فردوس سخن
✳️ زنان در کلیدر ❇️ (بلقیس،زیور) ◀ بلقیس : پایه ی محکم و استوار ایل کلمیشی زنی قوی ، حماسی ، باغیرت و مدیر . وقتی روایت داستان در فضای بیابان و چادرنشینی ایل می چرخد ، خواننده حضور بلقیس را اینطور معنا می کند که : اگر هم مشکلی پیش بیاید بلقیس هست تا با…
✳️ زنان در کلیدر
❇️ (مارال،شیرو)
◀ مارال :
همسر دوم گل محمد و دختر عبدوس ( دایی گل محمد ) و نامزد دلاور
آنچه عاشقانه ی کلیدر را می سازد عشق بین مارال و گل محمد است.
مارال دختر کرد که هم از لحاظ زیبایی و هم قدرت و شجاعت چیزی کم ندارد و همینطور در چندین صحنه قانون شکنی های مهمی از مارال می خوانیم .
دختری که در ابتدای داستان در حال آب آبتنی ست و وقتی حضور مردی را حس می کند با آنکه سریع لباس می پوشد ، گویی از اینکه آن مرد ( گل محمد) بدون هیچ کاری از آنجا رفته دلخور می شود .
و یا وقتی عاشق گل محمد می شود بدون اجازه ی پدر و نامزدش "دلاور " تن به ازدواج با گل محمد می دهد و حتی بالاتر از آن، پیش از عقد با گل محمد رابطه برقرار می کند . و اینهمه موضوعاتی است که هم در آن دوره و حتی هنوز مورد قبول جامعه نیست .
مارال زنی نیست که بپذیرد فقط برای خانه داری خلق شده است .
او فرزند پسری به دنیا می آورد و در پایان داستان وقتی فکر از دست دادن گل محمد میرود تا مارال را دچار ضعف کند به ناگاه نیرو و شجاعت درونی او برمیگردد . مارال چندین بار برای همراهی شوهرش لباس رزم می پوشد.
در صحنه های پایانی مارال چنان قوی رفتار می کند که به جای آنکه بر سر نعش شوهرش حاضر شود برای به خاک سپاری زیور می رود .
◀ شیرو:
خواهر گل محمد . شیرو دختری است که در اوایل داستان از جسارت چیزی کمتر از برادران خود ندارد . دختری سرزنده که برای رسیدن به عشقش قانون شکنی بزرگی انجام میدهد و با ماه درویش فرار میکند . شغل ماه درویش، درویشی و روضه خوانی است و کلمیشی ها چنین فردی را به عنوان داماد خانواده نمی پذیرند و شیرو به ناچار پس از فرار با ماه درویش به روستای قلعه چمن پناه می برند و در آنجا به خدمت بابقلی بندار ( کدخدای قلعه چمن) در می آیند و زندگی هر دوی آنها هر چه پیش میرود به خواری و ذلت نزدیک میشود . ماه درویش در میانه ی داستان بنا بر حادثه ای علیل میشود و شیرو برای نجات زندگی اش بسیار تلاش میکند ولی سرانجام با ناامیدی به خانواده اش پناه می آورد .
در مورد شیرو می توان او را نمادی از زنان وفادار به شوهر دانست ، چرا که با وجود آنهمه سختی که در زندگی با ماه درویش متحمل می شود و با وجود آنکه شیدا را دوست دارد ، اجازه ی دست درازی را به شیدا نمی دهد . ( شیدا با وجود روابط دیگری که دارد ، نسبت به شیرو علاقه ای واقعی دارد ، هرچند هیچ گاه جسارت و قدرت تصمیم گیری درست را ندارد )
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ (مارال،شیرو)
◀ مارال :
همسر دوم گل محمد و دختر عبدوس ( دایی گل محمد ) و نامزد دلاور
آنچه عاشقانه ی کلیدر را می سازد عشق بین مارال و گل محمد است.
مارال دختر کرد که هم از لحاظ زیبایی و هم قدرت و شجاعت چیزی کم ندارد و همینطور در چندین صحنه قانون شکنی های مهمی از مارال می خوانیم .
دختری که در ابتدای داستان در حال آب آبتنی ست و وقتی حضور مردی را حس می کند با آنکه سریع لباس می پوشد ، گویی از اینکه آن مرد ( گل محمد) بدون هیچ کاری از آنجا رفته دلخور می شود .
و یا وقتی عاشق گل محمد می شود بدون اجازه ی پدر و نامزدش "دلاور " تن به ازدواج با گل محمد می دهد و حتی بالاتر از آن، پیش از عقد با گل محمد رابطه برقرار می کند . و اینهمه موضوعاتی است که هم در آن دوره و حتی هنوز مورد قبول جامعه نیست .
مارال زنی نیست که بپذیرد فقط برای خانه داری خلق شده است .
او فرزند پسری به دنیا می آورد و در پایان داستان وقتی فکر از دست دادن گل محمد میرود تا مارال را دچار ضعف کند به ناگاه نیرو و شجاعت درونی او برمیگردد . مارال چندین بار برای همراهی شوهرش لباس رزم می پوشد.
در صحنه های پایانی مارال چنان قوی رفتار می کند که به جای آنکه بر سر نعش شوهرش حاضر شود برای به خاک سپاری زیور می رود .
◀ شیرو:
خواهر گل محمد . شیرو دختری است که در اوایل داستان از جسارت چیزی کمتر از برادران خود ندارد . دختری سرزنده که برای رسیدن به عشقش قانون شکنی بزرگی انجام میدهد و با ماه درویش فرار میکند . شغل ماه درویش، درویشی و روضه خوانی است و کلمیشی ها چنین فردی را به عنوان داماد خانواده نمی پذیرند و شیرو به ناچار پس از فرار با ماه درویش به روستای قلعه چمن پناه می برند و در آنجا به خدمت بابقلی بندار ( کدخدای قلعه چمن) در می آیند و زندگی هر دوی آنها هر چه پیش میرود به خواری و ذلت نزدیک میشود . ماه درویش در میانه ی داستان بنا بر حادثه ای علیل میشود و شیرو برای نجات زندگی اش بسیار تلاش میکند ولی سرانجام با ناامیدی به خانواده اش پناه می آورد .
در مورد شیرو می توان او را نمادی از زنان وفادار به شوهر دانست ، چرا که با وجود آنهمه سختی که در زندگی با ماه درویش متحمل می شود و با وجود آنکه شیدا را دوست دارد ، اجازه ی دست درازی را به شیدا نمی دهد . ( شیدا با وجود روابط دیگری که دارد ، نسبت به شیرو علاقه ای واقعی دارد ، هرچند هیچ گاه جسارت و قدرت تصمیم گیری درست را ندارد )
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ دشنام فحش
❇️ به این عبارت از تاریخ بیهقی توجه بفرمایید:
«[امیر مسعود] فرود آمد سخت ضجر از شدن این فرصت و در خویشتن و مردمان می‌افتاد و دشنامی فحش می‌داد چنانکه من هرگز وی را بر آن ضجرت ندیده بودم»(۱).
«دشنامی فحش» یعنی چه؟ تا جایی که دیده‌ام در معنای آن نوشته‌اند: «دشنامی زشت و ازحدگذشته در بدی. فحش به معنی از حد گذشتن در بدی، اسم است که به جای صفت (فاحش) به کار رفته است» (۲) و «فحش اینجا صفت است برای دشنام و معنای فحش درگذشتن از حد در جواب و ستم کردن در آن است بنابراین دشنام فحش یعنی «دشنام ازحدگذشته» (۳) و «ناسزا»(۴) و «فاحش و ازحدگذشته»(۵).
با معنای پیشنهادی استادان مخالفتی ندارم اما شاید بتوان آن را قدری دقیق‌تر کرد.
در تاریخ بیهقی به برخی دشنام‌ها با قید «دشنام» و «دشنام زشت» تصریح شده است: سگ، مخنث وٰ مؤاجر (۶). خواجه برزگ احمدبن حسن به هنگام خشم «کشخان» و«کشخانک» می‌فرمود(۷).
امیر مسعود غزنوی نیز وقتی «در تاب میشد» دشنام می‌داد (۸) و زمانی که نیک از جای می‌بشد، دشنام بسیار می‌داد (۹). بیهقی برخی از دشنام‌های امیر مسعود را ثبت کرده است: کافرنعمت، سگ ناحفاظ و قواد (۱۰). و «بی‌حمیت» که «دشنام بزرگ این پادشاه این بودی »(۱۱).
او هیچ یک از این الفاظ را «دشنام فحش» نخوانده است. بنابراین شدت و غلظت «دشنام فحش» امیر مسعود، از حد و حدود دشنام‌های مذکور فراتر بوده است.
«فحش» معانی مختلفی دارد. گاهی هیچ فرقی با دشنام ندارد. اما به نظرم در این عبارت تاریخ بیهقی، «فحش» مشخصا یعنی بیان صریح جنسی که لابد با ذکر الفاظ مستهجن همراه است.
امام محمد غزالی سخن راهگشایی دارد:«حد و حقیقت فحش عبارت کردن است از کارهای زشت به عبارت‌های صریح» (۱۲) و«بیشترین فحش اندر آن بود که از مباشرت عبارت‌های زشت کند، چنانکه عادت اهل‌فساد بود و دشنام آن بود که کسی را بدان نسبت کند» (۱۳). و این جمله روشنگر:«حدیث مباشرت به کنایت باید گفت تا فحش نبود» (۱۴).
پس در این بافت هر سخنی که متضمن بیان بی‌‌پرده و صریح مباشرت و عمل جنسی باشد، فحش است خواه این فحش در دشنام به کار رود یا نرود. اگر دشنامی مشتمل بر فحش باشد میشود دشنام فحش. در این چشم‌انداز هر دشنامی لزوما فحش نیست و هر فحشی هم دشنام نیست.
به نظرم در این بیت از ناصرخسرو، فحش یعنی حدیث صریح مباشرت و کلام جنسی و نه لزوما دشنام و برای همین آن را کنار غزل و لهو و مسخره و طیبت آورده است:
-گوش و دل خلق همه زین قبل
زی غزل و مسخره و طیبتست
بیت غزل بر طلب فحش و لهو
بی‌هنران را بدل آیت است (۱۵)
در قابوس‌نامه آمده: «مزاح شاید کرد ولکن فحش نباید گفت» یا «از مزاح ناخوش و فحش شرم دار» (۱۶). اینکه فحش را کنار و ملایم مزاح و هزل می‌آورد به گمانم به همین معنای بیان صریح حدیث مباشرت اشاره دارد و صرف دشنام نیست.
بگذریم. اینکه خاقانی مدعی است: به‌گاه هجو مرا فحش گفتن آیین نیست (۱۷) یا:
-در دو دیوانم به تازی و دری
یک هجاء فحش هرگز کس ندید (۱۸)
به همین معنای ما نحن فیه فحش اشاره دارد. اشعار هجو خاقانی پر است از شتم و دشنام اما مثل هجویات حکیم سوزنی سرشار از مضامین جنسی و الفاظ مستهجن نیست.
«هجاء فحش» یعنی هجوی که فحوای صریح جنسی و ناموسی دارد و «دشنام فحش» یعنی دشنام جنسی و ناموسی با بیان صریح و لابد با الفاظ رکیک و مستهجن.
#میلاد_عظیمی
❇️ پانوشت:
۱. تاریخ بیهقی، تصحیح علی اکبر فیاض، مشهد، دانشگاه فردوسی، چاپ دوم ، ۱۳۵۶، ص۸۰۴.
۲. تاریخ بیهقی، به کوشش خلیل خطیب‌رهبر، چاپ پانزدهم،۱۳۹۰ ، ج۳، ص۱۰۴۸.
۳. تاریخ بیهقی، به کوشش منوچهر دانش‌پژوه، هیرمند، ۱۳۷۶،ج۲، ص۹۱۹ و ۱۲۳۱.
۴. تاریخ بیهقی، به کوشش محمد جعفر یاحقی و مهدی سیدی، سخن، ۱۳۹۴، ج۲ ، ص ۱۷۰۹.
۵. دیبای دیداری، به کوشش محمد جعفر یاحقی و مهدی سیدی، سخن، ۱۳۹۰، ص ۶۴۸.
۶. تاریخ بیهقی، تصحیح فیاض، همان، ص ۱۹۸ ، ۶۰۴ ، ۲۳۲.
۷. همان، ص ۲۰۶ و ۲۸۷.
۸. همان، ص۸۱۹ .
۹.همان، ص ۶۱۳.
۱۰. همان، ص۸۰۰ ، ۵۲۸ و ۵۶۱ و ۸۱۹.
۱۱. همان، ص ۷۵۲.
۱۲. احیاء علوم‌الدین، ترجمۀ مؤیّد خوارزمی، تصحیح خدیوجم، علمی و فرهنگی، ج۳،ص۲۵۵.
۱۳. کیمیای سعادت، تصحیح خدیوجم،۱۳۸۰، ج۲،ص۷۲. صاحب بحرالفواید همین سخن غزالی را چنین نوشته است:« فرق میان فحش و دشنام آنست که فحش را مباشرت به عبارت زشت کند، و دشنام آن بود که کس را بدان نسبت کند» ( تصحیح محمدتقی دانش‌پژوه، ۱۳۴۵، ص۲۶۶).
۱۴.کیمیای سعادت، ج۲،ص۷۲.
۱۵. دیوان اشعار حکیم ناصرخسرو، تصحیح مجتبی مینوی و مهدی محقق،۱۳۵۷ ،ص۲۶۷.
۱۶. تصحیح غلامحسین یوسفی،۱۳۷۱،ص ۷۷ و ۷۸.
۱۷. دیوان خاقانی، تصحیح ضیاء‌الدین سجادی، زوار،ص ۷۵۵.
۱۸. نقل از لغتنامه دهخدا. ذیل فحش.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ به این عبارت از تاریخ بیهقی توجه بفرمایید:
«[امیر مسعود] فرود آمد سخت ضجر از شدن این فرصت و در خویشتن و مردمان می‌افتاد و دشنامی فحش می‌داد چنانکه من هرگز وی را بر آن ضجرت ندیده بودم»(۱).
«دشنامی فحش» یعنی چه؟ تا جایی که دیده‌ام در معنای آن نوشته‌اند: «دشنامی زشت و ازحدگذشته در بدی. فحش به معنی از حد گذشتن در بدی، اسم است که به جای صفت (فاحش) به کار رفته است» (۲) و «فحش اینجا صفت است برای دشنام و معنای فحش درگذشتن از حد در جواب و ستم کردن در آن است بنابراین دشنام فحش یعنی «دشنام ازحدگذشته» (۳) و «ناسزا»(۴) و «فاحش و ازحدگذشته»(۵).
با معنای پیشنهادی استادان مخالفتی ندارم اما شاید بتوان آن را قدری دقیق‌تر کرد.
در تاریخ بیهقی به برخی دشنام‌ها با قید «دشنام» و «دشنام زشت» تصریح شده است: سگ، مخنث وٰ مؤاجر (۶). خواجه برزگ احمدبن حسن به هنگام خشم «کشخان» و«کشخانک» می‌فرمود(۷).
امیر مسعود غزنوی نیز وقتی «در تاب میشد» دشنام می‌داد (۸) و زمانی که نیک از جای می‌بشد، دشنام بسیار می‌داد (۹). بیهقی برخی از دشنام‌های امیر مسعود را ثبت کرده است: کافرنعمت، سگ ناحفاظ و قواد (۱۰). و «بی‌حمیت» که «دشنام بزرگ این پادشاه این بودی »(۱۱).
او هیچ یک از این الفاظ را «دشنام فحش» نخوانده است. بنابراین شدت و غلظت «دشنام فحش» امیر مسعود، از حد و حدود دشنام‌های مذکور فراتر بوده است.
«فحش» معانی مختلفی دارد. گاهی هیچ فرقی با دشنام ندارد. اما به نظرم در این عبارت تاریخ بیهقی، «فحش» مشخصا یعنی بیان صریح جنسی که لابد با ذکر الفاظ مستهجن همراه است.
امام محمد غزالی سخن راهگشایی دارد:«حد و حقیقت فحش عبارت کردن است از کارهای زشت به عبارت‌های صریح» (۱۲) و«بیشترین فحش اندر آن بود که از مباشرت عبارت‌های زشت کند، چنانکه عادت اهل‌فساد بود و دشنام آن بود که کسی را بدان نسبت کند» (۱۳). و این جمله روشنگر:«حدیث مباشرت به کنایت باید گفت تا فحش نبود» (۱۴).
پس در این بافت هر سخنی که متضمن بیان بی‌‌پرده و صریح مباشرت و عمل جنسی باشد، فحش است خواه این فحش در دشنام به کار رود یا نرود. اگر دشنامی مشتمل بر فحش باشد میشود دشنام فحش. در این چشم‌انداز هر دشنامی لزوما فحش نیست و هر فحشی هم دشنام نیست.
به نظرم در این بیت از ناصرخسرو، فحش یعنی حدیث صریح مباشرت و کلام جنسی و نه لزوما دشنام و برای همین آن را کنار غزل و لهو و مسخره و طیبت آورده است:
-گوش و دل خلق همه زین قبل
زی غزل و مسخره و طیبتست
بیت غزل بر طلب فحش و لهو
بی‌هنران را بدل آیت است (۱۵)
در قابوس‌نامه آمده: «مزاح شاید کرد ولکن فحش نباید گفت» یا «از مزاح ناخوش و فحش شرم دار» (۱۶). اینکه فحش را کنار و ملایم مزاح و هزل می‌آورد به گمانم به همین معنای بیان صریح حدیث مباشرت اشاره دارد و صرف دشنام نیست.
بگذریم. اینکه خاقانی مدعی است: به‌گاه هجو مرا فحش گفتن آیین نیست (۱۷) یا:
-در دو دیوانم به تازی و دری
یک هجاء فحش هرگز کس ندید (۱۸)
به همین معنای ما نحن فیه فحش اشاره دارد. اشعار هجو خاقانی پر است از شتم و دشنام اما مثل هجویات حکیم سوزنی سرشار از مضامین جنسی و الفاظ مستهجن نیست.
«هجاء فحش» یعنی هجوی که فحوای صریح جنسی و ناموسی دارد و «دشنام فحش» یعنی دشنام جنسی و ناموسی با بیان صریح و لابد با الفاظ رکیک و مستهجن.
#میلاد_عظیمی
❇️ پانوشت:
۱. تاریخ بیهقی، تصحیح علی اکبر فیاض، مشهد، دانشگاه فردوسی، چاپ دوم ، ۱۳۵۶، ص۸۰۴.
۲. تاریخ بیهقی، به کوشش خلیل خطیب‌رهبر، چاپ پانزدهم،۱۳۹۰ ، ج۳، ص۱۰۴۸.
۳. تاریخ بیهقی، به کوشش منوچهر دانش‌پژوه، هیرمند، ۱۳۷۶،ج۲، ص۹۱۹ و ۱۲۳۱.
۴. تاریخ بیهقی، به کوشش محمد جعفر یاحقی و مهدی سیدی، سخن، ۱۳۹۴، ج۲ ، ص ۱۷۰۹.
۵. دیبای دیداری، به کوشش محمد جعفر یاحقی و مهدی سیدی، سخن، ۱۳۹۰، ص ۶۴۸.
۶. تاریخ بیهقی، تصحیح فیاض، همان، ص ۱۹۸ ، ۶۰۴ ، ۲۳۲.
۷. همان، ص ۲۰۶ و ۲۸۷.
۸. همان، ص۸۱۹ .
۹.همان، ص ۶۱۳.
۱۰. همان، ص۸۰۰ ، ۵۲۸ و ۵۶۱ و ۸۱۹.
۱۱. همان، ص ۷۵۲.
۱۲. احیاء علوم‌الدین، ترجمۀ مؤیّد خوارزمی، تصحیح خدیوجم، علمی و فرهنگی، ج۳،ص۲۵۵.
۱۳. کیمیای سعادت، تصحیح خدیوجم،۱۳۸۰، ج۲،ص۷۲. صاحب بحرالفواید همین سخن غزالی را چنین نوشته است:« فرق میان فحش و دشنام آنست که فحش را مباشرت به عبارت زشت کند، و دشنام آن بود که کس را بدان نسبت کند» ( تصحیح محمدتقی دانش‌پژوه، ۱۳۴۵، ص۲۶۶).
۱۴.کیمیای سعادت، ج۲،ص۷۲.
۱۵. دیوان اشعار حکیم ناصرخسرو، تصحیح مجتبی مینوی و مهدی محقق،۱۳۵۷ ،ص۲۶۷.
۱۶. تصحیح غلامحسین یوسفی،۱۳۷۱،ص ۷۷ و ۷۸.
۱۷. دیوان خاقانی، تصحیح ضیاء‌الدین سجادی، زوار،ص ۷۵۵.
۱۸. نقل از لغتنامه دهخدا. ذیل فحش.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✨کاغذین جامه در شعر فارسی
۱. منظومهٔ علی‌نامه نخستین متن فارسی است که در آن به پوشیدن جامهٔ کاغذین اشاره شده است. در این منظومه در ماجرای اسیر شدن یکی از هواداران حضرت علی در جنگ صفین، فرمانده سپاه معاویه چنین میکند:
بفرمود تا جامهٔ کاغذین
بدوزند، آن دشمن داد و دین
بکردند همیدون ز کاغذ کلاه
سیه همچو قطران، آن دل سیاه
در آن پاک‌دین مردِ روشن‌روان
بپوشاندْشْ آن جامه را بد نشان
ببستش اَبَر اُشتری زان سپس
به گردنْش بربست ملعون جرس
از این ابیات می‌توان احتمال داد که «جامهٔ کاغذین» بر کسی پوشاندن، مانند کلاه کاغذی سیاه بر سر کسی گذاشتن، او را بر شتر بستن، از کارهایی بوده است که در صدر اسلام برای «تحقیر و خوار داشتِ مخالفان و مجرمان» انجام می‌گرفته است.
۲. از سخن بعضی از گویندگان دیگر چنین بر می‌آید که گویی در تمرین یا مسابقهٔ تیراندازی، چیزی شبیه به آدمک را با پوشش و جامهٔ کاغذین در جایی قرار می‌داده‌اند و آن را «هدف» خود می‌کرده‌اند، همان چیزی که معنی لغوی هدف و کاغذ (=قرطاس) آن را تأیید میکند. ارباب لغت یکی از معانی هدف را «هر چیز بلند و افراشته» و کاغذ را «نشانهٔ تیر، چیزی که بر روی هدف می‌گذارند و به آن تیر می‌زنند» گفته‌اند.
در شعر جمال اصفهانی رابطهٔ هدف و کاغذین جامه مطرح شده است:
بس که در من کشد این چرخْ کمان
کاغذین جامه از او چون هدفم
صائب گوید:
تا شوی در گردن افرازی نمایان چون هدف
با لباس کاغذین از تیرباران سر مپیچ
خاقانی نیز گوید:
حاسدانم چون هدف بین کاغذین جامه که من
تیر شحنه از پی امن شبان آورده‌ام
لازم به ذکر است که تیر شحنه، همانند تیر امان بوده که دارنده آن می‌توانسته همهٔ شب در شهر رفت و آمد کند و از حوادث در امان باشد. در مقابل حاسدان خاقانی مانند هدف، کاغذین جامه هستند. همچنین در کنار این معنی برای دشمنان شاعر، کاغذین جامه بودن معنی «گرفتار محنت و مصیبت بودن» دارد. پس یکی از معانی کاغذین جامه مصیبت و محنت زدگی است.
خود خاقانی در بیت دیگری گفته است:
کاغذین جامه هدف‌وار علی الله زنیم
تا به تیر سحری دست قدر بربندیم
در این بیت علاوه بر ارتباط بین کاغذین جامه و هدف، معنی «لابه و تضرع و پای‌فشاری در عرض نیاز» دارد.
۳. کاغذین جامه = آمادگی مرگ و خود را در بلا افکندن
کمال اسماعیل:
کاغذین باد جامهٔ خصمت
بس که از غم بر او ستم باشد
خاقانی:
از جور یار پیرهن کاغذین کنم
کو کاغذ و سر قلم از من دریغ داشت
عطار:
سزد که پیرهن کاغذین کند عطار
که شد ز نفس بدآموز پیرهن کفنم.
۴. کاغذین جامه و تظلم خواهی:
جمال اصفهانی:
آخر از بهر خدا چند کنم بر در او
هر سحرگاه چو مظلوم ز کاغذ سربال[پیراهن]
کمال اسماعیل:
کاغذین جامه بپوشید و به درگاه آمد
زادهٔ خاطر من تا بدهی داد مرا
برگرفته از مقالهٔ «کاغذین جامه، پیراهن کاغذین از آیین تا کلمه» نوشتهٔ استاد محمود عابدی که در کتاب چون من در این دیار (جشن‌نامهٔ استاد انزابی نژاد به کوشش استاد راشد محصل، دکتر یاحقی و دکتر ساکت) چاپ شده است.
#لغت
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
۱. منظومهٔ علی‌نامه نخستین متن فارسی است که در آن به پوشیدن جامهٔ کاغذین اشاره شده است. در این منظومه در ماجرای اسیر شدن یکی از هواداران حضرت علی در جنگ صفین، فرمانده سپاه معاویه چنین میکند:
بفرمود تا جامهٔ کاغذین
بدوزند، آن دشمن داد و دین
بکردند همیدون ز کاغذ کلاه
سیه همچو قطران، آن دل سیاه
در آن پاک‌دین مردِ روشن‌روان
بپوشاندْشْ آن جامه را بد نشان
ببستش اَبَر اُشتری زان سپس
به گردنْش بربست ملعون جرس
از این ابیات می‌توان احتمال داد که «جامهٔ کاغذین» بر کسی پوشاندن، مانند کلاه کاغذی سیاه بر سر کسی گذاشتن، او را بر شتر بستن، از کارهایی بوده است که در صدر اسلام برای «تحقیر و خوار داشتِ مخالفان و مجرمان» انجام می‌گرفته است.
۲. از سخن بعضی از گویندگان دیگر چنین بر می‌آید که گویی در تمرین یا مسابقهٔ تیراندازی، چیزی شبیه به آدمک را با پوشش و جامهٔ کاغذین در جایی قرار می‌داده‌اند و آن را «هدف» خود می‌کرده‌اند، همان چیزی که معنی لغوی هدف و کاغذ (=قرطاس) آن را تأیید میکند. ارباب لغت یکی از معانی هدف را «هر چیز بلند و افراشته» و کاغذ را «نشانهٔ تیر، چیزی که بر روی هدف می‌گذارند و به آن تیر می‌زنند» گفته‌اند.
در شعر جمال اصفهانی رابطهٔ هدف و کاغذین جامه مطرح شده است:
بس که در من کشد این چرخْ کمان
کاغذین جامه از او چون هدفم
صائب گوید:
تا شوی در گردن افرازی نمایان چون هدف
با لباس کاغذین از تیرباران سر مپیچ
خاقانی نیز گوید:
حاسدانم چون هدف بین کاغذین جامه که من
تیر شحنه از پی امن شبان آورده‌ام
لازم به ذکر است که تیر شحنه، همانند تیر امان بوده که دارنده آن می‌توانسته همهٔ شب در شهر رفت و آمد کند و از حوادث در امان باشد. در مقابل حاسدان خاقانی مانند هدف، کاغذین جامه هستند. همچنین در کنار این معنی برای دشمنان شاعر، کاغذین جامه بودن معنی «گرفتار محنت و مصیبت بودن» دارد. پس یکی از معانی کاغذین جامه مصیبت و محنت زدگی است.
خود خاقانی در بیت دیگری گفته است:
کاغذین جامه هدف‌وار علی الله زنیم
تا به تیر سحری دست قدر بربندیم
در این بیت علاوه بر ارتباط بین کاغذین جامه و هدف، معنی «لابه و تضرع و پای‌فشاری در عرض نیاز» دارد.
۳. کاغذین جامه = آمادگی مرگ و خود را در بلا افکندن
کمال اسماعیل:
کاغذین باد جامهٔ خصمت
بس که از غم بر او ستم باشد
خاقانی:
از جور یار پیرهن کاغذین کنم
کو کاغذ و سر قلم از من دریغ داشت
عطار:
سزد که پیرهن کاغذین کند عطار
که شد ز نفس بدآموز پیرهن کفنم.
۴. کاغذین جامه و تظلم خواهی:
جمال اصفهانی:
آخر از بهر خدا چند کنم بر در او
هر سحرگاه چو مظلوم ز کاغذ سربال[پیراهن]
کمال اسماعیل:
کاغذین جامه بپوشید و به درگاه آمد
زادهٔ خاطر من تا بدهی داد مرا
برگرفته از مقالهٔ «کاغذین جامه، پیراهن کاغذین از آیین تا کلمه» نوشتهٔ استاد محمود عابدی که در کتاب چون من در این دیار (جشن‌نامهٔ استاد انزابی نژاد به کوشش استاد راشد محصل، دکتر یاحقی و دکتر ساکت) چاپ شده است.
#لغت
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
غزل‌های حافظ شیرازی
t.me/pndaz کیکاووس یاکیده
کتاب صوتی #غزل_های_حافظ، دستاورد علمی و هنری مهم جهان حافظ پژوهی، یک شیواخوانی عالی با صدای استاد کیکاووس یاکیده که بیشترین سالهای جوانی خود را در هنر گویندگی و دوبلاژ و شیوا خواندن متون گذرانده است،هدیه‌ای ارزنده و ماندگار به اهل هنر و دوستداران کلام شورمند و شیرین حافظ است.
این شیواخوانی تا حد ممکن با درست‌خوانی‌ترین است.اما این آرمان که بکوشیم هرچه نزدیک‌تر به عصر حافظ بخوانیم، نه مقدور است و نه مطلوب. مقدور نیست برای اینکه هیچ رسانه‌ای شیواخوانی عصر حافظ یا خود حافظ را به عصر ما نرسانده است. اما مطلوب نیست زیرا فی‌المثل می‌دانیم که های غیر ملفوظ در پایان کلماتی چون خانه، کاشانه، پروانه و صدها نظیر آنها در عصر حافظ به فتحه تلفظ می‌شده است و در فارسی رسمی و معیارین امروز به کسره تلفظ میشود.
”وز صدای سخن عشق ندیدم خوش‌تر؛ یادگاری که در این گنبد دوّار بماند…“
کتاب #غزلیات_حافظ، اثر بی‌نظیر و گرانقدر، شامل غزل‌های ۱ تا ۴۹۵(کتاب کامل) به تمام پارسی زبانان جهان و دوستداران حافظ شیرازی تقدیم می‌گردد.
به خوانش کیکاووس یاکیده
مدت زمان 22 ساعت
حجم حدود دو گیگابایت
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
این شیواخوانی تا حد ممکن با درست‌خوانی‌ترین است.اما این آرمان که بکوشیم هرچه نزدیک‌تر به عصر حافظ بخوانیم، نه مقدور است و نه مطلوب. مقدور نیست برای اینکه هیچ رسانه‌ای شیواخوانی عصر حافظ یا خود حافظ را به عصر ما نرسانده است. اما مطلوب نیست زیرا فی‌المثل می‌دانیم که های غیر ملفوظ در پایان کلماتی چون خانه، کاشانه، پروانه و صدها نظیر آنها در عصر حافظ به فتحه تلفظ می‌شده است و در فارسی رسمی و معیارین امروز به کسره تلفظ میشود.
”وز صدای سخن عشق ندیدم خوش‌تر؛ یادگاری که در این گنبد دوّار بماند…“
کتاب #غزلیات_حافظ، اثر بی‌نظیر و گرانقدر، شامل غزل‌های ۱ تا ۴۹۵(کتاب کامل) به تمام پارسی زبانان جهان و دوستداران حافظ شیرازی تقدیم می‌گردد.
به خوانش کیکاووس یاکیده
مدت زمان 22 ساعت
حجم حدود دو گیگابایت
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
معرفی نرم‌افزار اندروید جهت پخش کتاب‌های صوتی
Voice Audiobook Player
این برنامه مخصوص عاشقان کتاب صوتی است! رابط کاربری بسیار ساده و کاربردی، در کنار پشتیبانی از طیف گسترده‌ای از فرمت‌های صوتی، گوش دادن به کتاب‌های صوتی را در این برنامه، فوق‌العاده لذت بخش میکند.
در این برنامه می‌تونید ببینید که هر کتاب رو چقدر گوش دادید و از کجا مونده! با کلیک مجدد روی کتاب، از همون نقطه‌ای که مونده بود، مجدد براتون پخش می‌شه. (البته خود تلگرام هم این قابلیت رو داره ولی این برنامه پیشرفته‌تر هست)
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Voice Audiobook Player
این برنامه مخصوص عاشقان کتاب صوتی است! رابط کاربری بسیار ساده و کاربردی، در کنار پشتیبانی از طیف گسترده‌ای از فرمت‌های صوتی، گوش دادن به کتاب‌های صوتی را در این برنامه، فوق‌العاده لذت بخش میکند.
در این برنامه می‌تونید ببینید که هر کتاب رو چقدر گوش دادید و از کجا مونده! با کلیک مجدد روی کتاب، از همون نقطه‌ای که مونده بود، مجدد براتون پخش می‌شه. (البته خود تلگرام هم این قابلیت رو داره ولی این برنامه پیشرفته‌تر هست)
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Google Play
Voice Audiobook Player - Apps on Google Play
A calm audiobook player for your own files. No account, no ads.
این برنامه به هیچ مجوزی نیاز نداره و حتی دسترسی فایل هم ازتون نمی‌گیره! فقط باید یک فولدر مشخص کنید و تمام کتاب‌های صوتی رو که دانلود کردید داخل اون فولدر بریزید و فولدر رو به برنامه معرفی کنید. برنامه فقط به اون فولدر دسترسی خواهد داشت و نه بیشتر!
امکانات دیگری هم مانند بوکمارک، جلو و عقب بردن سریع، تایمر خواب، افزایش صدای پخش به صورت بوست، کنترل سرعت پخش، قرار دادن کتاب در فهرست تمام‌شده‌ها و خوانده‌نشده‌ها و… هم در برنامه هست.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
امکانات دیگری هم مانند بوکمارک، جلو و عقب بردن سریع، تایمر خواب، افزایش صدای پخش به صورت بوست، کنترل سرعت پخش، قرار دادن کتاب در فهرست تمام‌شده‌ها و خوانده‌نشده‌ها و… هم در برنامه هست.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
دوستانی که به هر دلیلی برنامه‌ی فوق روی دستگاهشون نصب نشد، می‌تونن از برنامه‌ی PlayBook Lite Audiobook Player استفاده کنن که از لحاظ عملکرد، کاملا مشابه برنامه‌ی قبل هست.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Google Play
PlayBook Lite Audiobook Player - Apps on Google Play
PlayBook Lite: Your Private Audiobook Companion
✳️ آداب حضور در شبکه‌های اجتماعی از قول
دکتر محمدعلی تهرانی
دانشیار دانشگاه علامه گروه روزنامه نگاری :
🔵🔸۱ - هر چیزی را فورأ به اشتراک نگذارید. ابتدا آنرا با دقت بخوانید و کمی در آن تأمل کنید.
🔵🔸۲ - هر چیزی را ازهر جایی کپی نکنید.
🔵🔸۳ - لطفا از شدت آزادی بیانی که در گروه‌های مجازی وجود دارد، ذوق‌زده نشوید! شاید مسیر را گم کرده باشید و به بیراهه بروید.
🔵🔸۴ - اول از همه، اهداف گروه‌تان را مشخص کنید.
🔵🔸۵ - هر کسی را به هر گروهی اضافه نکنید.
🔵🔸۶ - حجم خبرهایي را که به اشتراک می‌گذارید خودآگاهانه و با وسواس کنترل کنید!
🔵🔸۷ - گاهی تماشاگر باشید.
🔵🔸۸ - واکنش سریع نشان ندهید.
🔵🔸۹ - همیشه حواس‌تان باشد که چه پست می‌کنید.
🔵🔸۱۰ - مطالب متناسب با مخاطب پست کنید.
🔵🔸۱۱ - گاهي وقتها مي توانيد با كم يا زياد كردن کلمات یا جملات، پيام قبلي را اصلاح و يا تكميل نماييد.
🔵🔸۱۲- هوشيارانه عمل كنيد چون شاید در آينده، از أثرات منفی این پيامها، در شرایطی عليه خودتان یا خانواده تان استفاده شود!
🔵🔸۱۳ - دقت کنید که اشاعه دهنده بی بند و باری و فحشا نباشید.
🔵🔸۱۴ - آبروی دیگران، بازیچه شما و ابزاری برای سرگرمی دوستانتان نیست!
🔵🔸۱۵ - در به اشتراک گذاشتن فایلها و عکسها، کمی دوراندیش باشید! شاید قربانی بعدی شما باشید.
🔵🔸۱۶ - در هر شرایطی که قراردارید، ترویج دهنده افکاری سازنده و سالم باشید.
🔵🔸۱۷ - اگر شما را در گروهي عضو كردند و شما هيچ كس را نمي شناسيد و يا از هدف گروه بي اطلاعيد، سریعأ از آن خارج شويد.
🔵🔸۱۸ - پيامي كه قبول نداريد به ديگران ارسال نكنيد!
🔵🔸۱۹ - توجه كنيد كه امروزه يكي از راههاي شناخت شخصيت شما همين شبكه هاي اجتماعي است.
🔵🔸۲۰ - در انتقاد از دیگران انصاف را رعایت کنید.
🔵🔸۲۱ - در مبارزه با نظرات و عملکرد دیگران از جاده مردی و مردانگی خارج نشوید.
🔵🔸۲۲ - همیشه خداوند را حاضر و ناظر بر اعمال خود بدانید.
🔵🔸۲۳ - از دین استفاده ابزاری نکنید.
🔵🔸۲۴ - خرافه پرستی را ترویج نکنید.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
دکتر محمدعلی تهرانی
دانشیار دانشگاه علامه گروه روزنامه نگاری :
🔵🔸۱ - هر چیزی را فورأ به اشتراک نگذارید. ابتدا آنرا با دقت بخوانید و کمی در آن تأمل کنید.
🔵🔸۲ - هر چیزی را ازهر جایی کپی نکنید.
🔵🔸۳ - لطفا از شدت آزادی بیانی که در گروه‌های مجازی وجود دارد، ذوق‌زده نشوید! شاید مسیر را گم کرده باشید و به بیراهه بروید.
🔵🔸۴ - اول از همه، اهداف گروه‌تان را مشخص کنید.
🔵🔸۵ - هر کسی را به هر گروهی اضافه نکنید.
🔵🔸۶ - حجم خبرهایي را که به اشتراک می‌گذارید خودآگاهانه و با وسواس کنترل کنید!
🔵🔸۷ - گاهی تماشاگر باشید.
🔵🔸۸ - واکنش سریع نشان ندهید.
🔵🔸۹ - همیشه حواس‌تان باشد که چه پست می‌کنید.
🔵🔸۱۰ - مطالب متناسب با مخاطب پست کنید.
🔵🔸۱۱ - گاهي وقتها مي توانيد با كم يا زياد كردن کلمات یا جملات، پيام قبلي را اصلاح و يا تكميل نماييد.
🔵🔸۱۲- هوشيارانه عمل كنيد چون شاید در آينده، از أثرات منفی این پيامها، در شرایطی عليه خودتان یا خانواده تان استفاده شود!
🔵🔸۱۳ - دقت کنید که اشاعه دهنده بی بند و باری و فحشا نباشید.
🔵🔸۱۴ - آبروی دیگران، بازیچه شما و ابزاری برای سرگرمی دوستانتان نیست!
🔵🔸۱۵ - در به اشتراک گذاشتن فایلها و عکسها، کمی دوراندیش باشید! شاید قربانی بعدی شما باشید.
🔵🔸۱۶ - در هر شرایطی که قراردارید، ترویج دهنده افکاری سازنده و سالم باشید.
🔵🔸۱۷ - اگر شما را در گروهي عضو كردند و شما هيچ كس را نمي شناسيد و يا از هدف گروه بي اطلاعيد، سریعأ از آن خارج شويد.
🔵🔸۱۸ - پيامي كه قبول نداريد به ديگران ارسال نكنيد!
🔵🔸۱۹ - توجه كنيد كه امروزه يكي از راههاي شناخت شخصيت شما همين شبكه هاي اجتماعي است.
🔵🔸۲۰ - در انتقاد از دیگران انصاف را رعایت کنید.
🔵🔸۲۱ - در مبارزه با نظرات و عملکرد دیگران از جاده مردی و مردانگی خارج نشوید.
🔵🔸۲۲ - همیشه خداوند را حاضر و ناظر بر اعمال خود بدانید.
🔵🔸۲۳ - از دین استفاده ابزاری نکنید.
🔵🔸۲۴ - خرافه پرستی را ترویج نکنید.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ #ردیف شخصیّتِ غزل است
❇️ کلمه یا کلماتی که در پایانِ مصراع ها بعد از قافیه عیناً تکرار می شوند را ردیف گویند
نمونه :
دلم در فراقِ تو حالی ندارد
به جز فکرِ مُردنْ خیالی ندارد
ردیف : ندارد
نمونه :
ز لطفشْ حاصلمْ آخر همهْ بی اعتباری شد
دوروزهْ عزّتِ ما موجبِ صدگونهْ خواری شد
ردیف : شد
◀️ استاد شفیعی کدکنی در کتاب موسیقیِ شعر صفحه ۱۲۴ راجع به سابقه ی ردیف در شعر ایران و جهان می گوید :
از بررسی شعرهای فارسی و ترکی و عربی به خوبی دانسته می شود که ردیفْ خاصِ ایرانیان و اختراع ایشان است زیرا در شعر عربی و ترکی ، ردیف به سابقه و اهمیت شعر فارسی نیست
❇️ در شعر ترکی آذری به ردیف #آیاق می گویند امّا همین شعر ترکی آذری بعد از شعر فارسی به وجود آمده و تقلیدی از شعر فارسی است
در زبان های اروپایی نیز اثری از ردیف یافت نشده مگر به صورت استثنایی یا تصادفی
◀️ ردیف ها در سالهای آغازین ابداع شان در شعر فارسی ، بسیار ساده و ابتدایی بودند و دلیل آن وجودِ تعدادِ بالای افعالِ معین (کمکی) مثل : است ، بود ، شد ، گشت و ... در زبان فارسی بود اما با پیشرفت و تکامل شعر فارسی ، ردیف نیز تغییر شکل داده ، از مرحله ی ابتدایی گذر کرده و به جایی می رسد که گاه نیمی از مصراع را به خود اختصاص می دهد
نمونه :
قتلم از عشوه نمایی است که من می دانم
سرِ این فتنه ز جایی است که من می دانم
ردیف : است که من می دانم
در شعر اصیل فارسی به خصوص غزل ، اشعار موفق و مطرحِ بدون ردیف ، خیلی کم می توانیم سراغ بگیریم به گونه ای که ردیف جزئی از شخصیتِ غزل شده است
ردیف انواعی دارد :
۱ _ ردیف #اسمی
نمونه :
سوزم به داغِ هجر و نیایم به سوی تو
تا در دلم زیاده شود آرزوی تو
ردیف : تو
۲_ردیف #فعلی
نمونه :
یا ببُر از صحبتِ اغیار و با من یار باش
یا بکُن ترکِ من و یکباره با اغیار باش
ردیف : باش
۳_ردیف #ترکیبی
نمونه:
ز غُصّه چون نخورم خون !؟ تو مایلِ همه کس
حدیثِ مَشربِ تو نقلِ محفلِ همه کس
ردیف : همه کس
◀️ هر کدام از انواع این ردیف ها باعث می شوند شعر دلنشین تر ، گوش نوازتر و لاجرم در مخاطب تأثیرگذارتر بشود.
◀️ یکی از دلایل ماندگاریِ بعضی اشعار ، دارا بودنِ آن اشعار از ردیف هایی است که کاملاً در خدمتِ کُلّیّت بیت و ساختارِ هدفمندِ شعر قرار گرفته اند و خود را به شعر و شاعر تحمیل نکرده اند
نمونه :
شدم نزدیکِ مرگ از دوریِ یاری که من دارم
هنوز این اندک است از درد بسیاری که من دارم
نمونه :
در نامه به جانانِ منِ حیرانْ چه نویسم !؟
جز آنکه نویسمْ غمِ هجرانْ چه نویسم !؟
نمونه :
باز آمدیم و شوقِ تو در دل همان که بود
وز گریه پا به کوی تو در گِل همان که بود.
❇️ #وجوه_زیبایی_شناسی
در دیوان میرزا #شرفجهان_قزوینی
به تحقیق سید اسماعیل قافله باشی و محمدحسین افشار
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ کلمه یا کلماتی که در پایانِ مصراع ها بعد از قافیه عیناً تکرار می شوند را ردیف گویند
نمونه :
دلم در فراقِ تو حالی ندارد
به جز فکرِ مُردنْ خیالی ندارد
ردیف : ندارد
نمونه :
ز لطفشْ حاصلمْ آخر همهْ بی اعتباری شد
دوروزهْ عزّتِ ما موجبِ صدگونهْ خواری شد
ردیف : شد
◀️ استاد شفیعی کدکنی در کتاب موسیقیِ شعر صفحه ۱۲۴ راجع به سابقه ی ردیف در شعر ایران و جهان می گوید :
از بررسی شعرهای فارسی و ترکی و عربی به خوبی دانسته می شود که ردیفْ خاصِ ایرانیان و اختراع ایشان است زیرا در شعر عربی و ترکی ، ردیف به سابقه و اهمیت شعر فارسی نیست
❇️ در شعر ترکی آذری به ردیف #آیاق می گویند امّا همین شعر ترکی آذری بعد از شعر فارسی به وجود آمده و تقلیدی از شعر فارسی است
در زبان های اروپایی نیز اثری از ردیف یافت نشده مگر به صورت استثنایی یا تصادفی
◀️ ردیف ها در سالهای آغازین ابداع شان در شعر فارسی ، بسیار ساده و ابتدایی بودند و دلیل آن وجودِ تعدادِ بالای افعالِ معین (کمکی) مثل : است ، بود ، شد ، گشت و ... در زبان فارسی بود اما با پیشرفت و تکامل شعر فارسی ، ردیف نیز تغییر شکل داده ، از مرحله ی ابتدایی گذر کرده و به جایی می رسد که گاه نیمی از مصراع را به خود اختصاص می دهد
نمونه :
قتلم از عشوه نمایی است که من می دانم
سرِ این فتنه ز جایی است که من می دانم
ردیف : است که من می دانم
در شعر اصیل فارسی به خصوص غزل ، اشعار موفق و مطرحِ بدون ردیف ، خیلی کم می توانیم سراغ بگیریم به گونه ای که ردیف جزئی از شخصیتِ غزل شده است
ردیف انواعی دارد :
۱ _ ردیف #اسمی
نمونه :
سوزم به داغِ هجر و نیایم به سوی تو
تا در دلم زیاده شود آرزوی تو
ردیف : تو
۲_ردیف #فعلی
نمونه :
یا ببُر از صحبتِ اغیار و با من یار باش
یا بکُن ترکِ من و یکباره با اغیار باش
ردیف : باش
۳_ردیف #ترکیبی
نمونه:
ز غُصّه چون نخورم خون !؟ تو مایلِ همه کس
حدیثِ مَشربِ تو نقلِ محفلِ همه کس
ردیف : همه کس
◀️ هر کدام از انواع این ردیف ها باعث می شوند شعر دلنشین تر ، گوش نوازتر و لاجرم در مخاطب تأثیرگذارتر بشود.
◀️ یکی از دلایل ماندگاریِ بعضی اشعار ، دارا بودنِ آن اشعار از ردیف هایی است که کاملاً در خدمتِ کُلّیّت بیت و ساختارِ هدفمندِ شعر قرار گرفته اند و خود را به شعر و شاعر تحمیل نکرده اند
نمونه :
شدم نزدیکِ مرگ از دوریِ یاری که من دارم
هنوز این اندک است از درد بسیاری که من دارم
نمونه :
در نامه به جانانِ منِ حیرانْ چه نویسم !؟
جز آنکه نویسمْ غمِ هجرانْ چه نویسم !؟
نمونه :
باز آمدیم و شوقِ تو در دل همان که بود
وز گریه پا به کوی تو در گِل همان که بود.
❇️ #وجوه_زیبایی_شناسی
در دیوان میرزا #شرفجهان_قزوینی
به تحقیق سید اسماعیل قافله باشی و محمدحسین افشار
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
مجمع دبیران ادبیات متوسطه دوم
دبیران محترم ، این گروه به جهت بررسی و هماهنگی در دروس ادبیات فارسی متوسطه دوم تشکیل گردید . این گروه مختص دبیران عزیز می باشد.
@dabiraneadbiatemotevasetedovom
دبیران محترم ، این گروه به جهت بررسی و هماهنگی در دروس ادبیات فارسی متوسطه دوم تشکیل گردید . این گروه مختص دبیران عزیز می باشد.
@dabiraneadbiatemotevasetedovom
✳️ توصیف پارادوکس در ادبیات فارسی
❇️ پارادوکس که با نام های تناقض ، متناقض نما ، بیان نقیضی و paradox شناخته می شود ، جمع کردن دو امر متناقض با همدیگر است که ظاهرا انجام این کار امکان پذیر نمی باشد. تناقض به ظاهر نا ممکن به نظر می رسد ، اما در عمق معنی می تواند درست باشد. پارادوکس در ادبیات فارسی بیشتر در شعر و نوشته های عارفانه دیده می شود ، البته این موضوع به معنایی نمی باشد که بگوید شاعر های زمینه های دیگر از پارادوکس استفاده نمی کنند. شاعر های شناخته شده ای که در سروده های خود از تناقض نما بهره برده اند عبارتند از : حافظ ، سرمد کاشانی ، بیدل ، عطار ، سنایی و نظامی .
❇️ پارادوکس در مصرع شعر های فارسی:
بلبلی برگ گل خوش رنگ بر منقار داشت
و ندر آن برگ و نوا خوش ناله های زار داشت
( که تناقض میان خوش و ناله های زار برقرار است . )
❇️ پارادوکس در ابیات شعر های فارسی:
در اندرون من خسته دل ندانم کیست
که من خموشم و او در فغان ودر غوغا ست
(در این ابیات میان خاموش بودن و در فغان و غوغا بودن تناقض به چشم می خورد. )
❇️ پارادوکس در ترکیبات دو کلمه ای شعر های فارسی :
بیا که قصر امل سخت سست بنیاد است
بیار باده که بنیاد عمر بر باد است
( ترکیب دو کلمه ای سخت سست یک نمونه از پارادوکس است. )
❇️ پارادوکس در شعر : جنگ هفتاد و دو ملت همه را عذر بنه
متناقض نما به صورت خوشه های پراکنده در تمام غزل وجود دارد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ پارادوکس که با نام های تناقض ، متناقض نما ، بیان نقیضی و paradox شناخته می شود ، جمع کردن دو امر متناقض با همدیگر است که ظاهرا انجام این کار امکان پذیر نمی باشد. تناقض به ظاهر نا ممکن به نظر می رسد ، اما در عمق معنی می تواند درست باشد. پارادوکس در ادبیات فارسی بیشتر در شعر و نوشته های عارفانه دیده می شود ، البته این موضوع به معنایی نمی باشد که بگوید شاعر های زمینه های دیگر از پارادوکس استفاده نمی کنند. شاعر های شناخته شده ای که در سروده های خود از تناقض نما بهره برده اند عبارتند از : حافظ ، سرمد کاشانی ، بیدل ، عطار ، سنایی و نظامی .
❇️ پارادوکس در مصرع شعر های فارسی:
بلبلی برگ گل خوش رنگ بر منقار داشت
و ندر آن برگ و نوا خوش ناله های زار داشت
( که تناقض میان خوش و ناله های زار برقرار است . )
❇️ پارادوکس در ابیات شعر های فارسی:
در اندرون من خسته دل ندانم کیست
که من خموشم و او در فغان ودر غوغا ست
(در این ابیات میان خاموش بودن و در فغان و غوغا بودن تناقض به چشم می خورد. )
❇️ پارادوکس در ترکیبات دو کلمه ای شعر های فارسی :
بیا که قصر امل سخت سست بنیاد است
بیار باده که بنیاد عمر بر باد است
( ترکیب دو کلمه ای سخت سست یک نمونه از پارادوکس است. )
❇️ پارادوکس در شعر : جنگ هفتاد و دو ملت همه را عذر بنه
متناقض نما به صورت خوشه های پراکنده در تمام غزل وجود دارد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ رهیافتی به رابطۀ انسان و کوه در ادبیات
✳️ دکتر کیومرث زرافشان
❇️ بلندترین نقطه، عظیم ترین پدیده و با ابهت ترین چشم اندازی که روی کرۀ خاکی می توان دید کوه ها هستند. کوه به واسطۀ ویژگی های خاصّی که دارد از بدو آفرینش و دورۀ باورهای اساطیری تا دوران پسا تاریک تاریخ، ذهن انسان را به خود مشغول کرده است. انسان بدوی در مقابل عظمت کوه همیشه حیرت زده می شده است. گاه از آن می ترسیده است و گاه به آن پناه می برده است. به همین علت کوه همیشه در دستاوردهای هنری و آثار معنوی بشر به ویژه در ادبیات حضوری ویژه داشته است.
◀️ کوه و کوهستان در اسطوره های ایرانی جایگاه برجسته ای دارد. و نماد آن البرز کوه است. شاهان و قهرمانان اساطیری اغلب در کوه پرورش می یابند. نمونه آن زال – پدر رستم – است که توسط سیمرغ در کوه البرز پرورش می یابد.
ز کوه اندر آمد چو ابر بهار
گرفته تن زال را بر کنار
یا فریدون که توسط مادرش فرانک به البرز کوه فرستاده می شود تا در آنجا رشد کرده و تربیت یابد.
چو بگذشت از آن بر فریدون دو هشت
ز البرز کوه اندر آمد به دشت
◀️ نه تنها در ادبیات کلاسیک بلکه در ادبیات معاصر نیز کوه همچنان ذهن شاعران را به خود مشغول کرده و جایگاه ویژه دارد. ملک الشعرای بهار آنگاه که خود را در برابر عظمت دماوند می بیند ناخودآگاه قصیدۀ دماوندیۀ خود را اینگونه می سراید:
ای دیو سپید پای در بند
ای گنبد گیتی ای دماوند
از سیم به سر، یکی کله‌خوود
ز آهن به میان یکی کمربند
◀️ کوه در باورهای دینی هم نقش برجسته ای دارد و اهمیّت آن در ادبیات بازتاب یافته است. در روایات آمده است که کوه، محل پناهگاه و رشد و اندیشۀ حضرت ابراهیم (ع) است. یا رویداد معروف اصحاب کهف که در کوه اتّفاق افتاده است. همینطور در آیین اسلام می بینیم که مبعث پیامبر (ص) با کوه در ارتباط است زیرا در غار حرّا وحی بر او نازل می شود. در متون ادبی با محتوای دینی به نام کوه هایی مانند کوه قاف و کوه طور برمی خوریم که بارها تکرار شده است. مولانا در اشاره به واقعۀ کوه طور می فرماید:
هر جا روی تو با منی، ای هر دو چشم و روشنی
خواهی سویِ مستیم کش، خواهی ببر سویِ فنا
عالم چو کوهِ طور دان، ما همچو موسی طالبان
هر دم تجلّی می‌رسد، برمی‌شکافد کوه را
◀️ از منظر روانشناسی نیز تأثیر کوهستان در روان آدمی انکار ناپذیر است. کوه نماد پایداری و مقاومت است. انسان کوهنورد وقتی قله ای را فتح می کند در واقع پایداری و مقاومت خود را در برابر سختی های زندگی به نمایش گذاشته است. کوهنوردان هنگام صعود به شدت تحت تأثیر کوه و زیبایی روح انگیز طبیعتش قرار می گیرند و احساس می کنند روحشان با طبیعت یکی شده است.
◀️ مسئله دیگری که نباید از نظر دور داشت بلندی و بلندمرتبگی است. این مسئله را از دو دیدگاه می توان بررسی کرد. اول اینکه انسان همیشه طالب سلطه بر دیگران و مظاهر طبیعت بوده است. بلندی در ذات خود نماد رفعت، سلطه و فرادستی و پستی نماد فرودستی است. عقاب هم به دلیل همین بلند پروازی همیشه مورد توجه انسان بوده است. دوم اینکه خداوند بلند مرتبه است و بندگانش هنگام نیایش دست ها را به سمت آسمان بلند می کنند. در سنت زرتشتی نیز بر اساس مفهوم بلندمرتبگی اهورامزدا، آتشکده ها را در چکاد قله ها برپا می کردند. با در نظر گرفتن همۀ دلایل فوق برآیند بحث این است که انسان ناخودآگاه بر بلندی کوه ها و اوج قله ها احساس نزدیکی بیشتری به مبدأ وجود و پروردگار خود دارد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ دکتر کیومرث زرافشان
❇️ بلندترین نقطه، عظیم ترین پدیده و با ابهت ترین چشم اندازی که روی کرۀ خاکی می توان دید کوه ها هستند. کوه به واسطۀ ویژگی های خاصّی که دارد از بدو آفرینش و دورۀ باورهای اساطیری تا دوران پسا تاریک تاریخ، ذهن انسان را به خود مشغول کرده است. انسان بدوی در مقابل عظمت کوه همیشه حیرت زده می شده است. گاه از آن می ترسیده است و گاه به آن پناه می برده است. به همین علت کوه همیشه در دستاوردهای هنری و آثار معنوی بشر به ویژه در ادبیات حضوری ویژه داشته است.
◀️ کوه و کوهستان در اسطوره های ایرانی جایگاه برجسته ای دارد. و نماد آن البرز کوه است. شاهان و قهرمانان اساطیری اغلب در کوه پرورش می یابند. نمونه آن زال – پدر رستم – است که توسط سیمرغ در کوه البرز پرورش می یابد.
ز کوه اندر آمد چو ابر بهار
گرفته تن زال را بر کنار
یا فریدون که توسط مادرش فرانک به البرز کوه فرستاده می شود تا در آنجا رشد کرده و تربیت یابد.
چو بگذشت از آن بر فریدون دو هشت
ز البرز کوه اندر آمد به دشت
◀️ نه تنها در ادبیات کلاسیک بلکه در ادبیات معاصر نیز کوه همچنان ذهن شاعران را به خود مشغول کرده و جایگاه ویژه دارد. ملک الشعرای بهار آنگاه که خود را در برابر عظمت دماوند می بیند ناخودآگاه قصیدۀ دماوندیۀ خود را اینگونه می سراید:
ای دیو سپید پای در بند
ای گنبد گیتی ای دماوند
از سیم به سر، یکی کله‌خوود
ز آهن به میان یکی کمربند
◀️ کوه در باورهای دینی هم نقش برجسته ای دارد و اهمیّت آن در ادبیات بازتاب یافته است. در روایات آمده است که کوه، محل پناهگاه و رشد و اندیشۀ حضرت ابراهیم (ع) است. یا رویداد معروف اصحاب کهف که در کوه اتّفاق افتاده است. همینطور در آیین اسلام می بینیم که مبعث پیامبر (ص) با کوه در ارتباط است زیرا در غار حرّا وحی بر او نازل می شود. در متون ادبی با محتوای دینی به نام کوه هایی مانند کوه قاف و کوه طور برمی خوریم که بارها تکرار شده است. مولانا در اشاره به واقعۀ کوه طور می فرماید:
هر جا روی تو با منی، ای هر دو چشم و روشنی
خواهی سویِ مستیم کش، خواهی ببر سویِ فنا
عالم چو کوهِ طور دان، ما همچو موسی طالبان
هر دم تجلّی می‌رسد، برمی‌شکافد کوه را
◀️ از منظر روانشناسی نیز تأثیر کوهستان در روان آدمی انکار ناپذیر است. کوه نماد پایداری و مقاومت است. انسان کوهنورد وقتی قله ای را فتح می کند در واقع پایداری و مقاومت خود را در برابر سختی های زندگی به نمایش گذاشته است. کوهنوردان هنگام صعود به شدت تحت تأثیر کوه و زیبایی روح انگیز طبیعتش قرار می گیرند و احساس می کنند روحشان با طبیعت یکی شده است.
◀️ مسئله دیگری که نباید از نظر دور داشت بلندی و بلندمرتبگی است. این مسئله را از دو دیدگاه می توان بررسی کرد. اول اینکه انسان همیشه طالب سلطه بر دیگران و مظاهر طبیعت بوده است. بلندی در ذات خود نماد رفعت، سلطه و فرادستی و پستی نماد فرودستی است. عقاب هم به دلیل همین بلند پروازی همیشه مورد توجه انسان بوده است. دوم اینکه خداوند بلند مرتبه است و بندگانش هنگام نیایش دست ها را به سمت آسمان بلند می کنند. در سنت زرتشتی نیز بر اساس مفهوم بلندمرتبگی اهورامزدا، آتشکده ها را در چکاد قله ها برپا می کردند. با در نظر گرفتن همۀ دلایل فوق برآیند بحث این است که انسان ناخودآگاه بر بلندی کوه ها و اوج قله ها احساس نزدیکی بیشتری به مبدأ وجود و پروردگار خود دارد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ کلاسیک‌خوانی در زندگی روزمره ایرانیان
شعر و ادبیات، اگر نگوییم مهم‌ترین، دست‌کم یکی از اصلی‌ترین ارکان فرهنگ ایرانیان است تا جایی که برخی به اغراق می‌گویند عموم ایرانیان شاعر مسلک‌اند و شعر و شاعری در زندگی روزمره ایشان جریان دارد.
میراث مکتوب- شعر و ادبیات، اگر نگوییم مهم‌ترین،دست‌کم یکی از اصلی‌ترین ارکان فرهنگ ایرانیان است تا جایی که برخی به اغراق می‌گویند عموم ایرانیان شاعر مسلک‌اند و شعر و شاعری در زندگی روزمره ایشان جریان دارد. شاعران و نویسندگان بزرگ ایرانی از فردوسی و خیام گرفته تا سعدی و مولانا و حافظ، کم و بیش در متن زندگی روزمره مردم ایران حضور دارند،در جشن ها و مراسم آیینی آنها، در شادی‌ها و غم‌ها. ایرانیان در ایام فراغت و برای تفریح بر سر مزار شاعران بزرگ خود می‌روند و با آرامگاه آنها عکس یادگاری می‌گیرند.این حضور هر روزه ادبیات و ادیبان در زندگی روزمره ایرانیان البته همواره با فراز و نشیب‌هایی همراه بوده است،یعنی مثلا زمانی به حافظ بیشتر توجه می‌کنند، روزگاری رباعیات خیام را بیشتر می‌خوانند،ایامی مثنوی معنوی مولانا بورس میشود و هنگامی به شاهنامه خوانی روی می‌آورند یا گلستان و بوستان سعدی را جمع خوانی می‌کنند.
درسال‌های اخیر هم به نظر می‌رسد این توجه به شاعران بزرگ،بیشتر شده و از هر سو می شنویم که گروه‌هایی تشکیل شده و متن‌خوانی می‌کنند،خواه هفت پیکر نظامی را یا تاریخ بیهقی را یا سیرالملوک خواجه نظام الملک را. اما این توجه ایرانیان به ادبیات و شعر از کجا ناشی میشود؟چرا شعر و شاعری تا این اندازه برای فارسی‌زبان‌ها مهم است؟توجه یا عدم توجه به یک شاعر یا ادیب در دوره‌های زمانی متفاوت ناشی از چیست؟چرا بار دیگر کلاسیک‌خوانی بورس شده؟این پرسش ها را با محمد حسین دلال رحمانی، جامعه شناس ادبیات در میان گذاشتیم. دکتر دلال رحمانی، تا کنون دو کتاب مهم در زمینه جامعه شناسی ادبیات در ایران نوشته: «تبارشناسی ادبیات و تاریخنگاری ادبی در ایران»و«از نابهنگامی حیات تا سترونی خیال: مطالعه‌ای جامعه شناختی در ادبیات داستانی ایران.»
به عنوان پرسش نخست بفرمایید جایگاه شعر و شاعری و به‌طور کلی ادبیات در زندگی روزمره ایرانیان کجاست؟ آیا درست است که برای ایرانیان شعر و شاعری اهمیت ویژه‌ای دارد؟
شعر در فرهنگ معاصر ما اهمیت داشته و این امر بیش از هر چیز ناشی از عطف توجهی است که از مشروطه به بعد به متون بازمانده از گذشته صورت گرفت که خود داستانی جداگانه دارد.اما به طور کلی می‌توان گفت که بنا به دلایل تاریخی نوعی تداوم در زبان فارسی وجود داشته است که علی‌رغم تمامی تغییرات زبان فارسی، هنوز سخن شاعران کهن برای مخاطب امروز قابل فهم است.این امر این امکان را فراهم میکند که بسیاری از متون کهن مخاطبان غیرحرفه ای داشته باشند.همین تداوم است که فروش شعر شاعران ۸۰۰ سال پیش را در پیاده‌روهای شلوغ شهری یا در پمپ بنزین‌ا ممکن میکند.
به سختی ممکن است نمونه دیگری در جهان پیدا کنیم که نسبت شعر کهن با زندگی روزمره چنین گسترده باشد به شکلی که شعر کهن از موسیقی آوانگارد تا سنتی و از دیوار نوشته‌های مذهبی و آموزشی تا تبلیغات کالا و حتی برخی از گونه های تکدی‌گری(بر‌مبنای گرفتن فال حافظ)قابل مشاهده باشد. این امر پیوندی میان ما و آن گذشته برقرار کرده است که نباید نادیده گرفته شود.این امر ما را متفاوت می‌سازد و اثر خود را بر حیات اجتماعی و تغییر و تحول ما بر جای می‌‌گذارد.
علت اهمیت ادبیات برای فارسی‌زبانان چیست و چرا ایرانیان به شاعران بزرگ خود چنین علاقه دارند تا جایی که در جشن‌ها و مراسم آیینی خود به دیوان اشعار آنها رجوع می‌کنند و در اوقات فراغت و برای تفریح بر سر مزار آنها می‌روند؟
آن تداوم تاریخی،اثرگذاری حال از گذشته را تسهیل کرده است.در نتیجه گذشته مدام با جریان‌هایی در لحظه حال پیوند می‌خورد و امکان‌های تازه‌ای می‌آفریند.خصایص این گذشته و نیازهای معاصر ما در این زمینه نقشی کلیدی دارند.می‌توان مشاهده کرد که شعر حتی در قرون میانی به واسطه امکانی که برای بقای نام سلطان داشت،توانست نقشی تاریخی در مناسبات اداری و حتی اجرایی مملکت پیدا کند. در این دوران،مواردی وجود دارد که یک بیت شعر سرنوشت یک جنگ یا یک محاکمه را تغییر داده است.در میانه قرون میانی پیوندی میان شعر با آسمان و غیب قدسی پدید آمد و این امکان فراهم شد که متن ادبی در کنار متون مقدس قرار گیرد.در خاطر داشته باشیم که در سنت عرب،شعر نسبتی با غیب داشت و تاثیرپذیری از تابعه و جن‌ها(حتی ابلیس)در سرایش شعر ادعایی رایج بود. اما تصور میشد که این نسبت با وجه شرورانه و غیرقدسی غیب بهتر برقرار میشود.به همین جهت برخی از سخن سنجان کهن ادعا می‌کردند که شعر مانند بیچاره و گرفتاری است که باب رهایی آن شر است و وقتی به امر خیر بپردازد ضعیف میشود.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
👇👇👇👇
شعر و ادبیات، اگر نگوییم مهم‌ترین، دست‌کم یکی از اصلی‌ترین ارکان فرهنگ ایرانیان است تا جایی که برخی به اغراق می‌گویند عموم ایرانیان شاعر مسلک‌اند و شعر و شاعری در زندگی روزمره ایشان جریان دارد.
میراث مکتوب- شعر و ادبیات، اگر نگوییم مهم‌ترین،دست‌کم یکی از اصلی‌ترین ارکان فرهنگ ایرانیان است تا جایی که برخی به اغراق می‌گویند عموم ایرانیان شاعر مسلک‌اند و شعر و شاعری در زندگی روزمره ایشان جریان دارد. شاعران و نویسندگان بزرگ ایرانی از فردوسی و خیام گرفته تا سعدی و مولانا و حافظ، کم و بیش در متن زندگی روزمره مردم ایران حضور دارند،در جشن ها و مراسم آیینی آنها، در شادی‌ها و غم‌ها. ایرانیان در ایام فراغت و برای تفریح بر سر مزار شاعران بزرگ خود می‌روند و با آرامگاه آنها عکس یادگاری می‌گیرند.این حضور هر روزه ادبیات و ادیبان در زندگی روزمره ایرانیان البته همواره با فراز و نشیب‌هایی همراه بوده است،یعنی مثلا زمانی به حافظ بیشتر توجه می‌کنند، روزگاری رباعیات خیام را بیشتر می‌خوانند،ایامی مثنوی معنوی مولانا بورس میشود و هنگامی به شاهنامه خوانی روی می‌آورند یا گلستان و بوستان سعدی را جمع خوانی می‌کنند.
درسال‌های اخیر هم به نظر می‌رسد این توجه به شاعران بزرگ،بیشتر شده و از هر سو می شنویم که گروه‌هایی تشکیل شده و متن‌خوانی می‌کنند،خواه هفت پیکر نظامی را یا تاریخ بیهقی را یا سیرالملوک خواجه نظام الملک را. اما این توجه ایرانیان به ادبیات و شعر از کجا ناشی میشود؟چرا شعر و شاعری تا این اندازه برای فارسی‌زبان‌ها مهم است؟توجه یا عدم توجه به یک شاعر یا ادیب در دوره‌های زمانی متفاوت ناشی از چیست؟چرا بار دیگر کلاسیک‌خوانی بورس شده؟این پرسش ها را با محمد حسین دلال رحمانی، جامعه شناس ادبیات در میان گذاشتیم. دکتر دلال رحمانی، تا کنون دو کتاب مهم در زمینه جامعه شناسی ادبیات در ایران نوشته: «تبارشناسی ادبیات و تاریخنگاری ادبی در ایران»و«از نابهنگامی حیات تا سترونی خیال: مطالعه‌ای جامعه شناختی در ادبیات داستانی ایران.»
به عنوان پرسش نخست بفرمایید جایگاه شعر و شاعری و به‌طور کلی ادبیات در زندگی روزمره ایرانیان کجاست؟ آیا درست است که برای ایرانیان شعر و شاعری اهمیت ویژه‌ای دارد؟
شعر در فرهنگ معاصر ما اهمیت داشته و این امر بیش از هر چیز ناشی از عطف توجهی است که از مشروطه به بعد به متون بازمانده از گذشته صورت گرفت که خود داستانی جداگانه دارد.اما به طور کلی می‌توان گفت که بنا به دلایل تاریخی نوعی تداوم در زبان فارسی وجود داشته است که علی‌رغم تمامی تغییرات زبان فارسی، هنوز سخن شاعران کهن برای مخاطب امروز قابل فهم است.این امر این امکان را فراهم میکند که بسیاری از متون کهن مخاطبان غیرحرفه ای داشته باشند.همین تداوم است که فروش شعر شاعران ۸۰۰ سال پیش را در پیاده‌روهای شلوغ شهری یا در پمپ بنزین‌ا ممکن میکند.
به سختی ممکن است نمونه دیگری در جهان پیدا کنیم که نسبت شعر کهن با زندگی روزمره چنین گسترده باشد به شکلی که شعر کهن از موسیقی آوانگارد تا سنتی و از دیوار نوشته‌های مذهبی و آموزشی تا تبلیغات کالا و حتی برخی از گونه های تکدی‌گری(بر‌مبنای گرفتن فال حافظ)قابل مشاهده باشد. این امر پیوندی میان ما و آن گذشته برقرار کرده است که نباید نادیده گرفته شود.این امر ما را متفاوت می‌سازد و اثر خود را بر حیات اجتماعی و تغییر و تحول ما بر جای می‌‌گذارد.
علت اهمیت ادبیات برای فارسی‌زبانان چیست و چرا ایرانیان به شاعران بزرگ خود چنین علاقه دارند تا جایی که در جشن‌ها و مراسم آیینی خود به دیوان اشعار آنها رجوع می‌کنند و در اوقات فراغت و برای تفریح بر سر مزار آنها می‌روند؟
آن تداوم تاریخی،اثرگذاری حال از گذشته را تسهیل کرده است.در نتیجه گذشته مدام با جریان‌هایی در لحظه حال پیوند می‌خورد و امکان‌های تازه‌ای می‌آفریند.خصایص این گذشته و نیازهای معاصر ما در این زمینه نقشی کلیدی دارند.می‌توان مشاهده کرد که شعر حتی در قرون میانی به واسطه امکانی که برای بقای نام سلطان داشت،توانست نقشی تاریخی در مناسبات اداری و حتی اجرایی مملکت پیدا کند. در این دوران،مواردی وجود دارد که یک بیت شعر سرنوشت یک جنگ یا یک محاکمه را تغییر داده است.در میانه قرون میانی پیوندی میان شعر با آسمان و غیب قدسی پدید آمد و این امکان فراهم شد که متن ادبی در کنار متون مقدس قرار گیرد.در خاطر داشته باشیم که در سنت عرب،شعر نسبتی با غیب داشت و تاثیرپذیری از تابعه و جن‌ها(حتی ابلیس)در سرایش شعر ادعایی رایج بود. اما تصور میشد که این نسبت با وجه شرورانه و غیرقدسی غیب بهتر برقرار میشود.به همین جهت برخی از سخن سنجان کهن ادعا می‌کردند که شعر مانند بیچاره و گرفتاری است که باب رهایی آن شر است و وقتی به امر خیر بپردازد ضعیف میشود.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
👇👇👇👇
آنها حسان بن ثابت را مثال می‌زدند که یکی از شاعران برجسته عصر جاهلی بود که پس از اسلام شعرش از رونق افتاد.
شعر و نثر عرفانی در میانه قرون میانی توانست این ایده را تغییر دهد و امکان همنشینی متن ادبی کنار متون مقدس را فراهم آورد. آنگاه که عطار پیوندی میان شعر، عرش و شرع برقرار کرد و آنها را همریشه دانست، فرصتی برای همنشینی شعر در کنار قرآن را فراهم کرد. بنابراین آنچه در ابتدای قرون میانی ناممکن بود به واسطه تلقی متفاوتی از شعر و نسبت آن با آسمان، در زندگی ایرانیان جریان یافت و هنوز تداوم دارد.
نسبت کنونی ما با شعر، وامدارِ این تاریخ است. یعنی اثر تغییراتی را که نزدیک به هشتصد سال پیش رخ داده‌اند در خود دارند. با این حال عوامل متاخرتری نیز موثر بوده‌اند. مهم‌ترین امر در این زمینه مواجهه ما با غرب و در نتیجه تبدیل متن ادبی کهن به مثابه بخشی از هویت ملی ماست. اینکه یکباره شاعران و نه دبیران، مورخان، خطاطان، متکلمان، نظامیان و حتی پادشاهان و وزیران قرون میانی برجسته می شوند حاصل قرار گرفتن متاخر آنها در نسبت با هویت ملی است. در این راستاست که یکباره بارگاه‌های باشکوه برای شاعران ساخته میشود و شعر فارسی در بستر معماری و مکان جریان می‌یابد. از آن پس، این امکان وجود داشت تا برای ستایش پاسداران فرهنگ بزرگ ایرانی به معابد تازه که مقبره شاعران بود، ادای احترام کرد. اما چندی بعد این مقبره‌ها به مکان‌های عمومی تفریح و لذت‌جویی بدل شدند، بالاخص پس از بسط فرهنگ نولیبرالی که همه چیز را کالا می‌کرد. از این پس حافظیه می‌توانست کالایی برای فروش باشد، میشد بخش هایی از آن را اجاره داد و پهنه آن را به فعالیت‌های گردشگرانه پول‌ساز اختصاص داد. این امر مخاطبان حافظیه را افزایش میدهد اما نه در راستای اهدافی ادبی، بلکه بیشتر در راستای نوعی درآمدزایی صرف. پس ابتدا ملی‌گرایی مدرن نقشی تاریخی در این زمینه ایفا کرد و جایگاه متن ادبی را از ستایشگران زندگی به حافظان هویت ملی بدل نمود که سبب ایجاد مقبره‌های باشکوه شد و همزمان به ابزاری برای مقاومت در مقابل جریان‌هایی بدل شد که به نظر می‌رسید غیرملی هستند و پس از چندی و از سویی دیگر، منطق اقتصادی جدید با کالاسازی شعر و شاعری و حتی پژوهش ادبی، امکان‌های تازه‌ای برای مواجهه با مزار شاعران کهن و حتی شعر آنها فراهم کرد.
همان‌طور که در مقدمه آمد، توجه فارسی‌زبانان به شاعران در دوره‌های مختلف تغییر میکند، مثلا زمانی سعدی بیشتر خوانده میشد، الان گویا حافظ چنین جایگاهی دارد و…قس علیهذا. به‌طور کلی این تحولات ناشی از چیست؟
بحث در این باره دشوار و در عین حال بسیار جذاب است. براساس خصایص هر کدام از شاعران، شرایط متفاوتی از اقبال مخاطبان وجود دارد. دو مساله در این زمینه موثر است: نخست تغییر ذائقه مخاطب است که معیار‌های تازه‌ای برای ارزیابی متون ایجاد میکند. از سوی دیگر تغییر متن است که ذیل اکتشاف‌ها، تفسیرها و تصحیح‌های جدید رخ میدهد و سبب میشود که متنی خاص در نسبت با نیازها یا رویاهای گروه‌های خاص اجتماعی قرار گیرد. برای نمونه در مورد سعدی و حافظ به نظر می‌رسد که در عصر پساانقلابی حافظ اهمیت بیشتری یافته در‌حالی که شاید توجه به سعدی تغییری نکرده یا رو به کاهش بوده است. در اینجا یک تغییر ذائقه وجود دارد: گذار از ادبیات تعلیمی به شکل‌های لذت‌گراتر متون ادبی که سبب میشود آثاری چون گلستان و بوستان سعدی اقبال کمتری داشته باشند. این تحول همزمان است با به‌حاشیه رفتن شعر متعهد و بسط گونه‌هایی که به تکنیک و تجربه شعری اهمیت بیشتری می‌دهند. بنابراین نوعی تغییر ذائقه در حال وقوع است که مثلا در کلیات سعدی توجه به غزلیات را گسترش میدهد. همین جریان است که میتواند توجه بیشتری به شعر حافظ جلب کند.
از سوی دیگر، شباهت‌های تاریخی میان لحظه معاصر و دوران حافظ وجود داشت که امکان همذات‌پنداری بیشتر با او را فراهم می‌کرد. انتقادهای کوبنده حافظ از ریاکاری و فساد برای مخاطب امروز مابه‌ازاهای عینی داشت و تداوم مبارزه‌ای را یادآور میشد که بسیار پیش‌تر جریان داشت.
با این حال توجه به حافظ نیازمند یک تحول دیگر نیز بود. در مقایسه با سعدی، شعر حافظ قدسی‌تر بود، اما برای جامعه شهری شده و تحصیلکرده مدرن، شاعری جذاب بود که می‌توانست در نسبت با زندگی روزمره و جهان عرفی شده او قرار گیرد. در پاسخ به این نیاز است که یک جریان جدی به دنیوی کردن حافظ مشغول میشود. تلاش‌های عصر پهلوی با نوشته‌های بهاءالدین خرمشاهی وارد مرحله تازه‌ای میشود. او یک حافظ‌شناس و قرآن‌پژوه است که مشروعیت لازم برای عرفی کردن حافظ را دارد. این فیگور مهم نقشی کلیدی در ظهور امکان‌های تازه مواجهه با حافظ داشت. او شعر حافظ را از یک متن بسیط دارای هدفی واحد، به کلیتی مرکب و دارای مرکزهای متکثر و گاه متخاصم بدل کرد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
👇👇👇👇
شعر و نثر عرفانی در میانه قرون میانی توانست این ایده را تغییر دهد و امکان همنشینی متن ادبی کنار متون مقدس را فراهم آورد. آنگاه که عطار پیوندی میان شعر، عرش و شرع برقرار کرد و آنها را همریشه دانست، فرصتی برای همنشینی شعر در کنار قرآن را فراهم کرد. بنابراین آنچه در ابتدای قرون میانی ناممکن بود به واسطه تلقی متفاوتی از شعر و نسبت آن با آسمان، در زندگی ایرانیان جریان یافت و هنوز تداوم دارد.
نسبت کنونی ما با شعر، وامدارِ این تاریخ است. یعنی اثر تغییراتی را که نزدیک به هشتصد سال پیش رخ داده‌اند در خود دارند. با این حال عوامل متاخرتری نیز موثر بوده‌اند. مهم‌ترین امر در این زمینه مواجهه ما با غرب و در نتیجه تبدیل متن ادبی کهن به مثابه بخشی از هویت ملی ماست. اینکه یکباره شاعران و نه دبیران، مورخان، خطاطان، متکلمان، نظامیان و حتی پادشاهان و وزیران قرون میانی برجسته می شوند حاصل قرار گرفتن متاخر آنها در نسبت با هویت ملی است. در این راستاست که یکباره بارگاه‌های باشکوه برای شاعران ساخته میشود و شعر فارسی در بستر معماری و مکان جریان می‌یابد. از آن پس، این امکان وجود داشت تا برای ستایش پاسداران فرهنگ بزرگ ایرانی به معابد تازه که مقبره شاعران بود، ادای احترام کرد. اما چندی بعد این مقبره‌ها به مکان‌های عمومی تفریح و لذت‌جویی بدل شدند، بالاخص پس از بسط فرهنگ نولیبرالی که همه چیز را کالا می‌کرد. از این پس حافظیه می‌توانست کالایی برای فروش باشد، میشد بخش هایی از آن را اجاره داد و پهنه آن را به فعالیت‌های گردشگرانه پول‌ساز اختصاص داد. این امر مخاطبان حافظیه را افزایش میدهد اما نه در راستای اهدافی ادبی، بلکه بیشتر در راستای نوعی درآمدزایی صرف. پس ابتدا ملی‌گرایی مدرن نقشی تاریخی در این زمینه ایفا کرد و جایگاه متن ادبی را از ستایشگران زندگی به حافظان هویت ملی بدل نمود که سبب ایجاد مقبره‌های باشکوه شد و همزمان به ابزاری برای مقاومت در مقابل جریان‌هایی بدل شد که به نظر می‌رسید غیرملی هستند و پس از چندی و از سویی دیگر، منطق اقتصادی جدید با کالاسازی شعر و شاعری و حتی پژوهش ادبی، امکان‌های تازه‌ای برای مواجهه با مزار شاعران کهن و حتی شعر آنها فراهم کرد.
همان‌طور که در مقدمه آمد، توجه فارسی‌زبانان به شاعران در دوره‌های مختلف تغییر میکند، مثلا زمانی سعدی بیشتر خوانده میشد، الان گویا حافظ چنین جایگاهی دارد و…قس علیهذا. به‌طور کلی این تحولات ناشی از چیست؟
بحث در این باره دشوار و در عین حال بسیار جذاب است. براساس خصایص هر کدام از شاعران، شرایط متفاوتی از اقبال مخاطبان وجود دارد. دو مساله در این زمینه موثر است: نخست تغییر ذائقه مخاطب است که معیار‌های تازه‌ای برای ارزیابی متون ایجاد میکند. از سوی دیگر تغییر متن است که ذیل اکتشاف‌ها، تفسیرها و تصحیح‌های جدید رخ میدهد و سبب میشود که متنی خاص در نسبت با نیازها یا رویاهای گروه‌های خاص اجتماعی قرار گیرد. برای نمونه در مورد سعدی و حافظ به نظر می‌رسد که در عصر پساانقلابی حافظ اهمیت بیشتری یافته در‌حالی که شاید توجه به سعدی تغییری نکرده یا رو به کاهش بوده است. در اینجا یک تغییر ذائقه وجود دارد: گذار از ادبیات تعلیمی به شکل‌های لذت‌گراتر متون ادبی که سبب میشود آثاری چون گلستان و بوستان سعدی اقبال کمتری داشته باشند. این تحول همزمان است با به‌حاشیه رفتن شعر متعهد و بسط گونه‌هایی که به تکنیک و تجربه شعری اهمیت بیشتری می‌دهند. بنابراین نوعی تغییر ذائقه در حال وقوع است که مثلا در کلیات سعدی توجه به غزلیات را گسترش میدهد. همین جریان است که میتواند توجه بیشتری به شعر حافظ جلب کند.
از سوی دیگر، شباهت‌های تاریخی میان لحظه معاصر و دوران حافظ وجود داشت که امکان همذات‌پنداری بیشتر با او را فراهم می‌کرد. انتقادهای کوبنده حافظ از ریاکاری و فساد برای مخاطب امروز مابه‌ازاهای عینی داشت و تداوم مبارزه‌ای را یادآور میشد که بسیار پیش‌تر جریان داشت.
با این حال توجه به حافظ نیازمند یک تحول دیگر نیز بود. در مقایسه با سعدی، شعر حافظ قدسی‌تر بود، اما برای جامعه شهری شده و تحصیلکرده مدرن، شاعری جذاب بود که می‌توانست در نسبت با زندگی روزمره و جهان عرفی شده او قرار گیرد. در پاسخ به این نیاز است که یک جریان جدی به دنیوی کردن حافظ مشغول میشود. تلاش‌های عصر پهلوی با نوشته‌های بهاءالدین خرمشاهی وارد مرحله تازه‌ای میشود. او یک حافظ‌شناس و قرآن‌پژوه است که مشروعیت لازم برای عرفی کردن حافظ را دارد. این فیگور مهم نقشی کلیدی در ظهور امکان‌های تازه مواجهه با حافظ داشت. او شعر حافظ را از یک متن بسیط دارای هدفی واحد، به کلیتی مرکب و دارای مرکزهای متکثر و گاه متخاصم بدل کرد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
👇👇👇👇
در نتیجه لسان‌الغیب بودن حافظ، معنای قدسی خود را از دست داد و امکان مواجهه‌های دنیوی با دیوان او فراهم شد. بهره‌گیری روزمره از حافظ که همواره جریان داشت، اکنون می‌توانست با تکیه بر این تکثر از اتهام کج‌فهمی مبرا شود و درون زندگی روزمره جریان یابد. بالاخص که شرایط تاریخی او قرابت‌هایی با دوران معاصر داشت.
در سالهای اخیر شاهدیم که کلاسیک‌خوانی به شیوه‌های مختلف از جمله جمع‌خوانی‌های حضوری یا آنلاین یا به صورت پادکست زیاد شده. به نظر شما علت این امر چیست؟ آیا بخشی از آن به علت آن نیست که ادبیات معاصر و روز اعم از شعر یا داستان نیازهای فرهنگی مردم را برآورده نمی‌کند؟
من فکر می‌کنم که مخاطب ادبیات جدید و مخاطبان متون مهم دو دسته متفاوت هستند و همپوشانی کمی دارند. اگر این فرض درست باشد آنگاه کسی که از داستان معاصر فارسی دلزده میشود احتمالا به سراغ ترجمه رمان‌های غربی میرود و به ندرت ممکن است شاهنامه یا تاریخ بیهقی را جایگزین کند. پس توجه به متون کهن احتمالا دلایل دیگری دارد. می‌توانیم این پرسش را به شرایط امکان این وضعیت برگردانیم و سپس عامل نهایی ظهور این وضعیت را مورد توجه قرار دهیم. به گمان من یکی از دلایل گسترش توجه به متون کهن، سهل الوصول شدن آنها از خلال تلاش‌های گسترده یک سده اخیر در راستای تصحیح و قابل فهم ساختن آنها برای مخاطبان غیرحرفه‌ای و نیز بسط ابزارهای الکترونیک و صوتی شدن این آثار است. این امر امکان پیوند یافتن بخشی از علاقه از پیش موجود با متون ادبی کهن را فراهم کرده است.
از سوی دیگر، تغییرات تاریخی گسترده‌ای در جامعه ایران رخ داده که موجب توجه گسترده‌تر به این متون شده است. بار دیگر باید از مشروطه آغاز کنیم یعنی لحظه‌ای که ایرانیان در مواجهه با دنیای جدید قرار گرفتند و داشته‌های خود را به مثابه امری متفاوت فهمیدند. توجه داشته باشیم که این امر تنها در مختصات تاریخی و جغرافیایی ایران و در لحظه جهانی شدن ممکن بود و برای مثال برای بسیاری از همسایگان ما و پیش از این دوران بی معنا بود. آنها ویژگی تاریخی ایران را نداشتند؛ ملتی با زبان، فرهنگ، دین و تاریخی متفاوت در منطقه ای پرآشوب که در تاریخ پسامشروطه، همواره با مساله تداوم و بقا مواجه بود. برای همسایگان، زبان، دین و حتی تاریخ امری مشترک با بسیاری از دیگر کشورهای اطراف بود. پس هیچ رسالت تاریخی برای حفظ آن گذشته بر دوش مردم یک کشور احساس نمی‌شد، اما در ایران نوعی مسوولیت تاریخی برای حفظ این گذشته به مثابه بخشی اساسی از هویت ملی تعریف شده بود. توجه به سنت، ریشه‌های عمیقی در تناقض‌های درونی ناسیونالیسم ایرانی نیز داشت که بحثی مفصل می‌طلبد. در هر صورت، این امر، سنتی فربه پدید آورد که بسیار نیرومند بود. از آن پس، نزاعی پردامنه درباره چگونگی مواجهه با این داشته‌های تاریخی صورت گرفت، نزاعی که تا عصر پساانقلابی تداوم یافت.
در دوره اخیر سه جریان متفاوت، شکل مواجهه با سنت را صورت‌بندی می‌کردند؛ نخست جریان بازگشت به خویش بود که سنت را به مثابه چیزی که باید احضار میشد درمی‌یافت. دوم جریان امتناع بود که گذشته را به عنوان امری نازا و مخرب که باید رها میشد، می‌فهمید و سوم جریان ترجمه که گذشته را نمی‌فهمید، یعنی گذشته را فاقد اهمیت برای بحث جدی می‌دانست.منطق عملکرد هر سه جریان، گذشته را یک کلیت بسیط در نظر می‌گرفت که خوب یا بد و یا بی‌ارزش بود. گذشته را نمی‌شد به اجزایی تقسیم کرد و آن را بیرون از منطق درونی اجزایش و با اهدافی متفاوت به کار گرفت. این رویکرد مواجهه با امر کهن را به کرداری تخصصی بدل می‌کرد، اما در دهه ۸۰ هر سه جریان به بن‌بست رسیدند. ابتدا مشخص شد که گذشته را نمی‌توان نادیده گرفت یا مضمحل کرد. احضار آن نیز نتایج درخشانی به همراه نداشت. بنابراین گذشته بار دیگر به مساله بی‌پاسخ بدل شد.
از دل این وضعیت نوع تازه‌ای از مواجهه با گذشته ظهور کرد: گذشته به مثابه امکانی برای بهتر زیستن در لحظه حال یا در آینده‌ای نزدیک. این رویکرد در پی بازگشت به خویش نبود، گمان نمی‌‌کرد وامدار گذشته است و باید با احضار آن به وظیفه خود عمل کند. آن را نادیده نمی‌گرفت و نیز از آن هراسان نبود، بلکه آن را به مثابه یک منبع می‌فهمید، چیزی که می‌توانست لذت آفرین یا راهگشا باشد. در این راستا ابتدا گذشته را به یک کلیت مرکب تبدیل کرد. کلیتی که اکنون میشد اجزایش را فارغ از روح کلی آن مورد استفاده قرار داد. بنابراین بهره‌گیری از متن کهن جهت التذاذ یا کنجکاوی‌های فردی رواج یافت و نیز تلاش‌هایی برای بهره‌گیری از آن متون در راستای تغییر شرایط موجود صورت گرفت. وقتی خواننده‌ای معاصر شعر حافظ را در رابطه ای عاشقانه به کار می‌برد، آن را بیرون از منطق شاهدبازی در ادبیات عرفانی به کار می‌گیرد و به هیچ عنوان از این بابت نگران نیست.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
👇👇👇👇
در سالهای اخیر شاهدیم که کلاسیک‌خوانی به شیوه‌های مختلف از جمله جمع‌خوانی‌های حضوری یا آنلاین یا به صورت پادکست زیاد شده. به نظر شما علت این امر چیست؟ آیا بخشی از آن به علت آن نیست که ادبیات معاصر و روز اعم از شعر یا داستان نیازهای فرهنگی مردم را برآورده نمی‌کند؟
من فکر می‌کنم که مخاطب ادبیات جدید و مخاطبان متون مهم دو دسته متفاوت هستند و همپوشانی کمی دارند. اگر این فرض درست باشد آنگاه کسی که از داستان معاصر فارسی دلزده میشود احتمالا به سراغ ترجمه رمان‌های غربی میرود و به ندرت ممکن است شاهنامه یا تاریخ بیهقی را جایگزین کند. پس توجه به متون کهن احتمالا دلایل دیگری دارد. می‌توانیم این پرسش را به شرایط امکان این وضعیت برگردانیم و سپس عامل نهایی ظهور این وضعیت را مورد توجه قرار دهیم. به گمان من یکی از دلایل گسترش توجه به متون کهن، سهل الوصول شدن آنها از خلال تلاش‌های گسترده یک سده اخیر در راستای تصحیح و قابل فهم ساختن آنها برای مخاطبان غیرحرفه‌ای و نیز بسط ابزارهای الکترونیک و صوتی شدن این آثار است. این امر امکان پیوند یافتن بخشی از علاقه از پیش موجود با متون ادبی کهن را فراهم کرده است.
از سوی دیگر، تغییرات تاریخی گسترده‌ای در جامعه ایران رخ داده که موجب توجه گسترده‌تر به این متون شده است. بار دیگر باید از مشروطه آغاز کنیم یعنی لحظه‌ای که ایرانیان در مواجهه با دنیای جدید قرار گرفتند و داشته‌های خود را به مثابه امری متفاوت فهمیدند. توجه داشته باشیم که این امر تنها در مختصات تاریخی و جغرافیایی ایران و در لحظه جهانی شدن ممکن بود و برای مثال برای بسیاری از همسایگان ما و پیش از این دوران بی معنا بود. آنها ویژگی تاریخی ایران را نداشتند؛ ملتی با زبان، فرهنگ، دین و تاریخی متفاوت در منطقه ای پرآشوب که در تاریخ پسامشروطه، همواره با مساله تداوم و بقا مواجه بود. برای همسایگان، زبان، دین و حتی تاریخ امری مشترک با بسیاری از دیگر کشورهای اطراف بود. پس هیچ رسالت تاریخی برای حفظ آن گذشته بر دوش مردم یک کشور احساس نمی‌شد، اما در ایران نوعی مسوولیت تاریخی برای حفظ این گذشته به مثابه بخشی اساسی از هویت ملی تعریف شده بود. توجه به سنت، ریشه‌های عمیقی در تناقض‌های درونی ناسیونالیسم ایرانی نیز داشت که بحثی مفصل می‌طلبد. در هر صورت، این امر، سنتی فربه پدید آورد که بسیار نیرومند بود. از آن پس، نزاعی پردامنه درباره چگونگی مواجهه با این داشته‌های تاریخی صورت گرفت، نزاعی که تا عصر پساانقلابی تداوم یافت.
در دوره اخیر سه جریان متفاوت، شکل مواجهه با سنت را صورت‌بندی می‌کردند؛ نخست جریان بازگشت به خویش بود که سنت را به مثابه چیزی که باید احضار میشد درمی‌یافت. دوم جریان امتناع بود که گذشته را به عنوان امری نازا و مخرب که باید رها میشد، می‌فهمید و سوم جریان ترجمه که گذشته را نمی‌فهمید، یعنی گذشته را فاقد اهمیت برای بحث جدی می‌دانست.منطق عملکرد هر سه جریان، گذشته را یک کلیت بسیط در نظر می‌گرفت که خوب یا بد و یا بی‌ارزش بود. گذشته را نمی‌شد به اجزایی تقسیم کرد و آن را بیرون از منطق درونی اجزایش و با اهدافی متفاوت به کار گرفت. این رویکرد مواجهه با امر کهن را به کرداری تخصصی بدل می‌کرد، اما در دهه ۸۰ هر سه جریان به بن‌بست رسیدند. ابتدا مشخص شد که گذشته را نمی‌توان نادیده گرفت یا مضمحل کرد. احضار آن نیز نتایج درخشانی به همراه نداشت. بنابراین گذشته بار دیگر به مساله بی‌پاسخ بدل شد.
از دل این وضعیت نوع تازه‌ای از مواجهه با گذشته ظهور کرد: گذشته به مثابه امکانی برای بهتر زیستن در لحظه حال یا در آینده‌ای نزدیک. این رویکرد در پی بازگشت به خویش نبود، گمان نمی‌‌کرد وامدار گذشته است و باید با احضار آن به وظیفه خود عمل کند. آن را نادیده نمی‌گرفت و نیز از آن هراسان نبود، بلکه آن را به مثابه یک منبع می‌فهمید، چیزی که می‌توانست لذت آفرین یا راهگشا باشد. در این راستا ابتدا گذشته را به یک کلیت مرکب تبدیل کرد. کلیتی که اکنون میشد اجزایش را فارغ از روح کلی آن مورد استفاده قرار داد. بنابراین بهره‌گیری از متن کهن جهت التذاذ یا کنجکاوی‌های فردی رواج یافت و نیز تلاش‌هایی برای بهره‌گیری از آن متون در راستای تغییر شرایط موجود صورت گرفت. وقتی خواننده‌ای معاصر شعر حافظ را در رابطه ای عاشقانه به کار می‌برد، آن را بیرون از منطق شاهدبازی در ادبیات عرفانی به کار می‌گیرد و به هیچ عنوان از این بابت نگران نیست.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
👇👇👇👇
این خصیصه فرهنگ پسامدرنی است که میتواند چنین کولاژی را ایجاد کند و متن کهن را در دل دنیای شهری معاصر جای دهد. به گمان من در فقدان این وضعیت، توجه به متون کهن نمی‌توانست چنین گسترده شود. پس باید بازخوانی متون کهن را در نسبت با امکان‌های تازه‌ای فهمید که هم به لحاظ سخت‌افزاری و هم به لحاظ نظری گشوده شده‌اند و به واسطه نیاز تاریخی برای مواجهه با گذشته‌ای که هنوز به عنوان نیرویی اثرگذار حاضر است، ظاهر شده.
به نظر می‌رسد در دهه‌های اول بعد از انقلاب به‌ویژه در دهه ۱۳۷۰ تا میانه دهه ۱۳۸۰، یعنی عصر اصلاحات و اوج‌گیری گفتمان روشنفکری دینی، مثنوی‌خوانی بسیار باب بود و ادبیات عرفانی طرفداران زیادی داشت، در سالهای اخیر شاهد تغییر ذائقه به سمت شاهنامه فردوسی و خمسه نظامی و آثاری هستیم که با تسامح می‌توان گفت گرایش‌های ناسیونالیستی در آنها پر رنگ‌تر است. آیا این برداشت درست است و اگر پاسخ آری است، به نظر شما دلایل و علل آن چیست؟
در فقدان داده‌های آماری به سختی می‌توان چنین فرضیه‌ای را تایید یا رد کرد. اما در میان جریان‌های روشنفکرانه چنین تغییر جهتی قابل مشاهده است و احتمالا با تقویت ناسیونالیسم باستان‌گرا در مقابل رویکردهای دینی ارتباط دارد. همان‌طور که شما اشاره کردید ناتوانی جریان اصلاحات و روشنفکری دینی در مرکب‌سازی سنت، نقشی اساسی در این زمینه دارد. به تعبیر دیگر با گذار از دهه ۷۰ و ابتدای دهه ۸۰، نه تنها منابع خوانش تغییر می‌کنند بلکه رویکرد به آنها نیز عوض میشود، در‌حالی که برای روشنفکر دینی چیزی اصیل در گذشته وجود داشت که می‌بایست به همان شکل بازسازی میشد و او با همین هدف به سراغ متون کهن می‌رفت؛ برای مخاطب پسامدرن، اگر اصالتی وجود داشته باشد در لحظه حال است و گذشته تنها باید در نسبت با این وضعیت فهمیده شود. او دیگر در پی یافتن آن روح اصیل گمشده در گذشته نیست که با بازسازی آن، مسیر رهایی را بگشاید، بلکه یا در پی نوعی لذت‌جویی یا مقاومت در مقابل وضعیت موجود است یا می‌خواهد در پراکندگی آن متون امکان‌هایی برای زیست معاصر خود بیابد.
به‌طور کلی به نظر شما این کلاسیک‌خوانی آیا امر مثبتی است یا خیر؟ به عبارت دقیق‌تر، این توجه به ادبیات کلاسیک آیا نشانه کاستی‌ها و نواقصی است یا باید از آن شادمان بود؟
به هر حال بخشی از توجه به این متون ناشی از وضعیت تاریخی خاص ماست، اما حتی اگر در وضعیت بهتری قرار داشتیم نیز بخشی از این توجه وجود داشت. در هر صورت متون کهن فارسی بخش بسیار مهمی از میراث فرهنگی بشر هستند. آنها به اندازه تخت‌جمشید اهمیت دارند و همین امر توجه‌ها را جلب میکند. من فکر می‌کنم هر شکل از توجه که بتواند به گسترش و بسط آنها منجر شود نه تنها در سطحی ملی که در سطحی جهانی دارای اهمیت است. بیراه نیست اگر بگوییم که جهان آشنایی چندانی با این میراث ندارد. هم از این رو توجه اخیر تا آنجا که به معرفی این میراث منجر شود و امکان بازاندیشی و بهره‌گیری از این سنت برای بهروزی معاصر را فراهم کند قابل ستایش است.
همزمان خطرهایی نیز وجود دارند. در این راستا باید به ایده‌هایی توجه کرد که بازخوانی گذشته را برای بازسازی آن انجام می‌دهند. آنها همزمان به مثابه یک نیروی سیاسی قدرتمند حاضر هستند و در حوزه‌های متفاوتی فعالیت می‌کنند. آنها از دل بازخوانی گذشته، سودای ایجاد طب اسلامی، جامعه‌شناسی بومی، علوم سیاسی وطنی و… را دارند که میتواند به فاجعه منجر شود. از این اشکال مبالغه‌آمیز که بگذریم باید نگران گونه‌های پنهان‌تر گذشته‌گرایی باشیم که از خلال ایجاد تصاویر نوستالژیک، فهم ما از لحظه حال و وضعیت کنونی‌مان را خدشه‌دار می‌سازد.
❇️ محسن آزموده
منبع: روزنامه اعتماد
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
به نظر می‌رسد در دهه‌های اول بعد از انقلاب به‌ویژه در دهه ۱۳۷۰ تا میانه دهه ۱۳۸۰، یعنی عصر اصلاحات و اوج‌گیری گفتمان روشنفکری دینی، مثنوی‌خوانی بسیار باب بود و ادبیات عرفانی طرفداران زیادی داشت، در سالهای اخیر شاهد تغییر ذائقه به سمت شاهنامه فردوسی و خمسه نظامی و آثاری هستیم که با تسامح می‌توان گفت گرایش‌های ناسیونالیستی در آنها پر رنگ‌تر است. آیا این برداشت درست است و اگر پاسخ آری است، به نظر شما دلایل و علل آن چیست؟
در فقدان داده‌های آماری به سختی می‌توان چنین فرضیه‌ای را تایید یا رد کرد. اما در میان جریان‌های روشنفکرانه چنین تغییر جهتی قابل مشاهده است و احتمالا با تقویت ناسیونالیسم باستان‌گرا در مقابل رویکردهای دینی ارتباط دارد. همان‌طور که شما اشاره کردید ناتوانی جریان اصلاحات و روشنفکری دینی در مرکب‌سازی سنت، نقشی اساسی در این زمینه دارد. به تعبیر دیگر با گذار از دهه ۷۰ و ابتدای دهه ۸۰، نه تنها منابع خوانش تغییر می‌کنند بلکه رویکرد به آنها نیز عوض میشود، در‌حالی که برای روشنفکر دینی چیزی اصیل در گذشته وجود داشت که می‌بایست به همان شکل بازسازی میشد و او با همین هدف به سراغ متون کهن می‌رفت؛ برای مخاطب پسامدرن، اگر اصالتی وجود داشته باشد در لحظه حال است و گذشته تنها باید در نسبت با این وضعیت فهمیده شود. او دیگر در پی یافتن آن روح اصیل گمشده در گذشته نیست که با بازسازی آن، مسیر رهایی را بگشاید، بلکه یا در پی نوعی لذت‌جویی یا مقاومت در مقابل وضعیت موجود است یا می‌خواهد در پراکندگی آن متون امکان‌هایی برای زیست معاصر خود بیابد.
به‌طور کلی به نظر شما این کلاسیک‌خوانی آیا امر مثبتی است یا خیر؟ به عبارت دقیق‌تر، این توجه به ادبیات کلاسیک آیا نشانه کاستی‌ها و نواقصی است یا باید از آن شادمان بود؟
به هر حال بخشی از توجه به این متون ناشی از وضعیت تاریخی خاص ماست، اما حتی اگر در وضعیت بهتری قرار داشتیم نیز بخشی از این توجه وجود داشت. در هر صورت متون کهن فارسی بخش بسیار مهمی از میراث فرهنگی بشر هستند. آنها به اندازه تخت‌جمشید اهمیت دارند و همین امر توجه‌ها را جلب میکند. من فکر می‌کنم هر شکل از توجه که بتواند به گسترش و بسط آنها منجر شود نه تنها در سطحی ملی که در سطحی جهانی دارای اهمیت است. بیراه نیست اگر بگوییم که جهان آشنایی چندانی با این میراث ندارد. هم از این رو توجه اخیر تا آنجا که به معرفی این میراث منجر شود و امکان بازاندیشی و بهره‌گیری از این سنت برای بهروزی معاصر را فراهم کند قابل ستایش است.
همزمان خطرهایی نیز وجود دارند. در این راستا باید به ایده‌هایی توجه کرد که بازخوانی گذشته را برای بازسازی آن انجام می‌دهند. آنها همزمان به مثابه یک نیروی سیاسی قدرتمند حاضر هستند و در حوزه‌های متفاوتی فعالیت می‌کنند. آنها از دل بازخوانی گذشته، سودای ایجاد طب اسلامی، جامعه‌شناسی بومی، علوم سیاسی وطنی و… را دارند که میتواند به فاجعه منجر شود. از این اشکال مبالغه‌آمیز که بگذریم باید نگران گونه‌های پنهان‌تر گذشته‌گرایی باشیم که از خلال ایجاد تصاویر نوستالژیک، فهم ما از لحظه حال و وضعیت کنونی‌مان را خدشه‌دار می‌سازد.
❇️ محسن آزموده
منبع: روزنامه اعتماد
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan