آنها حسان بن ثابت را مثال می‌زدند که یکی از شاعران برجسته عصر جاهلی بود که پس از اسلام شعرش از رونق افتاد.

شعر و نثر عرفانی در میانه قرون میانی توانست این ایده را تغییر دهد و امکان همنشینی متن ادبی کنار متون مقدس را فراهم آورد. آنگاه که عطار پیوندی میان شعر، عرش و شرع برقرار کرد و آنها را همریشه دانست، فرصتی برای همنشینی شعر در کنار قرآن را فراهم کرد. بنابراین آنچه در ابتدای قرون میانی ناممکن بود به واسطه تلقی متفاوتی از شعر و نسبت آن با آسمان، در زندگی ایرانیان جریان یافت و هنوز تداوم دارد.

نسبت کنونی ما با شعر، وامدارِ این تاریخ است. یعنی اثر تغییراتی را که نزدیک به هشتصد سال پیش رخ داده‌اند در خود دارند. با این حال عوامل متاخرتری نیز موثر بوده‌اند. مهم‌ترین امر در این زمینه مواجهه ما با غرب و در نتیجه تبدیل متن ادبی کهن به مثابه بخشی از هویت ملی ماست. اینکه یکباره شاعران و نه دبیران، مورخان، خطاطان، متکلمان، نظامیان و حتی پادشاهان و وزیران قرون میانی برجسته می شوند حاصل قرار گرفتن متاخر آنها در نسبت با هویت ملی است. در این راستاست که یکباره بارگاه‌های باشکوه برای شاعران ساخته می‌شود و شعر فارسی در بستر معماری و مکان جریان می‌یابد. از آن پس، این امکان وجود داشت تا برای ستایش پاسداران فرهنگ بزرگ ایرانی به معابد تازه که مقبره شاعران بود، ادای احترام کرد. اما چندی بعد این مقبره‌ها به مکان‌های عمومی تفریح و لذت‌جویی بدل شدند، بالاخص پس از بسط فرهنگ نولیبرالی که همه چیز را کالا می‌کرد. از این پس حافظیه می‌توانست کالایی برای فروش باشد، می‌‌شد بخش ‌هایی از آن را اجاره داد و پهنه آن را به فعالیت‌های گردشگرانه پول‌ساز اختصاص داد. این امر مخاطبان حافظیه را افزایش می‌دهد اما نه در راستای اهدافی ادبی، بلکه بیشتر در راستای نوعی درآمدزایی صرف. پس ابتدا ملی‌گرایی مدرن نقشی تاریخی در این زمینه ایفا کرد و جایگاه متن ادبی را از ستایشگران زندگی به حافظان هویت ملی بدل نمود که سبب ایجاد مقبره‌های باشکوه شد و همزمان به ابزاری برای مقاومت در مقابل جریان‌هایی بدل شد که به نظر می‌رسید غیرملی هستند و پس از چندی و از سویی دیگر، منطق اقتصادی جدید با کالاسازی شعر و شاعری و حتی پژوهش ادبی، امکان‌های تازه‌ای برای مواجهه با مزار شاعران کهن و حتی شعر آنها فراهم کرد.

همان‌طور که در مقدمه آمد، توجه فارسی‌زبانان به شاعران در دوره‌های مختلف تغییر می‌کند، مثلا زمانی سعدی بیشتر خوانده می‌شد، الان گویا حافظ چنین جایگاهی دارد و…قس علیهذا. به‌طور کلی این تحولات ناشی از چیست؟

بحث در این باره دشوار و در عین حال بسیار جذاب است. براساس خصایص هر کدام از شاعران، شرایط متفاوتی از اقبال مخاطبان وجود دارد. دو مساله در این زمینه موثر است: نخست تغییر ذائقه مخاطب است که معیار‌های تازه‌ای برای ارزیابی متون ایجاد می‌کند. از سوی دیگر تغییر متن است که ذیل اکتشاف‌ها، تفسیرها و تصحیح‌های جدید رخ می‌دهد و سبب می‌شود که متنی خاص در نسبت با نیازها یا رویاهای گروه‌های خاص اجتماعی قرار گیرد. برای نمونه در مورد سعدی و حافظ به نظر می‌رسد که در عصر پساانقلابی حافظ اهمیت بیشتری یافته در‌حالی که شاید توجه به سعدی تغییری نکرده یا رو به کاهش بوده است. در اینجا یک تغییر ذائقه وجود دارد: گذار از ادبیات تعلیمی به شکل‌های لذت‌گراتر متون ادبی که سبب می‌شود آثاری چون گلستان و بوستان سعدی اقبال کمتری داشته باشند. این تحول همزمان است با به‌حاشیه رفتن شعر متعهد و بسط گونه‌هایی که به تکنیک و تجربه شعری اهمیت بیشتری می‌دهند. بنابراین نوعی تغییر ذائقه در حال وقوع است که مثلا در کلیات سعدی توجه به غزلیات را گسترش می‌دهد. همین جریان است که می‌تواند توجه بیشتری به شعر حافظ جلب کند.

از سوی دیگر، شباهت‌های تاریخی میان لحظه معاصر و دوران حافظ وجود داشت که امکان همذات‌پنداری بیشتر با او را فراهم می‌کرد. انتقادهای کوبنده حافظ از ریاکاری و فساد برای مخاطب امروز مابه‌ازاهای عینی داشت و تداوم مبارزه‌ای را یادآور می‌شد که بسیار پیش‌تر جریان داشت.

با این حال توجه به حافظ نیازمند یک تحول دیگر نیز بود. در مقایسه با سعدی، شعر حافظ قدسی‌تر بود، اما برای جامعه شهری شده و تحصیلکرده مدرن، شاعری جذاب بود که می‌توانست در نسبت با زندگی روزمره و جهان عرفی شده او قرار گیرد. در پاسخ به این نیاز است که یک جریان جدی به دنیوی کردن حافظ مشغول می‌شود. تلاش‌های عصر پهلوی با نوشته‌های بهاءالدین خرمشاهی وارد مرحله تازه‌ای می‌شود. او یک حافظ‌شناس و قرآن‌پژوه است که مشروعیت لازم برای عرفی کردن حافظ را دارد. این فیگور مهم نقشی کلیدی در ظهور امکان‌های تازه مواجهه با حافظ داشت. او شعر حافظ را از یک متن بسیط دارای هدفی واحد، به کلیتی مرکب و دارای مرکزهای متکثر و گاه متخاصم بدل کرد.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

👇👇👇👇

در نتیجه لسان‌الغیب بودن حافظ، معنای قدسی خود را از دست داد و امکان مواجهه‌های دنیوی با دیوان او فراهم شد. بهره‌گیری روزمره از حافظ که همواره جریان داشت، اکنون می‌توانست با تکیه بر این تکثر از اتهام کج‌فهمی مبرا شود و درون زندگی روزمره جریان یابد. بالاخص که شرایط تاریخی او قرابت‌هایی با دوران معاصر داشت.

در سال‌های اخیر شاهدیم که کلاسیک‌خوانی به شیوه‌های مختلف از جمله جمع‌خوانی‌های حضوری یا آنلاین یا به صورت پادکست زیاد شده. به نظر شما علت این امر چیست؟ آیا بخشی از آن به علت آن نیست که ادبیات معاصر و روز اعم از شعر یا داستان نیازهای فرهنگی مردم را برآورده نمی‌کند؟

من فکر می‌کنم که مخاطب ادبیات جدید و مخاطبان متون مهم دو دسته متفاوت هستند و همپوشانی کمی دارند. اگر این فرض درست باشد آن‌گاه کسی که از داستان معاصر فارسی دلزده می‌شود احتمالا به سراغ ترجمه رمان‌های غربی می‌رود و به ندرت ممکن است شاهنامه یا تاریخ بیهقی را جایگزین کند. پس توجه به متون کهن احتمالا دلایل دیگری دارد. می‌توانیم این پرسش را به شرایط امکان این وضعیت برگردانیم و سپس عامل نهایی ظهور این وضعیت را مورد توجه قرار دهیم. به گمان من یکی از دلایل گسترش توجه به متون کهن، سهل الوصول شدن آنها از خلال تلاش‌های گسترده یک سده اخیر در راستای تصحیح و قابل فهم ساختن آنها برای مخاطبان غیرحرفه‌ای و نیز بسط ابزارهای الکترونیک و صوتی شدن این آثار است. این امر امکان پیوند یافتن بخشی از علاقه از پیش موجود با متون ادبی کهن را فراهم کرده است.
از سوی دیگر، تغییرات تاریخی گسترده‌ای در جامعه ایران رخ داده که موجب توجه گسترده‌تر به این متون شده است. بار دیگر باید از مشروطه آغاز کنیم یعنی لحظه‌ای که ایرانیان در مواجهه با دنیای جدید قرار گرفتند و داشته‌های خود را به مثابه امری متفاوت فهمیدند. توجه داشته باشیم که این امر تنها در مختصات تاریخی و جغرافیایی ایران و در لحظه جهانی شدن ممکن بود و برای مثال برای بسیاری از همسایگان ما و پیش از این دوران بی معنا بود. آنها ویژگی تاریخی ایران را نداشتند؛ ملتی با زبان، فرهنگ، دین و تاریخی متفاوت در منطقه ای پرآشوب که در تاریخ پسامشروطه، همواره با مساله تداوم و بقا مواجه بود. برای همسایگان، زبان، دین و حتی تاریخ امری مشترک با بسیاری از دیگر کشورهای اطراف بود. پس هیچ رسالت تاریخی برای حفظ آن گذشته بر دوش مردم یک کشور احساس نمی‌شد، اما در ایران نوعی مسوولیت تاریخی برای حفظ این گذشته به مثابه بخشی اساسی از هویت ملی تعریف شده بود. توجه به سنت، ریشه‌های عمیقی در تناقض‌های درونی ناسیونالیسم ایرانی نیز داشت که بحثی مفصل می‌طلبد. در هر صورت، این امر، سنتی فربه پدید آورد که بسیار نیرومند بود. از آن پس، نزاعی پردامنه درباره چگونگی مواجهه با این داشته‌های تاریخی صورت گرفت، نزاعی که تا عصر پساانقلابی تداوم یافت.

در دوره اخیر سه جریان متفاوت، شکل مواجهه با سنت را صورت‌بندی می‌کردند؛ نخست جریان بازگشت به خویش بود که سنت را به مثابه چیزی که باید احضار می‌شد درمی‌یافت. دوم جریان امتناع بود که گذشته را به عنوان امری نازا و مخرب که باید رها می‌شد، می‌فهمید و سوم جریان ترجمه که گذشته را نمی‌فهمید، یعنی گذشته را فاقد اهمیت برای بحث جدی می‌دانست.منطق عملکرد هر سه جریان، گذشته را یک کلیت بسیط در نظر می‌گرفت که خوب یا بد و یا بی‌ارزش بود. گذشته را نمی‌شد به اجزایی تقسیم کرد و آن را بیرون از منطق درونی اجزایش و با اهدافی متفاوت به کار گرفت. این رویکرد مواجهه با امر کهن را به کرداری تخصصی بدل می‌کرد، اما در دهه ۸۰ هر سه جریان به بن‌بست رسیدند. ابتدا مشخص شد که گذشته را نمی‌توان نادیده گرفت یا مضمحل کرد. احضار آن نیز نتایج درخشانی به همراه نداشت. بنابراین گذشته بار دیگر به مساله بی‌پاسخ بدل شد.

از دل این وضعیت نوع تازه‌ای از مواجهه با گذشته ظهور کرد: گذشته به مثابه امکانی برای بهتر زیستن در لحظه حال یا در آینده‌ای نزدیک. این رویکرد در پی بازگشت به خویش نبود، گمان نمی‌‌کرد وامدار گذشته است و باید با احضار آن به وظیفه خود عمل کند. آن را نادیده نمی‌گرفت و نیز از آن هراسان نبود، بلکه آن را به مثابه یک منبع می‌فهمید، چیزی که می‌توانست لذت آفرین یا راهگشا باشد. در این راستا ابتدا گذشته را به یک کلیت مرکب تبدیل کرد. کلیتی که اکنون می‌شد اجزایش را فارغ از روح کلی آن مورد استفاده قرار داد. بنابراین بهره‌گیری از متن کهن جهت التذاذ یا کنجکاوی‌های فردی رواج یافت و نیز تلاش‌هایی برای بهره‌گیری از آن متون در راستای تغییر شرایط موجود صورت گرفت. وقتی خواننده‌ای معاصر شعر حافظ را در رابطه ای عاشقانه به کار می‌برد، آن را بیرون از منطق شاهدبازی در ادبیات عرفانی به کار می‌گیرد و به هیچ عنوان از این بابت نگران نیست.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

👇👇👇👇

این خصیصه فرهنگ پسامدرنی است که می‌‌تواند چنین کولاژی را ایجاد کند و متن کهن را در دل دنیای شهری معاصر جای دهد. به گمان من در فقدان این وضعیت، توجه به متون کهن نمی‌توانست چنین گسترده شود. پس باید بازخوانی متون کهن را در نسبت با امکان‌های تازه‌ای فهمید که هم به لحاظ سخت‌افزاری و هم به لحاظ نظری گشوده شده‌اند و به واسطه نیاز تاریخی برای مواجهه با گذشته‌ای که هنوز به عنوان نیرویی اثرگذار حاضر است، ظاهر شده.
به نظر می‌رسد در دهه‌های اول بعد از انقلاب به‌ویژه در دهه ۱۳۷۰ تا میانه دهه ۱۳۸۰، یعنی عصر اصلاحات و اوج‌گیری گفتمان روشنفکری دینی، مثنوی‌خوانی بسیار باب بود و ادبیات عرفانی طرفداران زیادی داشت، در سال‌های اخیر شاهد تغییر ذائقه به سمت شاهنامه فردوسی و خمسه نظامی و آثاری هستیم که با تسامح می‌توان گفت گرایش‌های ناسیونالیستی در آنها پر رنگ‌تر است. آیا این برداشت درست است و اگر پاسخ آری است، به نظر شما دلایل و علل آن چیست؟
در فقدان داده‌های آماری به سختی می‌توان چنین فرضیه‌ای را تایید یا رد کرد. اما در میان جریان‌های روشنفکرانه چنین تغییر جهتی قابل مشاهده است و احتمالا با تقویت ناسیونالیسم باستان‌گرا در مقابل رویکردهای دینی ارتباط دارد. همان‌طور که شما اشاره کردید ناتوانی جریان اصلاحات و روشنفکری دینی در مرکب‌سازی سنت، نقشی اساسی در این زمینه دارد. به تعبیر دیگر با گذار از دهه ۷۰ و ابتدای دهه ۸۰، نه تنها منابع خوانش تغییر می‌کنند بلکه رویکرد به آنها نیز عوض می‌شود، در‌حالی که برای روشنفکر دینی چیزی اصیل در گذشته وجود داشت که می‌بایست به همان شکل بازسازی می‌شد و او با همین هدف به سراغ متون کهن می‌رفت؛ برای مخاطب پسامدرن، اگر اصالتی وجود داشته باشد در لحظه حال است و گذشته تنها باید در نسبت با این وضعیت فهمیده شود. او دیگر در پی یافتن آن روح اصیل گمشده در گذشته نیست که با بازسازی آن، مسیر رهایی را بگشاید، بلکه یا در پی نوعی لذت‌جویی یا مقاومت در مقابل وضعیت موجود است یا می‌خواهد در پراکندگی آن متون امکان‌هایی برای زیست معاصر خود بیابد.
به‌طور کلی به نظر شما این کلاسیک‌خوانی آیا امر مثبتی است یا خیر؟ به عبارت دقیق‌تر، این توجه به ادبیات کلاسیک آیا نشانه کاستی‌ها و نواقصی است یا باید از آن شادمان بود؟
به هر حال بخشی از توجه به این متون ناشی از وضعیت تاریخی خاص ماست، اما حتی اگر در وضعیت بهتری قرار داشتیم نیز بخشی از این توجه وجود داشت. در هر صورت متون کهن فارسی بخش بسیار مهمی از میراث فرهنگی بشر هستند. آنها به اندازه تخت‌جمشید اهمیت دارند و همین امر توجه‌ها را جلب می‌کند. من فکر می‌کنم هر شکل از توجه که بتواند به گسترش و بسط آنها منجر شود نه تنها در سطحی ملی که در سطحی جهانی دارای اهمیت است. بیراه نیست اگر بگوییم که جهان آشنایی چندانی با این میراث ندارد. هم از این رو توجه اخیر تا آنجا که به معرفی این میراث منجر شود و امکان بازاندیشی و بهره‌گیری از این سنت برای بهروزی معاصر را فراهم کند قابل ستایش است.
همزمان خطرهایی نیز وجود دارند. در این راستا باید به ایده‌هایی توجه کرد که بازخوانی گذشته را برای بازسازی آن انجام می‌دهند. آنها همزمان به مثابه یک نیروی سیاسی قدرتمند حاضر هستند و در حوزه‌های متفاوتی فعالیت می‌کنند. آنها از دل بازخوانی گذشته، سودای ایجاد طب اسلامی، جامعه‌شناسی بومی، علوم سیاسی وطنی و… را دارند که می‌تواند به فاجعه منجر شود. از این اشکال مبالغه‌آمیز که بگذریم باید نگران گونه‌های پنهان‌تر گذشته‌گرایی باشیم که از خلال ایجاد تصاویر نوستالژیک، فهم ما از لحظه حال و وضعیت کنونی‌مان را خدشه‌دار می‌سازد.

❇️ محسن آزموده
منبع: روزنامه اعتماد

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

▫️▫️با آرزوی قبولی طاعات و عبادات
به اطلاع همكاران محترم می رساند:

ضمن عذرخواهی از فراگیران محترم با توجه به تغییر زیرساخت سامانه های وزارت آموزش و پرورش نرم افزاری و سخت مای مدیو تكرار آزمون دوره آموزش كلاس مجازی در پیام رسان شاد روزهای جمعه و شنبه ۱۷ و ۱۸ اسفندماه از ساعت ۹صبح تا ۲۲ برگزار می گردد، فراگیران محترم كه تاكنون موفق به آزمون نشده اند یا در آزمون نمره كمتر از ۱۲ گرفته اند می توانند با توجه به بازه اعلامی در آزمون شركت نمایند. لازم به ذكر است آزمون بعد از این تاریخ تمدید نخواهد شد.

➖➖➖➖➖➖➖➖
🌐⃟🇮🇷›اداره اطلاع رسانی و روابط عمومی آموزش و پرورش استان قزوین

@makhzanesoalatedoroseadabi
@dabiraneadbiatemotevasetedovom

مجمع دبیران ادبیات متوسطه دوم

دبیران محترم ، این گروه به جهت بررسی و هماهنگی در دروس ادبیات فارسی متوسطه دوم تشکیل گردید . این گروه مختص دبیران عزیز می باشد.

@dabiraneadbiatemotevasetedovom

✳️ «چند رباعیِ ماهِ رمضانی در نزهة‌المجالس»

❇️ نزهةالمجالس مجموعه‌ای است مشتمل‌بر چهارهزار رباعی که جمال‌الدین خلیلِ شروانی از شعرِ شاعرانِ قرونِ چهارم تا هفتم برگزیده‌است. استاد محمدامین ریاحی این سفینه را تصحیح‌کرده‌اند (انتشارتِ علمی، چ دوم، ۱۳۷۵). این مجموعه در هفده باب و دربارهٔ موضوعاتِ متنوعی هم‌چون عرفان، سماع، اوصافِ معشوق، عشق، فراق و ... است. شروانی طبعی در شعر نیز داشته و ۱۷۹ رباعی از خویش را نیز در این مجموعه گنجانده‌. مطابق‌با ارزیابیِ استاد ریاحی او شاعری میان‌مایه بوده؛ حتی یک رباعی‌اش خطای قافیه نیز دارد. نیز برخی از رباعی‌هایی که به نامِ خودش آورده «در کتاب‌های پیش از او آمده‌است» (۸۶). بااین‌همه شعر شروانی بی نمکی نیست. این رباعی اگر از او باشد، خالی از لطفی نیست:

شغلم ز جهان تو ساز دانی‌کردن
بندِ دلِ من تو باز دانی‌کردن
نازِ همه‌کس کشید می‌نتوانم
نازِ تو کشم که ناز دانی‌کردن (۴۲۳).

سرایندهٔ بسیاری از رباعیاتِ این مجموعه مشخص نیست (ذیلِ: «لاادری» و «لااعرف»). برخی از آن‌ها نیزشوخ‌طبعانه است:

ترسا پسرا، ز حسنت ازسرنشوم
بر بحرِ غمت بگذرم و تر نشوم
من شیرِ شریعتِ محمد شده‌ام
از بهرِ چو تو عیسوی‌ای خر نشوم!
(۵۰۷)
خلیلِ شروانی در پایان «سفینهٔ» خویش قصیده‌ای در مدحِ خاقانِ اکبر اکرم‌شاهِ شروانشاه آورده و انگیزهٔ گردآوریِ این مجموعه را ذکر کرده. ازجمله در بیتی گفته:

ز بهرِ مجلسِ خاصت نبشتم این سفینه زانک
به بزمِ خرّمت گه‌گه مگر یادی ز ما باشد (۶۸۷).

اهمیتِ دیگرِ این سفینه دارابودنِ ۳۶ رباعی به‌نامِ خیام است. بنابراین این اثر در کنارِ مرصادالعباد و تاریخ‌الحکماءِ قفطی از کهن‌ترین منابعِ شناختِ شعرِ خیام نیز است. و مهم‌تر آن‌که عنوانِ بابِ پنجمِ این مجموعه «در معنیِ حکیم عمر خیام» است. در این‌ باب درکنارِ ۱۳ رباعی از خیام، از رباعی‌های ابنِ یمین، فخرالدینِ رازی، سنایی و... نیز ۲۵ رباعی آمده‌است. مضمونِ اغلبِ این رباعیات خوش‌باشی، دم‌غنیمت‌شمری و درنگ دربابِ مرگ است. البته مطابق‌با پژوهشِ استاد ریاحی برخی از این ۲۵ رباعی نیز گاه در برخی منابع به نام خیام ضبط‌ شده‌است. و مهم آن‌که نسخهٔ خطیِ این اثر، دارای ‌تاریخِ «پنج‌شنبه ۲۵ شوالِ ۷۴۱» است.
این مطلب نشان‌می‌دهد، دست‌ِکم در قرنِ هفتم شیوه و سبکی از رباعی‌سرایی به نامِ خیام شناخته بوده و از دیگر رباعی‌ها بازشناخته‌می‌شده‌. نیز تأییدی است بر این نکته که رباعیاتِ دارای مضامینِ مشابه با شعرِ خیام طیّ روزگاران به خیام نسبت‌داده‌می‌شده‌است.

سه رباعی از این مجموعه (ص۵۰۰) با مضمونِ روزه و ماهِ رمضان:

ای گل‌رخِ سروقد ای مایهٔ ناز!
بر تو ز نماز و روزه رنجی است دراز
چندین به نماز و روزه تن را مگداز
بر مه نبود روزه و بر سرو نماز!

آمد رمضان و من شدم چون کاهی
وز رنجْ دلم گشت چو آتشگاهی
هردم ز میانِ جان برآرم آهی
کان ماه چگونه روزه دارد ماهی؟!

رخ را ز برای دلفروزی داری
غمزه ز برای سینه‌سوزی داری
تا روزه گرفته‌ای نکوتر شده‌ای
ای ماه، ز روزه نیز روزی‌داری!

❇️ مطلب ارسالی از: کانال « از گذشته و اکنون »

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ «عید» در ادبیات فارسی

❇️ مراد از مطلقِ «عید» در متونِ کهن اغلب «عیدِ روزه» یا «عیدِ فطر» ‌‌است. «عیدِ قربان»/ «عیدِ أضحی»/ «گوسفندکشان» اغلب به‌صورت ترکیب به‌کار‌می‌رفته، مگرآن‌که زمینهٔ سخن خود حکایت از عیدِ قربان داشته‌باشد. اما مراد از مطلقِ «عید»، اغلب «عید فطر» یا همان «عیدِ روزه‌گشایی» است. هم‌چنین «عیدَین» که در متونِ کهن تعبیرِ پرکاربردی بوده، اشاره‌دارد به عیدِ فطر و عیدِ قربان. خاقانی قصیده‌ای مفصّل دارد که در آن چهاربار تجدیدِ‌ مطلع کرده‌است. او در سراسرِ ابیاتِ این قصیده واژهٔ «عید» را التزام‌کرده‌است. ازجمله در بیتی سروده:

گفتم کدام عید؟ نه أضحی بوَد نه فطر
بیرون از این دو عید چه عید است دیگرش؟ (دیوان، به‌تصحیحِ استاد ضیاء‌الدین سجادی، انتشاراتِ زوّار، ص ۲۲۶ )

و «عیدگاه» نیز یعنی مصلّی یا محوطهٔ گسترده‌ای که نمازِ عیدِ فطر (و گاه استسقاء یا باران‌خواهی) در آن برگزار‌می‌شد. در تاریخِ بخارا توصیفی دقیق از «نمازگاهِ» عیدِ فطرِ شهرِ بخارا آمده‌است (نرشخی، به‌کوشش استاد مدرس رضوی، انتشارات توس، ۱۳۶۳،ص۷۳_۷۱).

در متونِ کهن اغلب نوروز و دیگر آیین‌های شادی‌انگیزِ ایرانی (ازجمله جشنِ «سده» یا «مهرگان») با تعبیرِ «جشن» از اعیادِ مذهبی دورهٔ اسلامی بازشناخته‌می‌شود. کافی است از این منظر به تاریخِ بیهقی یا دیوانِ منوچهری و فرخیِ سیستانی مراجعه‌شود.

در شعرِ حافظ، هرگاه سخن از نوروز به‌میان‌آید، به گل و نسیم و تغییرات جوّی و انقلابِ طبیعت نیز اشاره‌می‌شود. حافظ البته به‌کرّات از واژهٔ «بهار» نیز بهره‌می‌برَد. او اغلب به شادخواری‌ها و مغتنم‌ْشمردنِ فرصت‌ها در این فصل اشاره‌دارد‌:

_ [...] بی باده بهار خوش نباشد
_رسید مژده که آمد بهار و سبزه دمید [...]

اما هرگاه در دیوانِ حافظ به مطلقِ «عید» اشاره‌می‌شود، مراد «عیدِ فطر» است. نیز حافظ هرگاه از «رمضان» یا «صیام» و وابسته‌های آن ( نظارهٔ ماه/ استهلال/ روزه ) سخن‌می‌گوید ‌به اغتنامِ فرصت توصیه‌می‌کند، و کلامش اغلب با طنز و تعریض و گاه حتّی ترکِ ادب شرعی همراه‌می‌شود:

_هلالِ عید به دورِ قدح اشارت‌کرد
_ما را دوسه ساغر بده و گو رمضان باش!
_ گرچه ماه رمضان است بیاور جامی!

عید در نگاهِ شاعرانِ عارف یا عارفانِ شاعر، «بهارِ جان‌ها» یا همان انقلابِ درون و «زندگانی» در آنات و ابنُ‌الوقت‌بودن است. از‌همین‌رو آنان را «هر دَمی دو عید» باشد:

صوفیان در دَمی دو عید کنند
عنکبوتان مگس قَدید‌ کنند

(حدیقهٔ سنایی، به تصحیح استاد مدرس رضوی، انتشارات دانشگاه تهران، ص ۳۶۹؛ مولوی نیز در مطلع غزلی این بیت را تضمین کرده‌است).

و مولانا در غزلی سروده:

ز روی تست عید آثار ما را
بیا ای عید و عیدی آر ما را
تو جان عید و از روی تو جانا
هزاران عید در اسرار ما را [...]
شما را عید در سالی دوبار است
دوصد عید است هردم کار ما را [...]
بیا ای عیدِ اکبر شمسِ تبریز
به دستِ این و آن مگذار ما را
(کلیات شمس، به تصحیح استاد فروزانفر، انتشارات امیرکبیر، ۲۵۳۶، ج۱، ص۷۳).

نکتهٔ آخر آن‌که گاه عیدِ فطر با نوروز هم‌زمان می‌شد و فرصتی مغتنم برای شادخواری‌ها و مضمون‌پردازی‌های شاعرانه فراهم‌می‌آورد. پژوهشگران برپایهٔ «گاه‌شماری تطبیقی» ( به‌کوشش استاد احمد بیرشک) اشاره‌کردند حافظ بیتی را که در آن از هم‌زمانی «عید» و «آخرِ گل» سخن رفته احتمالاً در اردیبهشت یا خردادِ سال ۷۶۶ قمری (که هم‌زمان است با شادخواری‌های روزگار شا‌‌ه‌شجاع) سروده‌است. با این یادآوری که مراد از مطلقِ گل در متونِ کهن، اغلب گلِ سرخ (آتشی/سوری) است.
تحلیلِ نویسندهٔ مقاله: تنها در‌ آن سال‌ها بوده که عیدِ فطر هم‌زمان بوده با پایانِ شکفتنِ گل (سرخ) در شیراز:

عید است و آخرِ گل و یاران درانتظار
ساقی به‌ روی «شاه» ببین ماه و می بیار
(«آخرِ گل» [ بررسی و تحلیل واژه‌های عید، گل و شاه در دیوان حافظ]، دکتر حسین نجفدری، روزنامهٔ اطلاعات، ۱۳۸۰/۹/۸).

*قَدید این‌جا گویا به‌معنیِ خشک‌کردنِ گوشت است. این شیوه تا‌همین‌اواخر مرسوم بوده‌است. و عنکبوت را به‌سبب این‌که گِرد طعمه‌اش تار‌می‌تند و حریصانه آذوقه‌ می‌اندوزد با اهلِ ظاهر که به امیدِ آخرت عبادت‌می‌اندوزند، مقایسه‌کرده‌است. مولوی در غزلی دیگر نیز بااشاره به حرصِ جولهه (عنکبوت) چنین سروده:

چون جولههٔ حرص در این خانهٔ ویران
از آبِ دهان دامِ مگس‌گیر تنیدی
(کلیات شمس، ج۶،ص۶).

❇️ مطلب ارسالی از: کانال « از گذشته و اکنون »

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹

✳️ مجموعه های کانال های زیر مجموعه ی گروه سیری در آثار و افکار حضرت مولانا

============
ابر گروه سیری در آثار و افکار مولانا و آثار دیگر بزرگان ادب عرفانی در این باره

گروهی در جهت معرفی آثار و افکار حضرت جلال الدین محمدبلخی ( مولانا )

@molavi_asar_o_afkar

===================
نکات ناب تربیتی

کانالی پر از مطالب تربیتی و اخلاقی و مناجات های عاشقانه و عارفانه

@nokatetarbiyati

==================
مخزن نکات نگارشی ؛ ویرایشی و دستوری

کانالی برای بیان نکات نگارشی ؛ ویرایشی و دستوری؛ کانالی برای نیاز امروز افراد جامعه ی ایرانی برای درست نویسی متون فارسی

@makhzanenokatenegarshi_virayashi

==============
فردوس سخن

کانالی برای بیان نکات و مطالب درسی ؛ نمونه سوال امتحانی ؛ نکات درسی مقطع یک و دو دبیرستان و مطالب ادبی و اطلاعات عمومی

@ferdosesokhan

=================
عاشقانه های نزار قبانی

نزار قبانی دیپلمات، شاعر و ناشر سوری بود. نزار قبانی با شعرهای عاشقانه‌اش مشهور است؛ زن و عشق موضوع اصلی شعر اوست

@nezar_asheghaneha

====================
نجواهای عاشقانه ی یک زن ( غاده السمان )

غادة السمان (متولد  ۱۹۴۲ -دمشق) نویسنده و ادیب زن اهل سوریه است. وی یکی از بنیان‌گذاران شعر نو در ادبیات عرب به‌شمار می رود.

@ghadat_asheghaneha

====================

موزيك كانال 
محلي براي عرضه آهنگ هاي پاپ از خوانندگان محبوب كشور و مداحي ها و ويس هاي برگزيده مذهبي ؛ به ما بپيونديد و كانال ما را تبليغ كنيد

@muzic_canal

==================
مثل آباد( داستان ها و ریشه های ضرب المثل های زبان فارسی)

کانالی برای داستان ها و کاربرد ضرب المثل های رایج در زبان فارسی که از گروه ها و کانال های مختلف جمع آوری شده است .

@zarbolmaslhaefarsi

==================
مخزن کتاب های pdf ادبی

مخزنی برای نسخه های الکترونیکی کتب ادبی

@pdf_kotob_e_adabi

==================
مخزن گروه سیری در آثار و افکار مولانا

با عضویت در کانال مخزن گروه سیری در آثار و افکار مولانا؛ از آرشیو مطالب گروه بهره ببرید .

@mazhzan_molana

=================
فارسی و نگارش فنی و حرفه ای و کار و دانش

فارسی و نگارش۱و۲و۳ رشته‌های فنی و حرفه‌ای و کار و دانش ؛ مباحث درسی ؛ نمونه سوالات امتحانی و جزوه های درسی

@farsionegaresh_fanni

===============
گروه فارسی و نگارش فنی و حرفه ای و کار و دانش

فارسی و نگارش۱و۲و۳ رشته‌های فنی و حرفه‌ای و کار و دانش ؛ مباحث درسی ؛ نمونه سوالات امتحانی و جزوه های درسی

@farsionegaresh_fanni_gr

=================
مخزن سوالات زبان فارسی و نگارش و فنون ادبی

مخزنی از سوالات به صورت ورد(word) ؛ pdf؛ مجموعه سوالات نهایی ؛ بخش به بخش و آزمون آنلاین ، از دروس زبان فارسی و نگارش و فارسی و نگارش فنی و حرفه ای و کار ودانش و فنون ادبی از همه گروه ها و کانال ها

سری به این کانال بزنید:

@makhzanesoalatedoroseadabi

======================
گروه نوای چکاوک ( شعر و نثر و متون ادبي و نثر آهنگين )

گروهی برای ارسال شعرها و نثرهای زیبای فارسی  و متون های زیبای ادبی و نثرهای آهنگین فارسی
@nava_e_chakavak

===================
حافظ شیرین سخن

حافظ حافظه ماست ، ز هر دری سخن در باره حافظ و غزلیاتش

@hafez_e_shirin_sokhan

====================
ابر گروه مجمع دبیران ادبیات دوره متوسطه اول

گروهی به جهت بررسی و هماهنگی در دروس ادبیات فارسی متوسطه دوره اول

@majmaedabiraneadabiatdoreaval

======================
مخزن گروه دبیران ادبیات متوسطه اول

محلی برای ذخیره مطالب درسی درس های نگارش و ادبیات فارسی متوسطه اول

@makhzan_e_doroseadabiatedoreaval

================
اصلاحِ اشعارِ جعلیِ شاعران

این کانال با هدف معرفی و درحد امکان اصلاح اشعار
جعلی تشکیل شده است

تراوش کی کند از طبع موزون، شعر ناموزون
کسی نشنیده از سنجیدگان حرف نسنجیده

#مخلص‌کاشاشانی

@molavi_asar_o_afkar
@eslah_e_ashaar_e_jaali_e_shaeran

=============
مجمع دبیران ادبیات متوسطه دوم

دبیران محترم ، این گروه به جهت بررسی و هماهنگی در دروس ادبیات فارسی متوسطه دوم تشکیل گردید . این گروه مختص دبیران عزیز می باشد.

@dabiraneadbiatemotevasetedovom

=============

راه ارتباطی اعضای کانال ها با آدمین ها :
Admin :
@mollasadeghi

🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹
عزیزان همراه
مجموعه این گروه‌ها و کانال‌ها تحت حمایت و هدایت گروه سیری در آثار و افکار مولانا شکل گرفته و اداره می‌شود.
لطفا از برداشت و ارسال هرگونه مطلب و فایلی از این کانال‌ها بدون لینک اختصاصی آن خودداری بفرمایید.

مبارک‌تر شب و خرم‌ترین روز
به استقبالم آمد بخت پیروز

دهل‌زن گو دو نوبت زن بشارت
که دوشم قدر بود؛ امروز، نوروز
سعدی

سلام
سال 1404 را برای شما اعضای گرانقدر کانال و خانواده محترمتان سالی شاد، با فراوانی نعمت و خبرهای شیرین‌تر آرزو می‌کنم.

سال نو مبارک

مجمع دبیران ادبیات متوسطه دوم

دبیران محترم ، این گروه به جهت بررسی و هماهنگی در دروس ادبیات فارسی متوسطه دوم تشکیل گردید . این گروه مختص دبیران عزیز می باشد.

@dabiraneadbiatemotevasetedovom

✳️ «معروفترین پدرهای دنیای ادبیات»

❇️ برخلاف شخصیت مادرها، تصویر پدرها در دنیای ادبیات تنوع زیادی دارد و نویسندگان نگاه‌های متفاوتی به رابطه پدر و فرزندی دارند. این، فهرستی است که من (احسان رضایی) از پدرهای خیالی در داستان‌هایی که خوانده‌ام، در ذهن داشتم و آنها را طبق الگوهای متفاوت رابطه با فرزندان، در چند دسته تقسیم کردم. قاعدتا به این سیاهه می‌شود اسم‌های دیگر هم اضافه کرد و آن فهرست کاملتر را برای مطالعات بعدی استفاده کرد. فعلا همین را داشته باشید:

◀️ پدرهای کشته به دست پسر:

ادیپ، پدرش (لایوس) را می‌کشد/ ضحاک پدرش (مرداس) را می‌کشد/ «برادران کارامازوف» (جز آلیوشا) پدرشان را می‌کشند/ در «آتش بدون دود» یک مورد پدرکشی هست/ ولدمورت «هری پاتر» پدر ماگلش را کشته

◀️ پدرهایی که پسرشان را کشتند:

اودیسه و تلگونوس/ رستم و سهراب (داستان دنباله‌هایی در مورد برزو، پسر سهراب و شهریار، پسر برزو هم دارد که با رستم می‌جنگند)/ گشتاسپ، اسفندیار را به جنگ رستم می‌فرستد و عملاً او را به کشتن می‌دهد/  پدر نیل در «انجمن شاعران مرده» آن‌قدر فشار می‌آورد که نیل خودکشی می‌کند (ن. اچ. کلاین‌بام)

◀️ پدرهای ناکام و خیرندیده از فرزند:

پریام، پادشاه تروا/ فریدون در «شاهنامه»/ «شاه لیر» و دخترهایش (شکسپیر)/ پدر مقتولِ «هملت» (شکسپیر)/ «باباگوریو» و دو دخترش (بالزاک)/ «پدر خانواده» (دنیس دیدرو)/ بابای بازاروفِ جوان در «پدران و پسران» (تورگنیف)/ پدر رمان «ماهی بزرگ» (دانیل والاس) که بچه‌ها هیچوقت حرفهایش را باور نمی‌کنند/ اغلب پدرهای «آتش بدون دود» (نادر ابراهیمی)

◀️ پدرهای قدرتمند:

«پدرخوانده»های ماریو پوزو/ پدر سارا کرو (فرانسیس هادسن بارنت) که خیلی خرپول است/ بابای جسی در «خداحافظ گری کوپر» (رومن گاری)/ لرد عزریل در «نیروی اهریمنی اش» (فیلیپ پولمن)

◀️ پدرهای سخت گیر:

پدر تام (گدا) در «شاهزاده و گدا» (مارک تواین)/ دنتور و پسرهایش در «ارباب حلقه‌ها» (تالکین)/ پدر «خانواده تیبو» (روژه مارتن دوگار)

◀️ پدرهای بدون مسوولیت :

تناردیه پدر در «بینوایان» (ویکتور هوگو)/ بابای اسکارلت «بربادرفته» (مارگارت میچل)/ هنچارد که «شهردار کاستربریج» هم می‌شود ولی فکر فروختن بچه‌اش رهایش نمی‌کند (تامس هاردی)/ دکتر هورنیکور «گهواره گربه» (کورت ونه‌گات)

◀️ پدرهای بی اهمیت:

پدر مومو در «زندگی در پیش رو» (رومن گاری)/ پدر مخترع بوگیر کفش در «گودال‌ها» (لوییس ساکار)

◀️ پدرهای موثر در تربیت فرزند:

بابای کیتی در «آنا کارنینا» و باقی کارهای تولستوی/ سروانِ «دختر سروان» (پوشکین)/ آتیکوس فینچ در «کشتن مرغ مینا» (هارپر لی) که خیلی از منتقدها او را بهترین تصویر پدر در دنیای ادبیات می‌دانند/ پدر راوی در «راستی آخرین بار پدرت را کی دیدی؟» (بلیک ماریسن)

◀️ پدرهای با شخصیت پیچیده:

پراپسرو در نمایشنامه «طوفان» (شکسپیر)/ پدر سونیا در «جنایت و مکافات» (داستایوسکی)/ پدر نیک در قصه «پدرها و پسرها» (همینگوی)/ قصه‌های دن چاون/ «گاوخونی» (جعفر مدرس صادقی)

◀️ پدرهای شوخ:

«قصه‌های بابام» (ارسکین کالدول)/ کمیک «قصه‌های من و بابام» (اریش اُزِر)/ داستان «ماجرای عمل لوزه کوچک بابام» در «شلوارهای وصله‌دار» (رسول پرویزی)/ پدر سعید در «دایی‌جان ناپلئون» (پزشکزاد)/ پدر مهاجرت‌کرده «عطرسنبل، بوی کاج» (فیروزه جزایری دوما)

◀️ پدرخوانده‌ها:

پدر ژپتو در «پینوکیو» (کارلو کلودی)/ ژان والژان در «بینوایان» (ویکتور هوگو)/ «بابا لنگ‌دراز»ِ جودی ابوت (جین وبستر)

◀️ پدربزرگ‌ها:

بابابزرگ نل (قصه «جعبه جواهر» چارلز دیکنز)/بابابزرگ «هایدی» (جوانا اسپیری)/ پدربزرگ سوفی در «راز داوینچی» (دن براون)

❇️ مطلب ارسالی از: احسان رضایی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ یکی از مهم‌ترین روش‌های تدریس نگارش خلاق، ایجاد فضایی برای آزادی بیان و تشویق به تخیل است.

❇️ این روش شامل تکنیک‌هایی می‌شود که به دانش‌آموزان یا نویسندگان کمک می‌کند بدون ترس از قضاوت یا محدودیت، ایده‌های خود را روی کاغذ بیاورند. در ادامه، چند رویکرد کلیدی در این زمینه را توضیح می‌دهم:

◀️ 1. نوشتن آزاد (Freewriting):

در این روش، از دانش‌آموزان خواسته می‌شود که برای مدت مشخصی (مثلاً 5 یا 10 دقیقه) بدون توقف هر چیزی که به ذهنشان می‌رسد بنویسند، بدون نگرانی از گرامر، املا یا ساختار. این کار به آزادسازی ذهن و کشف ایده‌های جدید کمک می‌کند.

◀️ 2. استفاده از محرک‌های خلاق (Prompts):

ارائه موضوعات، تصاویر، کلمات یا سؤالات تحریک‌کننده می‌تواند جرقه‌ای برای شروع نگارش خلاق باشد. مثلاً: "اگر یک روز بتوانی پرواز کنی، چه می‌کنی؟"

◀️ 3. تمرین‌های گروهی و طوفان فکری:

بحث و تبادل نظر در گروه می‌تواند ایده‌های متنوعی ایجاد کند. دانش‌آموزان می‌توانند از یکدیگر الهام بگیرند و داستان‌ها یا نوشته‌های خود را گسترش دهند.

◀️ 4. تشویق به استفاده از حواس پنج‌گانه:

آموزش این که در نوشته‌های خود از توصیفات حسی (صدا، بو، لمس، طعم و دید) استفاده کنند، به خلق متن‌های زنده‌تر و جذاب‌تر کمک می‌کند.

◀️ 5. بازخورد مثبت و سازنده:

به جای تمرکز بر اشتباهات، مربی باید نقاط قوت نوشته را برجسته کند و پیشنهادهایی برای بهبود ارائه دهد تا اعتمادبه‌نفس نویسنده حفظ شود.

❇️ این روش‌ها به‌ویژه زمانی مؤثرند که با فضایی supportive و بدون فشار همراه شوند تا نویسندگان جوان یا مبتدی بتوانند خلاقیت خود را آزادانه بروز دهند.

#نگارش_خلاق
#تدریس_نوشتن

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ فراز و فرود زبان فارسی در منطقه
✳️ امیر هاشمی مقدم

❇️ سخنان نخست وزیر پاکستان، عمران خان در دیدار با حسن روحانی، درباره کنار زده شدن زبان فارسی در هند به دست انگلیسی‌ها (کلیپ زیر) در بردارنده نکاتی است که اگر یک دولت ملی‌گرا  داشتیم، می‌توانست پیام‌های بسیاری از آن دریافت کند. شاید اگر یک دولت ملی‌گرا روی کار می‌بود، اصلا عمران خان و عمران خان‌های همسایه همچنان می‌توانستند به فارسی سخن بگویند.

1️⃣ همانگونه که عمران خان اشاره کرد، زبان فارسی ششصد سال در هندوستان (که تا سال 1326، پاکستان و بنگلادش نیز بخشی از آن بود) زبان رسمی درباری (و نه آنگونه که مترجم به اشتباه برگردانده، زبان قضایی) بوده. همچنان که زبان ادبی نیز بوده و البته حتی پیش از آن، تا شرقی‌ترین نقاط چین هم گسترش یافته و نشانه‌های فراوانی از آن در مساجد، قبرستان‌ها و... در کشورهای شرقی آسیا همچنان پابرجاست. و باز هم همانگونه که عمران خان اشاره کرد، از آغاز سده نوزدهم انگلستان زبان فارسی در هندوستان را به اجبار کنار زده و همه ادارات و حاکمان را مجبور کرد زبان انگلیسی را جایگزین آن سازند. کاری که انگلستان به شیوه‌ای دیگر در کردستان عراق در سال 1300 خورشیدی کرد و به جای زبان فارسی که زبان آموزشی در مکاتب آن ناحیه بود را، با رسم‌الخط تازه کُردی جایگزین نمود (رشید یاسمی در کتاب «کُرد و پیوستگی نژادی و تاریخی او) این فرایند را کامل شرح داده است). این کار را انگلستان همچنان دارد ادامه می‌دهد؛ آنجا که مدام از حقوق زبان مادری یاد کرده و به منِ بختیاری تلقین می‌کند که چرا نباید در نوشته‌ها و پیام‌هایم، از زبان/گویش بختیاری استفاده کنم؟

2️⃣ زبان فارسی هرگز در درازای تاریخ به ضرب و زور گسترش نیافته بود. اصلا بیشتر گسترش‌دهندگان زبان فارسی، غیر فارس‌زبان بودند و به آن فخر می‌فروختند. در هندوستان بابری‌های مغول‌تبار، در خود ایران پس از اسلام حکومت‌های ترک‌تبار، در آسیای صغیر و اروپای شرقی ترکان سلجوقی و عثمانی، در آسیای میانه تیمور لنگ و ازبک‌ها و در قفقاز آذری‌ها و تاتارها. در عوض، همه جا زبان فارسی با ضرب و زور ضعیف شد. در هندوستان و کردستان عراق، استعمار انگلیس؛ در پاکستان (که زبان ملی‌شان اردوست و فارسی را مادر آن می‌دانند و سرود ملی‌شان همچنان به فارسی است و آموزش زبان فارسی تا کلاس هشتم تا سال 1358 همچنان رواج داشت)، حکومت نظامی ژنرال ضیاءالحق (از ترس نفوذ انقلاب اسلامی)؛ در قفقاز و آسیای میانه، شوروی؛ در افغانستان (مهد مولانا و ناصرخسرو و...) حکومت پشتون‌ها و...

3️⃣ زبان فارسی تقریبا در همه این گسترده پهناوری که روزی رایج بود، به‌واسطه هنر و ادبیات رواج یافت. در گذشته وزن شعر و ادبیات در این زمینه سنگین‌تر بود و امروزه وزن هنر. اما در این چهار دهه، هنر ایرانی عملا به زنجیر کشیده شده و ادبیات هم آنچنان دچار سانسور گردیده که اکنون خودسانسوری، بیشتر از سانسور نقش بازی می‌کند. بنابراین عاملان و حاملان گسترس زبان فارسی از میان رفته‌اند. به جای آن، موسیقی ترکی استانبولی یا فیلم و سریال‌های ترکی، امروزه در ایران و بسیاری از کشورهای همسایه بسیار پر طرفدار شده و دارد به عامل گسترش زبان ترکی استانبولی تبدیل می‌شود. تا جایی که گویش آذری ترک‌های ما هم رفته رفته دارد خود را به گویش استانبولی نزدیک می‌کند. در سفر به بسیاری از کشورهای آسیای میانه، زبان ترکی استانبولی واسطه‌ام می‌شود برای ارتباط برقرار کردن با مردمان آن دیار. نقشی که تا چند دهه پیش، زبان فارسی در آنجا بازی می‌کرد. جالب آنجاست که هنوز یکی از دلایل زنده ماندن زبان فارسی در آنجا، ترانه‌های بانو گوگوش است. بدون ذره‌ای تردید می‌گویم نقش صدای گوگوش در زنده نگهداشتن زبان فارسی در آسیای میانه، از نقش فرهنگستان زبان و ادب فارسی اگر بیشتر نباشد، کمتر هم نیست. به این کلیپ محسن یگانه در یوتیوپ نگاه کنید که 60 میلیون بار دیده شده و پیام‌های زیر آنرا بخوانید. از سراسر دنیا زیر آن چند ده هزار پیام زیبا نوشته‌اند. در میان آنها، پیام‌هایی که عرب‌ها، ترکیه‌های‌ها، افغانستانی‌ها، پاکستانی‌ها، تاجیک‌ها، ازبکستانی‌ها، قزاق‌ها و... نوشته‌اند، برای من دلچسب‌تر بود. این تنها نمونه‌ای است از همان نقش تاریخی هنر و ادبیات در گسترش زبان فارسی.

4️⃣ در راستای امت‌گرایی و گسترش دوباره زبان عربی، زبان فارسی نزد مسئولین ما کم‌اهمیت است (برخلاف چیزی که جریان‌های جدایی‌طلب تبلیغ می‌کنند) و آنچه این عربی‌گرایی افراطی آفرید، شوربختانه نتیجه‌ای جز نفرت بیشتر از عرب‌ها و زبان عربی در پی نداشت.

دست آخر آنکه همیشه به دوستان سفارش می‌کنم در ازای بی‌توجهی دولت‌ها، ما باید تا می‌توانیم هنر و ادبیات ایرانی را به دیگران معرفی کنیم؛ باشد که بخشی از جایگاه تاریخی از دست‌رفته‌مان را باز یابیم.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

ابر گروه مجمع دبیران ادبیات متوسطه دوم

دبیران محترم ، این گروه به جهت بررسی و هماهنگی در دروس ادبیات فارسی متوسطه دوم تشکیل گردید . این گروه مختص دبیران عزیز می باشد.

@dabiraneadbiatemotevasetedovom

ابر گروه مجمع دبیران ادبیات متوسطه دوم

دبیران محترم ، این گروه به جهت بررسی و هماهنگی در دروس ادبیات فارسی متوسطه دوم تشکیل گردید . این گروه مختص دبیران عزیز می باشد.

@dabiraneadbiatemotevasetedovom

✳️ چرا ایرانیان عرب‌زبان نشدند؟

❇️ از قرن اول تا اواسط قرن سوم هجری را دوران سکوت در تاریخ ایران عنوان کرده‌اند. سکوتی که البته فقط به زبان نوشتاری و نه به زبان گفتاری مربوط می‌شود.

زبان رایج مردم در این دوره به اقرب احتمال، فارسی بوده‌است، اما این زبان زنده و مردمی به رغم رواج و محبوبیتی که نزد ایرانیان داشت تا اواسط قرن سوم هجری یعنی زمان پدیدار شدن شرایط لازم برای حیات مستقل خود، نتوانست شآنی در خور نوشتار بیابد.

در این سه قرن، شاعران و نویسندگان ایرانی بسیاری ظهور کردند، اما همه یا به عربی می‌نوشتند و یا به پهلوی و مردم ایران در این میان، نه تنها وقعی به رقابت این دو زبان نمی‌نهادند بلکه چه بسا از وجود چنین رقابتی نیز بی‌خبر بودند.

استاد فرزانه جناب آقای دکتر امید طبیب‌زاده در جستار وزینشان (۱۳۸۴)، به واکاوی این وضعیت پرداخته و بر این باورند که زبان پهلوی از اواخر ساسانی زبانی مرده محسوب شده و زبان عربی نیز که با تکیه بر قدرت خلفا، در دیوان‌های حکام عرب در عراق و ایران و ماوراءالنهر جانشین خط و زبان پهلوی شده بود، هیچ‌گاه در نزد ایرانیان رواج نیافت و به محض سست شدن حمایت خلفا از آن، از زندگی اجتماعی مردم ایران و نیز از حیات دیوانی ایران خارج شد و در نهایت، به زبان عبادت محدود گردید.

اما سوال اصلی این جاست که چرا ایرانیان مانند اقوام دیگر چون مصری‌ها و الجزایری‌ها پس از پذیرفتن اسلام، عرب‌زبان نشدند؟

آقای دکتر طبیب‌زاده (همان) در این باب، چهار دلیل عمده را برمی‌شمارند:

◀️ ۱. دلایل زبانی: بدین معنا که چون عربی، زبانی سامی و از خانوادۀ زبان‌های آفروآسیایی است، پس از اسلام فقط جانشین زبان‌هایی شد که همچون خودش به خانوادۀ زبان‌های آفروآسیایی تعلق داشتند.

◀️ ۲.عامل اقتصادی: در واقع، فراگیری زبان عربی برای تودۀ ایرانیان، نفع مالی نداشت، چون نه کالاهای بازرگانان عرب به سوی ایالات ایران روان می‌شد و نه پیشه‌وران عرب‌زبان در سراسر ایران پراکنده شده بودند تا برخورد با آنان و سودای کسب منفعت بیشتر، ایرانیان را به فراگیری زبان عربی ترغیب کند.

◀️ ۳.عامل سیاسی: یعقوب لیث، زبان فارسی را به‌عنوان زبان دیوانی و رسمی قلمرو حکومت خود برگزید، چون هم می‌دانست فارسی یگانه زبانی است که می‌تواند به عنوان زبان میانجی میان اقوام گوناگون و چندزبانۀ ایران به کار رود و هم می‌خواست با انتخاب این زبان در مقابل زبان عربی، استقلال حکومت خود را از دستگاه خلافت عباسی نشان دهد.

◀️ ۴. عامل فرهنگی: برتولد اشبولر (۱۳۷۹)، عرب‌زبان نشدن ایرانیان را قبل از هرچیز ناشی از حیات زبانی مستقل و زنده یعنی فارسی در میان آنها دانسته است که در تمام مدت سیادت عرب، یکه‌تاز صحنۀ وسیع زندگی مردم ایران بود و باعث شد اقوام ایرانی، ایرانی باقی بمانند.

✅‌ در نهایت، استاد باورمندند که زبان عربی هیچ‌گاه تهدیدی برای زبان فارسی نبوده است. مردم ایران هرگاه منفعتی در فراگیری زبان عربی دیدند، بی‌درنگ به آموختن آن کوشیدند همانگونه که خط اعراب را پذیرفتند.

اگرچه علما و دانشمندان ایرانی در سه قرن آغازین اسلامی، اجازه یا امکان نگارش به فارسی را نداشتند، اما به رسالت خود که همانا اندیشیدن و بیان روشن افکار خود بود ادامه دادند، یعنی دانش ایرانی به زبان عربی به حیات خود ادامه داد و مانع پدیدآمدن انقطاع در مطالعات ایرانی گردید. به عبارتی اگرچه در آن قرون سکوت، هیچ اثری به فارسی نوشته نشد، اما تجاربی که پس از آن به دست آمد و منتقل شد از جمله مهم‌ترین عوامل رشد و شکوفایی زبان و ادبیات فارسی در ادوار بعد محسوب می‌شود.

چرا که زبان و ادب فارسی طی دوره‌های گوناگون رشد آن، همواره داشته‌های خود را حفظ کرده و در عین حال با کسب یافته‌های جدید، بر غنای خود افزوده است. شعر عروضی از آن جمله است.

❇️ امید طبیب‌زاده، نشر دانش، شمارۀ ۱، پیاپی ۱۰۸، بهار ۱۳۸۴

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan