعر شاملو زندگی کردند. با شعر شاملو مردند. ولی شعر تنها دستاورد او نبود. ‌حتی بزرگ‌ترین دستاورد او نبود. آن‌قدر دستاوردهای بزرگ دیگری داشت که اگر هم روزی آن شعرها ‌فراموش شود باز چیزی از ارزش و اعتبار او کم نمی‌شود. در تاریخ ادبیات ایران جایگاهی دارد که ‌دست کسی به آن ‌نمی‌رسد. گاهی فکر می‌کنم طبیعت ‌چقدر سخاوتمند بود که شاملو را به ما داد. با خود ‌شاملو هم سخاوتمند بود. چیزی را از او دریغ نکرد. ‌اقبال عمومی، هوش و حافظۀ سرشار، استعداد وافر، ‌شم غریزی بی‌نظیر، دوستان یکرنگ، همسر عاشق. ‌صدای استثنایی، سیمای باشکوه... آن سیمای باشکوه ‌خودش می‌تواند موضوع یک بحث نشانه‌شناسی در ‌تاریخ اجتماعی ایران باشد.

یکی از استعدادهای جوراجوری که شاملو داشت و من در جای دیگری با تفصیل بیشتر از آن سخن گفته‌ام، شناخت او از صداها بود. من کس دیگری را ندیده‌ام که به اندازۀ شاملو از صداها شناخت داشته باشد. اصلاً شعر شاملو شعر صداست. بسامد لغاتی مثل غرش و غریو و غوغا و آواز و زمزمه و نجوا و بانگ و هیاهو و فریاد و فغان به‌قدری در شعرش بالاست که به یکی از خصوصیات سبکی شعر او تبدیل شده. شاملو عاشق صدا بود. شما کس دیگری را پیدا نمی‌کنید که این‌قدر در شعرش صدا وجود داشته باشد. این قدر در شعرش اسم صوت وجود داشته باشد و همۀ این اسم‌ها را هم بجا و درست به کار برده باشد. از اسم‌های رایج مثل همهمه و هلهله و غلغله و قهقهه و چهچهه گرفته تا اسم‌هایی که انگار بیشتر دستاورد خودش بود. خودش آنها را ساخته بود، مثل رپ‌رپۀ طبل و داردار شیپور و غشغشۀ مسلسل و له‌له باد و لاه‌لاه سوز زمستانی و هرّای دیوانگان و امثال اینها. شعر شاملو پر از این صداهاست.
در نثر هم همین طور. در ترجمۀ «دون آرام» به‌قدری از این صداها وجود دارد که خواننده شگفت‌زده می‌شود. از خودش می‌پرسد شاملو چطور این همه صدا را می‌شناخت. به عقیدۀ من دستاورد شاملو برای نثر فارسی خیلی مهم‌تر از دستاورد او برای شعر فارسی است. خدماتی که برای نثر فارسی انجام داده، خیلی مهمتر از کاری است که در شعر فارسی کرده. ترجمۀ «دون آرام» دائرة‌المعارفی از لغات و تعبیرات فارسی است که در هیچ جای دیگری وجود ندارد. آمار نگرفته‌ام. ولی تصور می‌کنم اگر مجموع لغاتی را که در ترجمۀ «دون آرام» شاملو وجود دارد، با ترجمۀ به‌آذین یا بیگدلی خمسه از همین کتاب مقایسه کنیم، شاملو چند برابر آنها در ترجمه خودش لغت فارسی دارد. من الان قصد ندارم در خصوص همۀ وجوه این کتاب حرف بزنم. تأکیدم بر صداهاست. شما صداهایی را که در کار شاملو وجود دارد با کار به‌آذین مقایسه کنید تا ببینید این مرد چه استعداد بی‌نظیری در زبان فارسی داشت. قرن‌ها خواهد گذشت و کس دیگری را مثل او پیدا نخواهیم کرد. خیلی از این اسم‌ها را خودش ساخته یا اگر از قبل در زبان عامۀ مردم وجود داشته، وارد کتاب‌ها و فرهنگ‌ها نشده. برعکس به‌آذین که هر جا در متن اصلی اسم صوت به کار رفته، یا به‌ جای آن «صدا» و «خش‌خش» و این طور چیزها گذاشته یا تعبیر دیگری به‌کار برده که به‌کلی ‌غلط است و نشان می‌دهد استعدادی در زبان فارسی نداشته. حالا من چند فقره را مثال می‌زنم:

خرّۀ اسب (که به‌آذین به جای آن «خرناس» آورده)
وزوز زنبور (که به‌آذین به جای آن «خرخر» آورده)
زق‌زق دستۀ سطل (که به‌آذین به جای آن «خش‌خش» آورده)
لچّ‌ولچّ گل جاده که (به‌آذین به جای آن «صدا» آورده)
شرشر باران (که به‌آذین به جای آن «همهمه» آورده)
خش‌خش برگ (که به‌آذین به جای آن «همهمه» آورده)
چرقّ‌وچرقّ مال‌بند (که به‌آذین به جای آن «صدا» آورده)
ژیغ‌ژیغ چرخ‌های ماشین (که به‌آذین به جای آن «خش‌خش» آورده)
تاپ‌تاپ پا (که به‌آذین به جای آن «خش‌خش» آورده)
تق‌تق کفش (که به‌آذین به جای آن «صدا» آورده)
ماغ گاو (که به‌آذین به جای آن «خرناس» آورده)
غرش چرخ‌ها (که به‌آذین به جای آن «همهمه» آورده)
جرنگ‌جرنگ سکه (که به‌آذین به جای آن «سروصدا» آورده)
جلینگ‌جلینگ زنگوله (که به‌آذین به جای آن «صدا« آورده)
ملچ‌وملچ دهان (که به‌آذین به جای آن «سروصدا» آورده)
غش‌غش خنده (که به‌آذین به جای آن «صدا» آورده)

اینها را من فقط در بیست صفحه از کتاب پیدا کردم. ترجمۀ «دون آرام» پر از این صداهاست. شناخت این صداها یکی از استعدادهای مخصوص شاملو بود. قصد من این جا اشاره به استعداد شاملو در شناخت صداها بود.

❇️ در خانه‌ی شاعران جهان

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

آن را که غمی چون غم من نیست چه داند
کز شوق توام دیده چه شب می‌گذراند؟

وقت‌ است اگر از پای درآیم، که همه عمر
باری نکشیدم که به هجران تو ماند

سوز دل یعقوب ستم‌دیده ز من پرس
کاندوه دلِ سوختگان سوخته داند

دیوانه گرش پند دهی، کار نبندد
ور بند نهی، سلسله در هم گسلاند

ما بی تو به دل برنزدیم آب صبوری
در آتش سوزنده صبوری که تواند؟

هر گه که بسوزد جگرم، دیده بگرید
وین گریه نه آبی‌ست که آتش بنشاند

سلطان خیالت شبی آرام نگیرد
تا بر سر صبر من مسکین ندواند

شیرین ننماید به دهانش شکٌر وصل
آن را که فلک زِهر جدایی نچشاند

گر بار دگر دامن کامی به کف آرم
تا زنده‌ام از چنگ منش کس نرهاند

ترسم که نمانم من از این رنج، دریغا
کاندر دل من حسرت روی تو بماند

قاصد رود از پارس به کشتی به خراسان
گر چشم من اندر عقبش سیل براند

فریاد که گر جور فراق تو نویسم
فریاد برآید ز دل هر که بخواند

شرح غم هجران تو هم با تو توان گفت
پیداست که قاصد چه به سمع تو رساند

زنهار که خون می‌چکد از گفتهٔ سعدی
هرک این همه نشتر بخورد، خون بچکاند

کلیات #سعدی، غزلیات، تصحیح محمدعلی فروغی، نشر هستان، ۱۳۷۸، ص ۵۰۸_۵۰۷

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

سلام...بیت ۱۱ غزل توجه بفرمایید...سعدی چرا فرموده قاصد از پارس به خراسان با کشتی رود؟
از پارس به خراسان که راه دریایی نداشتیم...؟
نقشه های ایران قدیم هم نشان نمی دهد که خراسان قدیم به دریای خزر راه داشته باشند؟

درود بر شما بزرگوار

پارس: فارس، از سرزمین‌های جنوبی ایران است که با مساحتی حدود ۱۲۴ هزار کیلومتر مربع، ۷/۶ درصد از مساحت ایران را به خود اختصاص داده است. این استان از شمال به استان‌های اصفهان و یزد، از غرب به استان‌های بوشهر و کهگیلویه و بویراحمد، از جنوب به استان هرمزگان و از شرق به استان کرمان محدود است. 

خراسان از زمان ساسانیان به این طرف نامی سنتی و کلی برای اشاره به نواحی شرقی ایران امروزی و شامل بخش عمده‌ای از افغانستان بوده است. واژهٔ خراسان در زبان پهلوی به معنی شرق است و در ریشه‌شناسی لغت به معنی خورشید آیان است، یعنی جایی که خورشید از آن برآید. خراسان در زمان ساسانیان یکی از چهار ناحیه اصلی کشور بود و یک مرزبان داشت. در دوره اسلامی، شهرهای بلخ، هرات، مرو و نیشابور چهار شهر اصلی خراسان بودند. استان خراسان (مجموعهٔ سه استان خراسان شمالی، جنوبی و رضوی) ایران، به طور تقریبی مشتمل بر نیمی از خراسان قدیم است. نیمه دیگر در افغانستان و ترکمنستان واقع است.

به نظر می‌رسد، بیت شمارهٔ یازده، دارای صنعت مبالغه است.

اگر چشم من به دنبال قاصد نامه‌بر از دیار فارس به خراسان، گریه کند، سیلی جاری می‌شود که او مجبور می‌شود با کشتی به خراسان سفر کند.
سیل راندن چشم، کنایه از سخت گریه کردن است. سیل استعاره مصرحه از اشک بسیار.

شاعر در غزلی دیگر می‌فرماید:

سعدی به پاکبازی و رندی مثل نشد
تنها در این مدینه که در هر مدینه‌ای

شعرش چو آب در همه عالم چنان شده
کز پارس می‌رود به خراسان سفینه‌ای

❇️ منبع:
شرح غزلیات سعدی، فرح نیازکار، نشر هرمس، ۱۳۹۹، ص ۶۱۴

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ نوکیسگی چیست و نوکیسه‌ها کیستند؟

❇️ «نوکیسگی» را اینگونه تعریف کرده‌اند: قشری که از لحاظ درآمد به طبقهٔ بالای جامعه ولی از لحاظ فرهنگ به طبقهٔ بسیار پایین جامعه و حتی نزدیک به لمپن‌ها قرار دارند؛ علاقهٔ بسیاری به خودنمایی، دیده شدن، عرض اندام و نوچه‌پروری دارند. نوکیسه‌ها، از یک طبقهٔ اجتماعی مبدأ به یک طبقهٔ اجتماعی مقصد پرتاب شده‌اند. این پرتاب ناگهانی بر اثر یک اتفاق با استفاده از رانت، دلالی، ارث، موج‌سواری و سواستفاده از التهابات اقتصادی رخ می‌دهد. آن‌ها، دیگر نه خود را به طبقهٔ اجتماعی مبدأ متعلق می‌دانند و نه با جایگاهی که اکنون کسب کرده‌اند، آشنایی دارند. به‌عبارتی از گذشتهٔ خود نفرت دارند و نسبت به اکنون خود دچار ترس و حقارت‌اند.

❇️ نوکیسه برای اینکه به طبقهٔ پیشین خود اثبات کند که دیگر به آن‌ها تعلق ندارد و همچنین برای غلبه بر احساس حقارت خود در مقابل طبقهٔ جدیدی که به آن پرتاب شده است، مجبور به تظاهر است و ساده‌ترین راه برای تظاهر، خرید دیوانه‌وار کالاهای لوکس، نمایش عروسی‌ها، میهمانی‌ها و خانه‌های آن‌چنانی است.

❇️ اما فاجعهٔ اصلی از جایی آغاز می‌شود که ما، فیلم و عکس عروسی‌ها، میهمانی‌ها، اتوموبیل‌ها و خانه‌های آن‌ها را از طریق پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی برای همدیگر ارسال می‌کنیم. ما با این کار به مزدوران تبلیغاتی آن‌ها تبدیل می‌شویم و بی‌مزد و منت، به هدفی که آن‌ها در سر دارند نزدیکشان می‌کنیم و آن هدف چیزی نیست جز تظاهر و دیده شدن.

❇️ جاهلان عصر جدید، نوچه‌های جدید لازم دارند. عده‌ای با موبایل‌های‌شان، عکس و فیلم آن‌ها را به اشتراک می‌گذارند و افتخار نوچگی آن‌ها را پذیرا می‌شوند.

❇️ بسیاری از آگاهان از نوکیسه‌ها متنفرند، زیرا می‌دانند نوکیسه‌ها بر خلاف سرمایه‌دارهای واقعی و قشر ثروتمند سنتی، سرمایهٔ خود را نه در کارآفرینی که در دلالی صرف می‌کنند. آن‌ها منابع مالی جامعه را بر اساس بی‌لیاقتی به دست گرفته‌اند.

❇️ اما فاجعهٔ بزرگ‌تر وقتی رخ می‌دهد که هنگام تماشای فیلم عروسی‌ها و پارتی‌های این دسته، به جای آن که به فکر پس گرفتن حق خود باشیم، خودمان را جای این افراد می‌گذاریم و بر زندگی سطحی و انگل‌گونهٔ آنان حسرت می‌خوریم.

❇️ علی شمیسا

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ با غلط‌نویسی‌های عمدی‌ای که در جامعه به وجود آمده‌ است، مبارزه کنید.

❇️ تصوّر اشتباهی است که چندی در جامعه ریشه دوانده و کلماتی را که سالیان سال از دل تاریخ، از میان فرهنگ ما، نوشتار ادیبان و بزرگ‌مردان ما، نسل به نسل و سینه‌به‌سینه به ما رسیده است، تغییر داده‌ایم و به عمد به اشکال مختلف آن را می‌نویسیم. تصوّر عدّه‌ای این است که این نوعی روشن‌فکری است. عدّه‌ای آن را نوعی مبارزهٔ منفی یا نوعی اعتراض می‌دانند. برخی برای سوار شدن بر موجی که به وجود آمده است یا از سر راحت‌خواهی تن به این دست دگرگونی‌های ناگوار و آسیب‌زننده می‌دهند. در پاسخ به این سٶال که چرا اشتباه می‌نویسید، می‌گویند این سبک نوشتن، راحت‌تر است. میزارم از میذارم راحت‌تر نوشته می‌شود! العان به جای الآن، اصلن به جای اصلاً، عاقا به جای آقا و حالا آدت به جای عادت در پوستر یک فیلم... از نمونه مثال‌هایی است که در این زمینه وجود دارد.

سٶال این است: این دگرگونی‌ها به سود زبان فارسی است یا به زیان آن؟
به‌قطع، این مسئله برای زبان فارسی زیان‌بار است‌. یکی از اوّلین زیان‌های این اتّفاق، ایجاد چنددستگی در زبان رسمی مملکتی است که ادّعای فرهنگ چندین‌هزارساله دارد و این فرهنگ، در طی سالیان توسط پیشینان، به ما منتقل شده و ما نیز مسئولیم آن را به آیندگان به سلامت برسانیم.

تفاوت و چنددستگی از فاخر بودن و رسمیّت‌ داشتنِ یک زبان در ساحتِ بین‌الملل خواهد کاست و این حتماً به ضرر ما خواهد بود و نه به سود ما.

ایراد بعدی‌ای که بر این کار وارد است، عادت‌ کردن چشم و ذهن به اشتباهات نوشتاری است. آنقدر برخی از این اشتباهاتِ املایی برای ما عادّی شده است، که حتّی متوجّه آن نمی‌شویم و حتّی در متون رسمی و اداری و ادبی خود نیز وارد می‌کنیم.

ایراد بسیار مهم بعدی نیز ایجاد دوگانگی و فاصله و ناهم‌خوانی میان نسل‌ها است. آنچه ما می‌آموزیم و ما می‌نویسیم، با آنچه به نسل‌های بعد آموزش می‌دهیم و آن‌ها می‌خوانند و می‌نویسند، آنقدر متفاوت خواهد بود که به‌مرور نسل‌های مختلف برای ایجاد رابطه با یکدیگر دچار مشکل خواهند شد و این زیان‌بار و به ضرر ایران، ایرانی و زبان فارسی است.

توجّه کنیم که خط فارسی که هنر و فرهنگ ما را در دل خود حفظ کرده است، در بسیاری از کشورهای فارسی‌زبان استفاده نمی‌شود و ما میراث‌دار و پاسدار این زبان هستیم.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ ما تربیت نشدیم!

❇️ تربیت ما بیش از این نبوده است که به بزرگ‌ترها احترام بگذاریم، کلمات زشت نگوییم، پیش دیگران پای خود را دراز نکنیم، حرف‌شنو باشیم، صبح‌ها به همه سلام کنیم، دست و روی خود را با صابون بشوییم، لباس تمیز بپوشیم، دست در بینی نبریم و …

□اما ساده‌ترین و ضروری‌ترین مسائل زندگی را به  ما یاد ندادند. کجا به ما آموختند که چگونه نفس بکشیم، چگونه اضطراب را از خود دور کنیم، موفقیت چیست، ازدواج برای حل چه مشکلی است، در مواجهه با مخالف چگونه رفتار کنیم …

●در کودکی به ما آموختند که چموش نباشیم، اما پرسشگری و آزاداندیشی و شیوه‌های نقد را به ما نیاموختند.

○داگلاس سیسیل نورث، اقتصاددان آمریکایی و برندۀ جایزۀ نوبل اقتصاد در سال ۱۹۹۳می‌گوید: «اگر می‌خواهید بدانید کشوری توسعه می‌یابد یا نه، سراغ صنایع و کارخانه‌های آن کشور نروید. اینها را به‌راحتی می‌توان خرید یا دزدید یا کپی کرد. می‌توان نفت فروخت و همۀ اینها را وارد کرد. برای اینکه بتوانید آیندۀ کشوری را پیش‌بینی کنید، بروید در دبستان‌ها؛ ببینید آنجا چگونه بچه‌ها را آموزش می‌دهند. مهم نیست چه چیزی آموزش می‌دهند؛ ببینید چگونه آموزش می‌دهند. اگر کودکانشان را پرسشگر، خلاق، صبور، نظم‌پذیر، خطر‌پذیر، اهل گفتگو و تعامل و برخوردار از روحیۀ مشارکت جمعی و همکاری گروهی تربیت می‌کنند، مطمئن باشید که آن کشور در چند قدمی توسعۀ پایدار و گسترده است.»

■از «نفس کشیدن» تا «سفر کردن» تا «مهرورزی» به آموزش نیاز دارد. بخشی از سلامت روحی و جسمی ما در گرو «تنفس صحیح» است. آیا باید در جوانی یا میان‌سالی یا حتی پیری، گذرمان به یوگا بیفتد تا بفهمیم تنفس انواعی دارد و شکل صحیح آن چگونه است و چقدر مهم است؟!

□به ما حتی نگاه کردن را نیاموختند. هیچ چیز به اندازۀ «نگاه» نیاز به آموزش و تربیت ندارد. کسی که بلد است چطور ببیند، در دنیایی دیگر زندگی می‌کند؛ دنیایی که بویی از آن به مشام بینندگان ناشی نرسیده است.

●هزار کیلومتر، از شهری به شهری دیگر می‌رویم و وقتی به خانه برمی‌گردیم، چند خط نمی‌توانیم دربارۀ آنچه دیده‌ایم بنویسیم. چرا؟ چون در واقع «ندیده‌ایم». همه چیز از جلو چشم ما گذشته است؛ مانند نسیمی که بر آهن وزیده است.

○جان راسکین، آموزگار بزرگ نگاه، در قرن نوزدهم می‌گفت: «اگر دست من بود، درس طراحی را در همۀ مدارس جهان اجباری می‌کردم تا بچه‌ها قبل از اینکه به نگاه‌های سرسری عادت کنند، درست نگاه کردن به اشیا را بیاموزند.»

■می‌گفت: «کسی که به کلاس‌های طراحی می‌رود تا مجبور شود به طبیعت و پیرامون خود، بهتر و دقیق‌تر نگاه کند، هنرمندتر است از کسی که به طبیعت می‌رود تا در طراحی پیشرفت کند.»

■اگر در خانه یا مدرسه، یاد گرفته بودیم که چطور نگاه کنیم، چطور بشنویم و چطور بیندیشیم، انسانی دیگر بودیم. انسانی که نمی‌‌تواند از چشم و گوش و زبان خود درست استفاده کند، پا از غار بدویت بیرون نگذاشته است؛ اگرچه نقاشی‌های غارنشینان نشان می‌دهد که آنان با «نگاه» بیگانه نبودند.

□بسیارند پدرانی که نمی‌دانند اگر همۀ دنیا را برای دخترشان فراهم کنند، به اندازۀ یک‌بار در آغوش گرفتن او و بوسیدن روی او، به او آرامش و اعتماد به نفس نمی‌دهد.

●عجایب را در آسمان‌ها می‌جوییم، ولی یک‌بار به شاخۀ درختی که جلو خانۀ ما مظلومانه قد کشیده است، خیره نشده‌ایم.

○نگاه کردن، شنیدن، گفتن، نفس کشیدن، راه رفتن، خوابیدن، سفر کردن، بازی، تفریح، مهرورزی، عاشقی، زناشویی و اعتراض، بیشتر از املا و انشا نیاز به معلم و آموزش دارند.

❇️ زنده یاد رضا بابایی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✍️ فعل‌های «ام»، «اى»، «است»، «ایم»، «اید» و «اند» را چگونه بنویسیم؟

#کاربردی
#هم‌رسانی

⭕️ بسیار مهم
✳️ برگرفته از ویراست‌من

❇️ در ویراستاری و درست‌نویسی متون فارسی، نگارش صورت‌هاى متّصل فعل «بودن» در زمان حال (ام، اى، است، ایم، اید، اند)، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است که باید درست نوشته شود و توسط ویراستار، براساس نکته‌های زیر زیر ویرایش شود. در کتاب دستور خط فارسی (که شیوۀ درست‌نویسی واژگان ازنظر فرهنگستان زبان و ادب فارسی آورده شده‌است) روش نوشتن صورت‌هاى متّصل فعل «بودن» در زمان حال (ام، اى، است، ایم، اید، اند) به‌صورت‌هاى زیر آورده شده‌است:

✍در واژگان مختوم به صامت منفصل، سرِهم نوشته می‌شود (فقط «است» را با فاصله می‌نویسیم):
خشنودم، خشنودى، خشنود است
خشنودیم، خشنودید، خشنودند

✍در واژگان مختوم به صامت «وُ» با صدایى نظیر آن‌چه در «رهرو (Rah-Rou)» به کار رفته‌است، سرِهم نوشته می‌شود (فقط «است» را با فاصله می‌نویسیم):
رهروم، رهروى، *رهروست (رهرو است)
رهرویم، رهروید، رهروند

✍در واژگان مختوم به‌ صامت متّصل، سرِهم نوشته می‌شود (فقط «است» را با فاصله می‌نویسیم):
پاکم، پاکى، پاک است
پاکیم، پاکید، پاک‌اند

✍در واژگان مختوم به‌ صامت «آ» با میانجی پایانی «ى»، به‌صورت زیر نوشته می‌شود:
دانایم، دانایى، *داناست (دانا است)
داناییم، *دانایید، دانایند

✍در واژگان مختوم به «و» (با صدای او)، با میانجی «ی» با صدایى نظیر آن‌چه در «دانشجو» به ­کار رفته­‌است:
دانشجویم، دانشجویى، *دانشجوست
دانشجوییم، دانشجویید، دانشجویند

🎖*الفِ «است» زمانی حذف می‌گردد که حرف پایانی کلمهْ «الف» یا «واو» باشد. اگر «الف» نگاشته شود، «است» با فاصله نوشته می‌شود. مانند: زیباست vs زیبا است

✍در واژگان مختوم به «ـه» (هـ غیرملفوظ)، با نیم‌فاصله نوشته می‌شود (فقط «است» را با فاصله می‌نویسیم):
خسته‌ام، خسته‌اى، خسته ‌است
خسته‌ایم، خسته‌اید، خسته‌اند

✍در واژگان مختوم به «ی» با صدای «اِی»، با نیم‌فاصله نوشته می‌شود (فقط «است» را با فاصله می‌نویسیم):
تیزپى‌ام، تیز‌پى‌اى، تیزپى ‌است
تیزپى‌ایم، تیزپى‌اید، تیزپى‌اند

✍در واژگان مختوم به «ی» با صدای «ئی»، با نیم‌فاصله نوشته می‌شود (فقط «است» را با فاصله می‌نویسیم):
کارى‌ام، کارى‌ای، کارى ‌است
کارى‌ایم، کارى‌اید، کارى‌اند

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ واژهٔ عنقا به چه معناست؟ایا همان ققنوس است؟

❇️ عنقا

[عَ] (ع اِ) نام سازي است که گردني دراز دارد. (از آنندراج) (غياث اللغات) :

گهي سماع زني گاه بربط و گه چنگ
گهي چغانه و طنبور و شوشک و عنقا.
فرخي.

مطرباني چو باربد زيبا
چنگ و بربط چغانه و عنقا.
مسعودسعد.

به پيروزي و بهروزي نشين مي خور به کام دل
به لحن چنگ و طنبور و رباب و بربط و عنقا.
مسعودسعد.

ز دستان قمري در او بانگ عنقا
ز آواز بلبل در او زخم مزهر.
ازرقي.

از براي عاشقان مفلس اکنون بي طمع
بلبل خوش نغمه گه شهرود و گه عنقا زند.
فضل بن يحيي هروي.

◀️ || نام نوايي است از موسيقي. (از آنندراج) (از غياث اللغات) (از ناظم الاطباء).

❇️ عنقا

[عَ] (اِخ) همان عنقاء است که در تداول فارسي زبانان همزهء آن مانند ساير الفهاي ممدود، به تلفظ درنيايد. سيمرغ. اشترکا. عنقاي مغرب. عنقاي مغربي. رجوع به عَنْقاء شود :

بسان مخلب عنقا پديد شد ز افق
و يا چو ابروي زال از نشيمن عنقا(1).
منوچهري.

ابله آن گرگي که او نخجير با شيران کند
احمق آن صعوه که او پرواز با عنقا کند.
منوچهري.

با هر کس منشين و مبر از همگان نيز
بر راه خرد رو نه مگس باش نه عنقا.
ناصرخسرو.

رستم چرا نخواند بروز مرگ
آن تيز پرّ و چنگل عنقا را؟
ناصرخسرو (ديوان چ مينوي ص167).

خرسند مشو به نام بي معني
نام تهي است زي خرد عنقا.
ناصرخسرو.

از چتر تو سايهء هماي افتد
وز گرد سپاه سايهء عنقا.
مسعودسعد.

گرچه عنقا را نگيرد هيچ باز صيدگير
باز کز دست تو پرد صيد او عنقا بود.
اميرمعزي.

نقاش چيره دست است آن ناخداي ترس
عنقا نديده صورت عنقا کند همي.
؟ (از کليله و دمنه).

گرچه شد ز اهل روزگار جدا
چه کم است آخر از مگس عنقا.
سنايي.

ز گرد راه چو عنقا به آشيانهء باز
بسوي بنده خراميد شاه بنده نواز.
سوزني.

در جوف سپهر تنگدل بود
عنقا به قفس درون نيايد.
انوري.

ملک به کام کي شود تا نرسد بحکم او
عنقا دايه کي شود نا نرسد بزال زر.
مجير بيلقاني.

من اندر رنج و دونان بر سر گنج
مگس در گلشن و عنقا به گلخن.
خاقاني.

گر به خدمت کم رسم معذور دار
کز پي عنقا نشان خواهم گزيد.
خاقاني.

وگر عنقايي از مرغان ز کوه قاف دين مگذر
که چون بي قاف شد عنقا عنا گردد ز ناداني.
خاقاني (ديوان چ عبدالرسولي ص424).

هنر نهفته چو عنقا بماند از آنکه بماند
کسي که بازشناسد هماي را از خاد.
ظهير فاريابي (ديوان ص66).

چو مشک از ناف عزلت بو گرفتم
بتنهايي چو عنقا خو گرفتم.
نظامي.

به باز چتر عنقا را بگيرد
به تاج زر ثريا را بگيرد.
نظامي.

برون رفت و روي از جهان درکشيد
چو عنقا شد از بزم شه ناپديد.
نظامي.

عنکبوت ار طبع عنقا داشتي
از لعابي خيمگي افراشتي.
مولوي.

وصف بازان را شنيده در زمان
گفته من عنقاي وقتم بيگمان.
مولوي.

نباشد محرم عنقا مگس.
مولوي.

اگر عنقا ز بي برگي بميرد
شکار از چنگ گنجشکان نگيرد.
سعدي.

وليکن ترا صبر عنقا نباشد
که در دام شهوت به گنجشک ماني.
سعدي.

مرا که عزلت عنقا گرفتمي همه عمر
چنان اسير گرفتي که باز تيهو را.
سعدي.

يافت عنقا ز عزلت و دوري
قاف تا قاف نام مستوري.
اوحدي.

برو اين دام بر مرغ دگر نه
که عنقا را بلند است آشيانه.
حافظ.

عنقا شکار کس نشود دام بازچين
کآنجا هميشه باد به دست است دام را.
حافظ.

من و انديشهء مدح تو بادا زين هوس شرمم
چنان پرد مگس جايي که ريزد بال و پر عنقا.
هاتف.

◀️ - خود را عنقا کردن؛ کنايه از گم شدن و ناپديد گرديدن است :

از که مشرق چو طاووسي برآيد بامداد
در که مغرب شبانگه خويشتن عنقا کند.
ناصرخسرو.

◀️ - عنقاپيکر؛ بزرگ جثه. که پيکري چون عنقا دارد :

در مقام عز عزلت در صف ديوان عهد
راست گويي روستم پيکار و عنقاپيکرم.
خاقاني.

◀️ - عنقاسخن؛ که سخني چون عنقا دارد. بمجاز فصيح :

خاقاني است بلبل عنقاسخن(2) ولي
عنقاست کبک هم صفت اوش چون نهي.
خاقاني.

◀️ - عنقاوار؛ مانند عنقا. بسان عنقا :

قاز ار بازو زند بر ياد عدل پهلوان
چرغ عنقاوار متواري شود از بيم قاز.
سوزني.

◀️ - عنقاي فرتوت؛ کنايه از زمين و ظلمت شب باشد. (انجمن آراي ناصري). کنايه از زمين است :

شباهنگام اين عنقاي فرتوت
شکم پر کرد از اين يکدانه ياقوت.
نظامي.

(1) - در صفت هلال است.
(2) - ن ل: عنقاصفت.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

‍ 🐺‍ دو اصطلاح گرگی!

✳️ یکی از مواردی که شاید بسیاری از ما امروزه واژه‌ای برایش سراغ نداشته باشیم «آشتی ظاهری» و «آشتی مصلحتی» است که چندان حق مطلب و عمق کدورت و اجبار را ادا نمی‌کند؛

◀️ اما «گرگ‌آشتی» اصطلاحی است که از گذشته برای این مواقع به‌کار می‌رفت. این واژه‌ در فرهنگ‌های لغت چنین تعریف شده‌است: «آشتی ظاهری که دل‌های طرفین در باطن بر کینه و دشمنی باشد؛ صلح و سازش از روی مکر و نفاق». چند نمونه از کاربرد این اصطلاح:

دشمنانِ خویش را قهر کردیم، و صواب آن است که گرگ‌آشتی‌ای کنیم و بازگردیم. (تاریخ بیهقی، قرن ۵)

الهی! ای دیرخشم زودآشتی، بنده را در ناامیدی نگذاشتی. با ما مکن گرگ‌آشتی (رسائل خواجه عبدالله، قرن ۵)

ز عدلش میش و گرگ اندر حوالی/ به‌هم گرگ‌آشتی کردند حالی (الهی‌نامۀ عطار، قرن ۶)

هیچکدام را مجال آب گذشتن نبود. جمعی در میان آمدند و گرگ‌آشتی‌ای کردند. (جغرافیای حافظ ابرو، قرن ۹)

هر دو طایفه، یکی برای فرصتِ افزایش قوت دریایی، دیگر به‌جهت تسلی عامۀ مُلک که رغبتِ کلی به صلح به‌امید ارزانیِ اشیا داشتند، بنای گرگ‌آشتی گذاشتند. (سفینۀ طالبی، قرن ۱۳)

◀️ اصطلاح دیگر «گرگ‌آشنایی» است که همان «دوستی مصلحتی» باشد؛ یعنی «دوستی از روی فریب و نفاق و مکر و حیله». برای این اصطلاح تنها یک شاهد یافت شد:

مکن قصد جفا گر باوفایی/ ز سگ‌طبعی بُوَد گرگ‌آشنایی (سعادت‌نامه، منسوب به ناصرخسرو، قرن ۵)

عطار نیز در اسرارنامه، در حکایتی از دوستیِ بی‌فرجام گرگ و روباه، «گرگ‌آشنا» را در معنی دوست مصلحتی به‌کار برده‌است: اگر از چَهْ برون آیی تو را بِهْ/ در این صحرا چو من گرگ‌آشنا بِهْ!

◀️ برخی فرهنگ‌ها مانند بهار عجم و رشیدی، احتمالاً به‌دلیل نیافتن شاهد مثال، گرگ‌آشتی و گرگ‌آشنایی را مترادف دانسته‌اند.

❇️ منابع: فرهنگ فارسی عمید؛ فرهنگ فارسی معین؛ برهان قاطع، فرهنگ نفیسی (فَرنودسار)؛ فرهنگ بهار عجم؛ فرهنگ رشیدی؛ سفرنامۀ ناصرخسرو (به‌کوشش محمود غنی‌زاده)؛ دیوان قصاید و مقطعات حکیم ناصرخسرو (به‌کوشش تقی‌زاده، مینوی، و دهخدا، مطبعۀ مجلس، ۱۳۰۴–۱۳۰۷)؛ پیکرۀ دادگان فرهنگستان زبان و ادب فارسی.

✍🏻 سمانه ملک‌خانی
#واژه_پژوهی

@cheshmocheragh
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ «شگرف آغازی» یا «براعت استهلال»

❇️ «شگرف آغازی» که بدیعیان آنرا «براعت استهلال» نامیده‌اند، آن است که سخنور یا نویسنده آغاز سروده یا نوشته خویش را به گونه‌ای بنویسد و بسراید؛ و در آن واژگان و نکته‌هایی را بگنجاند که گویای زمینه سروده یا نوشته باشد؛ به گونه‌ای که سخن‌ْدوست از آغاز بتواند دریابد که سخن از آن پس، در چه زمینه‌ای خواهد بود نمونه‌ای نغز و برجسته از این آرایه دیباچهٔ داستان رستم و سهراب را آراسته است. استاد فرزانه توس، در بیت‌های شگرف آغاز این دیباچه همۀ اندوهنامه رستم و سهراب را به شیوایی فروفشرده و بازنموده است. دیباچه با نگاره‌ای روشن از سهراب و فرجام اندوهبار او آغاز می‌گیرد:  ترنجی نارسیده با تندبادی نابیوسان که به ناگاه از گوشه‌ای برآمده است، در خاک فرو می‌افتد:

اگر تندبادی برآید ز کُنج،
به خاک افگند نارسیده‌ترنج،
ستمگاره خوانیمش، ار دادگر؟
هنرمند دانیمش ار بی‌هنر؟
اگر مرگ داد است بیداد چیست؟
ز داد این‌همه بانگ و فریاد چیست؟
از این راز جان تو آگاه نیست؛
بدین پرده اندر، تو را راه نیست.
همه تا درِ آز رفته فراز
به کس بر، نشد این درِ راز باز

◀️ نمونه‌ای دیگر از این آرایه را در بیت‌های آغازین «دٓه نامه» از عماد فقیه کرمانی می‌توان یافت که در آن‌ها از نامه و واژگانی که با آن در پیوند است، سخن گفته است:

به نام آنکه معجز نامهٔ اوست؛
حروف کائنات از خامهٔ اوست.
محقق شد که بی‌نامش ز خامه
نمی‌آید برون فرخنده نامه.
تعالی الله حکیم حکمت آموز
که در لعلی نهد دُر شب افروز!
دهان را چون صدف جای گهر کرد؛
ز گفتارش جهانی پر شکر کرد.
زبان خامه پرگوهر از او گشت؛
دهان نی پر از شکّر از او گشت.

◀️ نیز هم از اوست این بیت‌های «شگرف آغاز » از دیباچۀ «محبت نامه»:

به نام آنکه در کاشانهٔ دل
محبت را معین کرد منزل
حکیم نقشبند ما در ارحام؛
که در آغاز داند هر سرانجام
نگارینی که زِ آب و گِل برآرد؛
محبت نامه‌اش بر دل نگارد.

❇️ منابع:

- شاهنامه: دفتر پنجم. «داستان رستم و سهراب»، تصحیح انتقادی و شرح یکایک ابیات از مهری بهفر، تهران: فرهنگ نشر نو، ١٣٩٨، چاپ دوم، صص ١-۶

- زیبا شناسی سخن پارسی، «بدیع» میرجلال‌الدین کزازی، نشر مرکز، چاپ دهم، ۱۴۰۰، صص ۱۵۸_۱۵۶

@astanejanan
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

0⃣2⃣علامت بلوغ عاطفی

1⃣. میفهمید بیشتر بدرفتاری آدم های اطرافتون ریشه در اضطراب و ترسشون داره:‌ دنیا دیگه براتون پر از هیولا نیست

2⃣. یاد میگیرید آدما بطور خودکار از محتویات مغر شما اطلاع ندارند:‌ پس حرف میزنید و دیگران رو سرزنش نمیکنید که نمیفهمنتون

3⃣. یادمیگیرید که شماهم اشتباه میکنید:‌ پس معذرت خواهی میکنید

4⃣. اعتماد بنفس رو یاد میگیرید: نه که فوق العاده اید! نه. در واقع میفهمید هممون با آزمون و خطا زندگی میکنیم. عیبی هم نداره

5⃣. والدینتون رو میبخشید:اونا هم درگیر ترس و اضطراب های خودشونن

6⃣.  میفهمید یه مسئله مهم رو پیش نکشید مگر خودتون و طرف مقابل استراحت کرده باشید مست نباشید غذا خورده باشید و استرس یا عجله نداشته باشید

7⃣. قهر نمیکنید:‌ یادتون نمیره که یه روز میمیرید. حرف میزنید و میبخشید

8⃣. دست از کمالگرایی برمیدارید:‌ هیچ چیزی بی نقص نیست. از به اندازه کافی خوب بودن قدردانی میکنید

9⃣. یاد میگیرید بد بین بودن در باره نتایج امور یه فضیلته

🔟. میفهمید نقاط ضعف آدما با نقاط قوتشون گره خورده:‌ مثلا دیگه از کسی که شلخته ست ناراحت نمیشید چون میدونین به جاش شاید خلاقه

1⃣1⃣. به آسونی عاشق نمیشید: همه هرچقدم از دور برازنده و دلپذیر باشند از نزدیک مشکلات خودشون رو دارن. پس وفادار میمونید.

2⃣1⃣. میفهمید زندگی با شما آسون نیست

3⃣1⃣. یادمیگیرید خودتون رو بخاطر خطاها و حماقت هاتون ببخشید:‌ بیشتر با خودتون رفاقت میکنید. همه ما به نوعی احمقیم

4⃣1⃣. یادمیگیرید با کله شقی های بچگانتون که هرگز هم از بین نمیرن به صلح برسید: تلاش نمیکنید که همیشه بزرگسال باشید. همه ما بچه ایم

5⃣1⃣. برای شادی درازمدت به پروژه های بلندمدت دل نمیبندی: اگه دمی بی دردسر سپری بشه هم خوشحالتون میکنه

6⃣1⃣. دیگه برات مهم نیست بقیه راجع بهت چی فکر میکن

7⃣1⃣.بازخورد دیگران رو راحتتر میپذیرید: در برابر انتقاد ها زره نمیپوشید

8⃣1⃣.میفهمی باید دیدتو نسبت به درد هات وسیع کنی. بیشتر به طبیعت و آسمون شب و کهکشان های دور توجه میکنی

9⃣1⃣میفهمید گذشته ای که داشتید در پاسخ دادن شما به واقع تاثیر داشته:میپذیرید بدلیل وقایع کودکی مستعد خطا و افراط هستید. با شک به اولین برداشت و احساستون نگاه میکنید

0⃣2⃣دوست بهتری میشید چون میدونید دوستی یعنی به اشتراک گذاشتن آسیب پذیری ها

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ درباره‌ی "من خود به چشمِ خویشتن، دیدم که جان‌ام می‌رود" (سعدی)

❇️ سعدی در غزلِ جاودانه‌ی "ای ساروان آهسته‌ ران ..." بیتی درخشان دارد:

در رفتنِ جان از بدن گویند هرنوعی سخن
من خود به چشمِ خویشتن دیدم که جان‌ام می‌رود

در برخی منابعِ بلاغی این بیت را ذیلِ مبحثِ "تجسّم" ("مجسّم‌کردنِ تصاویرِ غریب") شاهد‌آورده‌اند (بدیع، استاد سیروس شمیسا، انتشارات فردوس، چ چهاردهم، ۱۳۸۱، ص ۱۰۹).
گرچه در رویه‌‌ی کلام، پیچش و ابهامی دیده‌نمی‌شود اما گویا سعدی به اشارتی و روایتی نظرداشته که آگاهیِ ما از آن، زیباییِ بیت را دوچندان می‌کند. این‌که مرگ رازی است و لحظه‌ی جان‌دادن یا "تجربه‌های دمِ مرگ" نیز لحظه‌ای خاص، سخنِ تازه‌ای نیست. گمان‌می‌کنم هر آیین و باوری نیز نگاهی به آن لحظه‌ی شگفت دارد. ازجمله باورِ زرتشتی‌ها را از لحظه‌ی ازکارافتادنِ تدریجیِ اندام‌ها و درنهایت جان‌سپردن، در بُندهشن می‌توان‌دید (فرنبغ‌دادگی، گزارنده: مرداد بهار، انتشارات توس، ۱۳۶۹، ص ۷۰).
تاآن‌جاکه دیده‌ام در شروحی که بر غزل‌های سعدی نوشته‌شده (ازجمله، شرح‌های خطیب‌رهبر، انوری، برگ‌نیسی، نیازکار و برزگرِ خالقی _ عقدایی) به نکته‌ای که درادامه خواهدآمد، اشاره‌ای نشده‌است.
معنی ظاهری بیت چنین است: درباره‌ی لحظه‌ی جان‌سپردنِ آدمی سخنانِ گوناگونی روایت‌کرده‌اند اما من با چشمِ خودم دیدم که جان‌ام (یا: محبوب) دارد از تن‌ام جدا می‌شود. درحقیقت در نگاه سعدیِ عشق‌اندیش، جدایی از یار مساوی است با لحظه‌ی احتضار و مرگ. و این مضمونی است مکرر در شعرِ فارسی، و سعدی نیز شاعری است که مرارت‌ِ دمِ جان‌دادن (و گاه سنجشِ آن با لحظه‌ی فراق) بسیار در شعرش بازتاب‌یافته. نمونه‌ای از گلستان:

ندیده‌ای که چه سختی همی‌رسد به کسی
که از دهانش به‌درمی‌کنند دندانی؟!
قیاس‌کن که چه حالت بوَد در آن ساعت
که از وجودِ عزیزش به‌درروَد جانی!

اما آن روایت و اشارت که به گمانِ ما سعدی در بیتِ خویش به آن نظر‌داشته کدام است؟ استاد فروزانفر در شرحی که بر گزیده‌ای از مثنوی نوشته‌اند، در تعلیقاتِ بیتِ:

چشم را ای چاره‌جو در لامکان
هین بنه چون چشمِ کشته سوی جان

حدیثی نقل‌می‌کنند:
"اذا خَرجَ الرّوح، تَبِعهُ البَصرُ" (چون جان از قالب بیرون‌رفت، چشم درپیِ او است و نگران است که مگر بازآید).
و درادامه در توجیهی خردپسندانه درباره‌ی این باور می‌افزایند: "و غالباً ممکن نمی‌گردد که چشمِ کشته را ببندند و پس‌ازمرگ، بازمی‌مانَد. تصورکرده‌اند که مرده و کشته چشم به طرفِ روح دوخته و از وی التماسِ بازگشت می‌کند؛ و غیر‌از‌این برای تشبیه چشمِ چاره‌جو به چشمِ کشته، راه و مناسبتی به‌نظرنمی‌رسد" (گزیده‌ی مثنوی، انتشارات جامی، ۱۳۷۱، ص ۲۰۸).

استاد در کتاب احادیث مثنوی نیز ذیل همین بیت به نقل از منابعی هم‌چون صحیح مسلم، مسند احمد و جامع صغیر، روایاتی را شاهدآورده‌اند، ازجمله این دو حدیث:

_ "انَّ الرّوحَ اذا قُبِضَ تَبَعَهُ البصرُ"
_ "اذا حضَرتم موتاکم فاَغمَضوا البصرَ فانَّ البصرَ یتَّبعُ الرّوح [...]"
(انتشارات امیرکبیر، چ پنجم، ۱۳۷۹، ص ۴۸).

در شرح التّعرف لمذهب التّصوف نیز مشابه همین روایت آمده: "به بعضی خبرها آورده‌اند از پیامبر [...] که چون مرده را جان بردارند هم‌چنان چشم‌های وی بازماند؛ ازبهرآن‌که به جان خود همی نظاره‌کند. چون جان از وی بردارند و بروند و ببرند، هم‌چنان چشم‌های وی نگران بوَد" (مستملی بخاری، تصحیح استاد محمد روشن، انتشارات اساطیر، ربع دوم، ص ۸۴۰).

و مولوی خود همین نکته را در بیتی از غزلیات شمس نیز آورده:

دو چشمِ کشته شنیدم که سوی جان نگرد
چرا به جان نگری چون به جانِ جان رفتی؟!

احتمال‌دادم استاد شفیعی در شرحشان بر غزلیات شمس، به این نکته پرداخته‌باشند؛ پس‌از مراجعه روشن شد ایشان غزل را شرح‌کرده‌اند اما این بیت از غزل حذف‌شده‌‌است (غزلیات شمس تبریز، انتشارات سخن، ج ۲، ص ۱۳۳۲). در شرح استاد توقیق سبحانی هم به نکته‌ی بیت اشاره‌ای نشده (دیوان کبیر، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ۱۳۸۶، ج ۱، ص ۴۱۳).

برای آن‌که بر رواجِ این باور در ادبیات فارسی تاکیدشود این هم شاهدی دیگر از دیوان ابوالفرج رونی که در آن، نگاهِ حسرت‌مندانه و ترسان و لرزانِ عاشق به معشوق، با لحظه‌ی جان‌کندن سنجیده شده:

چون دیده‌ی من به‌سوی جانان نگرد
ترسان نگرد، ز خلق پنهان نگرد
چشمِ سرِ من در تو بدان‌سان نگرد
چون دیده‌ی مرده کز پسِ جان نگرد
(تصحیح چایکین، ضمیمه‌ی سال ششم مجله‌ی ارمغان، مطبعه‌ی شوروی، ۱۳۰۴، ص ۱۴۰).

سخنِ آخر: آیا سعدی در بیتی دیگر از غزلیات به همین نکته توجه نداشته؟ در این بیت "دل" به‌جای جان آمده:

گفته‌بودیم به خوبان که نبایدنگریست
دل‌ببردند و ضرورت نگران‌گردیدیم!

❇️ مطلب ارسالی از: کانال « از گذشته و اکنون »

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ مصدرسازی با اسم و صفت

❇️ فرایندِ ساختنِ مصدر از اسم‌ها و صفت‌ها از دیرباز در فارسی رایج بوده‌است.
امروزه نیز فارسی‌زبانان مصدرهایی چون پاکیدن، ترجمیدن، چاقیدن، زنگیدن، غشیدن، فلسفیدن، قبولاندن، کشفیدن، گازیدن، لمسیدن، و گُرخیدن را می‌سازند و به کار می‌برند.

شخصاً با این نوع واژه‌سازی موافق‌ام و آن را مایۀ پویایی و غنای هرچه بیش‌ترِ زبانمان می‌دانم.

◀️ نمونه‌های زیر را در متونِ کهنِ فارسی دیده‌ام:

اَندُهیدن: اندوه خوردن
بسامانیدن: سر و سامان دادن
دریغیدن: دریغ خوردن
زَنجیدن: به زنگی بودنِ خود نازیدن
شگفتانیدن: به شگفت آوردن
شگفتیدن: تعجب کردن
عَطسیدن: عطسه کردن
غرقیدن: غرق شدن
غَلَطیدن: غلط کردن؛ اشتباه کردن
فالیدن: فال گرفتن
فراموشانیدن: به فراموشی سپردن
فُرودن: فرودآمدن
قندیدن: شیرین‌سخنی کردن
گازیدن: گاز گرفتن
گُمانیدن: گمان کردن
گَنجیدن: به گنجِ خود نازیدن
گیجیدن: خود را به گیجی زدن
لافیدن: لاف زدن
لَبیدن: حرف زدن
مَحودن: محو کردن
نومیدن: نومید کردن
نهانیدن: نهان کردن
نیازیدن: نیازمند شدن

#بهروز_صفرزاده
دوشنبه ۱۴۰۱/۵/۳
#واژه‌سازی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

مروری بر کارنامه شعری محمد علی بهمنی غزل‌سرای برجسته معاصر 1403 - 1321

✳️ محمدعلی بهمنی در کنار شاعرانی همچون سیمین بهبهانی،حسین منزوی و قیصر امین پور جزو سرآمدان عرصهٔ غزل در چند دههٔ اخیر به حساب می‌آید.بهمنی در قالب‌هاي گوناگوني مثل سپيد،مثنوي و شعر نیمایی نیز طبع‌ازمایی کرده است؛اما قالبي كه وی توانست با آن نام و آوازه‌اي به دست آورد،"غزل" است. عمر شاعری بهمنی را می‌توان به دو مقطع تقسیم کرد.مقطع نخست از مجموعه‌ی باغ لال شروع می‌شود و تا ابتدای سال 1357 یعنی زمان انتشار فصلی دیگر ادامه پیدا می‌کند و مقطع دوم از فصلی دیگر شروع می‌شود و با مجموعهٔ گاهی دلم برای خودم تنگ می‌شود به تثبیت می‌رسد.گویی انتخاب عنوان فصلی دیگر برای این مجموعه،آگاهانه بوده و شاعر به تحول عمیق شعر خود آگاهی داشته است. بهمنی در چند مجموعهٔ نخست خود، شاعری‌ست نسبتاً معمولی،اما صمیمی که در جستجوی سبک شخصی خود گام برمی‌دارد؛ اما از فصلی دیگر و مخصوصا در گاهی دلم برای خودم تنگ می‌شود با شاعری توانمند روبروییم که به سبک شخصی خود رسیده و صدایش از شاعران دیگر متمایز شده است.در اینجا مروری کوتاه بر ادوار شعری او خواهیم داشت:
اولین مجموعه شعر بهمنی، مجموعهٔ باغ لال است که در سال 1350 منتشر شد.این مجموعه از لحاظ قالب،ترکیبی است از شعرهایی در قالب آزاد،چند غزل،چند رباعی و چند ترانه.مفاهیم مطرح شده در این مجموعه را مفاهیمی مانند ستایش اعضای خانوادهٔ شاعر،مفاهیم عاشقانه،مفاهیم اجتماعی، طبیعت‌گرایی،ستایش ایران باستان و... تشکیل می‌دهند. نمونه‌‌ای از این دفتر:
از زندگی از این‌همه تکرار خسته‌ام
از های‌وهوی کوچه و بازار خسته‌ام ...
بهمنی در ادامهٔ راه مجموعه‌ی در فصل عطسه‌های پیاپی را می‌سراید که در مجموعه اشعار وی که انتشارات نگاه منتشر کرده،دنبالهٔ مجموعه شعر باغ لال است؛اما در برخی دیگر از آثار این مجموعه را منتشر شده در سال 55 معرفی کرده‌اند.این مجموعه نیز همچنان از لحاظ سبکی دنباله‌رو باغ لال است با این تفاوت که در این مجموعه به نسبت مجموعهٔ قبلی، چمفاهیم عاشقانه پروبال بیشتری گرفته‌اند:
تصویر روستایی خود را/ دیری‌ست/ در آب صاف چشمه ندیدم/ آیینه‌ات چه زود مُجابم کرد/ – ای چشم‌های شهری-
مجموعه شعر در بی‌وزنی در سال 1351 منتشر شد.در این مجموعه تمامی شعرها در قالب‌های آزاد سروده شده‌اند.اکثر شعرها کوتاه هستند و گاه در حد چند سطر.مضامین این دفتر را تأملات شاعر پیرامون مفهوم شعر و نحوهٔ سرودن آن و عاشقانه‌های کوتاه تشکیل می‌دهد. مانند:
زیبایی تو/ حرف ندارد/ باید سکوت کرد..
مجموعهٔ بعدی بهمنی مجموعهٔ امانم بده است که عمدتاً شامل ترانه‌های اوست که شکل کامل آن‌ها بعدها در مجموعهٔ یه حرف یه حرف حرفای من کتاب شد(امانم بده)در سال 1380 منتشر شد.بسیاری از این ترانه‌ها را در طول این سالیان خوانندگان مطرح کشور اجرا کرده‌اند.ترانه‌های مشهوری مثل«حیوونی تازگی آدم شده بود»، «دهاتی» و...
دوران دوم شاعری بهمنی از فصلی دیگر به بعد شروع می‌شود.در واقع فصلی دیگر پیش‌درآمدی است برای سرودن اصلی‌ترین و مهم‌ترین مجموعه شعر بهمنی یعنی مجموعهٔ گاهی دلم برای خودم تنگ می‌شود که به‌نوعی شناسنامهٔ شعری بهمنی است. مجموعهٔ فصلی دیگر که در سال 57 انتشار یافته، عمدتاً حاوی اشعاری است که ماهیت اجتماعی دارند و شاعر همگام با حوادث زمانه به تحولات جهان پیرامون خود واکنش نشان داده است. یکی از مهم‌ترین اشعار این دفتر، شعری است با عنوان «طرح زميني بزنم دوست را» كه مي‌توان آن را مانيفست عاشقانه‌های بهمنی دانست. در بررسي مجموعه - شعرهاي بهمني، وقتي به دفتر گاهي دلم براي خودم تنگ مي‌شود مي‌رسيم، شاهد تحولي عميق در جوهرهٔ شعري شاعر مي‌شويم. انگار راهی را که شاعر از دفتر باغ لال آغاز کرده و با فصلی دیگر به دنبال تحول آن بوده است، در این دفتر به شکوفایی می‌رسد، مجموعه‌ای که می‌توان آن را یکی از موفق‌ترین مجموعه‌شعرهای پس از انقلاب دانست که محبوبیت بسیاری برای بهمنی به ارمغان آورد. در این دفتر مفاهیم اجتماعی - انتقادی، مفاهیمی دربارهٔ ماهیت شعر و غزل، مفاهیم عاشقانه، بیان حسرت و به تصویر کشیدن تنهایی و...موضوعات اصلی را تشکیل می‌دهند. غزل‌های خوب این مجموعه بسیار زیاد است و انتخاب نمونه‌هایی از آن دشوار، مطلع برخی از شعرهای این مجموعه:
تو را گم می‌کنم هر روز و پیدا می‌کنم هر شب
و این‌سان خواب‌ها را با تو زیبا می‌کنم هر شب.
و:
گفتم بدوم تا تو همه فاصله‌ها را
تا زودتر از واقعه گويم گله‌ها را...
و:
این جا برای نوشتن از تو هوا کم است
دنیا برای از تو نوشتن مرا کم است
و:
با همه‌ی بی‌سروسامانی‌ام
باز به دنبال پریشانی‌ام
و:
در دیگران می‌جویی‌ام اما بدان ای دوست
این‌سان نمی‌یابی ز من حتی نشان ای دوست..
و:
از خانه بیرون می‌زنم اما کجا امشب
شاید تو می‌خواهی مرا در کوچه‌ها امشب

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ مازندران شاهنامه از لحاظ جغرافیایی کجاست ؟

« که مازندران شهر ما یاد باد
همیشه برو بومش آباد باد

هوا خوشگوار و زمین پرنگار
نه گرم و نه سرد و همیشه بهار

#فردوسی »

❇️ بر سر این که مازندران از ابتدا همین سرزمین کنونی بوده باشد، اختلاف نظر وجود دارد. تا قرن‌ها نام ناحیه‌ای، که بخش اصلی آن را استان مازندران کنونی تشکیل می‌داده، «تپورستان» یا «طبرستان» بوده‌است که به احتمال زیاد برگرفته از نام قوم باستانی تپورها می‌باشد. این قوم پیش از ورود آریایی‌ها در کنار آماردها قومیت اصلی منطقه بوده‌است. بعدها عبارت مازندران به نواحی جلگه‌ای جنوب دریای مازندران اطلاق شد و در کنار طبرستان (برای نواحی کوهپایه‌ای) استفاده می‌شود. متأخر بودن نام مازندران برای این ناحیه این تردید را به وجود آورده‌است که مازندران در شاهنامه فردوسی به سرزمینی که اکنون مازندران نامیده می‌شود، اطلاق نمی‌گردد.

حسین کریمان در کتاب پژوهشی در شاهنامه، اعتقاد دارد که دو مازندران وجود داشت که یکی از آن‌ها در حدود یمن و مصر و شام و دیگری در قسمت‌های شمال هندوستان بود و احتمال می‌دهد مازندرانی که در شاهنامه است همان مازندرانی است که در حدود شام و یمن و مصر قرار داشت.

ابراهیم پورداوود نوشته است : مازن mazana: مازندران که بارها نامش در اوستا و دین کرت آمده است همین منطقه طبرستان، ایالت مجاور گیلان است و”دیوان مازنی”و دروغ پرستان ورن(دیلم، گیلان) مذکور در اوستا هم ساکنان قدیمی طبرستان و گیلانند که چون از دین قدیمی آریایی! خود دست برنداشتند و به آیین زرتشت نگرویده بودند مرزنشینان ایشان را دیو خوانده اند (برگرفته ازمجله ایرانیان سال دوم، جلال متینی ص۵).

◀️ زنده یاد استاد پورداود و شماری از پژوهشگران، «مازندران شاهنامه» را «تپورستان/تبرستان» یا همین مازندران امروزی داسته اند! فرهنگ دهخدا و فرهنگ معین نیز همین برداشت را به دست می دهند

◀️ دکتر صادق کیا گمان بر جایی پیرامون هندوستان امروزی دارند

◀️ دکتر حسن انوری «مازندران شاهنامه» را جایی در شام و مصر دانسته اند

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ پرندگان در منطق الطیر نماد چه چیزهایی هستند ؟
✳️ بخش : اول

❇️ عطار، در کنار سنایی و مولانا، یکی از سه معلم بزرگِ ادبیات فارسی است. آثار این سه معلم بزرگ عرفان، برای مخاطب‌های معمولی است. برای اینکه به بقیه بگویند عرفان و اندیشه و این حرفها، چیزهای چندان پیچیده‌ای نیست. مثلاً «منطق ‌الطیر» عطار، یک مضمون عرفانیِ مهم در قالب یک داستان است. داستان سی مرغی که سیمرغ می‌شوند.

عطار یک معلم بود و تا آخر عمر هم معلم باقی ماند.

در کتاب «منطق‌الطیر» از آن سی مرغ فقط اسم دوازده مرغ آمده. این دوازده پرنده هر کدام نمایندۀ صفتی از انسان و گروهی از افراد جامعه هستند. سیمرغ را که مظهر انسان کامل و شخصِ به حقیقت رسیده است بگذاریم کنار، یازده مرغ باقیمانده،  نماد های اصلی «منطق‌الطیر» هستند. داستان «منطق الطیر» داستان عوض شدن این یازده مرغ یا آدم مختلف، در هفت وادی یا مرحله است:
طلب، عشق، معرفت، استغنا، توحید، حیرت وفقر، فنا

◀️ باز:

در قدیم، باز جزو اسباب شکار پادشاهان بود، پس توی منطق‌الطیر هم باز

«گفت من از شوق دست شهریار/ چشم بربستم ز خلق روزگار/ چشم از آن بگرفته‌ام زیر کلاه/ تا رسد پایم به دست پادشاه/ تا اگر روزی برِ شاهم برَند/ از رسوم خدمت آگاهم برَند».

باز، نمایندۀ انسان‌هایی است که نوکرصفت هستند و به قول عطار «پادشاه حقیقی» را فراموش کرده‌اند.

نماد سالکی است ابتدا امیال و خواسته‌های خود را دنبال می‌کند اما وقتی مدارج سلوک را می‌پیماید خواست او تبدیل به خواست خداوند و صاحب او می‌شود

◀️ بلبل:

طبیعتاً خوشخوان و نغمه‌گر است و مظهر آن دسته از رهروانی که حق را در مظاهر جمالی او می‌بینند و اهل هنر و زیبایی‌اند.

«معنی‌ای در هر هزار آواز داشت/ زیر هر معنی جهانی راز داشت/ شد در اسرار معانی نعره‌زن/ کرد مرغان را زبان‌بند از سخن».

عطار می‌گوید همین اشتغالات هنری، حجاب بلبل در رسیدن به حقیقت است، چون او همیشه به هنرش مغرور است:

«گفت برمن ختم شد اسرار عشق/ جملۀ شب می‌کنم تکرار عشق».

مظهر آن دسته از صوفیان که حق تعالی را در مظاهر جمالی او می‌بینند و نظر بازند و برای آنها رسیدن به ذات حق امری ناممکن است

بوتیمار: یک‌جور لک‌لک است که در ادبیات به دو چیز شهرت دارد: یکی خسیس بودن که با وجود زندگی لب دریا، تا بتواند آب نمی‌خورد، یکی هم غصه خوردن الکی. طوری که اصلاً به او «غمخورک» می‌گویند. عطار هم او را نمایندۀ مردمان بی‌اراده کرده است:

«از چنین کس کو وفاداری نداشت/ هیچ‌کس اومید دلداری نداشت».

نماد آن دسته از زاهدانی که در ریاضت کشیدن افراط می‌کنند یا نمودار اهل حزن و گرفتار مراتب احوال عرفانی هستند

◀️ کوف یا جغد:

ساکن خرابه‌هاست و مظهر کسانی که از جمع فاصله می‌گیرند و عزلت‌نشین هستند:

«کوف آمد پیش چون دیوانه‌ای/ گفت من بگزیده‌ام ویرانه‌ای/ گرچه معموری [= آبادی] بسی خوش یافتم/ هم مخالف هم مشوّش یافتم/ در خرابی جای می‌سازم به رنج/ زآنکه باشد در خرابی جای گنج».

«نمودار عزلت جويان است که گنج در ويرانه ي عزلت مي جويند و دل را از همه خلق بر داشته و به هواي گنج در ويرانه ي جهان نشسته اند و يا شايد که مقصود شيخ از کوف ،مردمان امساک پيشه باشد که همت بر انباشتن زر و مال ،و بدست آوردن گنج بسته اند و به خيال محال رنج مي برند »

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

ادامه دارد... .

👇👇👇👇