Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
علوم و فنون دوازدهم
درس اول
تاریخ ادبیات قرن ۱۲ و ۱۳(دوره مشروطه)
قسمت اول
فیلم تدریس با نرم افزار پاور پوینت
تهیه و تنظیم : خانم فریبا اصغری، منطقه ۹ تهران
گروه ادبیات ایران
@makhzanesoalatedoroseadabi
درس اول
تاریخ ادبیات قرن ۱۲ و ۱۳(دوره مشروطه)
قسمت اول
فیلم تدریس با نرم افزار پاور پوینت
تهیه و تنظیم : خانم فریبا اصغری، منطقه ۹ تهران
گروه ادبیات ایران
@makhzanesoalatedoroseadabi
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
علوم و فنون دوازدهم
درس اول
تاریخ ادبیات قرن ۱۲ و ۱۳(دوره مشروطه)
قسمت دوم
فیلم تدریس با نرم افزار پاور پوینت
تهیه و تنظیم : خانم فریبا اصغری، منطقه ۹ تهران
گروه ادبیات ایران
@makhzanesoalatedoroseadabi
درس اول
تاریخ ادبیات قرن ۱۲ و ۱۳(دوره مشروطه)
قسمت دوم
فیلم تدریس با نرم افزار پاور پوینت
تهیه و تنظیم : خانم فریبا اصغری، منطقه ۹ تهران
گروه ادبیات ایران
@makhzanesoalatedoroseadabi
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
جلسه اول
خوش آمدگویی و توضیح سه قلمرو زبانی و ادبی و فکری
مدرس : حسین ملاصادقی ؛ ارشد ادبیات ؛ مدرس زبان فارسی و نگارش هنرستان های تهران
برای سه پایه رشته های نظری و فنی - حرفه ای و کار و دانش
تهیه شده با نرم افزار " کمتازیا"
@ferdosesokhan
خوش آمدگویی و توضیح سه قلمرو زبانی و ادبی و فکری
مدرس : حسین ملاصادقی ؛ ارشد ادبیات ؛ مدرس زبان فارسی و نگارش هنرستان های تهران
برای سه پایه رشته های نظری و فنی - حرفه ای و کار و دانش
تهیه شده با نرم افزار " کمتازیا"
@ferdosesokhan
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
جلسه دوم
قلمرو زبانی ؛ توضیح ۱۵ آرایه ی پرکابرد در شعر و نثر فارسی
مدرس : حسین ملاصادقی ؛ ارشد ادبیات ؛ مدرس زبان فارسی و نگارش هنرستان های تهران
برای سه پایه رشته های نظری و فنی - حرفه ای و کار و دانش
تهیه شده با نرم افزار " کمتازیا"
@ferdosesokhan
قلمرو زبانی ؛ توضیح ۱۵ آرایه ی پرکابرد در شعر و نثر فارسی
مدرس : حسین ملاصادقی ؛ ارشد ادبیات ؛ مدرس زبان فارسی و نگارش هنرستان های تهران
برای سه پایه رشته های نظری و فنی - حرفه ای و کار و دانش
تهیه شده با نرم افزار " کمتازیا"
@ferdosesokhan
اژدها در شاهنامه
اژدها که صورت دیگر و صدالبته مهیب تر و خیال انگیزی از مار دارد ، موجودی است اهریمنی؛
همین، سبب شده است تا فردوسی گاه در شاهنامه، شاهان بدکردار و بد ذات و دیوان و نیروهای اهریمنی را اژدها بنامد.
ضحاک (( معرب اژدی دهاک : یا همان اژدها )) مظهری است از اهریمن ، چرا که شیطان با مار رابطه ی دیرینه ای دارند .
شیطان ( اهریمن ) با همدستی مار ، در بهشت ، انسان را فریفت تا از میوه ممنوعه بخورد .
در اینجا نیز ، بر اثر بوسه ی ابلیس دو مار بر کتف ضحاک می روید .
ضحاک که خود بد ذاتی اهریمنی است.
بارها با لفظ اژدها از او نام برده می شود.
در آن محضر اژدها ناگزیر
گواهی نبشتند برنا و پیر
استعاره از افراسیاب:
ز تنگی چو خواهی که یابی رها،
وز این نامور ترک نر اژدها
برای پلاشان نورانی:
سبک، بیژن گیو بر پای جست
میان، کشتن اژدها را، بست
فردوسی نه تنها از بدکاران و نیروهای اهریمنی با لفظ استعاره یاد می کند، بلکه آن گاه که می خواهد قدرت، جسارت و خشونت پهلوانی ایرانی را به تصویر بکشد، از این جانور که نماد قدرت مندی بست، بهره می گیرد.
مثلاً در بیت زیر اژدها استعاره از گیو است:
بدو گفت کاین اژدهای دژم
که مرغ از هوا اندر آرد به دم
منظور از اژدهای بیت زیر دیو سپید است:
که شاه جهان در دم اژدها ست
بر ایرانیان بر، چه مایه بلاست
اژدها در معنی اسب:
سپهبد عنان اژدها را سپرد
به خشم، از هوا روشنایی ببرد
اژدها استعاره از شیر:
نخستین، به شمشیر، شیر افکنیم
همان اژدهای دلیر افکنیم
اژدها در معنی آز و طمع :
بترسم که در چنگ این اژدها
روان باید از کالبدتان رها
اژدها استعاره از روزگار :
روزگاری که همه را در کام خود فرو می برد و هیچ کس، حتی پهلوانان قدرتمند و خردمندان تیزهوش را یارای رهایی از چنگال اش نیست:
از این بر شده تیز چنگ اژدها
به مردی و دانش که باید رها
اژدها استعاره از سلاح جنگی (خنجر):
سکندر چو دید آن تن پیل مست
یکی کوه زیر اژدهایی به دست
✳️ اژدها در عبارت های کنایی:
در دم اژدها بودن:
کنایه از در سختی افتادن، در خطر قرار گرفتن.
کنون جای سخنی و جای بلاست
که ایران کنون در دم اژدهاست
از اسطوره ها چنین بر می آید که همواره پیوندی ناگسستنی بین انسان و حیوانات وجود داشته است.
تحقیق در زمینه ی حیوانات ما را با این پیوند آشنا می کند و در سایه ی همین مطالعات است که به اندیشه های ساکنان گذشته ی این مرز و بوم آشنا می شویم و به این نتیجه می رسیم که بر خلاف اوستا و متون پهلوی که با صراحت بیان می کند یک جانور اهورایی است یا اهریمنی، در شاهنامه یک جانور با توجه به ویژگی های مختلف می تواند بیانگر دو یا چند مفهوم متفاوت باشد؛
به عبارت واضح تر هم می تواند مفهومی نیک را با خود همراه داشته باشد، هم در مفهومی منفی به کار رود.
اژدها نیز در شاه نامه چنین وضعی دارد؛
چنان که در ریشه یابی واژه ی اژدها بیان شد، اژدها از نظر لغوی بیانگر موجودی اهریمنی و در اندیشه ی ایرانی مظهر خوی شیطانی است؛
بر همین اساس فردوسی اغلب، پدیده های پلشتی چون دیو و آز و دشمنان زشت سیرتی چون افراسیاب و پلاشان توراتی را در این لفظ به کار می گیرد؛
ولی گاه نیز اژدها را به واسطه ی دلیری و جسارتش استعاره از پهلوانان قدرتمند در نظر می گیرد .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
اژدها که صورت دیگر و صدالبته مهیب تر و خیال انگیزی از مار دارد ، موجودی است اهریمنی؛
همین، سبب شده است تا فردوسی گاه در شاهنامه، شاهان بدکردار و بد ذات و دیوان و نیروهای اهریمنی را اژدها بنامد.
ضحاک (( معرب اژدی دهاک : یا همان اژدها )) مظهری است از اهریمن ، چرا که شیطان با مار رابطه ی دیرینه ای دارند .
شیطان ( اهریمن ) با همدستی مار ، در بهشت ، انسان را فریفت تا از میوه ممنوعه بخورد .
در اینجا نیز ، بر اثر بوسه ی ابلیس دو مار بر کتف ضحاک می روید .
ضحاک که خود بد ذاتی اهریمنی است.
بارها با لفظ اژدها از او نام برده می شود.
در آن محضر اژدها ناگزیر
گواهی نبشتند برنا و پیر
استعاره از افراسیاب:
ز تنگی چو خواهی که یابی رها،
وز این نامور ترک نر اژدها
برای پلاشان نورانی:
سبک، بیژن گیو بر پای جست
میان، کشتن اژدها را، بست
فردوسی نه تنها از بدکاران و نیروهای اهریمنی با لفظ استعاره یاد می کند، بلکه آن گاه که می خواهد قدرت، جسارت و خشونت پهلوانی ایرانی را به تصویر بکشد، از این جانور که نماد قدرت مندی بست، بهره می گیرد.
مثلاً در بیت زیر اژدها استعاره از گیو است:
بدو گفت کاین اژدهای دژم
که مرغ از هوا اندر آرد به دم
منظور از اژدهای بیت زیر دیو سپید است:
که شاه جهان در دم اژدها ست
بر ایرانیان بر، چه مایه بلاست
اژدها در معنی اسب:
سپهبد عنان اژدها را سپرد
به خشم، از هوا روشنایی ببرد
اژدها استعاره از شیر:
نخستین، به شمشیر، شیر افکنیم
همان اژدهای دلیر افکنیم
اژدها در معنی آز و طمع :
بترسم که در چنگ این اژدها
روان باید از کالبدتان رها
اژدها استعاره از روزگار :
روزگاری که همه را در کام خود فرو می برد و هیچ کس، حتی پهلوانان قدرتمند و خردمندان تیزهوش را یارای رهایی از چنگال اش نیست:
از این بر شده تیز چنگ اژدها
به مردی و دانش که باید رها
اژدها استعاره از سلاح جنگی (خنجر):
سکندر چو دید آن تن پیل مست
یکی کوه زیر اژدهایی به دست
✳️ اژدها در عبارت های کنایی:
در دم اژدها بودن:
کنایه از در سختی افتادن، در خطر قرار گرفتن.
کنون جای سخنی و جای بلاست
که ایران کنون در دم اژدهاست
از اسطوره ها چنین بر می آید که همواره پیوندی ناگسستنی بین انسان و حیوانات وجود داشته است.
تحقیق در زمینه ی حیوانات ما را با این پیوند آشنا می کند و در سایه ی همین مطالعات است که به اندیشه های ساکنان گذشته ی این مرز و بوم آشنا می شویم و به این نتیجه می رسیم که بر خلاف اوستا و متون پهلوی که با صراحت بیان می کند یک جانور اهورایی است یا اهریمنی، در شاهنامه یک جانور با توجه به ویژگی های مختلف می تواند بیانگر دو یا چند مفهوم متفاوت باشد؛
به عبارت واضح تر هم می تواند مفهومی نیک را با خود همراه داشته باشد، هم در مفهومی منفی به کار رود.
اژدها نیز در شاه نامه چنین وضعی دارد؛
چنان که در ریشه یابی واژه ی اژدها بیان شد، اژدها از نظر لغوی بیانگر موجودی اهریمنی و در اندیشه ی ایرانی مظهر خوی شیطانی است؛
بر همین اساس فردوسی اغلب، پدیده های پلشتی چون دیو و آز و دشمنان زشت سیرتی چون افراسیاب و پلاشان توراتی را در این لفظ به کار می گیرد؛
ولی گاه نیز اژدها را به واسطه ی دلیری و جسارتش استعاره از پهلوانان قدرتمند در نظر می گیرد .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
ضمیر: جانشین اسم یا جانشین گروه اسمی؟
در تعریف «ضمیر» غالباً عنوان میشود که ضمیر «واژهای [است] که به جای اسم به کار میرود و از تکرار آن جلوگیری میکند، مانند ”او“ در این جمله: علی را دیدم و با او صحبت کردم» (فرهنگ بزرگ سخن، ذیل «ضمیر»). از سوی دیگر، در کتابهای درسی این اصطلاح را چنین تعریف کردهاند: «کلمههای مانند: ”من، او، شما، م، تان و ...“ که به جای اسم مینشیند ضمیر نام دارند» (فارسی پایه هفتم، ۱۳۹۴: ۱۰۴). و نهایتاً در برخی از کتابهای دستور نیز تعریف این اصطلاح از این قرار است: «واژهای که جانشین اسم میشود و با آوردن آن دیگر خود اسم را نمیآوریم ضمیر نامیده میشود.» (انوری و احمدی، ۱۳۹۰: ۹)
اما باید توجه کرد چنین تعریفی که ضمیر را «جانشین اسم» معرفی میکند نارساست (غلامعلیزاده، ۱۳۷۴: ۴۱)، بلکه تصور نادرستی از ضمیر است (Payne 2011: 122). نارسایی و نادرستی چنین تعریفی را میتوان با مثالی ساده برملا کرد:
▪️ آن مرد جوان بازیگر است.
اگر ضمیر «جانشین اسم» باشد، لذا باید بتوان ضمیر «او» را با اسم «مرد» جایگزین کرد:
▪️ * آن او جوان بازیگر است.
اما این جمله غیردستوری است (در زبانشناسی در ابتدای جملات و عبارات غیردستوری علامت ستاره (*) میگذارند).
چنانکه ملاحظه میکنید، این طور نیست که ضمیر لزوماً «جانشین اسم» باشد. بلکه، تعریف درستتر و دقیقتر این است که ضمیر «جانشین گروه اسمی» است، اگرچه ممکن است گروه اسمی گاهی (و البته گاهی، نه همیشه) فقط از یک اسم تشکیل شده باشد. عبارت «آن مرد جوان» در مثال بالا یک گروه را تشکیل میدهد: (گروه اسمی)، چون توالی این واژهها در آن جمله به اتفاق هم یک نقش نحوی را ایفا میکند: (نقش «نهاد»). از این رو، ضمیر «او» را میتوان به جای این گروه اسمی به کار برد:
▪️ او بازیگر است.
اما چنانکه گفتیم، گروه اسمی گاهی ممکن است فقط از یک اسم تشکیل شده باشد. در این صورت، آن اسم به تنهایی یک گروه اسمی را تشکیل میدهد:
▪️ معلم آمد.
▪️ او آمد.
حتی معادل انگلیسی ضمیر (یعنی pronoun) نیز فریبنده است. noun یعنی اسم و پیشوند pro یعنی جایگزین و لذا pronoun به طور ضمنی یعنی «جایگزین اسم». اما چنانکه نشان دادیم، ضمیر جانشین گروه اسمی است. از همین رو است که برخی از زبانشناسان بیشتر اصطلاح دقیقتر pro-NP را میپسندند (Tallerman 2014: 171). گفتنی است که NP صورت کوتاه Noun Phrase (گروه اسمی) است.
📝 یادداشتها:
📚 اکبریشلدره، فریدون. و دیگران (۱۳۹۴). فارسی. پایه هفتم دوره اول متوسطه. تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران.
📚 انوری، حسن. (سرویراستار). (۱۳۸۱). فرهنگ بزرگ سخن. (۸ جلد). تهران: سخن.
📚 انوری، حسن. و احمدی گیوی، حسن. (۱۳۹۰). دستور زبان فارسی ۲. ویرایش ۴م. تهران: فاطمی.
📚 غلامعلیزاده، خسرو. (۱۳۷۴). ساخت زبان فارسی. تهران: احیای کتاب.
📚 Payne, Thomas. E. (2011). Understanding English Grammar. UK: Cambridge.
📚Tallerman, Maggie. (2014). Understanding Syntax. 4th edition. UK: Routledge.
- حسین حسنزاده:
@zabanvarzi
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
در تعریف «ضمیر» غالباً عنوان میشود که ضمیر «واژهای [است] که به جای اسم به کار میرود و از تکرار آن جلوگیری میکند، مانند ”او“ در این جمله: علی را دیدم و با او صحبت کردم» (فرهنگ بزرگ سخن، ذیل «ضمیر»). از سوی دیگر، در کتابهای درسی این اصطلاح را چنین تعریف کردهاند: «کلمههای مانند: ”من، او، شما، م، تان و ...“ که به جای اسم مینشیند ضمیر نام دارند» (فارسی پایه هفتم، ۱۳۹۴: ۱۰۴). و نهایتاً در برخی از کتابهای دستور نیز تعریف این اصطلاح از این قرار است: «واژهای که جانشین اسم میشود و با آوردن آن دیگر خود اسم را نمیآوریم ضمیر نامیده میشود.» (انوری و احمدی، ۱۳۹۰: ۹)
اما باید توجه کرد چنین تعریفی که ضمیر را «جانشین اسم» معرفی میکند نارساست (غلامعلیزاده، ۱۳۷۴: ۴۱)، بلکه تصور نادرستی از ضمیر است (Payne 2011: 122). نارسایی و نادرستی چنین تعریفی را میتوان با مثالی ساده برملا کرد:
▪️ آن مرد جوان بازیگر است.
اگر ضمیر «جانشین اسم» باشد، لذا باید بتوان ضمیر «او» را با اسم «مرد» جایگزین کرد:
▪️ * آن او جوان بازیگر است.
اما این جمله غیردستوری است (در زبانشناسی در ابتدای جملات و عبارات غیردستوری علامت ستاره (*) میگذارند).
چنانکه ملاحظه میکنید، این طور نیست که ضمیر لزوماً «جانشین اسم» باشد. بلکه، تعریف درستتر و دقیقتر این است که ضمیر «جانشین گروه اسمی» است، اگرچه ممکن است گروه اسمی گاهی (و البته گاهی، نه همیشه) فقط از یک اسم تشکیل شده باشد. عبارت «آن مرد جوان» در مثال بالا یک گروه را تشکیل میدهد: (گروه اسمی)، چون توالی این واژهها در آن جمله به اتفاق هم یک نقش نحوی را ایفا میکند: (نقش «نهاد»). از این رو، ضمیر «او» را میتوان به جای این گروه اسمی به کار برد:
▪️ او بازیگر است.
اما چنانکه گفتیم، گروه اسمی گاهی ممکن است فقط از یک اسم تشکیل شده باشد. در این صورت، آن اسم به تنهایی یک گروه اسمی را تشکیل میدهد:
▪️ معلم آمد.
▪️ او آمد.
حتی معادل انگلیسی ضمیر (یعنی pronoun) نیز فریبنده است. noun یعنی اسم و پیشوند pro یعنی جایگزین و لذا pronoun به طور ضمنی یعنی «جایگزین اسم». اما چنانکه نشان دادیم، ضمیر جانشین گروه اسمی است. از همین رو است که برخی از زبانشناسان بیشتر اصطلاح دقیقتر pro-NP را میپسندند (Tallerman 2014: 171). گفتنی است که NP صورت کوتاه Noun Phrase (گروه اسمی) است.
📝 یادداشتها:
📚 اکبریشلدره، فریدون. و دیگران (۱۳۹۴). فارسی. پایه هفتم دوره اول متوسطه. تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران.
📚 انوری، حسن. (سرویراستار). (۱۳۸۱). فرهنگ بزرگ سخن. (۸ جلد). تهران: سخن.
📚 انوری، حسن. و احمدی گیوی، حسن. (۱۳۹۰). دستور زبان فارسی ۲. ویرایش ۴م. تهران: فاطمی.
📚 غلامعلیزاده، خسرو. (۱۳۷۴). ساخت زبان فارسی. تهران: احیای کتاب.
📚 Payne, Thomas. E. (2011). Understanding English Grammar. UK: Cambridge.
📚Tallerman, Maggie. (2014). Understanding Syntax. 4th edition. UK: Routledge.
- حسین حسنزاده:
@zabanvarzi
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
جزء یا جزو
«جزو» صورت تحولیافتهای است از «جزء» عربی که در زبان فارسی بیشوکم رواج یافته است. بعضی صاحبنظران «جزو» را به این دلیل که در عربی نیامده و حاصل دخلوتصرفهای فارسیزبانان در وامواژههای عربی است، نادرست دانستهاند (خیامپور، ۱۳۲۷: ۲۹). کسانی نیز بین «جزء» و «جزو» فرق گذاشته و تمایزهایی معنایی میان این دو قائل شدهاند. بنا بر دیدگاه این دسته، «جزء» در مقابل «کل» قرار میگیرد و به معنی «خُرد» و «اندک» است؛ در صورتی که «جزو» معنی «ضمیمه» و «اضافهشده» میدهد (کار، ۱۳۳۴: ۱۳۸ تا ۱۳۹). فریدونِ کار ضمن اشاره به این نکته، مثالهای زیر را در تأیید مدعایش ذکر میکند:
محسن کارمند جزء ادارۀ برق است. (درست)
فرخ جزو دستۀ پارتیزانی جنوب است. (درست)
حصبه جزء بیماریهای واگیردار است. (غلط)
من جزء ارتش شوروی بودم. (غلط)
فارغ از اینکه این مثالها چهقدر تفاوت معنایی «جزء» و «جزو» را نشان میدهد، شایانتوجه است که در فرهنگلغتهای موجودِ شناختهشده، بین این دو کلمه فرقی نگذاشته و آنها را دو صورت املایی از یک واژه قلمداد کردهاند؛ به این گونه که اکثر آنها تعریفِ «جزو» را به مدخل «جزء» حواله کرده و به این شکل، تلویحاً «جزء» را صورت اصیل یا پُربسامدتر دانستهاند. این موضوع در فرهنگ فارسی عمید و فرهنگ بزرگ سخن مشاهده میشود.
در فرهنگ فارسی (معین، ۱۳۷۱) زیرِ هر دو مدخلِ «جزء» و «جزو»، ارجاعی به دیگری آمده؛ اما تعریفِ اصلی این کلمه در زیر مدخل «جزء» به دست داده شده است: «بخشی از چیزی، پارهای از شیء، مقابلِ کل.» لغتنامۀ دهخدا نیز «جزو» را برابر «جزء» معنی کرده و به تفاوت معنایی خاصی انگشت ننهاده است (دهخدا، ۱۳۷۷).
در فرهنگ بزرگ سخن (انوری، ۱۳۸۲) این معنیها برای «جزء» آمده است:
بخش، عضو یا مقداری از یک کل یا یک مجموعه: «جزئی از کتاب را خواندم.» «او را که جزء تبعیدشدگان به قزوین بود، ملاقات نمودم.» دارای مرتبهای نسبتاً پایین و کماهمیت در یک ردۀ شغلی: «کارمند جزء». «مستخدمینِ جزءْ بیاعتنایی نشان میدادند.» هر قسمت از سی قسمت قرآن: «دو جزء دیگر بخوانم، قرآن را ختم کردهام.»
با این توضیحات، پیداست که از نظر معنایی بین «جزء» و «جزو» تفاوتی وجود ندارد. این نکته نهتنها در فرهنگلغتها، بلکه در تعدادی از منابع درستنویسی آمده است (نک: نجفی، ۱۳۷۱: ۱۳۴؛ عالیعباسآباد، ۱۳۸۵: ۱۰۱). درواقع، ایندسته از منابع، «جزء» و «جزو» را در زمرۀ واژههای همگون قرار دادهاند؛ واژههایی که میتوان به جای هم به کار برد.
در متونِ معیار، بنویسیم «جزء» یا «جزو»؟
اگر بنا باشد در نوشتۀ معیار، یکی از این دو را برگزینیم، کدام را انتخاب کنیم و چرا؟ به نظر میرسد بهکاربردن «جزء» طبیعیتر و صحیحتر از «جزو» باشد. علت این امر، دو چیز است:
اول اینکه: چنین مینماید که تلفظ «جزء» /?joz/ در گفتار فارسیزبانان به نسبتِ «جزو» /jozv/ پُربسامدتر است.
ثانیاً: چنانکه پیش از این نیز بهخوبی معلوم شد، «جزء» املای اصلی کلمه است که در بیشترِ واژههایی که با آن ساخته شده، به همین صورت مانده است. به سخن دیگر، املای «جزء» فقط در واژهٔ «جزوه» است که تغییر کرده؛ در صورتی که در جاهای دیگر، مثل «جزئی» و «جزئیات» و «جزئاً» به شکل اصلیاش حفظ شده است. ازاینرو نوشتنِ «جزء» به این شکل، همخانوادگی این واژهها را بهتر و سرراستتر نشان میدهد.
کتابنامه:
انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، چ ۲، ج ۳، تهران: سخن.
خیامپور، عبدالرسول، ۱۳۲۷، «غلط مشهور [۳]»، دانشکدۀ ادبیات و علومانسانی تبریز، ش ۳، خرداد ۱۳۲۷، ص ۲۸ تا ۳۵.
دهخدا، علیاکبر، ۱۳۷۷، لغتنامه، ویرایش ۲، چ ۲، ج ۵، تهران: مؤسسۀ انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
عالیعباسآباد، یوسف، ۱۳۸۵، فرهنگ درستنویسی سخن، چ ۱، تهران: سخن.
کار، فریدون، ۱۳۳۴، غلط ننویسیم؛ شامل بحث در لغات از جهت صحت تحریر و تلفظ، چ ۲، تهران: شرق.
معین، محمد، ۱۳۷۱، فرهنگ فارسی، چ ۸، ج ۱، تهران: امیرکبیر.
نجفی، ابوالحسن، ۱۳۷۱، غلط ننویسیم: فرهنگ دشواریهای زبان فارسی، ویرایش ۲، چ ۱، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
- افسانه رحیمیان (ویراستار)
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
«جزو» صورت تحولیافتهای است از «جزء» عربی که در زبان فارسی بیشوکم رواج یافته است. بعضی صاحبنظران «جزو» را به این دلیل که در عربی نیامده و حاصل دخلوتصرفهای فارسیزبانان در وامواژههای عربی است، نادرست دانستهاند (خیامپور، ۱۳۲۷: ۲۹). کسانی نیز بین «جزء» و «جزو» فرق گذاشته و تمایزهایی معنایی میان این دو قائل شدهاند. بنا بر دیدگاه این دسته، «جزء» در مقابل «کل» قرار میگیرد و به معنی «خُرد» و «اندک» است؛ در صورتی که «جزو» معنی «ضمیمه» و «اضافهشده» میدهد (کار، ۱۳۳۴: ۱۳۸ تا ۱۳۹). فریدونِ کار ضمن اشاره به این نکته، مثالهای زیر را در تأیید مدعایش ذکر میکند:
محسن کارمند جزء ادارۀ برق است. (درست)
فرخ جزو دستۀ پارتیزانی جنوب است. (درست)
حصبه جزء بیماریهای واگیردار است. (غلط)
من جزء ارتش شوروی بودم. (غلط)
فارغ از اینکه این مثالها چهقدر تفاوت معنایی «جزء» و «جزو» را نشان میدهد، شایانتوجه است که در فرهنگلغتهای موجودِ شناختهشده، بین این دو کلمه فرقی نگذاشته و آنها را دو صورت املایی از یک واژه قلمداد کردهاند؛ به این گونه که اکثر آنها تعریفِ «جزو» را به مدخل «جزء» حواله کرده و به این شکل، تلویحاً «جزء» را صورت اصیل یا پُربسامدتر دانستهاند. این موضوع در فرهنگ فارسی عمید و فرهنگ بزرگ سخن مشاهده میشود.
در فرهنگ فارسی (معین، ۱۳۷۱) زیرِ هر دو مدخلِ «جزء» و «جزو»، ارجاعی به دیگری آمده؛ اما تعریفِ اصلی این کلمه در زیر مدخل «جزء» به دست داده شده است: «بخشی از چیزی، پارهای از شیء، مقابلِ کل.» لغتنامۀ دهخدا نیز «جزو» را برابر «جزء» معنی کرده و به تفاوت معنایی خاصی انگشت ننهاده است (دهخدا، ۱۳۷۷).
در فرهنگ بزرگ سخن (انوری، ۱۳۸۲) این معنیها برای «جزء» آمده است:
بخش، عضو یا مقداری از یک کل یا یک مجموعه: «جزئی از کتاب را خواندم.» «او را که جزء تبعیدشدگان به قزوین بود، ملاقات نمودم.» دارای مرتبهای نسبتاً پایین و کماهمیت در یک ردۀ شغلی: «کارمند جزء». «مستخدمینِ جزءْ بیاعتنایی نشان میدادند.» هر قسمت از سی قسمت قرآن: «دو جزء دیگر بخوانم، قرآن را ختم کردهام.»
با این توضیحات، پیداست که از نظر معنایی بین «جزء» و «جزو» تفاوتی وجود ندارد. این نکته نهتنها در فرهنگلغتها، بلکه در تعدادی از منابع درستنویسی آمده است (نک: نجفی، ۱۳۷۱: ۱۳۴؛ عالیعباسآباد، ۱۳۸۵: ۱۰۱). درواقع، ایندسته از منابع، «جزء» و «جزو» را در زمرۀ واژههای همگون قرار دادهاند؛ واژههایی که میتوان به جای هم به کار برد.
در متونِ معیار، بنویسیم «جزء» یا «جزو»؟
اگر بنا باشد در نوشتۀ معیار، یکی از این دو را برگزینیم، کدام را انتخاب کنیم و چرا؟ به نظر میرسد بهکاربردن «جزء» طبیعیتر و صحیحتر از «جزو» باشد. علت این امر، دو چیز است:
اول اینکه: چنین مینماید که تلفظ «جزء» /?joz/ در گفتار فارسیزبانان به نسبتِ «جزو» /jozv/ پُربسامدتر است.
ثانیاً: چنانکه پیش از این نیز بهخوبی معلوم شد، «جزء» املای اصلی کلمه است که در بیشترِ واژههایی که با آن ساخته شده، به همین صورت مانده است. به سخن دیگر، املای «جزء» فقط در واژهٔ «جزوه» است که تغییر کرده؛ در صورتی که در جاهای دیگر، مثل «جزئی» و «جزئیات» و «جزئاً» به شکل اصلیاش حفظ شده است. ازاینرو نوشتنِ «جزء» به این شکل، همخانوادگی این واژهها را بهتر و سرراستتر نشان میدهد.
کتابنامه:
انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، چ ۲، ج ۳، تهران: سخن.
خیامپور، عبدالرسول، ۱۳۲۷، «غلط مشهور [۳]»، دانشکدۀ ادبیات و علومانسانی تبریز، ش ۳، خرداد ۱۳۲۷، ص ۲۸ تا ۳۵.
دهخدا، علیاکبر، ۱۳۷۷، لغتنامه، ویرایش ۲، چ ۲، ج ۵، تهران: مؤسسۀ انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
عالیعباسآباد، یوسف، ۱۳۸۵، فرهنگ درستنویسی سخن، چ ۱، تهران: سخن.
کار، فریدون، ۱۳۳۴، غلط ننویسیم؛ شامل بحث در لغات از جهت صحت تحریر و تلفظ، چ ۲، تهران: شرق.
معین، محمد، ۱۳۷۱، فرهنگ فارسی، چ ۸، ج ۱، تهران: امیرکبیر.
نجفی، ابوالحسن، ۱۳۷۱، غلط ننویسیم: فرهنگ دشواریهای زبان فارسی، ویرایش ۲، چ ۱، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
- افسانه رحیمیان (ویراستار)
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
واحدهای شمارشی" ممیز" ها
۱- «اصله» برای درخت: پنج اصله درخت
۲- «باب» برای خانه و دکان و کاروانسرا و ... دو باب خانه، پنج باب مغازه
۳- «برگ» برای کاغذ جلد نشده: پنج برگ کاغذ
۴- «بند» برای کاغذ که شامل 500 برگ در ابعاد معین است: سه بند کاغذ
۵- «پرده» برای تابلو نقاشی: سه پرده تابلو نفیس استاد فرشچیان
۶- «تخته» برای فرش و پتو و جز آن: دو تخته فرش، سه تخته پتو
۷- «تن» برای انسان (به جای نفر): ده تن سرباز
۸- «توپ» برای پارچه: سه توپ فاستونی
۹- «جام» برای قطعات شیشه ساختمانی و آینه های بزرگ: دو جام شیشه
۱۰- «جلد» برای کتاب و دفتر: دو جلد کتاب
۱۱- «جفت» برای کفش و جوراب و جز آن ها: دو جفت کفش، دو جفت جوراب
۱۲- «حلقه» برای چاه و قنات و فیلم و نوار و لوح فشرده: سه حلقه چاه، چهارفیلم
۱۳- «دانه» برای برخی اشیاء: دو دانه سیب، 5 دانه آب نبات
۱۴- «دست» برای شش عدد ظرف و قاشق و غیره و همچنین لباس: یک دست قاشق
۱۵- «دستگاه» برای اتومبیل و رادیو و تلویزیون و موتور و جز آن: دو دستگاه اتومبیل
۱۶- «دو جین» برای هر دسته یا بسته دوازده تایی: یک دو جین جوراب
۱۷- «دهنه» برای دکان: یک دهنه دکان نانوایی
۱۸- «رأس» برای گاو و گوسفند و بز و امثال آن ها: سه رأس گاو
۱۹- «رشته» برای گردن بند و دست بند، نیز برای قنات : دو رشته قنات، سه رشته گردن بند
۲۰- «زنجیر» برای فیل: دو زنجیر فیل
۲۱- «سر» برای انسان (به جای نفر در عائله): پنج سر عائله
۲۲- «سنگ» برای آب آبیاری و آسیا: سه سنگ آب
۲۳- «شاخه» برای سیم و لوستر و تیر آهن و جز آن: سه شاخه سیم، دو شاخه لوستر
۲۴- «شعله» برای وسایل روشنایی مانند چراغ و شمع: دو شعله چراغ
۲۵- «طاقه» برای شال و پتو و پارچه: دو طاقه شال، چهار طاقه پتو
۲۶- «عدد» برای برخی اشیا : 4 عدد بستنی
۲۷- «عراده» برای توپ: سه عراده توپ
۲۸- «فروند» برای کشتی و هواپیما و بالگرد: سه فروند هواپیما
۲۹- «فقره» برای نامه، سند، چک و مانند آن ها: سه فقره نامه
۳۰- «قالب» برای قطعات بریده شده و جدا از هم: دو قالب کره، چهار قالب صابون
۳۱- «قبضه» برای اسلحه سبک: دو قبضه برنو، یک قبضه شمشیر
۳۲- «قرص» برای نان: دو قرص نان
۳۳- «قطعه» برای زمین و باغ، همچنین برای فرش، عکس، جواهر،جوجه، مرغ، خروس، ماهی و اسکناس،: دو قطعه زمین ، چند قطعه فرش، سه قطعه عکس، دو قطعه اسکناس
۳۴- «قلاده» برای سگ و شیر و ... دو قلاده سگ
۳۵- «قواره» برای زمین و برای پارچه ای که برای یک دست لباس کافی است: سه قواره زمین، چهار قواره پارچه
۳۶- «مجلد» برای کتاب و دفتر: چهار مجلد کتاب
۳۷- «نخ» برای سیگار: سه نخ سیگار بهمن
۳۸- «نفر» برای انسان و شتر: سه نفر راهزن، ده نفر شتر
برخی واحدهای شمارش ویژه یک اسم است مانند «اصله» برای درخت، ولی برخی ممکن است به طور مشترک به کار رود، مانند عدد
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
۱- «اصله» برای درخت: پنج اصله درخت
۲- «باب» برای خانه و دکان و کاروانسرا و ... دو باب خانه، پنج باب مغازه
۳- «برگ» برای کاغذ جلد نشده: پنج برگ کاغذ
۴- «بند» برای کاغذ که شامل 500 برگ در ابعاد معین است: سه بند کاغذ
۵- «پرده» برای تابلو نقاشی: سه پرده تابلو نفیس استاد فرشچیان
۶- «تخته» برای فرش و پتو و جز آن: دو تخته فرش، سه تخته پتو
۷- «تن» برای انسان (به جای نفر): ده تن سرباز
۸- «توپ» برای پارچه: سه توپ فاستونی
۹- «جام» برای قطعات شیشه ساختمانی و آینه های بزرگ: دو جام شیشه
۱۰- «جلد» برای کتاب و دفتر: دو جلد کتاب
۱۱- «جفت» برای کفش و جوراب و جز آن ها: دو جفت کفش، دو جفت جوراب
۱۲- «حلقه» برای چاه و قنات و فیلم و نوار و لوح فشرده: سه حلقه چاه، چهارفیلم
۱۳- «دانه» برای برخی اشیاء: دو دانه سیب، 5 دانه آب نبات
۱۴- «دست» برای شش عدد ظرف و قاشق و غیره و همچنین لباس: یک دست قاشق
۱۵- «دستگاه» برای اتومبیل و رادیو و تلویزیون و موتور و جز آن: دو دستگاه اتومبیل
۱۶- «دو جین» برای هر دسته یا بسته دوازده تایی: یک دو جین جوراب
۱۷- «دهنه» برای دکان: یک دهنه دکان نانوایی
۱۸- «رأس» برای گاو و گوسفند و بز و امثال آن ها: سه رأس گاو
۱۹- «رشته» برای گردن بند و دست بند، نیز برای قنات : دو رشته قنات، سه رشته گردن بند
۲۰- «زنجیر» برای فیل: دو زنجیر فیل
۲۱- «سر» برای انسان (به جای نفر در عائله): پنج سر عائله
۲۲- «سنگ» برای آب آبیاری و آسیا: سه سنگ آب
۲۳- «شاخه» برای سیم و لوستر و تیر آهن و جز آن: سه شاخه سیم، دو شاخه لوستر
۲۴- «شعله» برای وسایل روشنایی مانند چراغ و شمع: دو شعله چراغ
۲۵- «طاقه» برای شال و پتو و پارچه: دو طاقه شال، چهار طاقه پتو
۲۶- «عدد» برای برخی اشیا : 4 عدد بستنی
۲۷- «عراده» برای توپ: سه عراده توپ
۲۸- «فروند» برای کشتی و هواپیما و بالگرد: سه فروند هواپیما
۲۹- «فقره» برای نامه، سند، چک و مانند آن ها: سه فقره نامه
۳۰- «قالب» برای قطعات بریده شده و جدا از هم: دو قالب کره، چهار قالب صابون
۳۱- «قبضه» برای اسلحه سبک: دو قبضه برنو، یک قبضه شمشیر
۳۲- «قرص» برای نان: دو قرص نان
۳۳- «قطعه» برای زمین و باغ، همچنین برای فرش، عکس، جواهر،جوجه، مرغ، خروس، ماهی و اسکناس،: دو قطعه زمین ، چند قطعه فرش، سه قطعه عکس، دو قطعه اسکناس
۳۴- «قلاده» برای سگ و شیر و ... دو قلاده سگ
۳۵- «قواره» برای زمین و برای پارچه ای که برای یک دست لباس کافی است: سه قواره زمین، چهار قواره پارچه
۳۶- «مجلد» برای کتاب و دفتر: چهار مجلد کتاب
۳۷- «نخ» برای سیگار: سه نخ سیگار بهمن
۳۸- «نفر» برای انسان و شتر: سه نفر راهزن، ده نفر شتر
برخی واحدهای شمارش ویژه یک اسم است مانند «اصله» برای درخت، ولی برخی ممکن است به طور مشترک به کار رود، مانند عدد
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Forwarded from مخزن سوالات زبان فارسی و نگارش و فنون ادبی
بیش از چهل نمونه سوالات عمومی و اختصاصی آزمون های استخدامی کشور در کانال زیر :
@makhzanesoalatedoroseadabi
@makhzanesoalatedoroseadabi
سی ویژگی کسانی که کتاب نمی خوانند
۱-خیلی راحت تحت تأثیر تبلیغات و Propaganda قرار می گیرند؛
۲-حرف های تکراری می زنند؛
۳-دایره ی واژگان آنها بسیار محدود است؛
۴-خود را نمی شناسند؛
۵-با هیجان و احساس زندگی می کنند؛
۶-بخش استدلالی ذهن آنها تقریباً تعطیل است؛
۷-استعداد پوپولیست شدن را پیدا می کنند؛
۸-قوای عقلی آنها پرورش نیافته است؛
۹-بر آنچه می گویند خیلی کنترل ندارند؛
۱۰-گوش کردن به دیگران را نمی آموزند؛
۱۱-مستعد پذیرش شایعات هستند؛
۱۲-اهمیت متفاوت بودن انسانها را کشف نمی کنند؛
۱۳-مغز، حالت سولفاته پیدا می کند؛
۱۴-غلظت یادگیری آنها به شدت کاهش می یابد؛
۱۵-فرصت فکر کردن در زندگی را از دست می دهند؛
۱۶-با واژه «انتقاد» بیگانه اند؛
۱۷-زمینه های تداوم اقتدارگرایی را فراهم می آورند؛
۱۸-حرف های نسنجیده زیاد می زنند؛
۱۹-منافع خود را به خوبی تشخیص نمی دهند؛
۲۰-با واژه «مشورت» ناآشنا هستند؛
۲۱-حکومت ها را خوشحال می کنند؛
۲۲-باعث می شوند که نظام حزبی در یک کشور شکل نگیرد؛
۲۳-زود عصبانی می شوند؛
۲۴-از حقوق شهروندی خود و دیگران ناآگاه هستند؛
۲۵-برای رشد فکری و شخصیتی، احساس نیاز نمی کنند؛
۲۶-در همه زمینه ها، اظهار نظر می کنند؛
۲۷-راحت بر دیگران القاب می گذارند؛
۲۸-تفاوت بین توهم و غیرتوهم را نمی دانند؛
۲۹-تعریفشان در خصوص زندگی، از غرایز انسانی فراتر نمی رود؛
۳۰-نمی دانند جهل چیست.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
۱-خیلی راحت تحت تأثیر تبلیغات و Propaganda قرار می گیرند؛
۲-حرف های تکراری می زنند؛
۳-دایره ی واژگان آنها بسیار محدود است؛
۴-خود را نمی شناسند؛
۵-با هیجان و احساس زندگی می کنند؛
۶-بخش استدلالی ذهن آنها تقریباً تعطیل است؛
۷-استعداد پوپولیست شدن را پیدا می کنند؛
۸-قوای عقلی آنها پرورش نیافته است؛
۹-بر آنچه می گویند خیلی کنترل ندارند؛
۱۰-گوش کردن به دیگران را نمی آموزند؛
۱۱-مستعد پذیرش شایعات هستند؛
۱۲-اهمیت متفاوت بودن انسانها را کشف نمی کنند؛
۱۳-مغز، حالت سولفاته پیدا می کند؛
۱۴-غلظت یادگیری آنها به شدت کاهش می یابد؛
۱۵-فرصت فکر کردن در زندگی را از دست می دهند؛
۱۶-با واژه «انتقاد» بیگانه اند؛
۱۷-زمینه های تداوم اقتدارگرایی را فراهم می آورند؛
۱۸-حرف های نسنجیده زیاد می زنند؛
۱۹-منافع خود را به خوبی تشخیص نمی دهند؛
۲۰-با واژه «مشورت» ناآشنا هستند؛
۲۱-حکومت ها را خوشحال می کنند؛
۲۲-باعث می شوند که نظام حزبی در یک کشور شکل نگیرد؛
۲۳-زود عصبانی می شوند؛
۲۴-از حقوق شهروندی خود و دیگران ناآگاه هستند؛
۲۵-برای رشد فکری و شخصیتی، احساس نیاز نمی کنند؛
۲۶-در همه زمینه ها، اظهار نظر می کنند؛
۲۷-راحت بر دیگران القاب می گذارند؛
۲۸-تفاوت بین توهم و غیرتوهم را نمی دانند؛
۲۹-تعریفشان در خصوص زندگی، از غرایز انسانی فراتر نمی رود؛
۳۰-نمی دانند جهل چیست.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
4_5839313509870995047.pdf
2 MB
#قلمرو_زبانی
#دستور_زبان
جزوهٔ دستور زبان فارسی
پایه های دهم، یازدهم و دوازدهم
تنظیم: استاد غلام رضا بیژنی
سرگروه ادبیّات فارسی استان فارس
@tarighathossein
@makhzanesoalatedoroseadabi
#دستور_زبان
جزوهٔ دستور زبان فارسی
پایه های دهم، یازدهم و دوازدهم
تنظیم: استاد غلام رضا بیژنی
سرگروه ادبیّات فارسی استان فارس
@tarighathossein
@makhzanesoalatedoroseadabi
4_5864093091757033825.pdf
500 KB
#قلمرو_ادبی
#آرایه_های_ادبی
جزوه ی آرایه ادبی،
قالب های شعری + آرایه های ادبی فارسی ۱، فارسی۲، فارسی۳
@tarighathossein
@makhzanesoalatedoroseadabi
#آرایه_های_ادبی
جزوه ی آرایه ادبی،
قالب های شعری + آرایه های ادبی فارسی ۱، فارسی۲، فارسی۳
@tarighathossein
@makhzanesoalatedoroseadabi
4_5839313509870995044.pdf
2.8 MB
#علوم_فنون_ادبی
#جزوه_عروض
درس نامه ی عروض و قافیه
پایه های دهم، یازدهم و دوازدهم
تهیّه و تنظیم: غلام رضا بیژنی
سرگروه ادبیّات استان فارس
@tarighathossein
@makhzanesoalatedoroseadabi
#جزوه_عروض
درس نامه ی عروض و قافیه
پایه های دهم، یازدهم و دوازدهم
تهیّه و تنظیم: غلام رضا بیژنی
سرگروه ادبیّات استان فارس
@tarighathossein
@makhzanesoalatedoroseadabi
Forwarded from فارسی و نگارش فنی و حرفهای و کار و دانش
👆👆👆👆👆👆👆👆
قابل توجه دانش آموزان عزیز این سه پست هم قلمرو فکری ، هم قلمرو زبانی و هم قلمرو ادبی را شامل می شود. و برای کنکور بیشتر کاربرد دارد.
@farsionegaresh_fanni
قابل توجه دانش آموزان عزیز این سه پست هم قلمرو فکری ، هم قلمرو زبانی و هم قلمرو ادبی را شامل می شود. و برای کنکور بیشتر کاربرد دارد.
@farsionegaresh_fanni
Forwarded from فارسی و نگارش فنی و حرفهای و کار و دانش
4_5818896893203187091.pdf
318.8 KB
#فارسی_و_نگارش_دهم،
#قلمرو_فکری،
#هنرستان وکار ودانش
معنا و مفهوم اشعار و عبارت های کتاب فارسی و نگارش۱،
درس به درس،
بر اساس فارسی و نگارش۱، چاپ ۹۸،
کاری از: خانم فریده اسدی
دبير ادبیات فارسی، اراک، استان مرکزی.
گروه دبیران ادبیات ایران
@farsionegaresh_fanni
#قلمرو_فکری،
#هنرستان وکار ودانش
معنا و مفهوم اشعار و عبارت های کتاب فارسی و نگارش۱،
درس به درس،
بر اساس فارسی و نگارش۱، چاپ ۹۸،
کاری از: خانم فریده اسدی
دبير ادبیات فارسی، اراک، استان مرکزی.
گروه دبیران ادبیات ایران
@farsionegaresh_fanni