✳️ آشنایی با نثر و نواع آن با نمونه هایی از انواع نثر:
❇️سخن بر دوگونه است: یا نثر است یا نظم.
✴️نثر در لغت به معنی پراکندن و افشاندن و نیز به معنی افشانده و پراکنده است و در اصطلاح سخنی است که مقید به وزن و قافیه نباشد.
نثر را طبق یک تقسیم بندی کلی بر سه نوع دانسته اند:
🔸 نثر مرسل
🔸نثر مسجع
🔸 نثر مصنوع و فنی
💢 نثر مرسل⬇️
نثری است که آزاد و خالی از قید سجع باشد؛ کتاب های تاریخ بلعمی، ترجمه ی تفسیر طبری، حدودالعالم،سفرنامه ی ناصرخسرو،سیاست نامه و صدها کتاب دیگر از این دست نمونه های نثر مرسلند.
🌀اینک چند نمونه از این نثر:⬇️⬇️
🔸و این بهرام را کرمانشاه خواندند؛ زیرا که شاپور او را پادشاهی کرمان داده بود به کودکی؛و خلق او را مطیع شدند و ملک بر او راست شد و یازده سال ملک بود. پس روزی سپاه بر او بشوریدند و او را در میان گرفتند و تیرش بزدند و از ان بمرد و کس ندانست که آن تیر که زد، و پسرش بنشست ، نام او یزدجرداثیم، و بسیار ستم کرد و از بهر آن او را اثیم خواندندش و به پارسی بزه گر خواندندی که بزه بسیار کردی. (تاریخ بلعمی،ص920)
💢نثر مسجع⬇️
به نثری گفته می شود که در آن جمله های قرینه دارای سجع باشند؛ سجع در نثر مانند قافیه است در شعر.
💢سجع در لغت به معنی « آواز پرندگان» است به ویژه « آواز کبوتر و فاخته ».
✅به عبارت دیگر سجع آن است که کلمات آخر قرینه ها در وزن یا آخرین حرف اصلی ( حرف روی) یا هر دو
✴️سجع بر سه قسم است:⬇️⬇️
🌀سجع متوازن
🌀 سجع مطرف
🌀سجع متوازی
💢سجع متوازن: آن است که کلمات قرینه هم وزن باشند اما در اخرین حروف اصلی مختلف باشند؛ مانند: بام و باد.کام و کار. نهار و نهال.
🔸 فلان را اصلی است پاک و طینتی است صاف؛ دارای گوهری است شریف و صاحب طبعی است کریم.
🔸ظالمی را حکایت کنند که هیزم درویشان خریدی به حیف و توانگران را دادی به طرح.
💢 سجع مطرف: آن است که کلمه ها در آخرین حرف اصلی ( حرف روی ) یکی باشند اما در وزن متفاوت باشند؛ مانند:
🔸 کار و شکار. دست و شکست. سیر و دلیر.
🔸الهی بر تارک ما خاک خجالت نثار مکن و ما را به بلای خود گرفتار مکن.
🔸دوران باخبر در حضور و نزدیکان بی بصر دور.
💢سجع متوازی: کاملترین و خوش اهنگ ترین سجع است و سجعی است که کلمات هم در وزن و هم در آخرین حرف اصلی ( حرف روی ) مطابق باشند، مانند: کار و بار، دست و شست،باز و راز.
🔸خانه ی دوستان بروب و در دشمنان مکوب.
🔸 هرچه زود برآید، دیر نپاید.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️سخن بر دوگونه است: یا نثر است یا نظم.
✴️نثر در لغت به معنی پراکندن و افشاندن و نیز به معنی افشانده و پراکنده است و در اصطلاح سخنی است که مقید به وزن و قافیه نباشد.
نثر را طبق یک تقسیم بندی کلی بر سه نوع دانسته اند:
🔸 نثر مرسل
🔸نثر مسجع
🔸 نثر مصنوع و فنی
💢 نثر مرسل⬇️
نثری است که آزاد و خالی از قید سجع باشد؛ کتاب های تاریخ بلعمی، ترجمه ی تفسیر طبری، حدودالعالم،سفرنامه ی ناصرخسرو،سیاست نامه و صدها کتاب دیگر از این دست نمونه های نثر مرسلند.
🌀اینک چند نمونه از این نثر:⬇️⬇️
🔸و این بهرام را کرمانشاه خواندند؛ زیرا که شاپور او را پادشاهی کرمان داده بود به کودکی؛و خلق او را مطیع شدند و ملک بر او راست شد و یازده سال ملک بود. پس روزی سپاه بر او بشوریدند و او را در میان گرفتند و تیرش بزدند و از ان بمرد و کس ندانست که آن تیر که زد، و پسرش بنشست ، نام او یزدجرداثیم، و بسیار ستم کرد و از بهر آن او را اثیم خواندندش و به پارسی بزه گر خواندندی که بزه بسیار کردی. (تاریخ بلعمی،ص920)
💢نثر مسجع⬇️
به نثری گفته می شود که در آن جمله های قرینه دارای سجع باشند؛ سجع در نثر مانند قافیه است در شعر.
💢سجع در لغت به معنی « آواز پرندگان» است به ویژه « آواز کبوتر و فاخته ».
✅به عبارت دیگر سجع آن است که کلمات آخر قرینه ها در وزن یا آخرین حرف اصلی ( حرف روی) یا هر دو
✴️سجع بر سه قسم است:⬇️⬇️
🌀سجع متوازن
🌀 سجع مطرف
🌀سجع متوازی
💢سجع متوازن: آن است که کلمات قرینه هم وزن باشند اما در اخرین حروف اصلی مختلف باشند؛ مانند: بام و باد.کام و کار. نهار و نهال.
🔸 فلان را اصلی است پاک و طینتی است صاف؛ دارای گوهری است شریف و صاحب طبعی است کریم.
🔸ظالمی را حکایت کنند که هیزم درویشان خریدی به حیف و توانگران را دادی به طرح.
💢 سجع مطرف: آن است که کلمه ها در آخرین حرف اصلی ( حرف روی ) یکی باشند اما در وزن متفاوت باشند؛ مانند:
🔸 کار و شکار. دست و شکست. سیر و دلیر.
🔸الهی بر تارک ما خاک خجالت نثار مکن و ما را به بلای خود گرفتار مکن.
🔸دوران باخبر در حضور و نزدیکان بی بصر دور.
💢سجع متوازی: کاملترین و خوش اهنگ ترین سجع است و سجعی است که کلمات هم در وزن و هم در آخرین حرف اصلی ( حرف روی ) مطابق باشند، مانند: کار و بار، دست و شست،باز و راز.
🔸خانه ی دوستان بروب و در دشمنان مکوب.
🔸 هرچه زود برآید، دیر نپاید.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ جهت یابی با ابزار های گوناگون و تعیین زمان با جهت یابی
❇️ جهت یابی به وسیله ساعت مچی:
عقربه ساعت شمار را طوری به سمت خورشید بگیرید که در امتداد جهت تابش باشد یا به عبارتی سایه آن درست زیر عقربه قرار بگیرد. از مرکز ساعت به سمت ساعت 12 یک خط فرضی با نوک انگشتتان ترسیم کنید، نیم ساز زاویه بین این خط فرضی و عقربه ساعت شمار جنوب را به شما نشان خواهد داد با دانستن جنوب شما می توانید بقیه جهت ها را پیدا کنید.
❇️ جهت یابی به وسیله جهت لانه مورچه ها:
مورچه ها در هنگام خانه سازی خاک لانه خود را به سمت جنوب می ریزند تا در هنگام وزش بادهای شمال غربی خاک به لانه شان برنگردد. پس می توان نتیجه گرفت که تل خاک کنار لانه مورچه جهت جنوب را به ما نشان می دهد با دانستن جنوب بقیه جهت ها را می‌توانید پیدا کنید.
❇️ پیدا کردن زمان به وسیله جهت یابی:
با دانستن جهت می توان ساعت را مشخص کرد. به این ترتیب که یک نیم دایره روی زمین به طرف شمال رسم نمایید و آن را به دو قسمت مساوی شبیه به ساعت تقسیم کنید (عدد 12 باید رو به شمال باشد) سپس شاخص را در مرکز این نیم دایره به طور عمودی در زمین قرار دهید. سایه شاخص به طرف هر عددی باشد آن عدد ساعت تقریبی را به شما نشان می دهد.
❇️ جهت یابی بوسیله شاخص:
یک چوب را به طور عمودی در زمین فرو کنید سایه سر چوب را با یک تکه سنگ بر روی زمین علامت بزنید. پس از حدود 20 تا 30 دقیقه سایه سر چوب را که تغییر کرده علامت گذاری کنید. به وسیله خطی این دو نقطه را به یکدیگر وصل کنید. یادمان باشد که سایه از مغرب به مشرق حرکت می کند چون خورشید از شرق طلوع و در غرب غروب می کند. حال پای چپ خود را در سایه اول و پای راست خود را در سایه دوم قرار دهید در این حالت روبه روی سمت شمال است پشت سر جنوب سمت راست شرق و غرب سمت چپ شما است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ جهت یابی به وسیله ساعت مچی:
عقربه ساعت شمار را طوری به سمت خورشید بگیرید که در امتداد جهت تابش باشد یا به عبارتی سایه آن درست زیر عقربه قرار بگیرد. از مرکز ساعت به سمت ساعت 12 یک خط فرضی با نوک انگشتتان ترسیم کنید، نیم ساز زاویه بین این خط فرضی و عقربه ساعت شمار جنوب را به شما نشان خواهد داد با دانستن جنوب شما می توانید بقیه جهت ها را پیدا کنید.
❇️ جهت یابی به وسیله جهت لانه مورچه ها:
مورچه ها در هنگام خانه سازی خاک لانه خود را به سمت جنوب می ریزند تا در هنگام وزش بادهای شمال غربی خاک به لانه شان برنگردد. پس می توان نتیجه گرفت که تل خاک کنار لانه مورچه جهت جنوب را به ما نشان می دهد با دانستن جنوب بقیه جهت ها را می‌توانید پیدا کنید.
❇️ پیدا کردن زمان به وسیله جهت یابی:
با دانستن جهت می توان ساعت را مشخص کرد. به این ترتیب که یک نیم دایره روی زمین به طرف شمال رسم نمایید و آن را به دو قسمت مساوی شبیه به ساعت تقسیم کنید (عدد 12 باید رو به شمال باشد) سپس شاخص را در مرکز این نیم دایره به طور عمودی در زمین قرار دهید. سایه شاخص به طرف هر عددی باشد آن عدد ساعت تقریبی را به شما نشان می دهد.
❇️ جهت یابی بوسیله شاخص:
یک چوب را به طور عمودی در زمین فرو کنید سایه سر چوب را با یک تکه سنگ بر روی زمین علامت بزنید. پس از حدود 20 تا 30 دقیقه سایه سر چوب را که تغییر کرده علامت گذاری کنید. به وسیله خطی این دو نقطه را به یکدیگر وصل کنید. یادمان باشد که سایه از مغرب به مشرق حرکت می کند چون خورشید از شرق طلوع و در غرب غروب می کند. حال پای چپ خود را در سایه اول و پای راست خود را در سایه دوم قرار دهید در این حالت روبه روی سمت شمال است پشت سر جنوب سمت راست شرق و غرب سمت چپ شما است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ میث(Myth) و استوره!
دوگانگی ریشه و بایستگی کاربرد دوگانه!
۱- میث (Myth) از ریشه یونانی میتوس(Mythus) دانسته شده که به باورهای فراسویی (ماوراءالطبیعه) بازمی‌گردد! و به درستی اندریافت آن نزدیک به افسانه گفته شده و سرانجام چیزی است که از ریشه «راست» نیست (یا دست کم نمی‌توان آن را یک راستینه تاریخی پنداشت!)!
ناگفته نماند که هرچند منابع ریشه‌شناختی اروپایی -شاید آگاهانه!- ریشه فرجامین و آریایی واژه را ناشناخته می‌دانند، ریشه یونانی یاد شده خود از واژه اوستایی «میتوخت» گرفته شده که آن هم اندریافت «ناراستینه، پندارینه، وهم، دروغ» دارد!!
۲- واژه «استوره» به ریشه آریایی Weid/Wid (ن.ک فرهنگ ریشه‌شناختی زبان فارسی - دکتر نورایی ۵۰۴) به چِم «دانستن و دیدن» می‌رسد! که این ریشه به Weid-tor و سپس در لاتین به histor دگریده! همین واژه از یونانی به عربی رفته و «اسطوره» نوشته شده که بیشال(جمع) تازی آن «اساطیر» است و استادان فارسی زبان هم به این گمان که ریشه واژه عربی است، در فارسی با «ط» نوشته اند!
ناگفته نماند که واژه «اوستا = دانش» نیز خود از این ریشه است!
همچنین پاره ای ریشه شناسان ریشه سانسکریت sutra به چِم ریسمان و رشته و نیز آیین و هنجار و راستا و ردیف را برایش بازگفته اند!
سرانجام، واژه «استوره» که با History و Story از یک ریشه برآمده و نشان از آن دارد که هردو نماینده راستینگی(واقعیت) می‌باشند! و چون به راستی واژه ای تازی نیست، می‌باید آن را با «ت» نوشت!!
می بینیم که این دو واژه ( میث و استوره) ریشه و بنیادی یگانه ندارند! اندریافت آنها باهم رویارویی دارد! یکی ریشه در رویدادهای راستین و دیگری ریشه در پندار و وهم دارد!!
این خامه، برابر نهادن این دو واژه(میث و استوره)، از سوی انجمنها(محافل) دانشگاهی ایران را لغزش بزرگی می‌پندارد که شوربختانه بر آن پای فشرده می‌شود!!
هنبازی(اشتراک) اندریافت میث و استوره این است که هردو در گذر هزاران سال بازگفتِ سینه به سینه، آرایه بسیار پذیرفته و هردو چهره‌ای افسانه‌گون و نمادین پذیرفته و اگر واکاوی نشوند، یکسان می‌نمایند و چنین بوده که یکسان پنداشته شده اند!! ولی به راستی هردو ریخت یافته (متشکل) از یک هسته دیرپا هستند که گِردِ آن هسته را پیرایه‌ها و آرایه‌های بسیار پوشانده است.
دگرسانی(اختلاف) این دو واژه، در آن یک «هسته» است!!! هسته میث «وهم و پندار» است! هسته استوره «راستینه و تاریخ» است!!
نگارنده : سیروس حامی - خرداد ۱۴۰۰
تالار رازها و نمادها و آموزه‌های شاهنامه
یاری نامه ها :
۱- تارنگار سایت etymonline
۲- تاریخ اساطیری ایران - ژاله آموزگار
۳- اسطوره ؛بیان نمادین - استاد ابوالقاسم اسماعیل پور
۴- فرهنگ ریشه واژگان فارسی - دکتر نورایی
۵- فرهنگ واژه های اوستا - کانگا/احسان بهرامی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
دوگانگی ریشه و بایستگی کاربرد دوگانه!
۱- میث (Myth) از ریشه یونانی میتوس(Mythus) دانسته شده که به باورهای فراسویی (ماوراءالطبیعه) بازمی‌گردد! و به درستی اندریافت آن نزدیک به افسانه گفته شده و سرانجام چیزی است که از ریشه «راست» نیست (یا دست کم نمی‌توان آن را یک راستینه تاریخی پنداشت!)!
ناگفته نماند که هرچند منابع ریشه‌شناختی اروپایی -شاید آگاهانه!- ریشه فرجامین و آریایی واژه را ناشناخته می‌دانند، ریشه یونانی یاد شده خود از واژه اوستایی «میتوخت» گرفته شده که آن هم اندریافت «ناراستینه، پندارینه، وهم، دروغ» دارد!!
۲- واژه «استوره» به ریشه آریایی Weid/Wid (ن.ک فرهنگ ریشه‌شناختی زبان فارسی - دکتر نورایی ۵۰۴) به چِم «دانستن و دیدن» می‌رسد! که این ریشه به Weid-tor و سپس در لاتین به histor دگریده! همین واژه از یونانی به عربی رفته و «اسطوره» نوشته شده که بیشال(جمع) تازی آن «اساطیر» است و استادان فارسی زبان هم به این گمان که ریشه واژه عربی است، در فارسی با «ط» نوشته اند!
ناگفته نماند که واژه «اوستا = دانش» نیز خود از این ریشه است!
همچنین پاره ای ریشه شناسان ریشه سانسکریت sutra به چِم ریسمان و رشته و نیز آیین و هنجار و راستا و ردیف را برایش بازگفته اند!
سرانجام، واژه «استوره» که با History و Story از یک ریشه برآمده و نشان از آن دارد که هردو نماینده راستینگی(واقعیت) می‌باشند! و چون به راستی واژه ای تازی نیست، می‌باید آن را با «ت» نوشت!!
می بینیم که این دو واژه ( میث و استوره) ریشه و بنیادی یگانه ندارند! اندریافت آنها باهم رویارویی دارد! یکی ریشه در رویدادهای راستین و دیگری ریشه در پندار و وهم دارد!!
این خامه، برابر نهادن این دو واژه(میث و استوره)، از سوی انجمنها(محافل) دانشگاهی ایران را لغزش بزرگی می‌پندارد که شوربختانه بر آن پای فشرده می‌شود!!
هنبازی(اشتراک) اندریافت میث و استوره این است که هردو در گذر هزاران سال بازگفتِ سینه به سینه، آرایه بسیار پذیرفته و هردو چهره‌ای افسانه‌گون و نمادین پذیرفته و اگر واکاوی نشوند، یکسان می‌نمایند و چنین بوده که یکسان پنداشته شده اند!! ولی به راستی هردو ریخت یافته (متشکل) از یک هسته دیرپا هستند که گِردِ آن هسته را پیرایه‌ها و آرایه‌های بسیار پوشانده است.
دگرسانی(اختلاف) این دو واژه، در آن یک «هسته» است!!! هسته میث «وهم و پندار» است! هسته استوره «راستینه و تاریخ» است!!
نگارنده : سیروس حامی - خرداد ۱۴۰۰
تالار رازها و نمادها و آموزه‌های شاهنامه
یاری نامه ها :
۱- تارنگار سایت etymonline
۲- تاریخ اساطیری ایران - ژاله آموزگار
۳- اسطوره ؛بیان نمادین - استاد ابوالقاسم اسماعیل پور
۴- فرهنگ ریشه واژگان فارسی - دکتر نورایی
۵- فرهنگ واژه های اوستا - کانگا/احسان بهرامی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ نقشِ کوتاهی و بلندیِ واکه‌های فارسی در گونۀ زبانی
در فارسی سه واکۀ کوتاه و سه واکۀ بلند داریم.
واکه‌های کوتاه: a, e, o
واکه‌های بلند: â, i, u
بعضی واژه‌ها از دیرباز دو صورت داشته‌اند، یکی با واکۀ بلند و یکی با واکۀ کوتاه. مثلاً واژۀ «آگاه» از قدیم دارای صورتِ «آگه» نیز بوده‌است و این دو صورت دوشادوشِ هم، بدونِ تفاوتِ معنایی، به کار می‌رفته‌اند. شواهدِ متونِ کهنِ فارسی نشان می‌دهند که صورتِ «آگه» معمولاً در نظم/ شعر به کار می‌رفته، نه در نثر.
بنابراین می‌توانیم «آگاه» را بی‌نشان و متعلق به نظم و نثر هردو بدانیم و «آگه» را صورتِ ادبی یا شاعرانۀ آن محسوب کنیم.
این مثال‌ها نیز وضعِ مشابهی دارند و در آنها واکۀ کوتاه نشانۀ صورتِ ادبی و شاعرانه است:
آگاه/ آگه
الله/ اللَّه
پرداختن/ پردختن
پیامبر/ پیمبر
تافتن/ تفتن
تباه/ تبه
چاه/ چَه
خاموش/ خموش
خانقاه/ خانقه
درگاه/ درگه
راه/ ره
روباه/ روبه
زربافت/ زربفت
زمان/ زمن
سپاه/ سپه
سیاه/ سیه
شاه/ شه
فُقاع/ فُقَع
کافتن/ کفتن
کاه/ کَه
کوتاه/ کوته
گاه/ گه
گناه/ گنه
گواه/ گُوَه
ماه/ مَه
ایستادن/ اِستادن
بوزینه/ بوزنه
چیدن/ چِدن
دیگر/ دگر
ستیهیدن/ سِتِهیدن
گریستن/ گرِستن
نیکو/ نکو
آموختن/ آمُختن
انبوه/ انبُه
اندوه/ اندُه
بود/ بُد
بودن/ بُدن
بیهوده/ بیهُده
پیرامون/ پیرامن
خاموش/ خامُش
خَموش/ خَمُش
روفتن/ رُفتن
فراموش/ فرامُش
کوه/ کُه
گروه/ گُرُه
گوهر/ گهر
هوش/ هُش
در فارسیِ امروز هم این تمایزِ واکۀ بلند و واکۀ کوتاه کمابیش پا بر جاست و علاوه بر آن، گاه تمایزِ معنایی هم ایجاد می‌کند، یعنی نمی‌توان یکی از دو صورت را به‌جای دیگری به کار برد:
آگاهی: اطلاع
آگهی: اعلان
آمُخته: عادت‌کرده؛ خوگرفته
آموخته: یادگرفته؛ فراگرفته
راه‌بَر: رانندۀ قطار
ره‌بَر: پیش‌وا یا رئیس
در مواردی هم قضیه برعکس است؛ یعنی واکۀ بلند نشان‌دهندۀ صورتِ کهن/ کهن‌تر است و واکۀ کوتاه نشان‌دهندۀ صورتِ امروزی:
آیینه/ آینه
اوستاد/ استاد
اوفتادن/ افتادن
اومید/ امید
بازارگان/ بازرگان
پیراهان/ پیراهن
پیغام‌بر/ پیغمبر
جاویدن/ جویدن
خامیازه/ خمیازه
دامان/ دامن
دیگرگون/ دگرگون
دیه/ دِه
زینهار/ زنهار
کاه‌کِشان/ که‌کِشان
کنجید/ کنجد
گوه/ گُه
ماهار/ مهار
ماه‌تاب/ مه‌تاب
میویز/ مویز
میهمان/ مهمان
نگاه‌بان/ نگه‌بان
نگاه‌دار/ نگه‌دار
نگاه داشتن/ نگه داشتن
نوک/ نک
هیل/ هِل
چند موردِ استثنایی در فارسیِ امروز هم داریم که کوتاهی و بلندیِ واکه تأثیری در معنی ندارد:
آرامیدن/ آرمیدن
آیینه/ آینه
دهان/ دهن
دهانه/ دهنه
مِصراع/ مِصرع
موسیقی/ موسِقی
ناهار/ نهار
هوش‌یار/ هش‌یار
در فارسیِ گفتاری نیز گاهی واکه‌های کوتاه را بلند تلفظ می‌کنیم:
آتش ← آتیش
انگلیسی ← اینگیلیسی
بلیت ← بیلیت
تکه ← تیکه
جگر ← جیگر
چغاله ← چاغاله
چه ← چی
خشخاش ← خاشخاش
سبیل ← سیبیل
سرمه ← سورمه
شپش ← شیپیش
شش ← شیش
شکستن ← شیکستن
کشمش ← کیشمیش
کوچک ← کوچیک
گنجشک ← گنجیشک
نگاه ← نیگا
هجده ← هیژده
هفده ← هیوده
واژۀ فرانسویِ carbone هم در فارسی سرنوشتِ جالبی پیدا کرده‌است: با تلفظ و املای «کاربن» یک معنی دارد و با تلفظ و املای «کربن» معنیِ دیگری.
ویراستِ ۱۳۹۹/۸/۶
@gozinguye
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
در فارسی سه واکۀ کوتاه و سه واکۀ بلند داریم.
واکه‌های کوتاه: a, e, o
واکه‌های بلند: â, i, u
بعضی واژه‌ها از دیرباز دو صورت داشته‌اند، یکی با واکۀ بلند و یکی با واکۀ کوتاه. مثلاً واژۀ «آگاه» از قدیم دارای صورتِ «آگه» نیز بوده‌است و این دو صورت دوشادوشِ هم، بدونِ تفاوتِ معنایی، به کار می‌رفته‌اند. شواهدِ متونِ کهنِ فارسی نشان می‌دهند که صورتِ «آگه» معمولاً در نظم/ شعر به کار می‌رفته، نه در نثر.
بنابراین می‌توانیم «آگاه» را بی‌نشان و متعلق به نظم و نثر هردو بدانیم و «آگه» را صورتِ ادبی یا شاعرانۀ آن محسوب کنیم.
این مثال‌ها نیز وضعِ مشابهی دارند و در آنها واکۀ کوتاه نشانۀ صورتِ ادبی و شاعرانه است:
آگاه/ آگه
الله/ اللَّه
پرداختن/ پردختن
پیامبر/ پیمبر
تافتن/ تفتن
تباه/ تبه
چاه/ چَه
خاموش/ خموش
خانقاه/ خانقه
درگاه/ درگه
راه/ ره
روباه/ روبه
زربافت/ زربفت
زمان/ زمن
سپاه/ سپه
سیاه/ سیه
شاه/ شه
فُقاع/ فُقَع
کافتن/ کفتن
کاه/ کَه
کوتاه/ کوته
گاه/ گه
گناه/ گنه
گواه/ گُوَه
ماه/ مَه
ایستادن/ اِستادن
بوزینه/ بوزنه
چیدن/ چِدن
دیگر/ دگر
ستیهیدن/ سِتِهیدن
گریستن/ گرِستن
نیکو/ نکو
آموختن/ آمُختن
انبوه/ انبُه
اندوه/ اندُه
بود/ بُد
بودن/ بُدن
بیهوده/ بیهُده
پیرامون/ پیرامن
خاموش/ خامُش
خَموش/ خَمُش
روفتن/ رُفتن
فراموش/ فرامُش
کوه/ کُه
گروه/ گُرُه
گوهر/ گهر
هوش/ هُش
در فارسیِ امروز هم این تمایزِ واکۀ بلند و واکۀ کوتاه کمابیش پا بر جاست و علاوه بر آن، گاه تمایزِ معنایی هم ایجاد می‌کند، یعنی نمی‌توان یکی از دو صورت را به‌جای دیگری به کار برد:
آگاهی: اطلاع
آگهی: اعلان
آمُخته: عادت‌کرده؛ خوگرفته
آموخته: یادگرفته؛ فراگرفته
راه‌بَر: رانندۀ قطار
ره‌بَر: پیش‌وا یا رئیس
در مواردی هم قضیه برعکس است؛ یعنی واکۀ بلند نشان‌دهندۀ صورتِ کهن/ کهن‌تر است و واکۀ کوتاه نشان‌دهندۀ صورتِ امروزی:
آیینه/ آینه
اوستاد/ استاد
اوفتادن/ افتادن
اومید/ امید
بازارگان/ بازرگان
پیراهان/ پیراهن
پیغام‌بر/ پیغمبر
جاویدن/ جویدن
خامیازه/ خمیازه
دامان/ دامن
دیگرگون/ دگرگون
دیه/ دِه
زینهار/ زنهار
کاه‌کِشان/ که‌کِشان
کنجید/ کنجد
گوه/ گُه
ماهار/ مهار
ماه‌تاب/ مه‌تاب
میویز/ مویز
میهمان/ مهمان
نگاه‌بان/ نگه‌بان
نگاه‌دار/ نگه‌دار
نگاه داشتن/ نگه داشتن
نوک/ نک
هیل/ هِل
چند موردِ استثنایی در فارسیِ امروز هم داریم که کوتاهی و بلندیِ واکه تأثیری در معنی ندارد:
آرامیدن/ آرمیدن
آیینه/ آینه
دهان/ دهن
دهانه/ دهنه
مِصراع/ مِصرع
موسیقی/ موسِقی
ناهار/ نهار
هوش‌یار/ هش‌یار
در فارسیِ گفتاری نیز گاهی واکه‌های کوتاه را بلند تلفظ می‌کنیم:
آتش ← آتیش
انگلیسی ← اینگیلیسی
بلیت ← بیلیت
تکه ← تیکه
جگر ← جیگر
چغاله ← چاغاله
چه ← چی
خشخاش ← خاشخاش
سبیل ← سیبیل
سرمه ← سورمه
شپش ← شیپیش
شش ← شیش
شکستن ← شیکستن
کشمش ← کیشمیش
کوچک ← کوچیک
گنجشک ← گنجیشک
نگاه ← نیگا
هجده ← هیژده
هفده ← هیوده
واژۀ فرانسویِ carbone هم در فارسی سرنوشتِ جالبی پیدا کرده‌است: با تلفظ و املای «کاربن» یک معنی دارد و با تلفظ و املای «کربن» معنیِ دیگری.
ویراستِ ۱۳۹۹/۸/۶
@gozinguye
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ مطلبی در باره ی واج‌های «پ»، «چ»، «ژ»، و «گ» در زبان عربی
خیلی‌ها فکر می‌کنند که عرب‌ها نمی‌توانند واج‌های «پ»، «چ»، «ژ»، و «گ» را تلفظ کنند.
این تصور اشتباه است. عرب‌ها می‌توانند این واج‌ها را تلفظ کنند و سه واجِ «چ»، «ژ»، و «گ» در لهجه‌های گوناگونِ زبانِ عربی به‌وفور شنیده می‌شوند.
اما این چهار حرفِ «پ»، «چ»، «ژ»، و «گ» در الف‌بای رسمیِ عربی جایی ندارند.
در خطِ عربی، واجِ «پ» را با «ب» و واجِ «چ» را با «تش» نشان می‌دهند. مثلاً عرب‌ها نامِ چارلی چاپلین را تشارلي تشابلن می‌نویسند.
نوام چامسکی را نُعوم تشومسکی می‌نویسند.
گوگل را جوجل می‌نویسند.
گوگول را غوغول می‌نویسند.
هنگ‌کنگ را هونغ کونغ می‌نویسند.
پوپر را بوبر می‌نویسند.
ژان والژان را جان فالجان می‌نویسند.
پژو را بیجو می‌نویسند.
پابلو پیکاسو را بابلو بیکاسو می‌نویسند.
چرچیل را تشرشل می‌نویسند.
چچن را الشیشان می‌نویسند.
چه گِوارا را تشي جیفارا می‌نویسند.
#عربی
@gozinguye
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
خیلی‌ها فکر می‌کنند که عرب‌ها نمی‌توانند واج‌های «پ»، «چ»، «ژ»، و «گ» را تلفظ کنند.
این تصور اشتباه است. عرب‌ها می‌توانند این واج‌ها را تلفظ کنند و سه واجِ «چ»، «ژ»، و «گ» در لهجه‌های گوناگونِ زبانِ عربی به‌وفور شنیده می‌شوند.
اما این چهار حرفِ «پ»، «چ»، «ژ»، و «گ» در الف‌بای رسمیِ عربی جایی ندارند.
در خطِ عربی، واجِ «پ» را با «ب» و واجِ «چ» را با «تش» نشان می‌دهند. مثلاً عرب‌ها نامِ چارلی چاپلین را تشارلي تشابلن می‌نویسند.
نوام چامسکی را نُعوم تشومسکی می‌نویسند.
گوگل را جوجل می‌نویسند.
گوگول را غوغول می‌نویسند.
هنگ‌کنگ را هونغ کونغ می‌نویسند.
پوپر را بوبر می‌نویسند.
ژان والژان را جان فالجان می‌نویسند.
پژو را بیجو می‌نویسند.
پابلو پیکاسو را بابلو بیکاسو می‌نویسند.
چرچیل را تشرشل می‌نویسند.
چچن را الشیشان می‌نویسند.
چه گِوارا را تشي جیفارا می‌نویسند.
#عربی
@gozinguye
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ همه‌ی کسره‌ها نقش‌نمای اضافه نیستند.
پاره‌ای از کسره‌ها میان‌وندند.برای نمونه کسره در :
واژه‌های«حسبِ‌حال،شرحِ‌حال،تختِ‌خواب و وصفِ‌حال» صرفا میان‌وند است و واژه‌ی مشتق‌مرکب ساخته‌است.
❇️ راه تشخیص کسره‌ی میان‌وند و نقش‌نمای اضافه همان گسترش‌پذیری است.
باید ببینیم می‌توان پس از کسره واژه یا تکواژی افزود یا نه.
تخت‌خواب
کلاس درس:کلاس‌های درس
نکته :
ملاک گسترش پذیری کاربرد اهل زبان است نه معنی دادن و فهمیدن. در (( تخت خواب)) بین تخت و خواب نمی توان واژه ای آورد و به کاربرد.
و مثلا نمی توان گفت تخت گرانقیمت/ مناسب/ خوب/ یکنفره خواب.اگرچه معنی می دهد و به آسانی قابل فهم است.( به کار نمی بریم)
❇️ غیر از گسترش پذیری راه های دیگری از جمله توجه به درنگ و توجه به تعداد تکیه نیز راهگشاست.
#نکته:
در این گونه موارد راه جالب دیگری نیز وجود دارد که در تعیین تعداد واژه ی کتب قبل استفاده می کردیم.
روش:
فرض کنیم جمله (( پدربزرگ تخت خواب خریده بود))را داریم.
اگر از ما بخواهند با هریک از واژه های جمله ی بالا جمله سازی کنیم، واژه ها را چگونه جدا می کنیم؟
پدر بزرگ:
تخت خواب:
خریده بود:
(البته ارائه ی این شیوه پیش نیازهایی نیز دارد.)
در کلاس درس می توان با مقایسه ی ((تخت خواب)) و (( وقت خواب)) این مورد را تفهیم کرد :
تخت خواب: نمی توانیم بگوییم :(( تخت مناسب خواب )) بلکه می گوییم:(( تخت خواب مناسب))
وقت خواب: می گوییم (( وقت مناسب خواب)) نه (( وقت خواب مناسب)).
باید یادآور شوم که ادبیات پراستثناست. و نبوغ هر معلم در تدریس موثر است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
پاره‌ای از کسره‌ها میان‌وندند.برای نمونه کسره در :
واژه‌های«حسبِ‌حال،شرحِ‌حال،تختِ‌خواب و وصفِ‌حال» صرفا میان‌وند است و واژه‌ی مشتق‌مرکب ساخته‌است.
❇️ راه تشخیص کسره‌ی میان‌وند و نقش‌نمای اضافه همان گسترش‌پذیری است.
باید ببینیم می‌توان پس از کسره واژه یا تکواژی افزود یا نه.
تخت‌خواب
کلاس درس:کلاس‌های درس
نکته :
ملاک گسترش پذیری کاربرد اهل زبان است نه معنی دادن و فهمیدن. در (( تخت خواب)) بین تخت و خواب نمی توان واژه ای آورد و به کاربرد.
و مثلا نمی توان گفت تخت گرانقیمت/ مناسب/ خوب/ یکنفره خواب.اگرچه معنی می دهد و به آسانی قابل فهم است.( به کار نمی بریم)
❇️ غیر از گسترش پذیری راه های دیگری از جمله توجه به درنگ و توجه به تعداد تکیه نیز راهگشاست.
#نکته:
در این گونه موارد راه جالب دیگری نیز وجود دارد که در تعیین تعداد واژه ی کتب قبل استفاده می کردیم.
روش:
فرض کنیم جمله (( پدربزرگ تخت خواب خریده بود))را داریم.
اگر از ما بخواهند با هریک از واژه های جمله ی بالا جمله سازی کنیم، واژه ها را چگونه جدا می کنیم؟
پدر بزرگ:
تخت خواب:
خریده بود:
(البته ارائه ی این شیوه پیش نیازهایی نیز دارد.)
در کلاس درس می توان با مقایسه ی ((تخت خواب)) و (( وقت خواب)) این مورد را تفهیم کرد :
تخت خواب: نمی توانیم بگوییم :(( تخت مناسب خواب )) بلکه می گوییم:(( تخت خواب مناسب))
وقت خواب: می گوییم (( وقت مناسب خواب)) نه (( وقت خواب مناسب)).
باید یادآور شوم که ادبیات پراستثناست. و نبوغ هر معلم در تدریس موثر است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ سیارات و باورهای ادبی در مورد آنها:
🔸كيوان (زحل) ⬇️
ستاره پيرمردان و رؤساي خاندانها و كشاورزان و فلاحين است
🔸 هرمزد (مشتري) ⬇️
ستاره داوران و قضات، اشراف و سادات و صاحبان مناصب عالي است
🔸 بهرام (مريخ)⬇️
ستاره مردم سلحشور و جنگ‌آور و آنچه به اين طبقه شباهت دارد مي‌باشد
🔸آفتاب (شمس) ⬇️
ستاره پادشاهان و رؤساي دول است
🔸 ناهيد (زهره) ⬇️
ستاره زنان و خادمان عزيزتر و رامشگران و خنياگران و آنچه شبيه اين طبقات است مي‌باشد.
🔸تير (عطارد) ⬇️
ستاره دبيران و نويسندگان و مورخين و اعضاي ديوان و علما و هنرمندان است
🔸ماه (قمر) ⬇️
ستاره پيكان و سفيران و مسافران و بيگانگان و امثال اينها مي‌باشد و بر عامه و توده نيز دلالت دارد.
❇️ دکتر الیاسی پور
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
🔸كيوان (زحل) ⬇️
ستاره پيرمردان و رؤساي خاندانها و كشاورزان و فلاحين است
🔸 هرمزد (مشتري) ⬇️
ستاره داوران و قضات، اشراف و سادات و صاحبان مناصب عالي است
🔸 بهرام (مريخ)⬇️
ستاره مردم سلحشور و جنگ‌آور و آنچه به اين طبقه شباهت دارد مي‌باشد
🔸آفتاب (شمس) ⬇️
ستاره پادشاهان و رؤساي دول است
🔸 ناهيد (زهره) ⬇️
ستاره زنان و خادمان عزيزتر و رامشگران و خنياگران و آنچه شبيه اين طبقات است مي‌باشد.
🔸تير (عطارد) ⬇️
ستاره دبيران و نويسندگان و مورخين و اعضاي ديوان و علما و هنرمندان است
🔸ماه (قمر) ⬇️
ستاره پيكان و سفيران و مسافران و بيگانگان و امثال اينها مي‌باشد و بر عامه و توده نيز دلالت دارد.
❇️ دکتر الیاسی پور
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ انواع (ی) در دستور زبان فارسی
در دستور زبان فارسی حرف «ی» انواع مختلفی دارد که به برخی از پرکاربردترین آن ها اشاره می شود:
❇️ پسوند نسبت که خود برمعانی متفاوتی دلالت می کند. مانند:
نسبت به مکان. مانند: شیرازی٬ اصفهانی و ...
نسبت به چیز. مانند:ارغوانی٬پرنیانی٬زعفرانی و ...
نسبت به شخص. مانند: محمدی, ابراهیمی, سجادی و ...
نکته:
این حرف با اضافه شدن به کلمات غیر فارسی معمولا به صورت «وی» در می آید
مانند: علوی(منسوب به علی) عیسوی(منسوب به عیسی) همچنین است کلماتی چون: موسوی٬ رضوی٬ نبوی و ...
توجه:
گاه به اشتباه کلمه ی «گنجه» بر اساس قاعده ای که گفته شد٬ به صورت «گنجوی» تلفظ می شود و مثلاً می گویند نظامی گنجوی. این درحالی است که کلمه کاملاً فارسی است و قاعده ی مذکور درمورد آن صدق نمی کند.
پسوند شغلی. مانند: کبابی٬ کله پزی٬ سمساری و...
پسوند دارندگی: نامی (نامور) ٬ هنری(هنرمند)
پسوند مفعولی: زندانی(به زندان انداخته شده) ٬ نهانی( پنهان شده)
❇️ ی لیاقت: به آخر مصدر افزوده شده و صفت لیاقت می سازد.
مانند: دیدنی٬ رفتنی٬ خواندنی٬مردنی و...
❇️ ی نکره. به آخر کلمه افزوده می شود. مانند:«پادشاهی به کشتن اسیری اشارت کرد»
❇️ شناسه فعل دوم شخص مفرد ماضی و مضارع.مانند: دیدی٬ خواندی٬ می نویسی و...
❇️ ی وحدت.(بر یک نفر یا یک چیز یا مقدار دلالت دارد) مانند:نصیحتی کنمت یعنی یک نصیحت
یا مثلا پسته کیلویی(؟!) یعنی هر یک کیلو ...
❇️ ی حاصل مصدری (معنای مصدری می دهد) . مانند:مردی نبود فتاده را پای زدن (یعنی مرد بودن آن نیست که ...)
مسلمانی (مسلمان بودن) مطربی(مطرب بودن)
❇️ دکتر الیاس پور
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
در دستور زبان فارسی حرف «ی» انواع مختلفی دارد که به برخی از پرکاربردترین آن ها اشاره می شود:
❇️ پسوند نسبت که خود برمعانی متفاوتی دلالت می کند. مانند:
نسبت به مکان. مانند: شیرازی٬ اصفهانی و ...
نسبت به چیز. مانند:ارغوانی٬پرنیانی٬زعفرانی و ...
نسبت به شخص. مانند: محمدی, ابراهیمی, سجادی و ...
نکته:
این حرف با اضافه شدن به کلمات غیر فارسی معمولا به صورت «وی» در می آید
مانند: علوی(منسوب به علی) عیسوی(منسوب به عیسی) همچنین است کلماتی چون: موسوی٬ رضوی٬ نبوی و ...
توجه:
گاه به اشتباه کلمه ی «گنجه» بر اساس قاعده ای که گفته شد٬ به صورت «گنجوی» تلفظ می شود و مثلاً می گویند نظامی گنجوی. این درحالی است که کلمه کاملاً فارسی است و قاعده ی مذکور درمورد آن صدق نمی کند.
پسوند شغلی. مانند: کبابی٬ کله پزی٬ سمساری و...
پسوند دارندگی: نامی (نامور) ٬ هنری(هنرمند)
پسوند مفعولی: زندانی(به زندان انداخته شده) ٬ نهانی( پنهان شده)
❇️ ی لیاقت: به آخر مصدر افزوده شده و صفت لیاقت می سازد.
مانند: دیدنی٬ رفتنی٬ خواندنی٬مردنی و...
❇️ ی نکره. به آخر کلمه افزوده می شود. مانند:«پادشاهی به کشتن اسیری اشارت کرد»
❇️ شناسه فعل دوم شخص مفرد ماضی و مضارع.مانند: دیدی٬ خواندی٬ می نویسی و...
❇️ ی وحدت.(بر یک نفر یا یک چیز یا مقدار دلالت دارد) مانند:نصیحتی کنمت یعنی یک نصیحت
یا مثلا پسته کیلویی(؟!) یعنی هر یک کیلو ...
❇️ ی حاصل مصدری (معنای مصدری می دهد) . مانند:مردی نبود فتاده را پای زدن (یعنی مرد بودن آن نیست که ...)
مسلمانی (مسلمان بودن) مطربی(مطرب بودن)
❇️ دکتر الیاس پور
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ اسم معرفه ؛ نکره و اسم جنس در فارسی
❇️ اسم نکره(ناشناس/ناشناخته)
اسم نکره : اسمی است که در نزد مخاطب مبهم و نا معین باشد مانند: زنانی، روزی، مردانی و یک روزی.
از نشانه های نکره می توان به "ی" و "یک" و صفات مبهمی از قبیل: چند، فلان، هر، چنین و چنان اشاره کرد، مثال: چه مردی، هیچ زنی، فلان فیلم، یک روزگاری، هر شبی و.....
نکته:
"ی" بر معانی دیگری غیر از نکره هم دلالت می کند:
🔶 نشانه معرفه است و آن زمانی است که پس از جمله وصفی یا مضاف الیهی بیاید مانند: " مردی که دیروز به اینجا آمد مهربان بود". دلیل آن این است که این "ی" گاهی با "این" و "آن" که از نشانه های معرفه هستند جمع می شود؛ مثل: " آن روزی که او را دیدم سر از پا نمی شناختم" بهتر است که این "ی" را موصول بگیریم نه نکره.
🔶 نفی جنس و آن زمانی است که با کلمه های منفی بیاید، مانند: "فایده ای ندارد" یعنی " هیچ فایده ای ندارد" و "بی سببی" در قدیم به معنی " بی هیچ سببی".
🔶 تاکید و آن در صورتی است که با نشانه های دیگر نکره همراه باشد، مانند: زودی آمد.
🔶 کاهش و تقلیل، مانند: امروز پولی به من بده یعنی "پول کمی"
🔶 در قدیم به معنی نوع هم بوده است.
❇️ اسم معرفه(شناس/شناخته)
اسم معرفه اقسامی دارد:
1⃣اسم خاص مانند اردشیر، شاهپور، انوشیروان و بوعلی سینا.
2⃣معرفه به اشاره، یعنی اسمی که به وسیله صفت های اشاره این، آن، همین و همان وصف شده باشد. مثل: آن مرد، این کتاب، همان درخت، همین خانه.
3⃣عهد ذکری، اسمی که قبلا در کلام آمده باشد؛ مانند: "پدری با فرزندش گردش می کرد پدر به فرزندش گفت: کوشش مایه کامیابی است". یعنی پدر یاد شده است.
4⃣عهد ذهنی، اسمی که در ذهن مخاطب مشخص و معین است، مانند: پیغمبر فرمود: (یعنی پیامبر اسلام)، خانه را خریدم (یعنی خانه ای که تو میدانی).
5⃣ضمیر را هم اگر جز اسم بدانیم جزو معرفه هاست، مانند: من، تو و او.
7⃣اسمی که دارای متمم یامضاف الیهِ معرفه باشد، مثل: کتاب من، درس امروز، دوستی با هوشنگ، اقامت در کاشان.
نکته: شرط این نوع معرفه خالی بودن اسم از نشانه نکره است.
❇️ اسم جنس(عام)
اسم جنس: یعنی اسمی که بر جنس یا نوع دلالت کند، مانند: انسان و حیوان، یعنی نوع انسان و حیوان.
از آنچه که در بالا گفته شد به این نتیجه می رسیم که گاهی اسم معرفه نشانه لفظی دارد مانند "را"، "این"، "آن"، "همین" و "همان" ؛ گاهی هم ندارد، مگر اینکه خالی بودن اسم را از نشانه های نکره و اسم جنس نبودن، از دلایل معرفه بودن آن بگیریم.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ اسم نکره(ناشناس/ناشناخته)
اسم نکره : اسمی است که در نزد مخاطب مبهم و نا معین باشد مانند: زنانی، روزی، مردانی و یک روزی.
از نشانه های نکره می توان به "ی" و "یک" و صفات مبهمی از قبیل: چند، فلان، هر، چنین و چنان اشاره کرد، مثال: چه مردی، هیچ زنی، فلان فیلم، یک روزگاری، هر شبی و.....
نکته:
"ی" بر معانی دیگری غیر از نکره هم دلالت می کند:
🔶 نشانه معرفه است و آن زمانی است که پس از جمله وصفی یا مضاف الیهی بیاید مانند: " مردی که دیروز به اینجا آمد مهربان بود". دلیل آن این است که این "ی" گاهی با "این" و "آن" که از نشانه های معرفه هستند جمع می شود؛ مثل: " آن روزی که او را دیدم سر از پا نمی شناختم" بهتر است که این "ی" را موصول بگیریم نه نکره.
🔶 نفی جنس و آن زمانی است که با کلمه های منفی بیاید، مانند: "فایده ای ندارد" یعنی " هیچ فایده ای ندارد" و "بی سببی" در قدیم به معنی " بی هیچ سببی".
🔶 تاکید و آن در صورتی است که با نشانه های دیگر نکره همراه باشد، مانند: زودی آمد.
🔶 کاهش و تقلیل، مانند: امروز پولی به من بده یعنی "پول کمی"
🔶 در قدیم به معنی نوع هم بوده است.
❇️ اسم معرفه(شناس/شناخته)
اسم معرفه اقسامی دارد:
1⃣اسم خاص مانند اردشیر، شاهپور، انوشیروان و بوعلی سینا.
2⃣معرفه به اشاره، یعنی اسمی که به وسیله صفت های اشاره این، آن، همین و همان وصف شده باشد. مثل: آن مرد، این کتاب، همان درخت، همین خانه.
3⃣عهد ذکری، اسمی که قبلا در کلام آمده باشد؛ مانند: "پدری با فرزندش گردش می کرد پدر به فرزندش گفت: کوشش مایه کامیابی است". یعنی پدر یاد شده است.
4⃣عهد ذهنی، اسمی که در ذهن مخاطب مشخص و معین است، مانند: پیغمبر فرمود: (یعنی پیامبر اسلام)، خانه را خریدم (یعنی خانه ای که تو میدانی).
5⃣ضمیر را هم اگر جز اسم بدانیم جزو معرفه هاست، مانند: من، تو و او.
7⃣اسمی که دارای متمم یامضاف الیهِ معرفه باشد، مثل: کتاب من، درس امروز، دوستی با هوشنگ، اقامت در کاشان.
نکته: شرط این نوع معرفه خالی بودن اسم از نشانه نکره است.
❇️ اسم جنس(عام)
اسم جنس: یعنی اسمی که بر جنس یا نوع دلالت کند، مانند: انسان و حیوان، یعنی نوع انسان و حیوان.
از آنچه که در بالا گفته شد به این نتیجه می رسیم که گاهی اسم معرفه نشانه لفظی دارد مانند "را"، "این"، "آن"، "همین" و "همان" ؛ گاهی هم ندارد، مگر اینکه خالی بودن اسم را از نشانه های نکره و اسم جنس نبودن، از دلایل معرفه بودن آن بگیریم.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
راه های پیدا کردن تشبیه:
۱: دیدن ادات تشبیه👇👇
مثل/ مانند/ چو / چون/ همچون/ چنان ( چونان ) / همچنان / عین /به کردار / به منزله ی / به شکل / به سان ( برسان ) / در هیئت / گویی / گفتی/ گویا / انگار / صفت و ...
پسوندهای شباهت: وش/ سا / آسا / وار / فام / ی / ین / ینه / انه / انی و ...
فعل: ماند ( مانستن )
انواع چو ( چون ) :
الف: هنگامیکه
ب : چگونه
ج :علت
د : مثل و مانند
انواع عین :
الف : چشم
ب : چشمه
پ : خود
د : مثل و مانند
سوال ۱ :
کدام ( چو / چون ) جمله ی مرکب می سازه؟
سوال ۲ : نقش دستوری ادات تشبیه چیه؟
@ferdosesokhan
۱: دیدن ادات تشبیه👇👇
مثل/ مانند/ چو / چون/ همچون/ چنان ( چونان ) / همچنان / عین /به کردار / به منزله ی / به شکل / به سان ( برسان ) / در هیئت / گویی / گفتی/ گویا / انگار / صفت و ...
پسوندهای شباهت: وش/ سا / آسا / وار / فام / ی / ین / ینه / انه / انی و ...
فعل: ماند ( مانستن )
انواع چو ( چون ) :
الف: هنگامیکه
ب : چگونه
ج :علت
د : مثل و مانند
انواع عین :
الف : چشم
ب : چشمه
پ : خود
د : مثل و مانند
سوال ۱ :
کدام ( چو / چون ) جمله ی مرکب می سازه؟
سوال ۲ : نقش دستوری ادات تشبیه چیه؟
@ferdosesokhan
راه های پیدا کردن تشبیه
۲: دیدن فعل اسنادی ، مرتب کردن جمله و گذاشتن مثل و مانند
۱. عشق دریایی کرانه ناپدید است.
۲. پیرمرد چشم ما بود.
۳. حافظا تو آن کشتی که مغرورانه باد در بادبان افکنده است و من آن تخته پاره ام که بی خودانه سیلی خور امواج دریایم.
۴. که لیلی گرچه در چشم تو حوری است / به هر جزیی ز حسن او قصوری است
۵. آیینه ی سکندر جام می است بنگر / تا بر تو عرضه دارد احوال ملک دارا
۶. تو همچو صبحی و من شمع خلوت سحرم...
نکته ی ۱ :
افعال اسنادی : است / هست / نیست / بود / باشد / باد / شد / گشت / گردید
نکته ی ۲ :
توضیح درباره ی تلمیح بیت ۵
قلب ( دل ) = آینه = جام ( شراب )
@ferdosesokhan
۲: دیدن فعل اسنادی ، مرتب کردن جمله و گذاشتن مثل و مانند
۱. عشق دریایی کرانه ناپدید است.
۲. پیرمرد چشم ما بود.
۳. حافظا تو آن کشتی که مغرورانه باد در بادبان افکنده است و من آن تخته پاره ام که بی خودانه سیلی خور امواج دریایم.
۴. که لیلی گرچه در چشم تو حوری است / به هر جزیی ز حسن او قصوری است
۵. آیینه ی سکندر جام می است بنگر / تا بر تو عرضه دارد احوال ملک دارا
۶. تو همچو صبحی و من شمع خلوت سحرم...
نکته ی ۱ :
افعال اسنادی : است / هست / نیست / بود / باشد / باد / شد / گشت / گردید
نکته ی ۲ :
توضیح درباره ی تلمیح بیت ۵
قلب ( دل ) = آینه = جام ( شراب )
@ferdosesokhan
راه های پیدا کردن تشبیه :
۳. اضافه ی تشبیهی
دریای پرعمق
دریای مازندران
دریای غم
برای پیدا کردن اضافه ی تشبیهی و اضافه ی استعاری میای دنبال یه ترکیب اضافی تخیلی می گردی👇👇
الف) اضافه ی تشبیهی ( تشبیه مستقیم )
ب ) اضافه ی استعاری ( تشبیه با واسطه )
مثال برای اضافه ی استعاری :
چشم آسمان / دست روزگار / رخ اندیشه / آبروی فقر / ریشه ی ظلم / بنیاد هستی / سایه ی عمر / پوزه ی وحشت / عمق نگاه و ...
مثال برای اضافه ی تشبیهی :
بار گناه / بنای ظلم / مهد زمین / دریای معرفت / دانه ی خال/ لعل لب / سرو قامت / گل روی / موی میان / کمند گیسو / سلسله ی زلف / زنجیر مو / طاق ابرو / محراب ابرو / کمان ابرو / تیر مژگان / تیر نگاه / مس وجود / زر وجود / قدح لاله / اکسیر محبت / نقد جان / نقد جوانی / نقد عمر / قلب دل و ...
نکته ی ۱: موهای معشوق معمولا به بند / زندان / دام / زنجیر / سلسله / کمند / طناب تشبیه می شوند
یا به گل های سوسن و بنفشه!
نکته ی ۲ :
در اضافه ی تشبیهی گاهی جای طرفین تشبیه عوض می شوند :
ماه چهره 👈 چهره ی ماه
سرو قد 👈 قد سرو
نرگس چشم 👈 چشم نرگس
لعل لب 👈 لب لعل
گل روی 👈 روی گل
سنبل زلف 👈 زلف سنبل
و ...
سوال: در بیت زیر تشبیه داریم؟
ارغوان جام عقیقی به سمن خواهد داد / چشم نرگس به شقایق نگران خواهد شد
@ferdosesokhan
۳. اضافه ی تشبیهی
دریای پرعمق
دریای مازندران
دریای غم
برای پیدا کردن اضافه ی تشبیهی و اضافه ی استعاری میای دنبال یه ترکیب اضافی تخیلی می گردی👇👇
الف) اضافه ی تشبیهی ( تشبیه مستقیم )
ب ) اضافه ی استعاری ( تشبیه با واسطه )
مثال برای اضافه ی استعاری :
چشم آسمان / دست روزگار / رخ اندیشه / آبروی فقر / ریشه ی ظلم / بنیاد هستی / سایه ی عمر / پوزه ی وحشت / عمق نگاه و ...
مثال برای اضافه ی تشبیهی :
بار گناه / بنای ظلم / مهد زمین / دریای معرفت / دانه ی خال/ لعل لب / سرو قامت / گل روی / موی میان / کمند گیسو / سلسله ی زلف / زنجیر مو / طاق ابرو / محراب ابرو / کمان ابرو / تیر مژگان / تیر نگاه / مس وجود / زر وجود / قدح لاله / اکسیر محبت / نقد جان / نقد جوانی / نقد عمر / قلب دل و ...
نکته ی ۱: موهای معشوق معمولا به بند / زندان / دام / زنجیر / سلسله / کمند / طناب تشبیه می شوند
یا به گل های سوسن و بنفشه!
نکته ی ۲ :
در اضافه ی تشبیهی گاهی جای طرفین تشبیه عوض می شوند :
ماه چهره 👈 چهره ی ماه
سرو قد 👈 قد سرو
نرگس چشم 👈 چشم نرگس
لعل لب 👈 لب لعل
گل روی 👈 روی گل
سنبل زلف 👈 زلف سنبل
و ...
سوال: در بیت زیر تشبیه داریم؟
ارغوان جام عقیقی به سمن خواهد داد / چشم نرگس به شقایق نگران خواهد شد
@ferdosesokhan
راه های پیدا کردن تشبیه :
۴. تشبیه درون واژه ای
در داخل یک واژه ی مرکب ، تشبیه داریم:
کمان ابرو / ماهروی / سروقامت / دریادل / شکرخند / شکر خواب و ...
۴. تشبیه درون واژه ای
در داخل یک واژه ی مرکب ، تشبیه داریم:
کمان ابرو / ماهروی / سروقامت / دریادل / شکرخند / شکر خواب و ...
راه های پیدا کردن تشبیه :
۵. تشبیه مضمر ( پنهان ) و تشبیه مرجح ( تفضیل )
نمونه های تشبیه مضمر :
۱. درد عاشق را دوایی بهتر از معشوق نیست / شربت بیماری فرهاد را شیرین کنید
۲. کس چون تو طریق پاک بازی نگرفت / با زخم نشان سرفرازی نگرفت
۳.با نگاه غضب آلوده زند / بر دل نازک من تیر خدنگ
۴.من اختیار نکردم پس از تو یار دگر / به غیر گریه که آن هم به اختیارم نیست
۵. تو گونه یک شهید را بوسیدی / بوسیدن آفتاب کاری است شگفت
۶. هزار جهد بکردم که سر عشق بپوشم / نبود بر سر آتش میسرم که نجوشم
@ferdosesokhan
۵. تشبیه مضمر ( پنهان ) و تشبیه مرجح ( تفضیل )
نمونه های تشبیه مضمر :
۱. درد عاشق را دوایی بهتر از معشوق نیست / شربت بیماری فرهاد را شیرین کنید
۲. کس چون تو طریق پاک بازی نگرفت / با زخم نشان سرفرازی نگرفت
۳.با نگاه غضب آلوده زند / بر دل نازک من تیر خدنگ
۴.من اختیار نکردم پس از تو یار دگر / به غیر گریه که آن هم به اختیارم نیست
۵. تو گونه یک شهید را بوسیدی / بوسیدن آفتاب کاری است شگفت
۶. هزار جهد بکردم که سر عشق بپوشم / نبود بر سر آتش میسرم که نجوشم
@ferdosesokhan
نمونه های تشبیه مرجح :
۱. سرو با قامت زیبای تو در مجلس باغ / نتواند که کند دعوی همبالایی
۲. توبه کردیم پیش بالایت / سخن سرو بوستان گفتن
۳. ز شرم آنکه به روی تو نسبتش کردم / سمن به دست صبا خاک در دهان انداخت
۴. کس چون تو طریق پاکبازی نگرفت / با زخم نشان سرفرازی نگرفت
۵. ننگرد دیگر به سرو اندر چمن / هرکه دید آن سرو سیم اندام را
توجه۱ : کلا کلید پیدا کردن تشبیه مرجح ، وجود مقایسس!
یعنی توانایی درک مفهوم بیت.
توجه ۲ : حواستون به ( تر ) باشه:
ای مهربان تر از برگ در بوسه های باران
@ferdosesokhan
۱. سرو با قامت زیبای تو در مجلس باغ / نتواند که کند دعوی همبالایی
۲. توبه کردیم پیش بالایت / سخن سرو بوستان گفتن
۳. ز شرم آنکه به روی تو نسبتش کردم / سمن به دست صبا خاک در دهان انداخت
۴. کس چون تو طریق پاکبازی نگرفت / با زخم نشان سرفرازی نگرفت
۵. ننگرد دیگر به سرو اندر چمن / هرکه دید آن سرو سیم اندام را
توجه۱ : کلا کلید پیدا کردن تشبیه مرجح ، وجود مقایسس!
یعنی توانایی درک مفهوم بیت.
توجه ۲ : حواستون به ( تر ) باشه:
ای مهربان تر از برگ در بوسه های باران
@ferdosesokhan
خلاصه ای از راه های پیدا کردن تشبیه :
۱. دیدن ادات ( باید حتما بررسی بشه )
۲. دیدن فعل اسنادی + مرتب کردن جمله و گذاشتن " مثل و مانند )
۳. گیر دادن به کسره ها برای پیدا کردن اضافه ی تشبیهی
۴.تشبیه درون واژه ای
۵. تشبیه مضمر و تفضیل
@ferdosesokhan
۱. دیدن ادات ( باید حتما بررسی بشه )
۲. دیدن فعل اسنادی + مرتب کردن جمله و گذاشتن " مثل و مانند )
۳. گیر دادن به کسره ها برای پیدا کردن اضافه ی تشبیهی
۴.تشبیه درون واژه ای
۵. تشبیه مضمر و تفضیل
@ferdosesokhan
✳️ سفسطه و مغلطه و خلط مبحث چیست ؟
در گفتگوهای روزمره و جدل فکری سه واژه سفسطه و مغلطه و خلط مبحث زیاد به کار برده می شود .
🔷اولی به معنای قیاسی است مرکب از وهمیات ویا قیاسی است مرکب از مشبهات که درواقع به نوعی به غلط انداختن طرف گفتگو است .
🔶 دومی یعنی مغالطه هم به
معنای به غلط انداختن طرف مقابل
و سعی در انحراف و منکوب کردن و چیرگی بر اوست به هر وسیله باطل .
🔶سومی یعنی خلط مبحث نیز دلالت بر آمیختن بی دلیل موضوعی با موضوعی دیگر که غالبا برای ایجاد اغتشاش وسردرگمی در گفتگو و رهایی از مسیر تعیین شده بحث و نتیجه گیری نادرست از آن به کار گرفته می شود.
❇️ عدم توانایی ودانش در موضوع مورد بحث و نداشتن استدلال و منطقی قوی و نداشتن جسارت و صداقت لازم در مباحثات و پذیرش حقانیت طرف مقابل ، غالبا موجب دست یازیدن به سفسطه ، مغلطه و خلط مبحث می شود .
مثال ساده : وقتی شما از مضرات " بادمجان" (بادنجان) سخن می گویید ،
طرف مقابل برای انحراف بحث بلافاصله
به مضرات خیار و گوجه فرنگی و کدو حلوایی اشاره می کند ! و قتی هم آگاهی و توانایی اثبات نظر خود را ندارد ، بی درنگ به فواید بادمجان می پردازد ! و بالاخره در صورت شکست در هر دومرحله نهایتا شروع می کند به پرت و پلا گویی و نیز تخریب شخصیت طرفداران و یا مخالفان بادمجان تا حرفی زده باشد و به زعم خود سنگری را فتح کرده باشد .
و...انواع و اقسام مثالهای دیگر که هیچ کدام نه به نتیجه مطلوبی منتهی می شود ونه محل برای ادامه گفتگوی سالم برجای می گذارد .
بحمدالله تعالی در فضای مجازی و گروه های تلگرامی آنقدر مثال هایی از این دست وجود دارد که همگان از آن آگاهند و هر روز بانوعی از آن برخورد می کنند.
پس به راستی چه باید کرد تا ما هنر و تکنیک های سالم و علمی گفتگو را بیاموزیم و از شر سه مثلث " سفسطه ، مغلطه و خلط مبحث " رهایی یابیم.
گمان برخی افراد این است که به هر قیمتی و به هر وسیله ای باید طرف گفتگوی خود را نسبت به نظر خود متقاعد و قانع سازند بدون آنکه بداند به چه دلیل و حجتی نظر او صحیح است و دیگران در اشتباه هستند .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
در گفتگوهای روزمره و جدل فکری سه واژه سفسطه و مغلطه و خلط مبحث زیاد به کار برده می شود .
🔷اولی به معنای قیاسی است مرکب از وهمیات ویا قیاسی است مرکب از مشبهات که درواقع به نوعی به غلط انداختن طرف گفتگو است .
🔶 دومی یعنی مغالطه هم به
معنای به غلط انداختن طرف مقابل
و سعی در انحراف و منکوب کردن و چیرگی بر اوست به هر وسیله باطل .
🔶سومی یعنی خلط مبحث نیز دلالت بر آمیختن بی دلیل موضوعی با موضوعی دیگر که غالبا برای ایجاد اغتشاش وسردرگمی در گفتگو و رهایی از مسیر تعیین شده بحث و نتیجه گیری نادرست از آن به کار گرفته می شود.
❇️ عدم توانایی ودانش در موضوع مورد بحث و نداشتن استدلال و منطقی قوی و نداشتن جسارت و صداقت لازم در مباحثات و پذیرش حقانیت طرف مقابل ، غالبا موجب دست یازیدن به سفسطه ، مغلطه و خلط مبحث می شود .
مثال ساده : وقتی شما از مضرات " بادمجان" (بادنجان) سخن می گویید ،
طرف مقابل برای انحراف بحث بلافاصله
به مضرات خیار و گوجه فرنگی و کدو حلوایی اشاره می کند ! و قتی هم آگاهی و توانایی اثبات نظر خود را ندارد ، بی درنگ به فواید بادمجان می پردازد ! و بالاخره در صورت شکست در هر دومرحله نهایتا شروع می کند به پرت و پلا گویی و نیز تخریب شخصیت طرفداران و یا مخالفان بادمجان تا حرفی زده باشد و به زعم خود سنگری را فتح کرده باشد .
و...انواع و اقسام مثالهای دیگر که هیچ کدام نه به نتیجه مطلوبی منتهی می شود ونه محل برای ادامه گفتگوی سالم برجای می گذارد .
بحمدالله تعالی در فضای مجازی و گروه های تلگرامی آنقدر مثال هایی از این دست وجود دارد که همگان از آن آگاهند و هر روز بانوعی از آن برخورد می کنند.
پس به راستی چه باید کرد تا ما هنر و تکنیک های سالم و علمی گفتگو را بیاموزیم و از شر سه مثلث " سفسطه ، مغلطه و خلط مبحث " رهایی یابیم.
گمان برخی افراد این است که به هر قیمتی و به هر وسیله ای باید طرف گفتگوی خود را نسبت به نظر خود متقاعد و قانع سازند بدون آنکه بداند به چه دلیل و حجتی نظر او صحیح است و دیگران در اشتباه هستند .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan