اژدها در شاهنامه
اژدها که صورت دیگر و صدالبته مهیب تر و خیال انگیزی از مار دارد ، موجودی است اهریمنی؛ همین، سبب شده است تا فردوسی گاه در شاهنامه، شاهان بدکردار و بد ذات و دیوان و نیروهای اهریمنی را اژدها بنامد.
ضحاک (( معرب اژدی دهاک : یا همان اژدها )) مظهری است از اهریمن ، چرا که شیطان با مار رابطه ی دیرینه ای دارند .
شیطان ( اهریمن ) با همدستی مار ، در بهشت ، انسان را فریفت تا از میوه ممنوعه بخورد .
در اینجا نیز ، بر اثر بوسه ی ابلیس دو مار بر کتف ضحاک می روید .
ضحاک که خود بد ذاتی اهریمنی است. بارها با لفظ اژدها از او نام برده می شود.
در آن محضر اژدها ناگزیر
گواهی نبشتند برنا و پیر
استعاره از افراسیاب:
ز تنگی چو خواهی که یابی رها،
وز این نامور ترک نر اژدها
برای پلاشان نورانی:
سبک، بیژن گیو بر پای جست
میان، کشتن اژدها را، بست
فردوسی نه تنها از بدکاران و نیروهای اهریمنی با لفظ استعاره یاد می کند، بلکه آن گاه که می خواهد قدرت، جسارت و خشونت پهلوانی ایرانی را به تصویر بکشد، از این جانور که نماد قدرت مندی بست، بهره می گیرد.
مثلاً در بیت زیر اژدها استعاره از گیو است:
بدو گفت کاین اژدهای دژم
که مرغ از هوا اندر آرد به دم
منظور از اژدهای بیت زیر دیو سپید است:
که شاه جهان در دم اژدها ست
بر ایرانیان بر، چه مایه بلاست
اژدها در معنی اسب:
سپهبد عنان اژدها را سپرد
به خشم، از هوا روشنایی ببرد
اژدها استعاره از شیر:
نخستین، به شمشیر، شیر افکنیم
همان اژدهای دلیر افکنیم
اژدها در معنی آز و طمع :
بترسم که در چنگ این اژدها
روان باید از کالبدتان رها
اژدها استعاره از روزگار :
روزگاری که همه را در کام خود فرو می برد و هیچ کس، حتی پهلوانان قدرتمند و خردمندان تیزهوش را یارای رهایی از چنگال اش نیست:
از این بر شده تیز چنگ اژدها
به مردی و دانش که باید رها
اژدها استعاره از سلاح جنگی (خنجر):
سکندر چو دید آن تن پیل مست
یکی کوه زیر اژدهایی به دست
✳️ اژدها در عبارت های کنایی:
در دم اژدها بودن:
کنایه از در سختی افتادن، در خطر قرار گرفتن.
کنون جای سخنی و جای بلاست
که ایران کنون در دم اژدهاست
از اسطورها چنین بر می آید که همواره پیوندی ناگسستنی بین انسان و حیوانات وجود داشته است.
تحقیق در زمینه ی حیوانات ما را با این پیوند آشنا می کند و در سایه ی همین مطالعات است که به اندیشه های ساکنان گذشته ی این مرز و بوم آشنا می شویم و به این نتیجه می رسیم که بر خلاف اوستا و متون پهلوی که با صراحت بیان می کند یک جانور اهورایی است یا اهریمنی، در شاهنامه یک جانور با توجه به ویژگی های مختلف می تواند بیانگر دو یا چند مفهوم متفاوت باشد؛
به عبارت واضح تر هم می تواند مفهومی نیک را با خود همراه داشته باشد، هم در مفهومی منفی به کار رود.
اژدها نیز در شاه نامه چنین وضعی دارد؛
چنان که در ریشه یابی واژه ی اژدها بیان شد، اژدها از نظر لغوی بیانگر موجودی اهریمنی و در اندیشه ی ایرانی مظهر خوی شیطانی است؛
بر همین اساس فردوسی اغلب، پدیده های پلشتی چون دیو و آز و دشمنان زشت سیرتی چون افراسیاب و پلاشان توراتی را در این لفظ به کار می گیرد؛
ولی گاه نیز اژدها را به واسطه ی دلیری و جسارتش استعاره از پهلوانان قدرتمند در نظر می گیرد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
اژدها که صورت دیگر و صدالبته مهیب تر و خیال انگیزی از مار دارد ، موجودی است اهریمنی؛ همین، سبب شده است تا فردوسی گاه در شاهنامه، شاهان بدکردار و بد ذات و دیوان و نیروهای اهریمنی را اژدها بنامد.
ضحاک (( معرب اژدی دهاک : یا همان اژدها )) مظهری است از اهریمن ، چرا که شیطان با مار رابطه ی دیرینه ای دارند .
شیطان ( اهریمن ) با همدستی مار ، در بهشت ، انسان را فریفت تا از میوه ممنوعه بخورد .
در اینجا نیز ، بر اثر بوسه ی ابلیس دو مار بر کتف ضحاک می روید .
ضحاک که خود بد ذاتی اهریمنی است. بارها با لفظ اژدها از او نام برده می شود.
در آن محضر اژدها ناگزیر
گواهی نبشتند برنا و پیر
استعاره از افراسیاب:
ز تنگی چو خواهی که یابی رها،
وز این نامور ترک نر اژدها
برای پلاشان نورانی:
سبک، بیژن گیو بر پای جست
میان، کشتن اژدها را، بست
فردوسی نه تنها از بدکاران و نیروهای اهریمنی با لفظ استعاره یاد می کند، بلکه آن گاه که می خواهد قدرت، جسارت و خشونت پهلوانی ایرانی را به تصویر بکشد، از این جانور که نماد قدرت مندی بست، بهره می گیرد.
مثلاً در بیت زیر اژدها استعاره از گیو است:
بدو گفت کاین اژدهای دژم
که مرغ از هوا اندر آرد به دم
منظور از اژدهای بیت زیر دیو سپید است:
که شاه جهان در دم اژدها ست
بر ایرانیان بر، چه مایه بلاست
اژدها در معنی اسب:
سپهبد عنان اژدها را سپرد
به خشم، از هوا روشنایی ببرد
اژدها استعاره از شیر:
نخستین، به شمشیر، شیر افکنیم
همان اژدهای دلیر افکنیم
اژدها در معنی آز و طمع :
بترسم که در چنگ این اژدها
روان باید از کالبدتان رها
اژدها استعاره از روزگار :
روزگاری که همه را در کام خود فرو می برد و هیچ کس، حتی پهلوانان قدرتمند و خردمندان تیزهوش را یارای رهایی از چنگال اش نیست:
از این بر شده تیز چنگ اژدها
به مردی و دانش که باید رها
اژدها استعاره از سلاح جنگی (خنجر):
سکندر چو دید آن تن پیل مست
یکی کوه زیر اژدهایی به دست
✳️ اژدها در عبارت های کنایی:
در دم اژدها بودن:
کنایه از در سختی افتادن، در خطر قرار گرفتن.
کنون جای سخنی و جای بلاست
که ایران کنون در دم اژدهاست
از اسطورها چنین بر می آید که همواره پیوندی ناگسستنی بین انسان و حیوانات وجود داشته است.
تحقیق در زمینه ی حیوانات ما را با این پیوند آشنا می کند و در سایه ی همین مطالعات است که به اندیشه های ساکنان گذشته ی این مرز و بوم آشنا می شویم و به این نتیجه می رسیم که بر خلاف اوستا و متون پهلوی که با صراحت بیان می کند یک جانور اهورایی است یا اهریمنی، در شاهنامه یک جانور با توجه به ویژگی های مختلف می تواند بیانگر دو یا چند مفهوم متفاوت باشد؛
به عبارت واضح تر هم می تواند مفهومی نیک را با خود همراه داشته باشد، هم در مفهومی منفی به کار رود.
اژدها نیز در شاه نامه چنین وضعی دارد؛
چنان که در ریشه یابی واژه ی اژدها بیان شد، اژدها از نظر لغوی بیانگر موجودی اهریمنی و در اندیشه ی ایرانی مظهر خوی شیطانی است؛
بر همین اساس فردوسی اغلب، پدیده های پلشتی چون دیو و آز و دشمنان زشت سیرتی چون افراسیاب و پلاشان توراتی را در این لفظ به کار می گیرد؛
ولی گاه نیز اژدها را به واسطه ی دلیری و جسارتش استعاره از پهلوانان قدرتمند در نظر می گیرد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
طشت گذاری یا طشت گردانی رسومی در آستانه ماه محرم
عزاداری شهرهای #آذربایجان و #اردبیل با دو رسم خاص «طشت گذاری» و دستههای «شاخسی، واخسی» معروف است که با مرثیهها و آداب خاصی برگزار میشود. دستههای عزاداری «شاخسی، واخسی» (شاه حسین، وای حسین)، بنابر سنت دیرینه آذربایجانیان، همه ساله از دهه آخر ماه ذیحجه، فعالیت خود را شروع میکنند.
به این شکل که دستههای عزاداری شاخسی، واخسی، از چند روز مانده به ماه محرم، شبها در حسینیهها و مساجد تشکیل شده و با حضور عزاداران، در صفهایی طویل و زنجیروار، راهی کوچه و خیابان شده و مرثیهها و اشعار مذهبی در رثای سالار شهیدان و یارانش سرمی دهند. اوج این مراسم درظهر عاشورا و پس از اتمام عزاداری ظهر عاشوراست که عزاداران، با ذکر «شاخسی، واخسی»، پس از طی نمودن مسیری طولانی نهایتا خود را به خیمههای به آتش کشیده شده (نماد خیمههای امام حسین(ع) و یارانش در کربلا) رسانده و به سوگ واقعه مینشینند.
رسم دیگر، «طشت گذاری» یا «طشت گردانی» است که منسوب به اردبیل، به طور خاص و مردم آذربایجان به طور عام است. در این آیین، طشت، نماد مشک سقای کربلا، نماد آب رود فراتی است که به روی حسین(ع) و یارانش بسته شد. چرا که واقعه کربلا و بسته شدن فرات به روی امام حسین(ع)، یارانشان و ایثارگریهای سقای کربلا برای رسانیدن آب به تشنگان و حماسه آفرینی آنانی که با لبانی تشنه به شهادت رسیدند، به یقین قداست و جایگاه والای آب را در فرهنگ شیعیان و بخصوص ایرانیان، بیش از پیش عمق بخشیده است تا آنجا که انعکاس این امر را در فرهنگ مردم و بخصوص در شکل گیری آداب و رسوم و آیینهای آنها شاهد هستیم.
🏴ایام عزاداري اباعبدالله الحسين (عليه السلام) و ماه محرم بر همه ي شيعيان تسليت باد 🏴
@danaeeii
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
عزاداری شهرهای #آذربایجان و #اردبیل با دو رسم خاص «طشت گذاری» و دستههای «شاخسی، واخسی» معروف است که با مرثیهها و آداب خاصی برگزار میشود. دستههای عزاداری «شاخسی، واخسی» (شاه حسین، وای حسین)، بنابر سنت دیرینه آذربایجانیان، همه ساله از دهه آخر ماه ذیحجه، فعالیت خود را شروع میکنند.
به این شکل که دستههای عزاداری شاخسی، واخسی، از چند روز مانده به ماه محرم، شبها در حسینیهها و مساجد تشکیل شده و با حضور عزاداران، در صفهایی طویل و زنجیروار، راهی کوچه و خیابان شده و مرثیهها و اشعار مذهبی در رثای سالار شهیدان و یارانش سرمی دهند. اوج این مراسم درظهر عاشورا و پس از اتمام عزاداری ظهر عاشوراست که عزاداران، با ذکر «شاخسی، واخسی»، پس از طی نمودن مسیری طولانی نهایتا خود را به خیمههای به آتش کشیده شده (نماد خیمههای امام حسین(ع) و یارانش در کربلا) رسانده و به سوگ واقعه مینشینند.
رسم دیگر، «طشت گذاری» یا «طشت گردانی» است که منسوب به اردبیل، به طور خاص و مردم آذربایجان به طور عام است. در این آیین، طشت، نماد مشک سقای کربلا، نماد آب رود فراتی است که به روی حسین(ع) و یارانش بسته شد. چرا که واقعه کربلا و بسته شدن فرات به روی امام حسین(ع)، یارانشان و ایثارگریهای سقای کربلا برای رسانیدن آب به تشنگان و حماسه آفرینی آنانی که با لبانی تشنه به شهادت رسیدند، به یقین قداست و جایگاه والای آب را در فرهنگ شیعیان و بخصوص ایرانیان، بیش از پیش عمق بخشیده است تا آنجا که انعکاس این امر را در فرهنگ مردم و بخصوص در شکل گیری آداب و رسوم و آیینهای آنها شاهد هستیم.
🏴ایام عزاداري اباعبدالله الحسين (عليه السلام) و ماه محرم بر همه ي شيعيان تسليت باد 🏴
@danaeeii
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
◀️ اَبجَد در شعر فارسی
نخستین از هشت حرفی که عرب عادتاً حروفِ الفبای خود را به وسیلۀ آنها یاد میکند. الفاظِ مذکور معمولاً چنین خوانده میشود. ابجد، هوز، حطی، کلمن، سعفص، قرشت، ثخذ، ضظغ. در این دسته بندیها شش دستۀ اول بر طبق ترتیبِ الفبای فنیقی است و دو دستۀ اخیر متشکل از حروفِ مخصوص زبانِ عرب است. اعراب مانند یونانیان برای هریک از حروفی الفبا مقدار عددی قرار داده بودند، بدین شرح:
الف تا ی عدد 1 تا 10، ی تا ق عدد 10 تا 100، ق تا غ عدد 100 تا 1000 و اعداد را به وسیلۀ آنها نمایش میدادند و به وسیلۀ آنها حساب میکردند و این حساب به حسابِ جُمّل معروف است. حسابِ جمّل سابقاً در ممالک اسلامی در نزد منجّمین و محاسبین و در تنظیم جداول نجومی و عددی معمول بوده ولی امروزه، گذشته از علوم غریبه (مانند طلسمات و غیره) استعمالِ آن تقریباً منحصر است به ساختنِ «مادّۀ تاریخ» و شماره گذاری مقدمه و فهرستِ کتاب در نزدِ بعضی. (دایره المعارف فارسی)
چون حرفِ آخر است ز ابجد گهِ سخن
وز راستی چو حرف نخستین ابجد است
(انوری)
ابجدِ خوبان به مکتب شیوۀ ناز است و او
با همه ناز از پی تعلیم ابجد میرود
(آذری اسفراینی، 183)
ای کاش اَب و جَد به سرِ ابجدش زند
کاین خط نه بر طریقۀ ابجد نوشته است
(آذری اسفراینی، 293)
در پی قولِ بد ایشان مپوی
لوحِ دل از ابجدِ شیطان بشوی
(کاتبی نیشابوری، 267)
من از شغل تو سرگردان شدم در ابجدِ دانش
تو در علم نظر هر دم نکات آموزتر باشی
(نظیری، 357)
عقلی که سرنوشت جهان است ابجدش
مشکل که سر بر آورد از خطِّ جام ما
(صائب، 376)
غرور حسن نداند گذشت پنداری
به لوحِ چهرۀ خود ابجدِ جمالش خواند
(طالب، 540)
تو طفل درس مکتبخانۀ جدّ و اَبِ خویشی
حساب جسم و جان و سرِّ ابجد را چه میفهمی
(نجیب، 480)
ای رگ گل ابجدی از دفترِ رنگینیت
مصرعِ شوخت جهانی را گلستان کرده بود
(بیدل، 295)
با آنکه ابجدِ پسری را نخوانده ای
خواهی شوی پدر نتوانی شدن مشو
(شهرت، 378)
✅ منبع: زرافشان، تألیف حمیدرضا قلیچ خانی، فرهنگ معاصر، ۱۳۹۲، ص ۱۰
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
نخستین از هشت حرفی که عرب عادتاً حروفِ الفبای خود را به وسیلۀ آنها یاد میکند. الفاظِ مذکور معمولاً چنین خوانده میشود. ابجد، هوز، حطی، کلمن، سعفص، قرشت، ثخذ، ضظغ. در این دسته بندیها شش دستۀ اول بر طبق ترتیبِ الفبای فنیقی است و دو دستۀ اخیر متشکل از حروفِ مخصوص زبانِ عرب است. اعراب مانند یونانیان برای هریک از حروفی الفبا مقدار عددی قرار داده بودند، بدین شرح:
الف تا ی عدد 1 تا 10، ی تا ق عدد 10 تا 100، ق تا غ عدد 100 تا 1000 و اعداد را به وسیلۀ آنها نمایش میدادند و به وسیلۀ آنها حساب میکردند و این حساب به حسابِ جُمّل معروف است. حسابِ جمّل سابقاً در ممالک اسلامی در نزد منجّمین و محاسبین و در تنظیم جداول نجومی و عددی معمول بوده ولی امروزه، گذشته از علوم غریبه (مانند طلسمات و غیره) استعمالِ آن تقریباً منحصر است به ساختنِ «مادّۀ تاریخ» و شماره گذاری مقدمه و فهرستِ کتاب در نزدِ بعضی. (دایره المعارف فارسی)
چون حرفِ آخر است ز ابجد گهِ سخن
وز راستی چو حرف نخستین ابجد است
(انوری)
ابجدِ خوبان به مکتب شیوۀ ناز است و او
با همه ناز از پی تعلیم ابجد میرود
(آذری اسفراینی، 183)
ای کاش اَب و جَد به سرِ ابجدش زند
کاین خط نه بر طریقۀ ابجد نوشته است
(آذری اسفراینی، 293)
در پی قولِ بد ایشان مپوی
لوحِ دل از ابجدِ شیطان بشوی
(کاتبی نیشابوری، 267)
من از شغل تو سرگردان شدم در ابجدِ دانش
تو در علم نظر هر دم نکات آموزتر باشی
(نظیری، 357)
عقلی که سرنوشت جهان است ابجدش
مشکل که سر بر آورد از خطِّ جام ما
(صائب، 376)
غرور حسن نداند گذشت پنداری
به لوحِ چهرۀ خود ابجدِ جمالش خواند
(طالب، 540)
تو طفل درس مکتبخانۀ جدّ و اَبِ خویشی
حساب جسم و جان و سرِّ ابجد را چه میفهمی
(نجیب، 480)
ای رگ گل ابجدی از دفترِ رنگینیت
مصرعِ شوخت جهانی را گلستان کرده بود
(بیدل، 295)
با آنکه ابجدِ پسری را نخوانده ای
خواهی شوی پدر نتوانی شدن مشو
(شهرت، 378)
✅ منبع: زرافشان، تألیف حمیدرضا قلیچ خانی، فرهنگ معاصر، ۱۳۹۲، ص ۱۰
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
آرزوکردن - ایکاش
در فارسی، برای بیان آرزو معمولاً فعل «آرزوکردن» یا «آرزوداشتن» یا شبهجملۀ «کاش» یا «ایکاش» یا «کاشکی» را به کار میبریم؛ مثلاً:
ـ آرزو میکنم کمتر غم ببینی.
ـ آرزو داشت یک روز دماوند را فتح کند.
ـ کاش امروز بهخیر بگذرد.
ـ ایکاش به حرفم گوش میکردی.
ـ کاشکی باران ببارد.
ازآنجاکه «آرزوکردن» و «آرزوداشتن» با شبهجملۀ «کاش» هممعنی است، همنشینکردن این دو ناپسند و مصداق حشو است و باید به یکی بسنده کنیم. برای مثال، جملۀ «اغلب آرزو میکنیم که ایکاش گذشته برگردد» را به دو شکل میتوانیم اصلاح کنیم:
۱. اغلب آرزو میکنیم که گذشته برگردد.
۲. اغلب در دل میگوییم: «ایکاش گذشته برگردد.»
نکتۀ شایانذکر دراینخصوص این است که وقتی «آرزوکردن» را در جمله میآوریم، محتوای آرزو بهصورت نقل غیرمستقیم و در قالب جملهوارۀ وابستۀ این فعل بیان میشود: «آرزو میکنیم که گذشته برگردد.» اما «کاش» و «ایکاش» و «کاشکی» مختص نقل مستقیم است و ازاینرو، وقتی در جمله میآید، معمولاً باید با فعلهایی نظیر «گفت» و «اندیشید» جمله را کمی تغییر دهیم و محتوای آرزو را بهشکل نقل مستقیم درآوریم: «اغلب در دل میگوییم: "ایکاش گذشته برگردد."»
چند نمونۀ دیگر از این جملههای حشوآمیز و دو شکلِ ویراستۀ آن:
ـ وقتی چراغها روشن شد، هوگو آرزو کرد کاش آن بعدازظهر تمام نمیشد.
۱. وقتی چراغها روشن شد، هوگو آرزو کرد آن بعدازظهر تمام نشود.
۲. وقتی چراغها روشن شد، هوگو با خود گفت: «کاش این بعدازظهر تمام نمیشد.»
ـ در دل آرزو کرد کاش ایزابل با یکی از آن سنجاقهای سر آنجا بود.
۱. در دل آرزو کرد ایزابل با یکی از آن سنجاقهای سر آنجا باشد.
۲. در دل گفت: «کاش ایزابل با یکی از آن سنجاقهای سر اینجا بود.»
ـ گاهی آرزو میکرد کاش ماری تندخو میشد.
۱. گاهی آرزو میکرد ماری تندخو شود.
۲. گاهی با خود میاندیشید: «کاش ماری تندخو میشد.»
ـ آرزو میکرد کاش خدا خری داشت تا در این جزیره بچرد.
۱. آرزو میکرد خدا خری داشت تا در آن جزیره بچرد.
۲. با خودش میگفت: «کاش خدا خری داشت تا در این جزیره بچرد.»
محمد یوسفیشیرازی
@virevirayesh
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
در فارسی، برای بیان آرزو معمولاً فعل «آرزوکردن» یا «آرزوداشتن» یا شبهجملۀ «کاش» یا «ایکاش» یا «کاشکی» را به کار میبریم؛ مثلاً:
ـ آرزو میکنم کمتر غم ببینی.
ـ آرزو داشت یک روز دماوند را فتح کند.
ـ کاش امروز بهخیر بگذرد.
ـ ایکاش به حرفم گوش میکردی.
ـ کاشکی باران ببارد.
ازآنجاکه «آرزوکردن» و «آرزوداشتن» با شبهجملۀ «کاش» هممعنی است، همنشینکردن این دو ناپسند و مصداق حشو است و باید به یکی بسنده کنیم. برای مثال، جملۀ «اغلب آرزو میکنیم که ایکاش گذشته برگردد» را به دو شکل میتوانیم اصلاح کنیم:
۱. اغلب آرزو میکنیم که گذشته برگردد.
۲. اغلب در دل میگوییم: «ایکاش گذشته برگردد.»
نکتۀ شایانذکر دراینخصوص این است که وقتی «آرزوکردن» را در جمله میآوریم، محتوای آرزو بهصورت نقل غیرمستقیم و در قالب جملهوارۀ وابستۀ این فعل بیان میشود: «آرزو میکنیم که گذشته برگردد.» اما «کاش» و «ایکاش» و «کاشکی» مختص نقل مستقیم است و ازاینرو، وقتی در جمله میآید، معمولاً باید با فعلهایی نظیر «گفت» و «اندیشید» جمله را کمی تغییر دهیم و محتوای آرزو را بهشکل نقل مستقیم درآوریم: «اغلب در دل میگوییم: "ایکاش گذشته برگردد."»
چند نمونۀ دیگر از این جملههای حشوآمیز و دو شکلِ ویراستۀ آن:
ـ وقتی چراغها روشن شد، هوگو آرزو کرد کاش آن بعدازظهر تمام نمیشد.
۱. وقتی چراغها روشن شد، هوگو آرزو کرد آن بعدازظهر تمام نشود.
۲. وقتی چراغها روشن شد، هوگو با خود گفت: «کاش این بعدازظهر تمام نمیشد.»
ـ در دل آرزو کرد کاش ایزابل با یکی از آن سنجاقهای سر آنجا بود.
۱. در دل آرزو کرد ایزابل با یکی از آن سنجاقهای سر آنجا باشد.
۲. در دل گفت: «کاش ایزابل با یکی از آن سنجاقهای سر اینجا بود.»
ـ گاهی آرزو میکرد کاش ماری تندخو میشد.
۱. گاهی آرزو میکرد ماری تندخو شود.
۲. گاهی با خود میاندیشید: «کاش ماری تندخو میشد.»
ـ آرزو میکرد کاش خدا خری داشت تا در این جزیره بچرد.
۱. آرزو میکرد خدا خری داشت تا در آن جزیره بچرد.
۲. با خودش میگفت: «کاش خدا خری داشت تا در این جزیره بچرد.»
محمد یوسفیشیرازی
@virevirayesh
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
مفهوم " تابو " یا " توتم "
در هر جامعه با توجه به قومیت، آداب و رسوم و فرهنگ و مذهب یک سری محرمات وجود دارد که تابو آن جامعه است.
این عقوبت ها بخاطر خطری است که توتم جامعه را تهدید یا بر دوش آن سنگینی می کند.
تخطی از این تابوها مستوجب کیفر است که این کیفر خود به خود و هم توسط جامعه صورت می گیرد.
این عقوبت ها بخاطر خطری است که توتم جامعه را تهدید یا بر دوش آن سنگینی می کند.
👈🏻 تعریف :
تابو در لغت به معنای تحریم، منع شده، نهی شده و حرام است این لغت در زبان فارسی معادل نداشته طبق لفظ انگلیسی آن استعمال می شود.
این واژه از ریشه taboo که در زبان مردم پولیتری معنای مقدس از آن بر می آید گرفته شده است.
معنای تابو حرام شده و محترم و مختص می باشد و مفهوم دیگر آن اضطراب انگیز، خطرناک، ممنوع و پلید است که مخالف تابو «نوآ» نام دارد و به معنی در دسترس همگان می باشد.
با کلمه تابو نوعی تهدید و منع همراه است و اساسا در منع ها و قیود تجلی می کند.
تابو حاکی از خصلتی است که برای یک شخص یا یک چیز پذیرفته شده است و تماس با آن یا استفاده از آن را برای دیگر مردم ممنوع می سازد.
تابو ممنوعیتی است که شامل انسان، حیوان یا گیاه می شود و این از آن رو است که این موجود از نیرویی برتر و یا مانا برخوردار است که سبب می شود انسان یا حیوان یا گیاه را در تصرف نیروی درونی نگه دارد.
بدین جهت هر تماس با آن خطرناک بوده و باید از نزدیک شدن به آن پرهیز نمود.
تخلف کننده از این امر که با این موجود تماس پیدا کند به نیرویی مبتلا می شود که برای سایر مردم خطرناک و مضر می شود.
تابو بر اساس موقعیت زمانی، مکانی، فرهنگی و اجتماعی متفاوت است و بیشتر تابع عرف است تا خردمندی.
در بعضی موارد محرمات تابویی ظاهرا بر هیچ دلیلی مبتنی نیستند و منشا آنها مجهول است در حالی که کسانی که زیر سیطره آن بسر می برند طبیعی جلوه می کنند.
از موارد ابتدائی آن را می توان کنترل نگاه به جنس مخالف و در بعضی موارد خودداری از بعضی امور در روابط با جنس مخالف غیر از محارم است که همگی طبیعی و گاهی ارزش تلقی می شوند.
(غیرت، شرم، تعصب و... البته بصورت افراطی).
تابو انواع مختلفی دارد که به طور کلی به دو دسته مستقیم و غیر مستقیم تقسیم می شوند. تابو های مستقیم منعیاتی هستند که مستقیما توتم را تهدید می کنند مثل کشتن حیوان ماکولی که توتم است (مثل گوزن شمالی در میان سرخپوست های آپاچی در آمریکای شمالی) و تابوهای غیر مستقیم اعمالی است که به واسطه انجام آن به طور غیر مستقیم توتم تهدید می شود. هدفهای تابو مربوط به قلمروهای مختلف است مانند پیشگیری از آشفتگی هایی که ممکن است در جریان انجام گرفتن برخی وقایع مهم زندگی از قبیل تولد، تعلیم و تربیت، ازدواج، اعمال جنسی، حفظ دارائی، ابزار و... پیش آید. اگر ما برطبق مفهوم کلی کلمه، تابو را عبارت از هر نوع منعی بدانیم که بوسیله آداب و رسوم تحمیل و یا در قوانین مقرر گردیده و به موجب آن دست زدن به یک شی یا تصاحب آن یا بکار بردن پاره ای از کلمات ممنوع، تحریم و نهی شده است می توان گفت که هیچ قوم و درجه ای از فرهنگ را نمی توان یافت که در آن نتایج مضر ناشی از تابو وجود نداشته باشد.
چیزی که جالب است این مطلب است که هر فردی تابو را زیر پا بگذارد خود تابو خواهد شد
مثلا هر فردی که در قبیله آپاچی گوزن شمالی را بکشد خود تابو می شود یعنی نزدیک شدن به وی و برقراری ارتباط با وی قطع و منع می شود.
منشاء واقعی تابو همانست که ابتدائی ترین و بادوام ترین غرایز انسانی (آب، غذا، غریزه جنسی و...)، از آن سرچشمه گرفته است.
در حقیقت تابو وسیله ای برای دور ماندن از اضطراب و استرس است. فروید اعتقاد دارد که در آغاز، تابوها از طریق پدر و مادر و مراجع اجتماعی منتقل شده اند ولی این امکان وجود دارد که در نسل های بعد به عنوان یک استعداد روانی موروثی، شکلی «سازمان یافته» پیدا کنند.
منابع :
- محسن صالحی- نشریه آفتاب- شماره 15- صفحه 58- مقاله تابو و عقلانیت مدرن
- زیگموند فروید- توتم و تابو- ترجمه ایرج پور باقر- تهران- انتشارت آسیا- مرداد 1362
- علیرضا شایان مهر- دائرة المعارف تطبیقی علوم اجتماعی- تهران- انتشارت کرمان- 1377
- سیاوش گودرزوند چگینی- مقاله توتم و تابو
- سمانه خالدی- پژوهشکده باقرالعلوم- مقاله تابو
- کانال کشوری تاریخ و جغرافیا اهواز
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
در هر جامعه با توجه به قومیت، آداب و رسوم و فرهنگ و مذهب یک سری محرمات وجود دارد که تابو آن جامعه است.
این عقوبت ها بخاطر خطری است که توتم جامعه را تهدید یا بر دوش آن سنگینی می کند.
تخطی از این تابوها مستوجب کیفر است که این کیفر خود به خود و هم توسط جامعه صورت می گیرد.
این عقوبت ها بخاطر خطری است که توتم جامعه را تهدید یا بر دوش آن سنگینی می کند.
👈🏻 تعریف :
تابو در لغت به معنای تحریم، منع شده، نهی شده و حرام است این لغت در زبان فارسی معادل نداشته طبق لفظ انگلیسی آن استعمال می شود.
این واژه از ریشه taboo که در زبان مردم پولیتری معنای مقدس از آن بر می آید گرفته شده است.
معنای تابو حرام شده و محترم و مختص می باشد و مفهوم دیگر آن اضطراب انگیز، خطرناک، ممنوع و پلید است که مخالف تابو «نوآ» نام دارد و به معنی در دسترس همگان می باشد.
با کلمه تابو نوعی تهدید و منع همراه است و اساسا در منع ها و قیود تجلی می کند.
تابو حاکی از خصلتی است که برای یک شخص یا یک چیز پذیرفته شده است و تماس با آن یا استفاده از آن را برای دیگر مردم ممنوع می سازد.
تابو ممنوعیتی است که شامل انسان، حیوان یا گیاه می شود و این از آن رو است که این موجود از نیرویی برتر و یا مانا برخوردار است که سبب می شود انسان یا حیوان یا گیاه را در تصرف نیروی درونی نگه دارد.
بدین جهت هر تماس با آن خطرناک بوده و باید از نزدیک شدن به آن پرهیز نمود.
تخلف کننده از این امر که با این موجود تماس پیدا کند به نیرویی مبتلا می شود که برای سایر مردم خطرناک و مضر می شود.
تابو بر اساس موقعیت زمانی، مکانی، فرهنگی و اجتماعی متفاوت است و بیشتر تابع عرف است تا خردمندی.
در بعضی موارد محرمات تابویی ظاهرا بر هیچ دلیلی مبتنی نیستند و منشا آنها مجهول است در حالی که کسانی که زیر سیطره آن بسر می برند طبیعی جلوه می کنند.
از موارد ابتدائی آن را می توان کنترل نگاه به جنس مخالف و در بعضی موارد خودداری از بعضی امور در روابط با جنس مخالف غیر از محارم است که همگی طبیعی و گاهی ارزش تلقی می شوند.
(غیرت، شرم، تعصب و... البته بصورت افراطی).
تابو انواع مختلفی دارد که به طور کلی به دو دسته مستقیم و غیر مستقیم تقسیم می شوند. تابو های مستقیم منعیاتی هستند که مستقیما توتم را تهدید می کنند مثل کشتن حیوان ماکولی که توتم است (مثل گوزن شمالی در میان سرخپوست های آپاچی در آمریکای شمالی) و تابوهای غیر مستقیم اعمالی است که به واسطه انجام آن به طور غیر مستقیم توتم تهدید می شود. هدفهای تابو مربوط به قلمروهای مختلف است مانند پیشگیری از آشفتگی هایی که ممکن است در جریان انجام گرفتن برخی وقایع مهم زندگی از قبیل تولد، تعلیم و تربیت، ازدواج، اعمال جنسی، حفظ دارائی، ابزار و... پیش آید. اگر ما برطبق مفهوم کلی کلمه، تابو را عبارت از هر نوع منعی بدانیم که بوسیله آداب و رسوم تحمیل و یا در قوانین مقرر گردیده و به موجب آن دست زدن به یک شی یا تصاحب آن یا بکار بردن پاره ای از کلمات ممنوع، تحریم و نهی شده است می توان گفت که هیچ قوم و درجه ای از فرهنگ را نمی توان یافت که در آن نتایج مضر ناشی از تابو وجود نداشته باشد.
چیزی که جالب است این مطلب است که هر فردی تابو را زیر پا بگذارد خود تابو خواهد شد
مثلا هر فردی که در قبیله آپاچی گوزن شمالی را بکشد خود تابو می شود یعنی نزدیک شدن به وی و برقراری ارتباط با وی قطع و منع می شود.
منشاء واقعی تابو همانست که ابتدائی ترین و بادوام ترین غرایز انسانی (آب، غذا، غریزه جنسی و...)، از آن سرچشمه گرفته است.
در حقیقت تابو وسیله ای برای دور ماندن از اضطراب و استرس است. فروید اعتقاد دارد که در آغاز، تابوها از طریق پدر و مادر و مراجع اجتماعی منتقل شده اند ولی این امکان وجود دارد که در نسل های بعد به عنوان یک استعداد روانی موروثی، شکلی «سازمان یافته» پیدا کنند.
منابع :
- محسن صالحی- نشریه آفتاب- شماره 15- صفحه 58- مقاله تابو و عقلانیت مدرن
- زیگموند فروید- توتم و تابو- ترجمه ایرج پور باقر- تهران- انتشارت آسیا- مرداد 1362
- علیرضا شایان مهر- دائرة المعارف تطبیقی علوم اجتماعی- تهران- انتشارت کرمان- 1377
- سیاوش گودرزوند چگینی- مقاله توتم و تابو
- سمانه خالدی- پژوهشکده باقرالعلوم- مقاله تابو
- کانال کشوری تاریخ و جغرافیا اهواز
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
معنای دقیق کلمات " عاشورا و تاسوعا " چیست ؟
.
اکثر قریب به اتفاق اهل لغت این تصور را داشتهاند که چون عشر و عاشر از یک ریشهاند و واقعه کربلا هم در دهم ماه محرم اتفاق افتاده است پس عاشورا یعنی دهم محرم؛ و بر همین قیاس تاسوعا را نیز که با تسع و تاسع شباهت ظاهری دارند روز نهم ماه محرم گفتهاند. اما این معنا به دلایل زیر اشتباه است:
آیا واژه عاشورا برای دهم ماهها دیگر نیز به کار میرود؟ مثلاً آیا شنیده شده است که کسی به دهم ماه رجب هم عاشورا گفته باشد؟ یا این مفهوم مختص دهم ماه محرم است؟
آیا اگر امام حسین(ع) مثلاً در یازدهم محرم شهید میشد، آنگاه تاسوعا با عاشورا عوض میشد و عاشورا واژه دیگری داشت؟
در ریاضی اعداد قاعده خود را دارند و هر قاعدهای که بر شمارش اعداد حکم کند بر سلسله اعداد هم حاکم خواهد بود. اعداد بر خلاف کلمات استثناپذیر نیستند؛ به طور مثال در کلام عرب اعداد این گونه شمارش میشوند: اول – ثانی - ثالث - رابع ... و یا اولاً – ثانیاً - ثالثاً - رابعاً و... چنان چه تاسوعا و عاشورا در زمره اعداد باشند باید قاعدهپذیر باشند؛ یعنی باید بتوان بقیه اعداد را هم به همان سیاق تلفظ کرد؛ مثل تاسوعا – عاشورا – ثامونا – سابوعا-..، اما میبینیم که بقیه اعداد از این قاعده پیروی نمیکنند؛ لذا نمیتوانیم دلیلی داشته باشیم که تاسوعا و عاشورا عدد هستند تا از قاعده شمارش پیروی کنند و این دو روز هیچ ربطی به اعداد ندارد بلکه معنای دیگری دارند.
عاشورا؛ روز معاشرت با امام(ع)
عشر به کسر عین و عشرت، به معنای معاشرت و مصاحبت است. معاشر به ضم میم یعنی مصاحب و عاشر اسم فاعل عشر است که خودش ثلاثی مجرد اسم مصدر عشرت است. خداوند میفرماید: «وَ عاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ» (نساء/۱۹) با زنان آن گونه که شایسته آنان است معاشرت کنید. عشیر یعنی همدم و رفیق؛ «وَ لَبِئْسَ الْعَشِیر ُ» (حج/۱۳) چه بد دوستی انتخاب کردهاند و چه بد معاشر و رفیقی است.
العاشور از ریشه عشر به کسی گفته میشود که معاشرت خصلت او باشد. العاشوراء جایی که میل به معاشرت و رفاقت و مصاحبت نمایان میشود و افراد میل معاشرت خود را با کسی که مورد نظر است عرضه میکنند؛ و عاشورا مبالغه است از میل به معاشرت؛ یعنی روزی که میل معاشرت و رفاقت با امام(ع) به شدت بالا میرود.
تاسوعا؛ روزی برای وسعت ظرفیت
با خارج شدن عاشورا از سلسله اعداد، عدد بودن تاسوعا نیز مورد تردید قرار میگیرد و معنی نهم را از دست میدهد. اتسع به فتح الف یعنی گروههای ۹ نفره شدند. اما اتسع به کسر الف یعنی وسعت پیدا کرد - گشاد شد - فراخ گردید. اتساع یعنی گسترده شدن و گشاد شدن. بالا رفتن ظرفیت. اتساع شرائین؛ یعنی رگها گشاد شدند و ظرفیت شان برای عبور خون زیاد باشد. التاسوع چیزی که فراخی و گستردگی و ظرفیت اش زیاد باشد؛ و بالاخره التاسوعا یعنی جایی که بتوان ظرفیت را بالا برد و فراخی ایجاد کرد؛ و تاسوعا این معنی را پیدا میکند: روزی که ظرفیت بالا میرود و در سینهها فراخی ایجاد میشود و به جای تنگی، وسعت مییابد.
این دو نام از ابداعات امام سجاد (علیهالسلام) است و اگر در بعضی از روایات از پیامبر اکرم (صلوات الله علیه و آله) از عاشورا گفته شده است، اکثرا جعلیات بنیامیه برای کم کردن اثرات عاشورای امام حسین (علیه السلام) است، اما در مورد تاسوعا تقریباً نداریم که قبلاً از امام سجاد (علیه السلام) لغت تاسوعا به کار برده شده باشد و این معنا از عاشورا و تاسوعا خیلی عاشقانه است...
برگرفته از کتاب «سفری از عاشورا تا اربعین» تألیف عبدالله مستحسن
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
.
اکثر قریب به اتفاق اهل لغت این تصور را داشتهاند که چون عشر و عاشر از یک ریشهاند و واقعه کربلا هم در دهم ماه محرم اتفاق افتاده است پس عاشورا یعنی دهم محرم؛ و بر همین قیاس تاسوعا را نیز که با تسع و تاسع شباهت ظاهری دارند روز نهم ماه محرم گفتهاند. اما این معنا به دلایل زیر اشتباه است:
آیا واژه عاشورا برای دهم ماهها دیگر نیز به کار میرود؟ مثلاً آیا شنیده شده است که کسی به دهم ماه رجب هم عاشورا گفته باشد؟ یا این مفهوم مختص دهم ماه محرم است؟
آیا اگر امام حسین(ع) مثلاً در یازدهم محرم شهید میشد، آنگاه تاسوعا با عاشورا عوض میشد و عاشورا واژه دیگری داشت؟
در ریاضی اعداد قاعده خود را دارند و هر قاعدهای که بر شمارش اعداد حکم کند بر سلسله اعداد هم حاکم خواهد بود. اعداد بر خلاف کلمات استثناپذیر نیستند؛ به طور مثال در کلام عرب اعداد این گونه شمارش میشوند: اول – ثانی - ثالث - رابع ... و یا اولاً – ثانیاً - ثالثاً - رابعاً و... چنان چه تاسوعا و عاشورا در زمره اعداد باشند باید قاعدهپذیر باشند؛ یعنی باید بتوان بقیه اعداد را هم به همان سیاق تلفظ کرد؛ مثل تاسوعا – عاشورا – ثامونا – سابوعا-..، اما میبینیم که بقیه اعداد از این قاعده پیروی نمیکنند؛ لذا نمیتوانیم دلیلی داشته باشیم که تاسوعا و عاشورا عدد هستند تا از قاعده شمارش پیروی کنند و این دو روز هیچ ربطی به اعداد ندارد بلکه معنای دیگری دارند.
عاشورا؛ روز معاشرت با امام(ع)
عشر به کسر عین و عشرت، به معنای معاشرت و مصاحبت است. معاشر به ضم میم یعنی مصاحب و عاشر اسم فاعل عشر است که خودش ثلاثی مجرد اسم مصدر عشرت است. خداوند میفرماید: «وَ عاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ» (نساء/۱۹) با زنان آن گونه که شایسته آنان است معاشرت کنید. عشیر یعنی همدم و رفیق؛ «وَ لَبِئْسَ الْعَشِیر ُ» (حج/۱۳) چه بد دوستی انتخاب کردهاند و چه بد معاشر و رفیقی است.
العاشور از ریشه عشر به کسی گفته میشود که معاشرت خصلت او باشد. العاشوراء جایی که میل به معاشرت و رفاقت و مصاحبت نمایان میشود و افراد میل معاشرت خود را با کسی که مورد نظر است عرضه میکنند؛ و عاشورا مبالغه است از میل به معاشرت؛ یعنی روزی که میل معاشرت و رفاقت با امام(ع) به شدت بالا میرود.
تاسوعا؛ روزی برای وسعت ظرفیت
با خارج شدن عاشورا از سلسله اعداد، عدد بودن تاسوعا نیز مورد تردید قرار میگیرد و معنی نهم را از دست میدهد. اتسع به فتح الف یعنی گروههای ۹ نفره شدند. اما اتسع به کسر الف یعنی وسعت پیدا کرد - گشاد شد - فراخ گردید. اتساع یعنی گسترده شدن و گشاد شدن. بالا رفتن ظرفیت. اتساع شرائین؛ یعنی رگها گشاد شدند و ظرفیت شان برای عبور خون زیاد باشد. التاسوع چیزی که فراخی و گستردگی و ظرفیت اش زیاد باشد؛ و بالاخره التاسوعا یعنی جایی که بتوان ظرفیت را بالا برد و فراخی ایجاد کرد؛ و تاسوعا این معنی را پیدا میکند: روزی که ظرفیت بالا میرود و در سینهها فراخی ایجاد میشود و به جای تنگی، وسعت مییابد.
این دو نام از ابداعات امام سجاد (علیهالسلام) است و اگر در بعضی از روایات از پیامبر اکرم (صلوات الله علیه و آله) از عاشورا گفته شده است، اکثرا جعلیات بنیامیه برای کم کردن اثرات عاشورای امام حسین (علیه السلام) است، اما در مورد تاسوعا تقریباً نداریم که قبلاً از امام سجاد (علیه السلام) لغت تاسوعا به کار برده شده باشد و این معنا از عاشورا و تاسوعا خیلی عاشقانه است...
برگرفته از کتاب «سفری از عاشورا تا اربعین» تألیف عبدالله مستحسن
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Forwarded from مخزن سوالات زبان فارسی و نگارش و فنون ادبی
💢سوالات گروه آزمایشی رشته تجربی و ریاضی و هنر کنکور ۹۹
💢به صورت ورد word
تهیه : آقای محبی
* جهت استفاده همکارلن در آموزش مجازی شان
در کانال :
👇👇👇👇
@makhzanesoalatedoroseadabi
💢به صورت ورد word
تهیه : آقای محبی
* جهت استفاده همکارلن در آموزش مجازی شان
در کانال :
👇👇👇👇
@makhzanesoalatedoroseadabi
موسیقی درونی و موسیقی معنوی در شعر فارسی
موسیقی بیرونی: منظور از موسیقی بیرونی شعر جانب عروضی وزن شعر است که برهمه شعرهایی که در یک وزن سروده شده اند قابل تطبیق است.مثلا تمام شعرهایی که در بحر متقارب (وزن شاهنامه فردوسی)سروده شده اند به لحاظ موسیقی بیرونی یکسانند یعنی می توان آنها را بر این نظام آوایی:
فعولن فعولن فعولن فعل (یا فعول)
تطبیق داد و درین قلمرو هیچ شاعری بر شاعری دیگر برتری ندارد مگر به تنوع اوزان یا به هماهنگی اوزان با تجارب روحی و دیگر جوانب موسیقایی شعرش.
شفیعی کدکنی می گویدک موسیقی بیرونی شعر، موسیقی حاصل از هر گونه نظمی در یک واحد کامل (شعر) است و به طور خاص جانب عروضی وزن شعر را موسیقی بیرونی گویند؛ یعنی نظم خاصی که در یک مجموعه آوایی به لحاظ کوتاه و بلندی مصوت ها و یا ترکیب صامت ها و مصوت ها وجود دارد.
موسیقی معنوی : همانگونه که تقارنها و تضادها و تشابهات در حوزه آواهای زبان موسیقی اصوات را پدید می آورد همین تقارنها و تشابهات و تضادها در حوزه امور معنایی و ذهنی موسیقی معنوی را سامان می بخشد بنابراین همه ارتباط های پنهان عناصر یک بیت یا یک مصراع و از سوی دیگر همه عناصر معنوی یک واحد هنری اجزای موسیقی معنوی آن اثرند و اگر بخواهیم از جلوه های شناخته شده اینگونه موسیقی چیزی را نام ببریم بخشی از صنایع معنوی بدیع – ازقبیل تضاذ و طباق و ایهام و مراعات نظیر – از معروفترین نمونه هاست.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
موسیقی بیرونی: منظور از موسیقی بیرونی شعر جانب عروضی وزن شعر است که برهمه شعرهایی که در یک وزن سروده شده اند قابل تطبیق است.مثلا تمام شعرهایی که در بحر متقارب (وزن شاهنامه فردوسی)سروده شده اند به لحاظ موسیقی بیرونی یکسانند یعنی می توان آنها را بر این نظام آوایی:
فعولن فعولن فعولن فعل (یا فعول)
تطبیق داد و درین قلمرو هیچ شاعری بر شاعری دیگر برتری ندارد مگر به تنوع اوزان یا به هماهنگی اوزان با تجارب روحی و دیگر جوانب موسیقایی شعرش.
شفیعی کدکنی می گویدک موسیقی بیرونی شعر، موسیقی حاصل از هر گونه نظمی در یک واحد کامل (شعر) است و به طور خاص جانب عروضی وزن شعر را موسیقی بیرونی گویند؛ یعنی نظم خاصی که در یک مجموعه آوایی به لحاظ کوتاه و بلندی مصوت ها و یا ترکیب صامت ها و مصوت ها وجود دارد.
موسیقی معنوی : همانگونه که تقارنها و تضادها و تشابهات در حوزه آواهای زبان موسیقی اصوات را پدید می آورد همین تقارنها و تشابهات و تضادها در حوزه امور معنایی و ذهنی موسیقی معنوی را سامان می بخشد بنابراین همه ارتباط های پنهان عناصر یک بیت یا یک مصراع و از سوی دیگر همه عناصر معنوی یک واحد هنری اجزای موسیقی معنوی آن اثرند و اگر بخواهیم از جلوه های شناخته شده اینگونه موسیقی چیزی را نام ببریم بخشی از صنایع معنوی بدیع – ازقبیل تضاذ و طباق و ایهام و مراعات نظیر – از معروفترین نمونه هاست.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
علائق مجاز در شعر فارسی
▪ - ممکن است در مثال ها مجاز هایی غیر از مجاز های مشخص شده وجود داشته باشد ولی بخاطر مطابقت با عنوان فقط به همان مورد اشاره شده است
▪ - ممکن است مصداق ها تحت علاقه های دیگری غیر از علاقه های ذکر شده قرار بگیرند و مجازی با علاقه های گوناگون قابل بررسی باشد
👈 ۱ - محلیّت ( محل وحال - ذکر محل و اراده حال )
¤ - ( سر ) آن ندارد امشب که برآید آفتابی
چه خیال ها گذر کرد و گذر نکرد خوابی
👈 ۲ - حالیّت ( حال و محل - ذکر حال و اراده محل )
¤ - ( ریگ ) آموی و درشتی های او
زیر پایم پرنیان آید همی
☆ - ریگ = ریگزار
👈 ۳ - ظرفیّت ( ظرف و مظروف - ذکر ظرف و اراده مظروف )
¤ - ما در ( پیاله ) عکس رخ یار دیده ایم
ای بی خبر ز لذت شرب مدام ما
👈 ۴ - مظروفیّت ( مظروف و ظرف - ذکر مظروف و اراده ظرف )
¤ - گل در بر و( می ) درکف و معشوق به کام است
سلطان جهانم به چنین روز غلام است
👈 ۵ - کلیّت ( کل و جزء - ذکر کل واراده جزء )
¤ - سپید شد چو درخت شکوفه دار (سر)م
وزین درخت همین میوه غم است برم
👈 ۶ - جزئیّت ( جزء و کل - ذکر جزء و اراده کل )
¤ - به یاد روی شیرین ( بیت ) می گفت
چو آتش تیشه می زد کوه می سفت
👈 ۷ - سببیّت ( علیّت - ذکر سبب و اراده مسبّب )
¤ - ای زخود گشته ( سیر ) جوع این است
وی دوتا از ندم ، رکوع این است
👈 ۸ - مسببیّت (معلولیّت - ذکر مسبّب و اراده سبب )
¤ - ای ( سرد و گرم ) دهر کشیده
شیرین و تلخ دهر چشیده
👈 ۹ - لازمیّت ( لازم و ملزوم - ذکر لازم واراده ملزوم )
¤ - دیدی که ( خون ) ناحق پروانه شمع را
چندان امان نداد که شب را سحر کند
👈 ۱۰ - ملزومیّت ( ملزوم و لازم - ذکر ملزوم و اراده لازم )
¤ - به طول و عرض و رنگ و گوهر حد
چو ( خورشیدی ) که در تابد ز روزن
👈 ۱۱ - بدلیّت ( عوض و معوّض - تسمیه بدل به اسم مبدل منه )
¤ - خون ( خون بهای ) او به گردن توست
👈 ۱۲ - بدلیّت ( معوّض و عوض - تسمیه مبدل منه به اسم بدل )
¤ - به خون خواهی ( قصاص ) بر خاست
👈 ۱۳ - اطلاق و تقیید ( تسمیه مطلق به اسم مقیّد - ذکر مقیّد و اراده مطلق )
¤ - مریدی از آن وی ( عنان ) خر وی گرفته بود
☆ - عنان مخصوص اسب را گفته و هر نوع افساری را اراده کرده است
👈 ۱۴ - اطلاق و تقیید ( تسمیه مقیّد به اسممطلق - ذکر مطلق و اراده مقیّد )
¤ - چو ( فردا ) نامه خوانان نامه خوانند
تو را از نامهخواندن ننگت آیو
☆ - فردا = فردای قیامت
👈 ۱۵ - عام و خاص (تسمیه عام به اسم خاص - ذکر خاص و اراده عام )
¤ - کدخدای زمانه چاکر او
خواجه روز گار ( قنبر ) او
☆ - قنبر = چاکر ( قنبر غلام خاص حضرت علی )
👈 ۱۶ - خاص و عام ( تسمیه خاص به اسم عام - ذکر عام و اراده خاص )
¤ - گفت ( پیغمبر ) که چون کوبی دری
عاقبت زآن در برون آید سری
☆ - پیغمبر = پیغمبر اسلام
👈 ۱۷ - ذکر مضاف الیه به جای ترکیب ( ذکر مضاف الیه به جای مضاف و مضاف الیه )
¤ - هر که نداند سپاس نعمت ( امروز )
حیف خورد بر نصیب رحمت فردا
☆ - امروز = حیات امروز
👈 ۱۸ - ذکر مضاف به جای ترکیب ( ذکر مضاف به جای مضاف و مضاف الیه )
¤ - بر او ( راست ) خم کرد و( چپ ) کرد راست
خروش از خم چرخ چاچی بخاست
☆ - راست و چپ = دست راست و چپ
👈 ۱۹ - ذکر صفت ( ذکر صفت و اراده موصوف و صفت )
¤ - بر مصطفی بهر رخصت دوید
از او خواست دستوری اما ندید
👈 ۲۰ - ماکان
¤ - آفرین جان آفرین پاک را
آن که جان بخشید و ایمان ( خاک ) را
👈 ۲۱ - مایکون
¤ - نبینی باغبان چون ( گل ) بکارد
چه مایه غم خورد تا گل بر آرد
👈 ۲۲ - آلیّت ( ابزاری )
¤ - گرت هواست که با خضر همنشین باشی
نهان ز ( چشم ) سکندر چو آب حیوان باش
👈 ۲۳ - مادیّت ( ذکر ماده و اراده چیز )
¤ - بگفتا گر کسیش آرد فرا چنگ
بگفت ( آهن ) خورد ور خود بود سنگ
👈 ۲۴ - خویشاوندی
¤ - چون قلم در دست غدّاری بود
لاجرم ( منصور ) بر داری بود
👈 ۲۵ - تضاد
¤ - ناصحم گفت که جز غم چه هنر دارد عشق
گفتم ای خواجه ( عاقل ) هنری بهتر از این
👈 ۲۶ - جنس
¤ - مزن تکیه بر مسند تخت خویش
که هر تخت را ( تخته ای ) هست پیش
☆ - تخته ای = تابوتی
👈 ۲۷ - مجاورت
¤ - بدان خرمی روز هرگز نبود
پی مردبی راه بر ( دز ) نبود
دز = مرز ( دژ ها در مجاورت مرز ها می بود)
👈 ۲۸ - احترام
¤ - ( ایشان = او = مصطفی )در خوراک هم سر سوزنی قصور جایز نمی شمرد
👈 ۲۹ - غلبه ( اقلیت را به اکثریت موسوم کنند )
¤ - چرا ( بچه ها ) را نیاوردی ؟
👈 ۳۰ - اشتقاق
¤ - منم که ( شهره ) شهرم به عشق ورزیدن
منم که دیده نیالوده ام به بد دیدن
منابع اصلی در تدوین :
✔️✍معانی و بیان علامه جلال الدین همایی،صور خیال دکتر محمد رضا شفیعی کدکنی ، از زبان شناسی به ادبیات دکتر کوروش صفوی، درآمدی بر معنی شناسی دکتر کوروش صفوی، بیان دکتر سیروس شمیسا، بیان دکتر میر جلال الدین کزازی.
- استاد جهانگیر عظیمی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
▪ - ممکن است در مثال ها مجاز هایی غیر از مجاز های مشخص شده وجود داشته باشد ولی بخاطر مطابقت با عنوان فقط به همان مورد اشاره شده است
▪ - ممکن است مصداق ها تحت علاقه های دیگری غیر از علاقه های ذکر شده قرار بگیرند و مجازی با علاقه های گوناگون قابل بررسی باشد
👈 ۱ - محلیّت ( محل وحال - ذکر محل و اراده حال )
¤ - ( سر ) آن ندارد امشب که برآید آفتابی
چه خیال ها گذر کرد و گذر نکرد خوابی
👈 ۲ - حالیّت ( حال و محل - ذکر حال و اراده محل )
¤ - ( ریگ ) آموی و درشتی های او
زیر پایم پرنیان آید همی
☆ - ریگ = ریگزار
👈 ۳ - ظرفیّت ( ظرف و مظروف - ذکر ظرف و اراده مظروف )
¤ - ما در ( پیاله ) عکس رخ یار دیده ایم
ای بی خبر ز لذت شرب مدام ما
👈 ۴ - مظروفیّت ( مظروف و ظرف - ذکر مظروف و اراده ظرف )
¤ - گل در بر و( می ) درکف و معشوق به کام است
سلطان جهانم به چنین روز غلام است
👈 ۵ - کلیّت ( کل و جزء - ذکر کل واراده جزء )
¤ - سپید شد چو درخت شکوفه دار (سر)م
وزین درخت همین میوه غم است برم
👈 ۶ - جزئیّت ( جزء و کل - ذکر جزء و اراده کل )
¤ - به یاد روی شیرین ( بیت ) می گفت
چو آتش تیشه می زد کوه می سفت
👈 ۷ - سببیّت ( علیّت - ذکر سبب و اراده مسبّب )
¤ - ای زخود گشته ( سیر ) جوع این است
وی دوتا از ندم ، رکوع این است
👈 ۸ - مسببیّت (معلولیّت - ذکر مسبّب و اراده سبب )
¤ - ای ( سرد و گرم ) دهر کشیده
شیرین و تلخ دهر چشیده
👈 ۹ - لازمیّت ( لازم و ملزوم - ذکر لازم واراده ملزوم )
¤ - دیدی که ( خون ) ناحق پروانه شمع را
چندان امان نداد که شب را سحر کند
👈 ۱۰ - ملزومیّت ( ملزوم و لازم - ذکر ملزوم و اراده لازم )
¤ - به طول و عرض و رنگ و گوهر حد
چو ( خورشیدی ) که در تابد ز روزن
👈 ۱۱ - بدلیّت ( عوض و معوّض - تسمیه بدل به اسم مبدل منه )
¤ - خون ( خون بهای ) او به گردن توست
👈 ۱۲ - بدلیّت ( معوّض و عوض - تسمیه مبدل منه به اسم بدل )
¤ - به خون خواهی ( قصاص ) بر خاست
👈 ۱۳ - اطلاق و تقیید ( تسمیه مطلق به اسم مقیّد - ذکر مقیّد و اراده مطلق )
¤ - مریدی از آن وی ( عنان ) خر وی گرفته بود
☆ - عنان مخصوص اسب را گفته و هر نوع افساری را اراده کرده است
👈 ۱۴ - اطلاق و تقیید ( تسمیه مقیّد به اسممطلق - ذکر مطلق و اراده مقیّد )
¤ - چو ( فردا ) نامه خوانان نامه خوانند
تو را از نامهخواندن ننگت آیو
☆ - فردا = فردای قیامت
👈 ۱۵ - عام و خاص (تسمیه عام به اسم خاص - ذکر خاص و اراده عام )
¤ - کدخدای زمانه چاکر او
خواجه روز گار ( قنبر ) او
☆ - قنبر = چاکر ( قنبر غلام خاص حضرت علی )
👈 ۱۶ - خاص و عام ( تسمیه خاص به اسم عام - ذکر عام و اراده خاص )
¤ - گفت ( پیغمبر ) که چون کوبی دری
عاقبت زآن در برون آید سری
☆ - پیغمبر = پیغمبر اسلام
👈 ۱۷ - ذکر مضاف الیه به جای ترکیب ( ذکر مضاف الیه به جای مضاف و مضاف الیه )
¤ - هر که نداند سپاس نعمت ( امروز )
حیف خورد بر نصیب رحمت فردا
☆ - امروز = حیات امروز
👈 ۱۸ - ذکر مضاف به جای ترکیب ( ذکر مضاف به جای مضاف و مضاف الیه )
¤ - بر او ( راست ) خم کرد و( چپ ) کرد راست
خروش از خم چرخ چاچی بخاست
☆ - راست و چپ = دست راست و چپ
👈 ۱۹ - ذکر صفت ( ذکر صفت و اراده موصوف و صفت )
¤ - بر مصطفی بهر رخصت دوید
از او خواست دستوری اما ندید
👈 ۲۰ - ماکان
¤ - آفرین جان آفرین پاک را
آن که جان بخشید و ایمان ( خاک ) را
👈 ۲۱ - مایکون
¤ - نبینی باغبان چون ( گل ) بکارد
چه مایه غم خورد تا گل بر آرد
👈 ۲۲ - آلیّت ( ابزاری )
¤ - گرت هواست که با خضر همنشین باشی
نهان ز ( چشم ) سکندر چو آب حیوان باش
👈 ۲۳ - مادیّت ( ذکر ماده و اراده چیز )
¤ - بگفتا گر کسیش آرد فرا چنگ
بگفت ( آهن ) خورد ور خود بود سنگ
👈 ۲۴ - خویشاوندی
¤ - چون قلم در دست غدّاری بود
لاجرم ( منصور ) بر داری بود
👈 ۲۵ - تضاد
¤ - ناصحم گفت که جز غم چه هنر دارد عشق
گفتم ای خواجه ( عاقل ) هنری بهتر از این
👈 ۲۶ - جنس
¤ - مزن تکیه بر مسند تخت خویش
که هر تخت را ( تخته ای ) هست پیش
☆ - تخته ای = تابوتی
👈 ۲۷ - مجاورت
¤ - بدان خرمی روز هرگز نبود
پی مردبی راه بر ( دز ) نبود
دز = مرز ( دژ ها در مجاورت مرز ها می بود)
👈 ۲۸ - احترام
¤ - ( ایشان = او = مصطفی )در خوراک هم سر سوزنی قصور جایز نمی شمرد
👈 ۲۹ - غلبه ( اقلیت را به اکثریت موسوم کنند )
¤ - چرا ( بچه ها ) را نیاوردی ؟
👈 ۳۰ - اشتقاق
¤ - منم که ( شهره ) شهرم به عشق ورزیدن
منم که دیده نیالوده ام به بد دیدن
منابع اصلی در تدوین :
✔️✍معانی و بیان علامه جلال الدین همایی،صور خیال دکتر محمد رضا شفیعی کدکنی ، از زبان شناسی به ادبیات دکتر کوروش صفوی، درآمدی بر معنی شناسی دکتر کوروش صفوی، بیان دکتر سیروس شمیسا، بیان دکتر میر جلال الدین کزازی.
- استاد جهانگیر عظیمی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
تلفظ صحیح «کلیله و دمنه»
نام کتاب «کلیله و دمنه» از نام دو شغال به نامهای «کلیله» و «دمنه» که داستانشان در این کتاب آمده گرفته شده است.
«کَلیله» را باید به همین صورت یعنی به فتح «ک» تلفظ کرد.
«دَمنه» را لغتنامهٔ دهخدا به همین شکل، یعنی به فتح «د» و دیگر منابعی که در پایین آمده است به صورت «دِمنه» حرکتگذاری کردهاند.
درنتیجه نام این کتاب را باید به صورت «کَلیله و دَمنه» و یا «کَلیله و دِمنه» تلفظ کرد.
اغلب آن را «کِلیله و دِمنه» میگویند که اشتباه است.
منابع:
۱. دهخدا، علیاکبر، ۱۳۷۷، لغتنامه، ۱۵ ج + یک جلد مقدمه، زیر نظر: محمد معین و سید جعفر شهیدی، دانشگاه تهران/ روزنه، چ ۲ (از دورهٔ جدید)، تهران، ذیل «دَمنه» و «کَلیله».
۲. سعادت، اسماعیل، و همکاران، ۱۳۸۴-۱۳۹۷، دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی، ۶ ج + یک جلد ذیل، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، چ ۱، تهران، ذیل «کَلیله و دِمنه».
۳. مصاحب، غلامحسین، و همکاران، ۱۳۸۱، دایرةالمعارف فارسی، 3 ج، شرکت سهامی کتابهای جیبی، وابسته به امیرکبیر، چ 3، تهران، ذیل «کَلیله و دِمنه».
۴. معین، محمد، ۱۳۷۱، فرهنگ فارسی (فرهنگ معین)، ۶ ج، امیرکبیر، چ 8، تهران، بخش اَعلام، ذیل «دِمنه» و «کَلیله و دِمنه».
۵. نصرالله منشی، ابوالمعالی، ۱۳۸۲، ترجمهٔ کلیله و دمنه، تصحیح و توضیح: مجتبی مینوی طهرانی، امیرکبیر، چ ۲۴، تهران، ص «ز».
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
نام کتاب «کلیله و دمنه» از نام دو شغال به نامهای «کلیله» و «دمنه» که داستانشان در این کتاب آمده گرفته شده است.
«کَلیله» را باید به همین صورت یعنی به فتح «ک» تلفظ کرد.
«دَمنه» را لغتنامهٔ دهخدا به همین شکل، یعنی به فتح «د» و دیگر منابعی که در پایین آمده است به صورت «دِمنه» حرکتگذاری کردهاند.
درنتیجه نام این کتاب را باید به صورت «کَلیله و دَمنه» و یا «کَلیله و دِمنه» تلفظ کرد.
اغلب آن را «کِلیله و دِمنه» میگویند که اشتباه است.
منابع:
۱. دهخدا، علیاکبر، ۱۳۷۷، لغتنامه، ۱۵ ج + یک جلد مقدمه، زیر نظر: محمد معین و سید جعفر شهیدی، دانشگاه تهران/ روزنه، چ ۲ (از دورهٔ جدید)، تهران، ذیل «دَمنه» و «کَلیله».
۲. سعادت، اسماعیل، و همکاران، ۱۳۸۴-۱۳۹۷، دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی، ۶ ج + یک جلد ذیل، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، چ ۱، تهران، ذیل «کَلیله و دِمنه».
۳. مصاحب، غلامحسین، و همکاران، ۱۳۸۱، دایرةالمعارف فارسی، 3 ج، شرکت سهامی کتابهای جیبی، وابسته به امیرکبیر، چ 3، تهران، ذیل «کَلیله و دِمنه».
۴. معین، محمد، ۱۳۷۱، فرهنگ فارسی (فرهنگ معین)، ۶ ج، امیرکبیر، چ 8، تهران، بخش اَعلام، ذیل «دِمنه» و «کَلیله و دِمنه».
۵. نصرالله منشی، ابوالمعالی، ۱۳۸۲، ترجمهٔ کلیله و دمنه، تصحیح و توضیح: مجتبی مینوی طهرانی، امیرکبیر، چ ۲۴، تهران، ص «ز».
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
لغاتِ دَساتیر
در زبان فارسی تعدادی واژهٔ بیمعنی و مندرآوردی رواج یافته است که بعضی از افرادِ بیخبر آنها را به کار میبرند و حتی نام و نام خانوادگی خود را از بین این واژههای ساختگی انتخاب کردهاند!
منشأ این لغات، کتابی مجعول به نام «دَساتیر» یا «دَساتیرِ آسمانی» است که به دست آذرکِیوان (۹۴۲-۱۰۲۷ق) و یا پیروان فرقهٔ آذرکِیوانی در حدود سال ۱۰۰۰ق نوشته شده است. آذرکِیوان مؤسس این فرقه، از زرتشتیان شیراز و یا حوالی این شهر بود که با تنی چند از شاگردان خود به هند مهاجرت کرد و در همانجا درگذشت.
دساتیر کتابی است که به زبانی ساختگی نوشته شده و مطالب آن نیز ترکیبی است جعلی از آرای هندی و یونانی و ایرانی که حتی ترجمهٔ مطالبی از قرآن و احادیث و اقوال صوفیه نیز در بخشهایی از آن دیده میشود. در این کتاب از اشخاص و وقایعی سخن میرود که اغلب بههیچروی جنبهٔ تاریخی و حتی اسطورهای ندارند.
کتاب دساتیر دارای دو بخش جداگانه است. بخش اول که ادعا میشود در عهد باستان تألیف شده و به زبان ساختگی دساتیری است. زبان این بخش با هیچیک از زبانهای زنده و مردهٔ جهان شباهت و بستگیِ اصیل ندارد.
بخش دومِ کتابِ دساتیر، ترجمه و تفسیر بخش اول به فارسیِ آمیخته با لغات مجعول است که در زیرِ هر بند از متن کتاب آمده و پیروان فرقهٔ آذرکِیوان مدعیاند این ترجمه و تفسیر در زمان خسروپرویز، پادشاه ساسانی نوشته شده است.
کتاب دساتیر و ترجمهٔ انگلیسی آن در سال ۱۲۳۳-۱۲۳۵ق/۱۸۱۸-۱۸۱۹م به همت یکی از زرتشتیان مقیم هند به نام ملا فیروز و با کمک سِر جان مَلکُم، فرماندار وقت بمبئی، در دو جلد چاپ شد. ملکم در زمان فتحعلیشاهِ قاجار سفیر انگلستان در ایران بود و در سال ۱۸۱۵م کتاب دو جلدی «تاریخ ایران» را منتشر کرد.
تعدادی از فرهنگنویسان که از اصل ماجرا آگاه نبودند، لغاتِ ساختگی این کتاب را واژههای فارسی تصور کردند و در آثار خود آوردند. تا اینکه محققانی همچون محمد قزوینی جعلی بودن این لغات را اعلام کردند. اما تا زمان روشن شدن ماجرا، باستانگرایان و سَرهنویسان و عربیستیزان که پیوسته در جستوجوی واژگانی با ریشهٔ فارسی بودند این لغات را در نوشتههای خود به کار بردند که بعضی از آنها رواج زیادی یافت.
تعدادی از لغات دساتیر به همراه معنی جعلی آنها به شرح زیر است:
تیمْسار: حضرت (لقب امرای ارتش در دورهٔ پهلوی)
دَهْناد: ترتیب، نظم
فَرازْمان: حُکم، فرمان
فَرْبُود: راست، درست
فَرْتاش: وجود (متضاد عَدَم)
فَرْجاد: فاضل، دانشمند
فَرْجُود: معجزه
فَرساد: حکیم، دانشمند، دانا
فَرْسَنْداج: اُمّت
فَرْشاد: روح و عقلِ کُرهٔ مریخ
فَرْشیم: قِسْم، جزء
فَرْنُود: بُرهان، دلیل
فَرْنُودْسار: کتابی که در جمیعِ فنونِ حکمت باشد، بُرهانِسْتان، دَلیلِسْتان.
فَرْنُوش: نوشندهٔ شکوه و جلال، عقلِ فلکِ قمر
فُرُوهَنْده: نیکوسیرت و خوبروی، نام فرشتهای
نوتاش [nowtash/noutash]: همیشه، دائم
منابع:
۱. انوری، حسن، مرجان انصاری، سولماز شرکتافتخار، ۱۳۹۴، فرهنگ نامِ سخن، سخن، چ ۵، تهران.
۲. انوشه، حسن، ۱۳۸۰، دانشنامهٔ ادب فارسی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، تهران، «آذرکیوان».
۳. دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر: سید محمدکاظم موسوی بجنوردی، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج ۱، «آذرکیوان».
۴. دهخدا، علیاکبر، ۱۳۷۷، لغتنامه، ۱۵ ج + یک جلد مقدمه، زیر نظر: محمد معین و سید جعفر شهیدی، دانشگاه تهران/ روزنه، چ ۲ (از دورهٔ جدید)، تهران، مقدمه، ص ۴۸-۶۵؛ ص ۸۴-۸۸؛ لغات متن.
۵. سعادت، اسماعیل، و همکاران، ۱۳۸۴-۱۳۹۷، دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی، ۶ ج + یک جلد ذیل، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، چ ۱، تهران، «دساتیر».
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
در زبان فارسی تعدادی واژهٔ بیمعنی و مندرآوردی رواج یافته است که بعضی از افرادِ بیخبر آنها را به کار میبرند و حتی نام و نام خانوادگی خود را از بین این واژههای ساختگی انتخاب کردهاند!
منشأ این لغات، کتابی مجعول به نام «دَساتیر» یا «دَساتیرِ آسمانی» است که به دست آذرکِیوان (۹۴۲-۱۰۲۷ق) و یا پیروان فرقهٔ آذرکِیوانی در حدود سال ۱۰۰۰ق نوشته شده است. آذرکِیوان مؤسس این فرقه، از زرتشتیان شیراز و یا حوالی این شهر بود که با تنی چند از شاگردان خود به هند مهاجرت کرد و در همانجا درگذشت.
دساتیر کتابی است که به زبانی ساختگی نوشته شده و مطالب آن نیز ترکیبی است جعلی از آرای هندی و یونانی و ایرانی که حتی ترجمهٔ مطالبی از قرآن و احادیث و اقوال صوفیه نیز در بخشهایی از آن دیده میشود. در این کتاب از اشخاص و وقایعی سخن میرود که اغلب بههیچروی جنبهٔ تاریخی و حتی اسطورهای ندارند.
کتاب دساتیر دارای دو بخش جداگانه است. بخش اول که ادعا میشود در عهد باستان تألیف شده و به زبان ساختگی دساتیری است. زبان این بخش با هیچیک از زبانهای زنده و مردهٔ جهان شباهت و بستگیِ اصیل ندارد.
بخش دومِ کتابِ دساتیر، ترجمه و تفسیر بخش اول به فارسیِ آمیخته با لغات مجعول است که در زیرِ هر بند از متن کتاب آمده و پیروان فرقهٔ آذرکِیوان مدعیاند این ترجمه و تفسیر در زمان خسروپرویز، پادشاه ساسانی نوشته شده است.
کتاب دساتیر و ترجمهٔ انگلیسی آن در سال ۱۲۳۳-۱۲۳۵ق/۱۸۱۸-۱۸۱۹م به همت یکی از زرتشتیان مقیم هند به نام ملا فیروز و با کمک سِر جان مَلکُم، فرماندار وقت بمبئی، در دو جلد چاپ شد. ملکم در زمان فتحعلیشاهِ قاجار سفیر انگلستان در ایران بود و در سال ۱۸۱۵م کتاب دو جلدی «تاریخ ایران» را منتشر کرد.
تعدادی از فرهنگنویسان که از اصل ماجرا آگاه نبودند، لغاتِ ساختگی این کتاب را واژههای فارسی تصور کردند و در آثار خود آوردند. تا اینکه محققانی همچون محمد قزوینی جعلی بودن این لغات را اعلام کردند. اما تا زمان روشن شدن ماجرا، باستانگرایان و سَرهنویسان و عربیستیزان که پیوسته در جستوجوی واژگانی با ریشهٔ فارسی بودند این لغات را در نوشتههای خود به کار بردند که بعضی از آنها رواج زیادی یافت.
تعدادی از لغات دساتیر به همراه معنی جعلی آنها به شرح زیر است:
تیمْسار: حضرت (لقب امرای ارتش در دورهٔ پهلوی)
دَهْناد: ترتیب، نظم
فَرازْمان: حُکم، فرمان
فَرْبُود: راست، درست
فَرْتاش: وجود (متضاد عَدَم)
فَرْجاد: فاضل، دانشمند
فَرْجُود: معجزه
فَرساد: حکیم، دانشمند، دانا
فَرْسَنْداج: اُمّت
فَرْشاد: روح و عقلِ کُرهٔ مریخ
فَرْشیم: قِسْم، جزء
فَرْنُود: بُرهان، دلیل
فَرْنُودْسار: کتابی که در جمیعِ فنونِ حکمت باشد، بُرهانِسْتان، دَلیلِسْتان.
فَرْنُوش: نوشندهٔ شکوه و جلال، عقلِ فلکِ قمر
فُرُوهَنْده: نیکوسیرت و خوبروی، نام فرشتهای
نوتاش [nowtash/noutash]: همیشه، دائم
منابع:
۱. انوری، حسن، مرجان انصاری، سولماز شرکتافتخار، ۱۳۹۴، فرهنگ نامِ سخن، سخن، چ ۵، تهران.
۲. انوشه، حسن، ۱۳۸۰، دانشنامهٔ ادب فارسی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، تهران، «آذرکیوان».
۳. دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر: سید محمدکاظم موسوی بجنوردی، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، ج ۱، «آذرکیوان».
۴. دهخدا، علیاکبر، ۱۳۷۷، لغتنامه، ۱۵ ج + یک جلد مقدمه، زیر نظر: محمد معین و سید جعفر شهیدی، دانشگاه تهران/ روزنه، چ ۲ (از دورهٔ جدید)، تهران، مقدمه، ص ۴۸-۶۵؛ ص ۸۴-۸۸؛ لغات متن.
۵. سعادت، اسماعیل، و همکاران، ۱۳۸۴-۱۳۹۷، دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی، ۶ ج + یک جلد ذیل، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، چ ۱، تهران، «دساتیر».
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
ظروفِ «رُویی» یا «رُوهی» یا «رُوحی»؟
رُوی فلزی است نرم و انعطافپذیر و سبک و درخشان به رنگ سفیدِ مایل به آبی، با علامت شیمیایی Zn که ترکیبات طبیعی و آلیاژهای آن از قدیم استفاده میشد.
طبق نظر برخی محققان، روی نخستین بار در ایران استخراج شد و در اشیای فلزی از دورهٔ هخامنشیان تا پایان ساسانیان بهکاررفته است.
در منابع دورهٔ اسلامی هم از ابزارهای رویین فراوان نام برده شده است و معادن رویِ متعددیِ در ایران وجود داشت. ازجمله در عهد صفویان در محدودهٔ کُوهْبَنان در کرمان، معادن اکسید سرب و روی فعال بوده است.
یکی از کاربردهای رایج این فلز، ساخت ظروف رویی بوده و ظرفهای ساخته شده از روی در خانهٔ بسیاری از ایرانیان به کار میرفته است.
برخی از کسانی که متعلق به یکی دو نسل قبل هستند، «رُویی» را «رُوهی» تلفظ میکنند و برای مثال میگویند: کاسهٔ رُوهی. این تلفظ از دید نسل جدید، اشتباه و نشانهٔ بیسوادی تلقی میشود. اما دستکم در این مورد چنین برداشتی صحیح نیست و قدیمیها این کلمه را غلط تلفظ نمیکنند.
علت آن است که واژهٔ «رُوی» در قدیم بهصورت «رُوذ» تلفظ میشد و «رُوه» نیز مُبْدَلِ «رُوذ» و درواقع همان «رُوی» است. در تعدادی از متون گذشته بهجای «رُویین»، تلفظ دیگر آن یعنی «رُوهین» آمده است.
از طرف دیگر به دلیل شباهت آواییِ واژهٔ «رُوه» با لغت «رُوح»، برخی از افراد «ظروف روهی» را بهصورت «ظروف روحی» مینویسند که اشتباه است.
گویا متنی ساختگی هم در رایاسِپِهْر (فضای مجازی) منتشر کردهاند مبنی بر اینکه ظروف مذکور را شخصی به نام «روحی» متداول کرده و به نام او مشهور شده است!
درنتیجه «ظروف رویی» را میتوان «ظروف روهی» نیز گفت و نوشت ولی «ظروف روحی» غلط است.
این نکته هم گفتنی است که در دهههای اخیر ظروف آلومینیمی که شباهت ظاهری زیادی به ظروف رویی دارند در کشور رواج یافته است و اغلبِ ظرفهایی که به آنها رویی گفته میشود درواقع از جنس آلومینیم هستند.
منابع:
۱. انوری، حسن، ۱۳۸۲، فرهنگ بزرگ سخن، ۸ جلد، سخن، چ ۲، تهران.
۲. حاجیسیدآقایی، اکرم، ۱۳۹۳، «دربارهٔ لغتی از تفسیر ابوالفتوح رازی»، فرهنگنویسی، ش ۸، ص ۱۱۲، پاورقی.
۳. حسندوست، محمد، ۱۳۹۳، فرهنگ ریشهشناختی زبان فارسی، ۵ ج، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، چ ۱ (ج ۲-۵)، چ ۲ (ج ۱)، تهران.
۴. دانشنامهٔ جهان اسلام، «روی».
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
رُوی فلزی است نرم و انعطافپذیر و سبک و درخشان به رنگ سفیدِ مایل به آبی، با علامت شیمیایی Zn که ترکیبات طبیعی و آلیاژهای آن از قدیم استفاده میشد.
طبق نظر برخی محققان، روی نخستین بار در ایران استخراج شد و در اشیای فلزی از دورهٔ هخامنشیان تا پایان ساسانیان بهکاررفته است.
در منابع دورهٔ اسلامی هم از ابزارهای رویین فراوان نام برده شده است و معادن رویِ متعددیِ در ایران وجود داشت. ازجمله در عهد صفویان در محدودهٔ کُوهْبَنان در کرمان، معادن اکسید سرب و روی فعال بوده است.
یکی از کاربردهای رایج این فلز، ساخت ظروف رویی بوده و ظرفهای ساخته شده از روی در خانهٔ بسیاری از ایرانیان به کار میرفته است.
برخی از کسانی که متعلق به یکی دو نسل قبل هستند، «رُویی» را «رُوهی» تلفظ میکنند و برای مثال میگویند: کاسهٔ رُوهی. این تلفظ از دید نسل جدید، اشتباه و نشانهٔ بیسوادی تلقی میشود. اما دستکم در این مورد چنین برداشتی صحیح نیست و قدیمیها این کلمه را غلط تلفظ نمیکنند.
علت آن است که واژهٔ «رُوی» در قدیم بهصورت «رُوذ» تلفظ میشد و «رُوه» نیز مُبْدَلِ «رُوذ» و درواقع همان «رُوی» است. در تعدادی از متون گذشته بهجای «رُویین»، تلفظ دیگر آن یعنی «رُوهین» آمده است.
از طرف دیگر به دلیل شباهت آواییِ واژهٔ «رُوه» با لغت «رُوح»، برخی از افراد «ظروف روهی» را بهصورت «ظروف روحی» مینویسند که اشتباه است.
گویا متنی ساختگی هم در رایاسِپِهْر (فضای مجازی) منتشر کردهاند مبنی بر اینکه ظروف مذکور را شخصی به نام «روحی» متداول کرده و به نام او مشهور شده است!
درنتیجه «ظروف رویی» را میتوان «ظروف روهی» نیز گفت و نوشت ولی «ظروف روحی» غلط است.
این نکته هم گفتنی است که در دهههای اخیر ظروف آلومینیمی که شباهت ظاهری زیادی به ظروف رویی دارند در کشور رواج یافته است و اغلبِ ظرفهایی که به آنها رویی گفته میشود درواقع از جنس آلومینیم هستند.
منابع:
۱. انوری، حسن، ۱۳۸۲، فرهنگ بزرگ سخن، ۸ جلد، سخن، چ ۲، تهران.
۲. حاجیسیدآقایی، اکرم، ۱۳۹۳، «دربارهٔ لغتی از تفسیر ابوالفتوح رازی»، فرهنگنویسی، ش ۸، ص ۱۱۲، پاورقی.
۳. حسندوست، محمد، ۱۳۹۳، فرهنگ ریشهشناختی زبان فارسی، ۵ ج، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، چ ۱ (ج ۲-۵)، چ ۲ (ج ۱)، تهران.
۴. دانشنامهٔ جهان اسلام، «روی».
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
جام جم در ادبیات عرفانی
در ادبیات عرفانی جام جم، دل انسان است که آن را گاه عرش خداوند نامیدهاند.
حافظ جام جم را مجموعهای از تواناییهایی میداند که خداوند درون انسان به ودیعه نهاده و آن را گوهری میشمارد که در صدف کون و مکان نمیگنجد.
دیگر آنکه مفهوم جام جم مفهومی مادّی نیست و از جهانی دیگر در وجود انسان به ودیعت نهاده شده است:
در ابیات دیگری حافظ بر این مسئله تأکید دارد که برای کشف جام جم و نیز بهره بردن از آن، باید صفاتی را کسب کرد و آمادگیهایی را در خود پدید آورد.
برای دریافت رازهای جام جم، باید خاک در میخانه را بر چشم سود و از تعلّقات مادّی رهایی یافت.
شراب در اینجا نماد فیض خداوندی است که به سالک در رها شدن از وابستگیهای دنیایی کمک میکند.
در انتهای این حرکت و تلاش برای کشف جام جم، آن چه عارف به دست میآورد مجموعهای از قدرتهای درونی است.
کسی که به جام جم دست یافته، هیچ گاه نومید نمیشود و میتواند خود را برای مقابله با هیجانات مختلف زندگی آماده سازد.
حافظ در توضیح این مفهوم تصویر زیبایی به کار برده است:
دلی که غیب نمای است و جام جم دارد
ز خاتمی که دمی گم شود چه غم دارد
دلی که جام جم یافته، از اتّفاقات روزمرۀ زندگی اندوهگین نمیشود به این معنی که با دستیابی به تواناییهای درونی شرایط مختلف زندگی نمیتواند ما را تحت تأثیر خود قرار دهد، بلکه آنها را موقعیتهای زودگذری می دانیم که لازمۀ زیستن در این دنیا است.
- استاد دکتر هما میرزا وزیری
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
در ادبیات عرفانی جام جم، دل انسان است که آن را گاه عرش خداوند نامیدهاند.
حافظ جام جم را مجموعهای از تواناییهایی میداند که خداوند درون انسان به ودیعه نهاده و آن را گوهری میشمارد که در صدف کون و مکان نمیگنجد.
دیگر آنکه مفهوم جام جم مفهومی مادّی نیست و از جهانی دیگر در وجود انسان به ودیعت نهاده شده است:
در ابیات دیگری حافظ بر این مسئله تأکید دارد که برای کشف جام جم و نیز بهره بردن از آن، باید صفاتی را کسب کرد و آمادگیهایی را در خود پدید آورد.
برای دریافت رازهای جام جم، باید خاک در میخانه را بر چشم سود و از تعلّقات مادّی رهایی یافت.
شراب در اینجا نماد فیض خداوندی است که به سالک در رها شدن از وابستگیهای دنیایی کمک میکند.
در انتهای این حرکت و تلاش برای کشف جام جم، آن چه عارف به دست میآورد مجموعهای از قدرتهای درونی است.
کسی که به جام جم دست یافته، هیچ گاه نومید نمیشود و میتواند خود را برای مقابله با هیجانات مختلف زندگی آماده سازد.
حافظ در توضیح این مفهوم تصویر زیبایی به کار برده است:
دلی که غیب نمای است و جام جم دارد
ز خاتمی که دمی گم شود چه غم دارد
دلی که جام جم یافته، از اتّفاقات روزمرۀ زندگی اندوهگین نمیشود به این معنی که با دستیابی به تواناییهای درونی شرایط مختلف زندگی نمیتواند ما را تحت تأثیر خود قرار دهد، بلکه آنها را موقعیتهای زودگذری می دانیم که لازمۀ زیستن در این دنیا است.
- استاد دکتر هما میرزا وزیری
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Forwarded from مخزن سوالات زبان فارسی و نگارش و فنون ادبی
پست هایی برای مصاحبه ی علمی و تهیه رزومه مادر برای داوطلبان کنکور دکتری
در کانال :
👇👇👇👇
@makhzanesoalatedoroseadabi
در کانال :
👇👇👇👇
@makhzanesoalatedoroseadabi
Forwarded from مخزن سوالات زبان فارسی و نگارش و فنون ادبی
نتایج آزمون ورودى سمپاد پایه هفتم و دهم سال تحصیلى ١٤٠٠-١٣٩٩، روز دوشنبه ٩٩/٦/١٠ اعلام میشود.
در راستاى کاهش تنشها و نگرانىهاى دانشآموزان و والدین منتظر اعلام نتایج آزمون ورودى سمپاد پایه هفتم و دهم سال تحصیلى ١٤٠٠-١٣٩٩، در پیگیرى از ستاد سمپاد درباره زمان اعلام نتایج آزمون ورودى، اعلام شده است که روز چهارشنبه ٩٩/٦/٥، نتایج آزمون براى بارگذارى در اختیار مرکز فناورى اطلاعات قرار گرفته است؛ لذا به دلیل اختلال پیش آمده، بارگذارى نتایج به روز دوشنبه ٩٩/٦/١٠، موکول شده است.
@makhzanesoalatedoroseadabi
در راستاى کاهش تنشها و نگرانىهاى دانشآموزان و والدین منتظر اعلام نتایج آزمون ورودى سمپاد پایه هفتم و دهم سال تحصیلى ١٤٠٠-١٣٩٩، در پیگیرى از ستاد سمپاد درباره زمان اعلام نتایج آزمون ورودى، اعلام شده است که روز چهارشنبه ٩٩/٦/٥، نتایج آزمون براى بارگذارى در اختیار مرکز فناورى اطلاعات قرار گرفته است؛ لذا به دلیل اختلال پیش آمده، بارگذارى نتایج به روز دوشنبه ٩٩/٦/١٠، موکول شده است.
@makhzanesoalatedoroseadabi
⭕️نتايج آزمون ورودى استعدادهاى درخشان پایه هفتم در سایت همگام اعلام شد.
🔸شركت كنندگان در آزمون مى توانند با مراجعه به سامانه ثبت نام، سنجش و پذيرش
hoosh.medu.ir
داخل همگام می روید داخل تیزهوشان ششم کلیک کنید بعد قسمت ثبت نام بعد روی عکس پرینتر کلیک کنید و نتيجه آزمون ورودى پايه هفتم را دريافت نمايند.
@makhzanesoalatedoroseadabi
🔸شركت كنندگان در آزمون مى توانند با مراجعه به سامانه ثبت نام، سنجش و پذيرش
hoosh.medu.ir
داخل همگام می روید داخل تیزهوشان ششم کلیک کنید بعد قسمت ثبت نام بعد روی عکس پرینتر کلیک کنید و نتيجه آزمون ورودى پايه هفتم را دريافت نمايند.
@makhzanesoalatedoroseadabi
با سلام
سوالات عمومی و اختصاصی انسانی در قالب ورد word تقدیم همکاران بزرگوار برای استفاده در کلاس های درس مجازی شان
در کانال
👇👇👇👇
@makhzanesoalatedoroseadabi
سوالات عمومی و اختصاصی انسانی در قالب ورد word تقدیم همکاران بزرگوار برای استفاده در کلاس های درس مجازی شان
در کانال
👇👇👇👇
@makhzanesoalatedoroseadabi
Forwarded from مخزن سوالات زبان فارسی و نگارش و فنون ادبی
⭕️نتايج آزمون ورودى دهم استعدادهاى درخشان اعلام شد.
🔸شركت كنندگان در آزمون مى توانند با مراجعه به سامانه ثبت نام، سنجش و پذيرش
داخل همگام بروید داخل تیزهوشان دهم azmoon.medu.ir کلیک کنید بعد قسمت ثبت نام بعد روی عکس پرینتر کلیک کنید و نتيجه آزمون ورودى پايه دهم را دريافت نمايند.
@makhzanesoalatedoroseadabi
🔸شركت كنندگان در آزمون مى توانند با مراجعه به سامانه ثبت نام، سنجش و پذيرش
داخل همگام بروید داخل تیزهوشان دهم azmoon.medu.ir کلیک کنید بعد قسمت ثبت نام بعد روی عکس پرینتر کلیک کنید و نتيجه آزمون ورودى پايه دهم را دريافت نمايند.
@makhzanesoalatedoroseadabi
توهّمِ تشدید
واژههای مشددِ بسیاری در فارسی به کار میروند و اکثرشان هم عربیتبارند:
امنیّت، اولویّت، اهمّیّت، بنّا، تسلّی، تهیّه، جلّاد، عُمّال، متعدّد، مشتقّات، نقّاش، ... .
اما معدودی واژه هم داریم که تشدید ندارند و بعضیها آنها را مشدد میپندارند:
ادعیه (بر وزنِ اَفعِله): بعضیها بهغلط ادعیّه میگویند و مینویسند.
ادویه (بر وزنِ اَفعِله): بعضیها بهغلط ادویّه میگویند و مینویسند.
تسلیت (بر وزنِ تَفعِلَت): بعضیها بهغلط تسلیّت میگویند و مینویسند.
حراج (بر وزنِ فَعال): بعضیها حَرّاج تلفظ میکنند.
خناق (بر وزنِ فُعال): در فارسی خُنّاق یا حُنّاق تلفظ میشود. یکی از کارکردهای وزنِ فُعال در عربی دلالت بر بیماری یا عارضه است: خُناق، دُوار، زُکام، صُداع، کُزاز.
شفقت (بر وزنِ فَعَلَت): در فارسی معمولاً شَفِقّت تلفظ میشود.
علیحِده (به معنیِ جداگانه): بعضیها علیحَدّه تلفظ میکنند و ظاهراً جزءِ دومش را به «حد» (از ریشۀ «حدد») ربط میدهند.
در عربی «حِدة» (از ریشۀ «وحد») به معنیِ تنهایی و انفراد و همریشه با واحد، وحدت، وحید، و توحید است.
بنابراین «علیحده» ربطی به حد و حدود ندارد.
قُضات (جمعِ قاضی، بر وزنِ فُعَلَة، در اصل: قُضَیَة ← قُضاة): بعضیها بهغلط قُضّات میگویند و مینویسند. نامِ عینالقضات را هم بهغلط مشدد تلفظ میکنند.
مُجریه (مؤنثِ مُجری، بر وزنِ مُفعِل، اسمِفاعلِ اِجراء): بعضیها بهغلط مُجریّه میگویند و مینویسند.
مُلحَقات (جمعِ مُلحَق/ مُلحَقه، بر وزنِ مُفعَل/ مُفعَله، اسمِمفعولِ اِلحاق، از ریشۀ «لحق»): بعضیها بهغلط مُلحَقّات میگویند و مینویسند.
@gozinguye
واژههای مشددِ بسیاری در فارسی به کار میروند و اکثرشان هم عربیتبارند:
امنیّت، اولویّت، اهمّیّت، بنّا، تسلّی، تهیّه، جلّاد، عُمّال، متعدّد، مشتقّات، نقّاش، ... .
اما معدودی واژه هم داریم که تشدید ندارند و بعضیها آنها را مشدد میپندارند:
ادعیه (بر وزنِ اَفعِله): بعضیها بهغلط ادعیّه میگویند و مینویسند.
ادویه (بر وزنِ اَفعِله): بعضیها بهغلط ادویّه میگویند و مینویسند.
تسلیت (بر وزنِ تَفعِلَت): بعضیها بهغلط تسلیّت میگویند و مینویسند.
حراج (بر وزنِ فَعال): بعضیها حَرّاج تلفظ میکنند.
خناق (بر وزنِ فُعال): در فارسی خُنّاق یا حُنّاق تلفظ میشود. یکی از کارکردهای وزنِ فُعال در عربی دلالت بر بیماری یا عارضه است: خُناق، دُوار، زُکام، صُداع، کُزاز.
شفقت (بر وزنِ فَعَلَت): در فارسی معمولاً شَفِقّت تلفظ میشود.
علیحِده (به معنیِ جداگانه): بعضیها علیحَدّه تلفظ میکنند و ظاهراً جزءِ دومش را به «حد» (از ریشۀ «حدد») ربط میدهند.
در عربی «حِدة» (از ریشۀ «وحد») به معنیِ تنهایی و انفراد و همریشه با واحد، وحدت، وحید، و توحید است.
بنابراین «علیحده» ربطی به حد و حدود ندارد.
قُضات (جمعِ قاضی، بر وزنِ فُعَلَة، در اصل: قُضَیَة ← قُضاة): بعضیها بهغلط قُضّات میگویند و مینویسند. نامِ عینالقضات را هم بهغلط مشدد تلفظ میکنند.
مُجریه (مؤنثِ مُجری، بر وزنِ مُفعِل، اسمِفاعلِ اِجراء): بعضیها بهغلط مُجریّه میگویند و مینویسند.
مُلحَقات (جمعِ مُلحَق/ مُلحَقه، بر وزنِ مُفعَل/ مُفعَله، اسمِمفعولِ اِلحاق، از ریشۀ «لحق»): بعضیها بهغلط مُلحَقّات میگویند و مینویسند.
@gozinguye
گزار یا گذار ؟
دوستان ارزشمندم
مدتها در فضاهای مجازی در کامنت های دوستان مشاهده می شود که واژه سپاسگزار و یا خدمتگزار را به صورت غلط به شکل "سپاسگذار" یا" خدمتگذار " می نویسند بخاطر کثرت این غلط املایی ونگارشی برخود لازم دانستم تا توضیحی در مورد دو پسوند "گذار" و" گزار" بیان نمایم تا تفاوتهای آن بر سرورانم آشکار باشد و این واژه ها در جای خود وبه شکل صحیح به کار رود.
از دوران دبستان و نوشتن املا مدتها گذشته اما گاه و بیگاه در تفاوت “گزار” و “گذار” دچار اشتباه میشویم. مثلاً در کلماتی مانند: قانون گذار، نماز گزار، خدمت گزار و مانند آنها. اصلی ترین روش برای شناخت تفاوت این ترکیبها ، توجه به شکل نوشتن فعلهای “گذاشتن” و “گزاردن” و معنی آنهاست.
در مورد مصدر گذاشتن: (گذار ریشه فعل گذاردن است و به معنی گذاشتن است)
معانی: قرار دادن، جای دادن، ترک کردن، عبور کردن، وضع کردن، اجازه دادن و موارد مشابه اینهاست.
مثال: کتاب را در قفسه گذاشتم. (قرار دادم)
-نظر پدرت چه بود؟ -پدرم راضی نبود، اما بالاخره گذاشت. (اجازه داد)
مرگ او اندوه بزرگی را در قلبم گذاشت. (معنای مجازی قرار گذاشتن)
دیگر کاربردها: واگذاردن، واگذار کردن: تسلیم کردن، به عهدهی کسی انداختن- جا گذاشتن، گرو گذاشتن- بنیانگذار: بنا کننده- سیاستگذار: وضع کردن سیاست -پایه گذار- سرمایه گذار- امانت گذار- بیمهگذار- قانون گذار- فرمان گذار- فروگذار و.....
در مورد مصدر گزاردن: (= گزاریدن)
معانی: انجام دادن و به جا آوردن، پرداختن (وام، مالیات و غیره)، بیان کردن، ترجمه کردن، تفسیر کردن، رسانیدن و تبلیغ کردن ( پیغام، پیغمبری و غیره)، بیان کردن، صرف و خرج کردن
کاربردها: گزارش، بیان کردن، اظهار کردن: سخن گزاردن، پاسخ گزاردن- نمازگزار: به جای آورندهی نماز- خدمتگزار: به جای آورندهی خدمت- سپاسگزار: به جای آورنده و ادا کنندهی تشکر- وام گزار: پرداخت کنندهی وام- پیام گزار: پیام آور- خواب گزار: تعبیر کنندهی خواب – حقگزار: ادا کنندهی حق- مصلحت گزار: خیر اندیش- گله گزار: گله کننده – باج گزار: باج دهنده
حین نوشتن چنین عباراتی مثلاً نمازگزار، با خودتان بگویید: نماز گذاشتن یا نماز گزاردن؟ نماز قرار دادن یا نماز به جا آوردن؟ مسلماً پاسخ درست را مییابید. خدمت گذاشتن یا گزاردن؟ و …
بالاخره چطور “گذار” و “گزار” را از هم جدا کنیم؟!
به طور کلی میتوان گفت:
هرگاه پسوند به معنی گذاشتن و قرار دادن باشد، با “ذ” مینویسیم.
هرگاه پسوند به معنی ادا کردن و بهجا آوردن باشد با “ز” مینویسیم.
معانی لغات برگرفته از فرهنگ معین.
گرد آورنده : دکترفاطمه لشکری
. کانال آموزش اصول شعر
@amoozesh101
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
دوستان ارزشمندم
مدتها در فضاهای مجازی در کامنت های دوستان مشاهده می شود که واژه سپاسگزار و یا خدمتگزار را به صورت غلط به شکل "سپاسگذار" یا" خدمتگذار " می نویسند بخاطر کثرت این غلط املایی ونگارشی برخود لازم دانستم تا توضیحی در مورد دو پسوند "گذار" و" گزار" بیان نمایم تا تفاوتهای آن بر سرورانم آشکار باشد و این واژه ها در جای خود وبه شکل صحیح به کار رود.
از دوران دبستان و نوشتن املا مدتها گذشته اما گاه و بیگاه در تفاوت “گزار” و “گذار” دچار اشتباه میشویم. مثلاً در کلماتی مانند: قانون گذار، نماز گزار، خدمت گزار و مانند آنها. اصلی ترین روش برای شناخت تفاوت این ترکیبها ، توجه به شکل نوشتن فعلهای “گذاشتن” و “گزاردن” و معنی آنهاست.
در مورد مصدر گذاشتن: (گذار ریشه فعل گذاردن است و به معنی گذاشتن است)
معانی: قرار دادن، جای دادن، ترک کردن، عبور کردن، وضع کردن، اجازه دادن و موارد مشابه اینهاست.
مثال: کتاب را در قفسه گذاشتم. (قرار دادم)
-نظر پدرت چه بود؟ -پدرم راضی نبود، اما بالاخره گذاشت. (اجازه داد)
مرگ او اندوه بزرگی را در قلبم گذاشت. (معنای مجازی قرار گذاشتن)
دیگر کاربردها: واگذاردن، واگذار کردن: تسلیم کردن، به عهدهی کسی انداختن- جا گذاشتن، گرو گذاشتن- بنیانگذار: بنا کننده- سیاستگذار: وضع کردن سیاست -پایه گذار- سرمایه گذار- امانت گذار- بیمهگذار- قانون گذار- فرمان گذار- فروگذار و.....
در مورد مصدر گزاردن: (= گزاریدن)
معانی: انجام دادن و به جا آوردن، پرداختن (وام، مالیات و غیره)، بیان کردن، ترجمه کردن، تفسیر کردن، رسانیدن و تبلیغ کردن ( پیغام، پیغمبری و غیره)، بیان کردن، صرف و خرج کردن
کاربردها: گزارش، بیان کردن، اظهار کردن: سخن گزاردن، پاسخ گزاردن- نمازگزار: به جای آورندهی نماز- خدمتگزار: به جای آورندهی خدمت- سپاسگزار: به جای آورنده و ادا کنندهی تشکر- وام گزار: پرداخت کنندهی وام- پیام گزار: پیام آور- خواب گزار: تعبیر کنندهی خواب – حقگزار: ادا کنندهی حق- مصلحت گزار: خیر اندیش- گله گزار: گله کننده – باج گزار: باج دهنده
حین نوشتن چنین عباراتی مثلاً نمازگزار، با خودتان بگویید: نماز گذاشتن یا نماز گزاردن؟ نماز قرار دادن یا نماز به جا آوردن؟ مسلماً پاسخ درست را مییابید. خدمت گذاشتن یا گزاردن؟ و …
بالاخره چطور “گذار” و “گزار” را از هم جدا کنیم؟!
به طور کلی میتوان گفت:
هرگاه پسوند به معنی گذاشتن و قرار دادن باشد، با “ذ” مینویسیم.
هرگاه پسوند به معنی ادا کردن و بهجا آوردن باشد با “ز” مینویسیم.
معانی لغات برگرفته از فرهنگ معین.
گرد آورنده : دکترفاطمه لشکری
. کانال آموزش اصول شعر
@amoozesh101
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
«نصفهشب» یا «نصفشب»؟
«نصف» و «نصفه» (همچنان که «نیم» و «نیمه») دو واژۀ همگون است؛ یعنی هر دو رسانندۀ یک معنی است و تقریباً میتوان بدون اینکه معنی تغییر کند، بهجای یکی، دیگری را گذاشت (قید «تقریباً» در اینجا برای این است که هیچ دو واژهای در زبان کاملاً هممعنی نیست و دو کلمه هرچند هممعنی بنمایند، بههرحال در جاهایی کاربردشان با هم فرق میکند).
«نصفهشب» یا «نصفشب» واژۀ مرکبی است که مانند دیگر واژههای مرکب، اجزایش بررویهم یک تکیه میگیرد و بهصورت یکپارچه تلفظ میشود. بنابراین، باید بهصورت نیمجدا (یعنی با نیمفاصله) نوشته شود. اما از بین این دو صورت، «نصفهشب» املای مناسبتری است و بهتر است این کلمه را در همهجا به همین شکل بنویسیم.
علت این توصیه این است که این واژه در فارسیِ امروز بهصورت nesfeshab تلفظ میشود و این تلفظ با املای «نصفهشب» سازگارتر است. درواقع، صورت املایی «نصفشب» که ساختارش با «نیمْشب» و «نیمْروز» برابری میکند، بهقیاس همین واژهها قاعدتاً «نصفْشب» (nesfshab) تلفظ میشود و نه «نصفِشب» (nesfeshab). ازاینرو، «نصفشب» با قاعدۀ همخوانیِ خط با تلفظ مغایر است.
ازسوی دیگر، مفهوم مقابلِ این کلمه بهصورت «نصفهروز» نوشته میشود و واژهنامهها، ازجمله فرهنگ بزرگ سخن، آن را ثبت کردهاند. درنتیجه، نوشتن «نصفشب» یکدستی نوشتاری این دو واژۀ متضاد را بر هم میزند.
همچنین «نصفه» به همین شکل و نه بهشکل «نصف»، در چند واژۀ مرکب دیگر به کار رفته و این خود نشانهای است در تأیید املای «نصفهشب»: «نصفهجان»، «نصفهعمر»، «نصفهنیمه»، «نصفهکاره».
نکتۀ دیگری که در اینجا گفتنش خالیازفایده نیست، تفاوت ظریفی است که بین «نصفهشب» (با نیمفاصله) و «نصف شب» (با فاصلۀ کامل) وجود دارد. «نصفهشب» نشاندهندۀ مقطع زمانی است و «نصف شب» نشاندهندۀ بازهٔ زمانی. در حالت نخست، «نصفهشب» کلمۀ مرکب است و یک تکیه میگیرد و در حالت دوم، «نصف شب» دو واژۀ مجزا است و هریک تکیهای جداگانه میگیرد:
«نصفهشب» از خواب پریدم.
«نصف شب» را بیدار بودم و نصف دیگرش را خوابیدم.
بهاینترتیب، اگر املای «نصفشب» را بپذیریم، ممکن است در نوشتار، بر اثر رعایتنکردنِ دقیق فاصلهگذاری، «نصفشب» (با نیمفاصله) با «نصف شب» (با فاصلۀ کامل) خلط شود؛ درصورتیکه اگر واژۀ یادشده را با املای «نصفهشب» بنویسیم، هیچگاه چنین اتفاقی نمیافتد.
- محمد یوسفیشیرازی
@virevirayesh
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
«نصف» و «نصفه» (همچنان که «نیم» و «نیمه») دو واژۀ همگون است؛ یعنی هر دو رسانندۀ یک معنی است و تقریباً میتوان بدون اینکه معنی تغییر کند، بهجای یکی، دیگری را گذاشت (قید «تقریباً» در اینجا برای این است که هیچ دو واژهای در زبان کاملاً هممعنی نیست و دو کلمه هرچند هممعنی بنمایند، بههرحال در جاهایی کاربردشان با هم فرق میکند).
«نصفهشب» یا «نصفشب» واژۀ مرکبی است که مانند دیگر واژههای مرکب، اجزایش بررویهم یک تکیه میگیرد و بهصورت یکپارچه تلفظ میشود. بنابراین، باید بهصورت نیمجدا (یعنی با نیمفاصله) نوشته شود. اما از بین این دو صورت، «نصفهشب» املای مناسبتری است و بهتر است این کلمه را در همهجا به همین شکل بنویسیم.
علت این توصیه این است که این واژه در فارسیِ امروز بهصورت nesfeshab تلفظ میشود و این تلفظ با املای «نصفهشب» سازگارتر است. درواقع، صورت املایی «نصفشب» که ساختارش با «نیمْشب» و «نیمْروز» برابری میکند، بهقیاس همین واژهها قاعدتاً «نصفْشب» (nesfshab) تلفظ میشود و نه «نصفِشب» (nesfeshab). ازاینرو، «نصفشب» با قاعدۀ همخوانیِ خط با تلفظ مغایر است.
ازسوی دیگر، مفهوم مقابلِ این کلمه بهصورت «نصفهروز» نوشته میشود و واژهنامهها، ازجمله فرهنگ بزرگ سخن، آن را ثبت کردهاند. درنتیجه، نوشتن «نصفشب» یکدستی نوشتاری این دو واژۀ متضاد را بر هم میزند.
همچنین «نصفه» به همین شکل و نه بهشکل «نصف»، در چند واژۀ مرکب دیگر به کار رفته و این خود نشانهای است در تأیید املای «نصفهشب»: «نصفهجان»، «نصفهعمر»، «نصفهنیمه»، «نصفهکاره».
نکتۀ دیگری که در اینجا گفتنش خالیازفایده نیست، تفاوت ظریفی است که بین «نصفهشب» (با نیمفاصله) و «نصف شب» (با فاصلۀ کامل) وجود دارد. «نصفهشب» نشاندهندۀ مقطع زمانی است و «نصف شب» نشاندهندۀ بازهٔ زمانی. در حالت نخست، «نصفهشب» کلمۀ مرکب است و یک تکیه میگیرد و در حالت دوم، «نصف شب» دو واژۀ مجزا است و هریک تکیهای جداگانه میگیرد:
«نصفهشب» از خواب پریدم.
«نصف شب» را بیدار بودم و نصف دیگرش را خوابیدم.
بهاینترتیب، اگر املای «نصفشب» را بپذیریم، ممکن است در نوشتار، بر اثر رعایتنکردنِ دقیق فاصلهگذاری، «نصفشب» (با نیمفاصله) با «نصف شب» (با فاصلۀ کامل) خلط شود؛ درصورتیکه اگر واژۀ یادشده را با املای «نصفهشب» بنویسیم، هیچگاه چنین اتفاقی نمیافتد.
- محمد یوسفیشیرازی
@virevirayesh
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan