✳️ یادداشتی درباره‌ی تقسیم‌بندی جدید ساختمان واژه

در کتاب زبان فارسی ۲، درسی با نام «ساخت واژه» داشتیم که در آن، ساخت واژه، به دو بخش «ساخت واژه‌های تصریفی« و «ساخت واژه‌های اشتقاقی» تقسیم می‌شد و برای توضیح ساخت واژه‌های تصریفی، وندهای تصریفی (نشانه‌های جمع، نشانه‌ی نکره، نشانه‌های صفت‌های تفضیلی و عالی (تر/ ترین)، وندهای صرفی فعل (می/ ب‍ِ / ن‍َ ) و شناسه‌های فعل) به عنوان وندهای تصریفی معرفی شده بودند که در ساخت تصریفی واژگانی چون: بزرگان، بزرگی، بزرگ‌تر، بزرگ‌ترین، می‌روم، بروم، نمی‌روم و... به کار می‌روند.
و وندهای اشتقاقی (پیشوند/ میانوند/ پسوند) نیز برای ساختِ اشتقاقی واژه‌های (مشتق و مشتق-مرکّب) معرفی شده بودند.
با توجه به این درس، درمی‌یابیم که ویژگی مشترک همه‌ی وندها، چه تصریفی و چه اشتقاقی، این است که در مرحله‌ی اوّل، همه «وند» و تکواژ وابسته هستند و در مرحله‌ی دوم به دو دسته‌ی تصریفی و اشتقاقی، تقسیم می‌شوند.

بر همین اساس، در تقسیم‌بندی جدیدی که از ساخت واژه، ارائه شده‌است، همه‌ی واژه‌هایی را که در ساخت آن‌ها یک تکواژ آزاد و یک یا چند وند (صرفی/ اشتقاقی) به کار رفته است، «وندی» و همه‌ی واژه‌هایی را که در ساخت آن‌ها، دو یا چند تکواژ آزاد و یک یا چند وند (صرفی/ اشتقاقی) به کار رفته‌است، «وندی- مرکّب» نامیده‌اند.
این تقسیم‌بندی کلّی‌تر است و هر دو ساخت تصریفی و اشتقاقی واژه و همه‌ی وندهای تصریفی و اشتقاقی را دربرمی‌گیرد؛ امّا مشتق و مشتق-مرکّب، تنها به ساخت اشتقاقی واژه توجّه داشت و جزئی‌تر بود.

(اکنون اگر بخواهیم تقسیم‌بندی جزئی‌تری داشته باشیم، می‌توانیم واژه‌های «وندی» را به دو دسته‌ی «وندیِ تصریفی» و «وندیِ اشتقاقی»، و واژه‌های «وندی-مرکب» را نیز به دو دسته‌ی «وندی-مرکبِ تصریفی» و «وندی-مرکبِ اشتقاقی» تقسیم کنیم؛ امّا چون قرار نیست در دبیرستان، همه‌ی جزئیّات گفته شود، به همان تقسیم‌بندی نخستین، بسنده می‌شود.)

* از سوی دیگر، دو وند تصریفی «نشانه‌های جمع» و «نشانه‌ی نکره»، در کتاب‌های قبلی، جزء وابسته‌های پسین به شمار می‌آمدند که دو اشکال داشت:

۱- یک تکواژ نمی‌تواند همزمان هم پسوند تصریفی باشد و هم یک وابسته‌ی پسین؛ که اگر چنین بود، باید پسوندهای تصریفی «تر» و «ترین» را هم جزء وابسته‌های پسین به شمار می‌آوردیم، امّا چنین نبود.

۲- همه‌ی وابسته‌های پیشین و پسین، تکواژ آزاد هستند و یک واژه به شمار می‌آیند و با هسته، یک رابطه‌ی نحوی دارند؛ امّا «نشانه‌های جمع» و «نشانه‌ی نکره» تکواژه‌های وابسته‌ و «وند» هستند و با هسته تنها رابطه‌ای صرفی دارند و برای ساخت تصریفی آن به کار می‌روند؛ بنابراین، نمی‌توانند به عنوان وابسته‌ی پسین به شمار آیند؛ بلکه پسوند تصریفی هستند.

تقسیم‌بندی جدید، می‌تواند با وابسته ندانستن این وندهای تصریفی، اشکالات بالا را برطرف سازد.

بنا بر آن‌چه گفته شد:
۱- این تقسیم‌بندی، سخن تازه و من‌درآوردی نیست، بلکه در کتاب‌های پیشین هم در درس ساخت واژه‌های تصریفی و اشتقاقی وجود داشته‌‌است.

۲- این تقسیم‌بندی، با توجّه به ویژگی مشترک وندهای تصریفی و اشتقاقی در «وند بودن» صورت گرفته‌است و یک نام‌گذاری غیرعلمی و نادرست نیست.

۳- این تقسیم‌بندی، می‌تواند دوگانگی موجود در کتاب‌های پیشین در زمینه‌ی وابسته‌ی پسین شمردن یا پسوند تصریفی دانستنِ «نشانه‌های جمع» و «نشانه‌ی نکره» را برطرف سازد.

۴- وندهای تصریفی را باید جزئی از هسته به شمار آورد نه وابسته‌ی پسین؛ زیرا:
۱-۴- همه‌ی وابسته‌ها تکواژ آزادند، اما وندهای تصریفی تکواژ وابسته‌اند.
۲-۴- وابسته‌های پیشین و پسین، با هسته رابطه‌ی نحوی دارند، اما وندهای تصریفی، رابطه‌ی صرفی با هسته دارند.

❇️ یعقوب کیانی شاهوندی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ آموزش نوشتن (بند نویسی )

❇️ این پست مخصوص مقطع یک متوسطه است.

تمرين هاي نگارش در كتاب مهارت هاي نوشتاري به پرورش مهارت نوشتن مي پردازند. در صفحه چهارم هر درس فعاليتي با عنوان نگارش گنجانده شده است كه از ابتدا به صورت غير مستقيم به دانش آموزان شيوه ي نوشتن را آموزش مي دهد. اين فعاليت به انشا و نوشتن خلاق و فعال مي پردازد و در پايان كتاب از دانش آموزان انتظار مي رود كه بتوانند يك بند منسجم و زيبا ، با توجه به فعاليت هاي نگارش، بنويسند.

نگارش، به آموزش بندنويسي مي‌پردازد و به تعميق و تجربه‌هاي يادگيري در اين زمينه اختصاص دارد. در اين بخش موارد زير آموزش داده مي‌شود

انتخاب موضوع
محدود كردن دامنه‌ي موضوع
آشنايي با جمله‌ي موضوع
نوشتن بند منسجم

❇️ تعریف بند :

قبل از تعریف بند ابتدا از ملموس شروع می کنیم .

تعریف جمله : از چند کلمه درست شده است ، که ارتباط صحیح لفظی ومعنایی داشته باشد.
تعریف بند : از چند جمله درست شده است ، که ارتباط صحیح لفظی ومعنایی داشته باشد.

❇️ آموزش نوشتن (بند نویسی)

ب) موضوعی داده می شود :

۱. برای موضوع چندکلمه یا تصویر می دهیم .

۲. یک کلمه یا تصویر خالی ؟؟؟

۳ .در مورد هرکدام چند جمله بگویند.

۴ .هر گروه يك تصویر را انتخاب می کنند.

❇️ گفتن و صحبت کردن مقدمه نوشتن ( محدود کردن موضوع )

موضوع + عبارت محدود کننده (نان انواعی دارد ) تمام جملات بعدی باید در همین مورد بیاید .

د) جمله موضوع :
اولین جمله بند که معمولاً با تو رفتگی آغاز می شود . مهمترین جمله بند است که جملات بعدی باید در توضیح آن بیاید .

❇️ در این قسمت جملاتی که به جملات موضوع ربط ندارد شناسایی و حذف وجایگزین می شوند .

ه ) قضاوت عملکرد :

درس اول: دانش آموز با توجه به تصاوير جمله بنويسد و آن جمله ها را در كنار هم قرار دهد. (دادن چندموضوع به صورت غير مستقيم، به كمك تصوير) در صفحه‌ي نگارش درس اوّل، دانش‌آموز با شکل ظاهری بند که شامل چند جمله است، آشنا می‌شود. در اين صفحه او به كمك تصاوير، جملاتي را مي‌نويسد كه به هم مرتبط هستند و در ادامه فقط ياد مي‌گيرد كه چند جمله را كنار هم بنويسد و يك متن كوتاه را توليد كند. اين متن كوتاه، شبيه يك بند است. در گام اول، هدف تنها آشنايي با بند از نظر شكل ظاهري است و انتظار بيشتري از دانش‌آموز نداريم. اگر بندي كه نوشته‌اند به لحاظ معنايي منسجم نيست و اشكالاتي دارد، مهم نيست

❇️ درس دوم: يك گام جلوتر رفته و فراگير به كمك سه تصوير به صورت فرايندي درباره ي يك موضوع يك بند مي نويسد. در فعّالیّت نگارشی این صفحه، دانش‌آموز درباره‌ی موضوع تصاویر جملاتی می‌نویسد که با هم ارتباط دارند و درباره‌ی تصویر توضیح می‌دهند. به عبارت ديگر در درس گذشته، معيار شناخت بند فقط ساختاري بود اما در اين درس، ملاك معنايي نيز اضافه مي‌شود. هدف این است که به کمک تصاویر در نوشته‌ی دانش‌آموزان انسجام ایجاد شود و پراکنده‌گویی اتفّاق نیفتد.

❇️ درس سوم: تمرين و مرور دو درس گذشته.در اين صفحه پس از دو جلسه تمرين بندنويسي، تعريف بند ارائه مي‌شود. درواقع نوع آموزش به گونه‌اي طراحي شده است كه دانش‌آموزان در عمل به اين معني مي‌رسند. آن‌ها در درس اوّل ملاك ساختاري را آموختند و در درس دوم به ملاك معنايي رهنمون شدند. حالا در درس سوم جمع‌بندي مي‌كنند كه متن به لحاظ ساختاري از چند جمله تشكيل شده است و به لحاظ معنايي اين جملات مرتبط هستند. لازم به ذكر است مطالب داخل كادر به هيچ‌وجه براي حفظ كردن نيست و فقط به هدايت و جمع‌بندي ذهني دانش‌آموز كمك مي‌كند.

❇️ درس چهارم: تاكيد بر ارتباط جمله هاي يك بند.در نگارش اين درس، هدف اين است كه دانش‌آموزان بند منسجم را از بند غيرمنسجم تشخيص دهند. به اين ترتيب با خواندن دو بند بالاي صفحه و برجسته شدن تفاوت آنها، نتيجه‌گيري مباحث قبلي در ذهن دانش‌آموزان تقويت مي‌شود و در عمل متوجه مي‌شوند كه پراكنده‌گويي سبب مي‌شود كه پيام نويسنده به خواننده منتقل نشود. در ادامه وقتي در پايين صفحه از آنها خواسته مي‌شود كه يك بند بنويسند، توجه مي‌كنند كه نوشته آنها انسجام داشته باشد.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ تأملاتی درباره سفره ایرانی

❇️ دكتر فردين عليخواه- جامعه شناس

❇️ سفره در جامعه ایرانی از جایگاه و منزلت خاصی برخوردار است. اگر نگوییم مقدس است حداقل می توان گفت که واجد ارزشی قابل توجه است. بخشی از ارزش سفره به خاطر نانی است که معمولا روی آن قرار می گیرد که ُنماد برکت است. در فرهنگ ایرانی سفره برای امور مهمی استفاده می شود که سفرۀ عقد، سفره هفت سین، سفره شب یلدا و سفره های مختلف برای مراسم دینی از آن جمله اند.

❇️ اندازه سفره با ابعاد خانواده در جامعه ایرانی پیوند داشته است. هر چه به سمت گذشته های دورتر می رویم تعداد اعضای خانواده بیشتر می شود و شکل سفره ها عموما مستطیلی است. با کاهش بُعد خانواده؛ سفره ها نیز کوچک تر شده و به تدریج از سفره های متری به سفره های مربعی تغییر یافته اند. باید توجه داشت که معمولا مکان افراد در کنار سفره با جایگاه آنان در خانواده ارتباط داشته و هم اکنون هم در برخی از خانواده ها اینگونه است. در نظام اجتماعیِ مبتنی بر پدرسالاری، پدر خانواده در نقطه آغازین عرض سفره که بالای سفره نامیده می شود می نشست و سایر اعضا در دو طرف آن. باید جایگاه « نان آور» خانواده در سفره مشخص می شد. در این میان، معمولا مادر خانواده از مکان سیالی برخوردار بود و این تا هنگامی ادامه می یافت که هنوز فرزندان خانواده ازدواج نکرده بودند. با ازدواج فرزندان و ورود عروس به خانواده، به تدریج مادر از امور آشپزی فاصله می گرفت و مکان ثابتی در کنار سفره می یافت.

❇️ برخی معتقدند که وجود سفره بیانگر وجود خانواده است. در واقع خانه ای که سفره ندارد خانواده هم ندارد. شاید سایر وسایل خانه کمتر چنین وظیفه ای را بر دوش می کشند. البته منظور از سفره، جمع شدن اعضا به دور آن و خوردن غذا در کنار یکدیگر است. این همان دلیلی است که خوردن غذا را تبدیل به امری اجتماعی و نه صرفا زیستی می کند. بی اساس نیست اگر گفته شود غذا نخوردن با همدیگر یکی از نشانه های اولیه بروز بحران در روابط است. معمولا در خانه های مجردیِ چند نفره که ساکنین با همدیگر پیوند اجتماعی گذرایی دارند شاید خوردن غذا مهم باشد ولی سفره اهمیت چندانی ندارد و گاهی از روزنامه استفاده می شود.

❇️ آماری در دست نیست ولی امروزه کم نیستند خانواده هایی که از میزناهار خوری استفاده می کنند. ورود میز ناهارخوری به خانه ها در دوره ای، اعلام ورود خانواده به مدرنیته و کسب پرستیژ اجتماعی بود. برخی از خانواده ها همچنان بر روی میزناهار خوری شان سفره پهن می کنند. ولی در سال های اخیر اتفاق دیگری هم افتاده است و آن اینکه، غذا بر روی میز چیده می شود و هر مهمان غذایش را می کشد و ایستاده یا نشسته، در گوشه ای از خانه غذایش را صرف می کند. شاید بتوان این وضعیت را دموکراتیزه شدن/ فردی شدن مناسک مهمانی دانست. هر مهمان، هر غذایی را، هر چقدر که دوست دارد برمی دارد. ولی پرسش آن است که چنین وضعیتی تا چه اندازه به ارزش غذا خوردن به عنوان یک فعالیت اجتماعی کمک می کند؟

❇️ در سال های اخیر شتاب زندگی افزایش چشمگیری یافته است. این شتاب در وجوه مختلف اجتماعی به شکلی خودش را نشان می دهد. اگر پهن کردن سفره بر روی میزناهار خوری را وصلت سنت و مدرنیسم قلمداد کنیم پهن کردن سفرۀ یکبار مصرف بر روی این میز بیانگر شتاب زندگی است. در کسری از ثانیه سفره یکبار مصرف مچاله می شود و با پسماندهای غذا در درون آن در سطل زباله قرار می گیرد. البته باید توجه داشت که سفره های یکبار مصرف، مناسک غذا خوردن را از اصالت دور می کند. در واقع ما با تصویری از سفره و نه با اصل آن مواجه هستیم! سفره یکبار مصرف مدام پیغام تعجیل در خوردن غذا را به دیگران مخابره می کند.

❇️ امروزه با کاهش تعداد اعضای خانواده، انتقال بخشی از وظیفه تربیت کودکان به نهادهای اجتماعی، بزرگ شدن فرزند یا فرزندان، حضور زنان در محیط های شغلی و همچنین سپری کردن اوقات فراغت با دوستان هم سلیقه و همفکر توسط هر عضو خانواده، خوردن غذا با همدیگر بیش از پیش دشوار شده است. در گذشته های نه چندان دور، اگر غذا خوردن با یکدیگر دشوار می شد بهانه ای به نام تماشای سریال های تلویزیونی وجود داشت تا اعضا را دور هم جمع کند. امروزه این امر هم رنگ باخته است چرا که دستگاه تلویزیون ارزش قبلی خود را از دست داده است.

❇️ علاوه بر کمیت غذا خوردن با همدیگر، یعنی چند بار در هفته، باید از کیفیت آن نیز سخن گفت. گوشی های تلفن همراه روز به روز از کیفیت با هم بودن و تعامل اجتماعی به هنگام غذا خوردن می کاهند. در واقع تمرکز حواس اعضای خانواده بر صفحه نمایش تلفن همراه به هنگام صرف غذا یکی از دلایل تبدیل شدنِ خوردن غذا از امری اجتماعی به امری صرفا زیستی است.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ سر چهارراه چکنم , چاره چه کنم ؟

❇️ دکتر حسن ستايش

چارسويي در مرکز شهر بجنورد هست که در عهد گذشته موقفي براي گلگشت و انبساط و نشاط بود . هنگام غروب آفتاب, جوانها و نوجوانهاي شهر که هوس گردش و سير مي کردند و پي تفريح مي شدند , خيابانهاي مشرف به اين جولانگاه را طي طريق مي کردند و ره مي سپردند. گويي چيزي گم کرده بودند و سراغ آن را در اين مأوي مي گرفتند . اينجا به بوي يار آشنا سبب اجتماع دلها بود . ياران دوست همينکه به دهنه اين چهارسو ميرسيدند دقايقي را در آنجا توقف مي کردند و به معاشرت و مخالطت مي گذراندند .

در دوران فيروزي و ظفر انقلاب اينجا به معرکه آرای حريفان سخن پرداز بدل شد . در اين پايگاه و حوالي آن بود که جوانان اسلام گرا و گروههاي لائيک حلقه هاي بحثهاي خياباني برمی بستند و بر سر مسائل ديني و فلسفي و اقتصادي و سياسي با عناني گشاده و حرّيت تام به جدال و مراء مي پرداختند.
از گذشته های دور به ياد دارم لوحي مکتوب به ديوار ملکي متعلق به اداره پست وتلگراف وتلفن که در نبش اين چهارسوق قرار داشت بدين عنوان نصب شده بود: «چهارراه چکنم» ؛ دقيقاً با همين رسم الخط , نه به صورت «چه کنم» ؛ که البته بدين نام هم مشهور بود .

بر اين حال , مدت مديدی گذشت تا مردي از تبار معلمان که خود رمزگشايي نکته بين بود و چندي در کسوت رأس بلديه اين شهر درآمد, اين نام را براي موقعيت مذکور برنتافت و عزم تغيير آن نمود . وي به زعم خود از بهر اينکه کاسه چه کنم چه کنم را از دست جوانها و کساني که آنجا را ملجأ سرگشتگي خود مي دانستند بستاند و پاسخي نيز به سؤال « چه کنم » آنها گفته باشد نام آن را چهارراه «کوشش» نهاد. گويي هر کس بدين پايانه پاي مي نهاد به ياد بيکارگي و درماندگي در زندگي خود مي افتاد و في الحال از خود مي پرسيد : چه کنم؟ و اين ناصح دلسوز هم پاسخ را داده بود : کوشش و نياسودن از پيکار و کار کردن .

اما هر چه بود بر حسب عادت مألوف و طريق معروف, مردم آنجا را همچنان چهارراه چکنم اطلاق کردند و بدين بدعت وقعي ننهادند . بعدها که استفاده از تلفن بهر بيان و خطاب بيشتر شد و گفتگوي مردمان با تلگراف اندر , و رجوع خلق بدانجا فزوني يافت, نام «چهارراه مخابرات» در افواه انام اين شهر جای گرفت.

ممکن است پاره اي از شهروندان بجنوردي را تصور بر اين باشد که اين شهر تنها شهري است که معبری برای سرگرمی و گشت و گذار به نام « چکنم» داشته است. در حاليکه فرايند چنين نام نهادني در پاره اي بلاد ديگر نيز رخ نموده است . از جمله در منطقه 12 تهران ميداني است که سابقاً به ميدان چکنم شهره اين شهر بوده است .

سببش اين است که ملتقاي شش طريق عام است و هر کس بدانجا رسد حال بر او تنگ شود و گيج و سردرگم با خود گويد : ندانم که چه کنم و کجا شوم. اين وادي سرگردان اکنون به ميدان ابن سينا موسوم است .

در بهبهان در گذشته هاي دورکه هيچ تفرجگاهي در اين شهر نبود, تنها موضع تفريح خلق و جوانان , چهارسوق کوچکي در شارع اصلي بود که عصرگاهان براي ساعتي در آنجا اجتماع مي کردند و پس از اينکه فراغتي حاصل مي آمد به خانه باز مي گشتند. نام آن را چهارراه چکنم نهاده بودند. اکنون اين محل به چهار راه بانک ملي يا گپور موسوم است.

چهار راه شريف آباد در شيراز , چهار راه کاظمي در کرمان و چهارراه خوزستان در شوش دانيال چنين وجهي در تسميت پيشين خود داشته اند . در زاهدان هنوز هم تقاطع خيابان امام خميني و خيابان آزادي به «چهار راه چکنم » نامبردار است.

نام « چکنم» ممکن است به وجوه ديگري هم براي پاره اي چارسوها به کار آيد؛ في المثل يکي از معابر در شهري خامل الذکر به دليل عدم امنيت و فراغت به نام چهارراه چه کنم زبانزد عام و خاص است و در کلانشهرها, به تقاطع هايي که مدام با ازدحام اتوموبيلها و سير بطئي آنها و انسداد طريق روبرو مي شوند بر سبيل طنز و استهزا چهارراه چکنم گفته مي شود.

❇️ کانال تلگرام گویشهای منطقه بجنورد

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ اصول "مهارتهای ارتباطی"

💠اگر مي خواهيد با ساير افراد ارتباطي سالم، صميمي و راحت داشته باشيد، اصول زير را به كار ببريد:

🔹️اصل اول

احترام متقابل:

اگر مي خواهيد مورد احترام ديگران واقع شويد دوكار را انجام دهيد:

▫️اول آنكه به خود احترام بگذاريد زيرا اگر اين كار را نكنيد هيچ كس ديگر نيز اين كار را نمي كند.

▫️دوم آنكه بايد به فرد مقابل هم احترام بگذاريد . ابراز احترام يك راه مطمئن براي كسب احترام است.

🔹️اصل دوم

خود را به جاي ديگران بگذاريد:

سعي كنيد مسائل را از ديدگاه ديگران بنگريد. خواه با آنچه ديگري مي گويد موافق باشيد يا مخالف . به حق آنان براي گفتن نظرشان احترام بگذاريد . به اين نحو مي توانيد به نحو مؤثري با ديگران ارتباط برقرار كنيد.

🔹️اصل سوم

در جستجوي نقاط مشترك باشيد:

به ندرت افرادي را مي توان يافت كه عقايدي كاملاٌ مخالف با ديگران داشته باشند . اگر به اندازه كافي دقت داشته باشيد مي توانيد نقاط اشتراك را يافته و راه حلهاي مناسب براساس آنها پيدا كنيد.

🔹️اصل چهارم

نيازها، خواسته ها، احساسات و نگراني هاي خود را مشخص و بيان نمائيد:

در يك ارتباط صميمانه فرد با تسلط كامل بر خود مي تواند احساسات، نيازها و نگراني هاي خود را بدون ترس از قضاوت ديگري بيان نمائيد كه در نتيجه شخص را آماده همكاري متقابل براي رفع تضادها يا حل مشكلات خواهد نمود.

🔹️اصل پنجم

اندكي انعطاف پذير باشيد:

به ندرت براي حل يك مشكل فقط يك راه حل وجود دارد هميشه مي توان چندين راه حل قابل قبول در نظر داشته باشيد. هرچه تعداد راه حلهاي شما براي حل مشكلاتتان بيشتر باشد شانس موفقيت شما افزايش مي يابد.

🔹️ اصل ششم

به موقع از ديگران براي حل مشكل خود كمك بخواهيد:

براي حل مشكلات خود به همكاري ديگران نيز نيازمنديم به موقع از آنان براي حل مشكل خود استفاده نمائيد.

🔹️ اصل هفتم

ديد مثبت داشته باشيد و منفي بافي نكنيد:

عبارات منفي مانند : « هرگز امكان ندارد »، « ما به نتيجه نمي رسيم » ، « شما كاملاً دراشتباهيد » به كارنبريد . اگر هم با چيزي مخالف هستيد ابتدا دلايل خود را بيان و سپس نظر مخالف بدهيد.

🔹️اصل هشتم

كلمه « اما ، بايد و نبايد » را از مجموعه صحبتهاي خود حذف كنيد:

كلمه « اما ، بايد و نبايد » عامل اصلي بيشتر اضطرابها و اختلافهاست . اين كلمه را از صحبتهاي خود حذف كنيد.

🔹️ اصل نهم:

اگر روش و رفتار شما مؤثر واقع نمي شود تغييراتي در آن ايجاد كنيد:

شما ديگران را نمي توانيد تغيير دهيد مگر آنكه اول خود شما تغيير پيدا كنيد اگر خواهان تغيير در محيط اطراف خود هستيد ساده ترين كار تغيير در رفتار خودتان است.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ " کندخوانی" و راهکارهای حل مشکل

🔹 یکی از مشکلات عمده اکثر افراد کندخوانی است که راه حل‌هایی را برای حل این مشکل پیشنهاد می‌شود:

1️⃣ علت اول: کلمه خوانی
✅ راه‌حل: جمله خوانی

مغز با معنی و مفهوم سر و کار دارد نه با خود کلمات مثل صحبت کردن تصور کنید، مثلا یک تایپیست که کلمه به کلمه از روی متن می‌خواند و تایپ می‌کند اگر پس از این که ۲ صفحه تایپ کرد از وی درباره متن سوال کنید وی کمتر از ۳۰ درصد مطالب را می‌تواند به خاطر آورد.

2️⃣علت دوم: بلندخوانی
✅ راه‌حل: چشم خوانی

زمانی که متنی را بلند می‌خوانید مطالب و اطلاعات از دهان به گوش بعد به مغز می‌رسد ولی اگر چشم خوانی کنید چشم مطلب را می‌بیند و مغز آن را درک می‌کند، می‌بینید که با چشم خوانی مطالب مسیر کوتاه‌تری برای رسیدن به مغز را طی خواهند کرد.

3️⃣ علت سوم: لب خوانی
✅ راه‌حل: چشم خوانی

تکان خوردن لب‌ها علیرغم پایین آوردن سرعت باعث پایین آوردن #تمرکز نیز می‌شود.

4️⃣ علت چهارم: برگشت غیرشعاعی چشم به عقب
✅راه حل: خط بردن

ثابت شده است که ما زمانی که مطلبی را می‌خوانیم چشم به طور غیر عادی بر می‌گردد و به کلمات قبل نگاه می‌کند که به وسیله خط بردن (دنبال کردن کلمات با راهنما مثل انگشت، خودکار و …) این مشکل را بر طرف می‌کنیم.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

#نکته_های_دستوری
#زمان_فعل

❇️ بخش اول
زمان فعل : هر فعل سه زمان اصلی دارد: ماضی (گذشته)، مضارع (حال )، مستقبل (آینده)
❇️ فعل ماضی :
مهم ترین فعل های ماضی عبارت اند از : ماضی ساده – ماضی نقلی – ماضی استمراری – ماضی بعید – ماضی التزامی
✅ ماضی ساده :
بن ماضی + شناسه
کاربرد : برای بیان کاری که در گذشته به طور کامل انجام گرفته است . مثل : دیروز به مدرسه رفتم.
مثال : رفت +م = رفتم
رفت + ی = رفتی
رفت (درزمان ماضی سوم شخص مفرد شناسه ندارد )
رفت + یم = رفتیم
رفت + ید = رفتید
رفت + ند = رفتند
✅ ماضی نقلی :
صفت مفعولی ( بن ماضی + ه ) + ام ، ای ، است ، ایم ، اید ، اند
کاربرد : برای انجام کاری در زمان گذشته رخ داده وتا زمان حال ادامه یافته ویاآثار آن هنوز برجای است .
مثال : من درس هایم را خوانده ام .
رفت +ه +ام = رفته ام
رفت + ه+ ای = رفته ای
رفت + ه + است = رفته است
رفت + ه + ایم = رفته ایم
رفت +ه + اید = رفته اید
رفت + ه + اند = رفته اند.
✅توجه :
گاهی فعل «است» درماضی نقلی ساخت سوم شخص مفرد حذف می شود .
✅ توجه:
توجه داشته باشید که « ام – ای – است – ایم – اید – اند » درفعل ماضی نقلی شناسه نیستند ، بلکه گونه ای از فعل (استن ) همراه شناسه اند که امروز این فعل به صورت کامل صرف نمی شود .
✅ ماضی استمراری :
می + بن ماضی ساده + شناسه
کاربرد :برای بیان کاری که در گذشته به صورت پیوسته ادامه داشته است .
مثال: آن ها خانه بزرگی می ساختند.
می + رفت +م = می رفتم
می +رفت + ی = می رفتی
می + رفت = می رفت
می+رفت + یم = می رفتیم
می + رفت + ید = می رفتید
می + رفت + ند = می رفتند.
✅ ماضی بعید :
صفت مفعولی (بن ماضی +ه ) + صرف فعل بود ن ( بودم – بودی – بود – بودیم –بودید – بودند )
کاربرد: برای بیان کاری که در گذشته پیش از کار دیگر اتفاق افتاده است .
مثال : مریم کارش را تمام کرده بود که از راه رسیدم .
رفته + بودم = رفته بوده
رفته + بودی= رفته بودی
رفته + بود = رفته بود
رفته + بودیم = رفته بودیم
رفته + بودید = رفته بودید
رفته + بودند = رفته بودند
✅ ماضی التزامی :
صفت مفعولی + باشم – باشی – باشد – باشیم – باشید – باشند.
کاربرد : برای بیان کاری که در گذشته همراه با احتمال ،آرزو و شک وتردید انجام گرفته است.
مثال : شاید برادرم از مسافرت آمده باشد .
رفته + باشم = رفته باشم
رفته + باشی = رفته باشی
رفته + باشد = رفته باشد
رفته + باشیم =رفته باشیم
رفته + باشید = رفته باشید
رفته + باشند = رفته باشند.
❇️ فعل مضـــــــــــــــارع :
فعلی که به زمان حال یا آینده دلالت می کند .
❇️ انواع مضارع : مضارع اخباری – مضارع التزامی
✅ مضارع اخباری :
می + بن مضارع(فعل امر بدون حرف « ب » ) + شناسه
کاربرد فعل مضارع اخباری :
برای بیان وقوع کاری در زمان حال و آینده استفاده می شود . اخبار به معنای خبر دادن است .
مثال : به کتابخانه می روم.
می + رو +م = می روم
می + رو + ی = می روی
می + رو + د = می رود
می + رو + یم = می رویم
می + رو + ید = می روید
می + رو + ند = می روند.
✅ مضارع التزامــــــــــی :
بـ + بن مضارع(فعل امر بدون حرف « ب ») + شناسه
کاربرد: برای بیان احتمال ،آرزو وشک وتردید در آینده استفاده می شود .
مثال : شاید به کتابخانه بروم .
بـ + رو + م = بروم
بـ + رو + ی= بروی
بـ + رو+ د = برود
بـ + رو+ یم = برویم
بـ + رو+ ید = بروید
بـ + رو+ ند = بروند
❇️ فعل آینــــــــده :
برای بیان کاری که درزمان آینده انجام خواهد شد ،به کار می رود.
خواهم – خواهی – خواهد – خواهیم – خواهید – خواهند + بن ماضی.
✅ فعل آینده از مضارع خواستن و بن ماضی ساخته می شود .
مثال : هفته آینده به مسافرت خواهم رفت .
خواهم +رفت = خواهم رفت
خواهی + رفت = خواهی رفت
خواهد + رفت = خواهد رفت
خواهیم + رفت = خواهیم رفت
خواهید + رفت= خواهید رفت
خواهند + رفت = خواهند رفت
❇️ فعل امـــــــــــر:
فعلی که با آن فرمان می دهیم یا از کسی می خواهیم کاری انجام دهد.
بـِ + بن مضارع مثال : بخوان
✅ توجه : فعل امر در دو ساخت کاربرد دارد :
1- دوم شخص مفرد: برو – بخوان – بگو
2- دوم شخص جمع : بروید – بخوانید – بگویید
❇️ فعل نهـــــــــــــــی :
امر منفی را نهی می گویند ، یعنی دستور به انجام ندادن کاری .
نشانه ی حرف نهی (( مــَ )) یا (( نـَ )) در ابتدای فعل است .
فعل نهی: مــَ یا نـَ + بن مضارع
مثال : نـَ + رو = نرو
مــَ + خوان = مخوان
✅امروزه فعل هایی که با «مــَ » نهی می شوند ، کاربرد ندارند.

@molavi_asar_o_afkar
@makhzanenokatenegarshi_virayashi

کنکور هنرستانی ها

@farsionegaresh_fanni_gr
@farsionegaresh_fanni

سلام خدمت همکاران ‌گرامی🌸🌸

کانال استانی احساس واژه های استان کردستان، در نظر دارد جهت آشنایی بیشتر دبیران و دانش آموزان عزیز با بخش داستان نویسی که به تازگی به محور ادبیات فارسی، افزوده شده است، فیلم های آموزش اصول داستان نویسی را به اشتراک بگذارد.
لطفا همکاران و دانش آموزان خود را به کانال دعوت کنید.
https://t.me/+U3dfkEnmrGZYS-EW

‎‌‎‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️تاثیر میترایسم بر مسیحیت

❇️ نماد چلیپا (Swastika).

همان‌طور که گفته‌شد نماد چلیپای شکسته از قدیمی‌ترین نمادهای دینی بشر است که در کیش مهر جایگاه خاصی داشت.

احتمالاً قبل از شکل‌گیری مسیحیت در اروپا، چلیپای شکسته به عنوان نماد میترائیسم به کار می‌رفته‌است. پس از گسترش مسیحیت، پیروان این دین جدید موفق نشدند که تمام تفکرات قدیمی مردم اروپا را باطل سازند، به همین دلیل تصمیم گرفتند تا اصول یا نمادهایی از آیین‌های قدیمی را در دین خود محفوظ دارند.

مسیحیان نتوانستند یا نخواستند چلیپای شکسته را به‌طور کامل در دین خود به‌کارگیرند؛ درنتیجه شکلی شبیه به آن را که امروزه صلیب نامیده می‌شود جایگزین آن کردند.

فرضیه‌ی دیگری که به ذهن می‌رسد این است که شاید آنانی که تازه به آیین مسیح گرویده بودند در دوره‌ی تسلط سیاسی کیش مهر برای پنهان کردن مسیحیت خود، چلیپا را که نماد میترائیسم بود به گردن آویختند اما به‌مرور و با آمدن نسل‌های بعد، علت واقعی آویختن این صلیب از یادها رفت و به نماد مسیحیت تبدیل شد.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ مطلب در باره واژه « چلیپا » در زبان عربی و شاهنامه

✍🏼 به‌مناسبت زادروز دکتر #عزیزالله_جوینی (۱۳۰۴-۱۳۹۱)

در میان ایرانیان باستان آیین‌ها و نشانه‌هایی وجود داشته که از یاد رفته‌است. یکی از آن‌ها «جُلِیل/ جُلَیل» است که صاحب فرهنگ برهان قاطع آن را مصغر «جُلّ» دانسته‌، به‌معنی پرده و چادر و کجاوه‌پوش، و جل اسب. لیکن این واژه، که پنج بار در شاهنامه آمده، نمی‌تواند به‌ این معنی باشد. مثلاً: عَماری بیاراست زرّینْ چهار/ جُلِیلش پُر از گوهرِ شاهوار... . ترجمهٔ عربی بُنْداری این بیت را معنی‌ای دقیق کرده‌است: چهار عَماری، که پوشش آن‌ها زرین بود، به راه انداختند، و بر هر یک از آن‌ها نیز صلیبی مرصع به جواهر نصب شده بود... . جلیل همان صلیب تازی و معرب چلیپا است، و چوبی است چهارگوشه (چهارپرّه) مانند چوبهٔ دار، و در شاهنامه هر دو صورت آن به‌کار رفته‌است. صلیب شکسته در میان ملل آریایی سابقه داشته،‌ و در تخت‌جمشید هم نقش شده‌است. جلیل در شاهنامه به این معنی است که هرگاه می‌خواستند زنان درباری را به جایی برند، آنان را در عَماری‌ای می‌نشاندند و پارچه‌ای دیبا ــ‌مربع یا مستطیل‌ــ که بر روی آن از جواهر و سنگ‌های‌ گران‌قیمت به شکل صلیب سنگ‌دوزی می‌کردند و بر دو پهلوی عَماری می‌چسباندند تا معلوم گردد که مردم عادی نیستند.

برگرفته از: عزیزالله جوینی، مقالهٔ «صلیب شکسته در تخت‌جمشید (به روایت شاهنامه)»، در نشریهٔ هنر پاییز، ۱۳۷۹، شمارهٔ پیاپی: ۴۵، ص ۱۵–۱۷.

#پرسه_در_متون
#شاهنامه

@cheshmocheragh
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

❇️ لطفاً مطلب با نام کانال « چشم و چراغ » نقل شود .

برنامه اندروید:
⚫️Office Documents Viewer

💥با این برنامه قادر خواهید بود فایل هایی نظیر ورد ، اکسل و پاورپوینت را در گوشی خود مشاهده نمایید

‎‌‎‌‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ لف و نشر در قرآن مجید

❇️ لف‌ و نشر.

در لغت، لَفّ به معنای درهم‌پیچیدن و لوله کردن است، و نَشر به معنای باز کردن و گستردن.

👈 در اصطلاح، لف و نشر آن است که شاعر یا نویسنده دو یا چند واژه را در بخشی از سخن(معمولاً مصراع یا بیتی از شعر) بیاورد، و در بخش بعدی سخن واژه‌های دیگری که به نوعی با واژه‌های قبلی در ارتباط باشند را ذکر کند، به طوری که می‌توان دو به دو این واژه‌ها را به هم مربوط کرد. رابطه لف و نشر، «مفعول و فعل»، «فاعل و فعل»، «مشبه و مشبهٌ‌به»، «مسندٌالیه و مسند»، «اسم و متمم»، «اسم و صفت» و... است. واژه‌های اول را لف و واژه‌های دوم (که به لف‌ها مربوط می‌شوند) را نشر می‌نامند.
تعیین این‌که هر نشر مربوط به کدام لف است به فهم شنونده واگذار می‌شود.[۱]

❇️ این آرایهٔ ادبی در قرآن مجید هم به کار رفته است.[۲]

مثلا آیه «و من رحمته جعل لکم اللیل و النهار لتسکنوا فیه و لتبتغوا من فضله:
و از رحمت الهی است که شب و روز را برایتان پدید آورد تا در آن آرامش یابید و برای بهره‌گیری از فضل خدا تلاش کنید» (سورهٔ قصص، آیه ۷۳) دارای لف و نشر مرتب است، و منظور این است که در شب آرامش یابید، و در روز از فضل الهی روزی بجویید.[۳]

همچنین در آیه «و قالوا کونوا هوداً أو نصاری تهتدوا:

و [اهل کتاب به مسلمانان] گفتند: یهودی یا مسیحی شوید تا هدایت یابید!» (سوره بقره، آیه ۱۳۵) منظور این است که یهودیان گفتند یهودی شوید تا هدایت‌یافته شوید، و مسیحیان گفتند مسیحی شوید تا هدایت‌یافته گردید؛ که لف در آن در مرحله اجمال است.
همچنین است آیهٔ ۱۱۱ سورهٔ بقره «و قالوا لن یدخل الجنة الاّ من کان هوداً أو نصاری: و [اهل کتاب] گفتند: هیچ‌کس وارد بهشت نمی‌شود مگر آن‌که یهودی یا نصرانی باشد.»

❇️ منابع :

۱ لغت‌نامه دهخدا، واژه لف و نشر
۲ آرایه‌های ادبی قرآن و جایگاه آنها در ترجمه، کتابخانه اینترنتی تبیان
۳ بلاغت قرآن، دائرة المعارف قرآن کریم (جلدششم)

❇️ تدوین و گردآوری: محمدعزیززاده ، کانال طعم ادبیات

‎‌‎‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ پیرامون نام فردوسی

درباره‌ی نام و نسب فردوسی، جز کنیه‌‌ی او ابوالقاسم و تخلص او فردوسی، نمی‌توان به قطعیت نظر داد. نام او را در ماخذ گوناگون و نیز مقدمه‌ی برخی از دست‌نویس‌های شاهنامه منصور، حسن، احمد و محمد و نام پدرش را حسن، احمد، اسحاق و فخرالدین و نام نیای او را شرفشاه و فرخ نوشته‌اند.

فتح بن علی بنداری، مترجم شاهنامه به عربی، شاعر را با عنوان: «الامیر الحکیم ابوالقسم منصور بن الحسن الفردوسی طوسی» نام می‌برد. همچنین در دست‌نویس فلورانس، در دو صفحه‌ی نخستین متن اصلی کتاب، در لوحه‌های دوم و سوم و ششم نوشته شده است: «کتاب شاهنامه از گفتار امیر حکیم ملک الکلام الشعرا بوالقسم منصور بن الحسن الفردوسی الطوسی رحمه الله». این همخوانی میان ترجمه‌ی بنداری از سال 621 - 620 ق و دستویس فلورانس از سال 614 ق در عنوان، کنیه، نام، نام پدر، تخلص و زادگاه شاعر بسیار مهم است و اشاره به این دارد که در منابع سده‌های پنجم و ششم شاعر را بدین‌گونه می‌نامیدند. از این رو می می‌توانیم به احتمال نزدیک به یقین شاعر را ابوالقاسم منصور بن حسن طوسی و تخلص فردوسی بدانیم.

جلال خالقی مطلق، نگاهی تازه به زندگی‌نامه‌ی فردوسی، مجله نامه‌ی ایران باستان، سال ششم، شماره‌ی اول و دوم، 1385، ص 3

#شاهنامه
#فردوسی

‎‌‎‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ بهترین و سریع ترین روش های تشخیص وزنهای شعر و پاسخگویی سریع به تستهای کنکوری درس عروض.

❇️ نویسنده: احمد عارفی دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه علامه طباطبایی تهران.
✅ بخش : اول

نکته: این مطلب کنکاشی تخصصی در رابطه با پاسخگویی به تستهای کنکوری عروض مناسب تمام کنکورهای سراسری و کارشناسی ارشد و دکتری و آزمونهای استخدامی رشته های ادبیات فارسی و ادبیات عربی است که هر داوطلبی بسته به نوع کنکورش می تواند از این مطالب، مطالب مربوط به درسش و رشته اش فارسی یا عربی را دنبال کند.

عروض علم و سنجش اوزان شعر است که معمولا وزن هر قصیده یا بیتی متناسب با معنای مورد نظر شاعر است. یعنی مضامین و معانی غزل و عاشقانه و حماسه و جنگاوری و فخر و هجا وزن خاص خود را می‌طلبند.

۱. اولین روش تشخیص درست خوانی بیت ها و اشعار است، پس ملاک خواندن و تلفظ کلمات و ابیات است نه شکل نوشتاری شان.

۲. یکی از ساده ترین این روش ها این است که بدانیم که معمولا و اکثرا در اشعار عاشقانه و غزل بیشتر بر وزن فاعلاتن و مفاعیلن می آیند که وزن فاعلاتن کاربرد بیشتری از وزن مفاعیلن در غزل دارد، چون وزنی است بسیار رقیق و نرم که با غزل که رقت و نرمی را می طلبد سازگاری تمام دارد، به گونه ای که وزن فاعلاتن در بین تمام شاعران غزل سرای فارسی و عربی از جمله سعدی و حافظ و مولانا جلال الدین و فروغی بسطامی و وحشی بافقی و مجنون لیلی و کثیر عزه ... به دلیل اشاره شده پرکاربردتر از مفاعیلن است. وزن فعولن نیز متناسب با حماسه و اشعار حماسی است، مانند شاهنامه فردوسی که یک شاعر حماسه سرا است و این کتاب که سراسر اشعارش حماسه است، بر این وزن (فعولن فعولن فعولن فعل) آمده است که برای تشخیص این نکته نباید فقط به یک بیت توجه شود، بلکه باید به ساختار کلی قصیده نگاه شود. مانند این چند بیت از یک غزل سعدی که بر وزن فعلات فاعلاتن فعلات فاعلاتن/ فعلات فاعلاتن فعلات فاعلاتن است.
متناسبند و موزون حرکات دلفریبت/ متوجه است با ما سخنان بی حسیبت!
چو نمی‌توان صبوری ستمت کشم ضروری/ مگر آدمی نباشد که برنجد از عتیبت!
به قیاس درنگنجی و به وصف درنیایی/ متحیرم در اوصاف جمال و روی و زیبت!
عجب از کسی در این شهر که پارسا بماند/ مگر او ندیده باشد رخ پارسافریبت!
تو درخت خوب منظر همه میوه‌ای ولیکن/ چه کنم به دست کوته که نمی‌رسد به سیبت!

دو بیت دیگر از غزلی دیگر از سعدی که بر
مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن/ مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن است که متشکل از مفاعیلن فاعلاتن است که اختیارات شاعری رخ داده است.
اگر تو برفکنی در میان شهر نقاب/ هزار مؤمن مخلص درافکنی به عقاب!
که را مجال نظر بر جمال میمونت/ بدین صفت که تو دل می‌بری ورای حجاب!

یا چند بیت از غزل دیگری از سعدی که بر وزن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن/ فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن است. مانند:
این تویی یا سرو بستانی به رفتار آمدست/ یا ملک در صورت مردم به گفتار آمدست!
...
ساربانا یک نظر در روی آن زیبا نگار/ گر به جانی می‌دهد اینک خریدار آمدست!
وه که گر من بازبینم روی یار خویش را/ مرده‌ای بینی که با دنیا دگربار آمدست!
آن چه بر من می‌رود دربندت ای آرام جان/ با کسی گویم که در بندی گرفتار آمدست!
نی که می‌نالد همی در مجلس آزادگان/ زان همی‌نالد که بر وی زخم بسیار آمدست!
تا نپنداری که بعد از چشم خواب آلود تو/ تا برفتی خوابم اندر چشم بیدار آمدست!
سعدیا گر همتی داری منال از جور یار/ تا جهان بودست جور یار بر یار آمدست!

اما چند بیت تعلیمی و آموزشی از سعدی در کتاب گلستان هست که باز بر وزن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیل/ مفاعیلن مفاعیلن مفاعیل آمده است. مانند:
شنیدستی که گاوی در علف زار/ بیالاید همه گاوان ده را!
به یک ناتراشیده در مجلسی/ برنجد دل هوشمندان بسی!
اگر بركه ای پر کنند از گلاب/ سگی در وی افتد کند منجلاب!

‎‌‎‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ بهترین و سریع ترین روش های تشخیص وزنهای شعر و پاسخگویی سریع به تستهای کنکوری درس عروض.

❇️ نویسنده: احمد عارفی دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه علامه طباطبایی تهران.
✅ بخش : دوم

۳. دومین راه تشخیص این است که ما بدانیم که فلان شاعر جزء کدام دسته از شاعران(غزل سرا یا حماسه سرا و هجا و فخر و ...) است و بیشتر اشعارشان در غزل است یا حماسه یا ... که با دانستن این موارد بهتر می‌توانیم وزن ابیات را کشف کنیم، مثلا سعدی و حافظ و مولانا که همه ما می دانیم غزل سرا هستند، به سادگی می توانیم بفهمیم که اکثر اشعارشان بر وزن فاعلاتن و مفاعیلن هستند که متناسب با غزل هستند و فردوسی نیز که یک شاعر حماسه سرا است، بالقطع می توانيم بگوییم تمام اشعار فردوسی در شاهنامه بر وزن فعولن هستند و شاعر عربی متنبی و ابوالعلای معری که متنبی(شاعر مخصوص سيف الدوله) بیشتر در زمینه فخر و مدح(بیشتر سيف الدوله و گاهی کافور اخشیدی و ...) شعر گفته است، و ابوالعلای معری که بیشتر در هجو شعر گفته است، بیشتر اوزان شعری این دو شاعر عرب بر وزن فعولن مفاعیلن هستند که این وزن بخاطر طولش و زیادی حروف این وزن متناسب با فخر و مدح و هجا است که شاعر در فخر و مدح و هجای کسی بیشتر کلامش را طول داده تا در فخر روحش بیشتر ارضا شده یا در مدح بیشتر توجه ممدوح را به خود جلب کرده یا در هجو بیشتر دل کسی که او را هجو می کند آزرده و روح خود را بخاطر هجو او سیراب کند، اما باید به این نکته هم توجه کرد که این شاعران غزل سرا مانند سعدی و حافظ و مولانا قصیده ها و بیت هایی بر وزنهایی غیر از فاعلاتن و مفاعیلن نیز دارند مانند این سه بیت از سعدی:
سخندان پرورده پیر کهن/ بیندیشد آنگه گوید سخن!
که بر وزن فعولن فعولن فعولن فعل است.
یا دو بیت دیگر از سعدی مانند:
تا نیک ندانی که سخن عین صواب است/ باید که به گفتن دهن از هم نگشایی!
گر راست سخن گویی و در بند بمانی/ به زآن که دروغت دهد از بند رهایی!
که بر وزن مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن هستند در حالیکه مضمون هر سه بیت سعدی، تعلیمی و درباره نحوه سخن گفتن است، اما می‌بینیم وزن یک بیت با دو بیت دیگر متفاوت است.

۴. کتابهای بسیار معروف شاعران و وزن استفاده شده در آن را بدانیم. مثلا تمام اشعار کتاب شاهنامه فردوسی بر وزن فعولن هستند و تمام اشعار کتاب مثنوی معنوی مولانا جلال الدین بر وزن فاعلاتن هستند. البته باید به این نکته توجه کرد که معانی و مضامین کتاب مثنوی معنوی تعلیمی و آموزشی و دینی است تا جایی که بسیاری از ناقدان کتاب مثنوی و معنوی را تفسیر قرآن کریم می دانند که به شعر درآورده شده است، اما سبب استفاده از وزن فاعلاتن در مضامین آموزشی و تعلیمی این است که وزن فاعلاتن داری نرمی و رقیقی خاصی است که سریع تر بر روح و روان خواننده تاثیر می گذارد که تاثیر بر خواننده از اصلی ترین ویژگی ادبیات است.
مانند این ابیات مولانا جلال الدین در مثنوی معنوی که بر وزن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن/ فاعلاتن فاعلاتن فاعلن است.
بشنو این نی چون شکایت می‌کند/ از جداییها حکایت می‌کند!
کز نیستان تا مرا ببریده‌اند/ در نفیرم مرد و زن نالیده‌اند!
سینه خواهم شرحه شرحه از فراق/ تا بگویم شرح درد اشتیاق!
هر کسی کو دور ماند از اصل خویش/ باز جوید روزگار وصل خویش!
من به هر جمعیتی نالان شدم/ جفت بدحالان و خوش‌حالان شدم!
هرکسی از ظن خود شد یار من/ از درون من نجست اسرار من!

‎‌‎‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ بهترین و سریع ترین روش های تشخیص وزنهای شعر و پاسخگویی سریع به تستهای کنکوری درس عروض.

❇️ نویسنده: احمد عارفی دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه علامه طباطبایی تهران.
✅ بخش : سوم

۵. اینکه ابتدای مصرع اول را نگاه کنیم که هجای کوتاه دارد یا هجای بلند که اگر هجای کوتاه دارد یا وزن فعولن است یا وزن مفاعیلن، اما اگر هجای بلند دارد، یا وزن مستفعلن است یا وزن فاعلاتن است یا وزن مفعولُ است. البته در کنار آن باید به ساختار دو مصرع توجه شود، چون ممکن است که در آن اختیارات شعری رخ داده باشد یا به اصطلاح عرض خبن و طی و کف و حذف رخ داده باشد که روش تشخیصش این است که باید وزن دو مصرع یکی باشد، مثلا اگر دیدیم در یک مصرع از دو بیت فعلاتن فاعلاتن.../ فاعلاتن فاعلاتن.... است بالقطع می‌توانیم بگوییم که وزنش فاعلاتن است که در فعلاتن خبن رخ داده است و مخبون شده است.

۶. وزنهای اصلی را از وزنهای فرعی جدا کرده و بدانیم که وزنهای اصلی پرکاربرد تر از وزنهای فرعی هستند. وزنهای اصلی فعولن، فاعلاتن، مفاعیلن، مستفعلن هستند که وزنهای فرعی از این اوزان اصلی ساخته می شوند، مانند وزن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن/ مفاعیلن... که طبق اختیارات شاعری و زحافات تبدیل به وزن مفعول مفاعیل مفاعیل فعل یا وزن مفعول مفاعیلن مفعول مفاعیلن، می شود.

۷. با شناخت وزن کل یک قصیده یا دو بیتی یا رباعی یا غزل، اگر یک بیتی از آن قصیده را ببینیم با شناخت وزن کل قصیده، وزن بیت آن قصیده را می‌توانیم دربیاوریم. مثلا اولین غزل حافظ را مرور می کنیم:
ألا يا أيها الساقي أدر كأسا و ناولها/ كه عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکل ها: با تشخیص این بیت از اولین غزل حافظ در دیوانش که بر وزن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن/ مفاعیلن .... است بالقطع می‌توانیم تشخیص بدهیم که تمام بیت های این غزل بر همین وزن مفاعیلن .... هستند. یا با تشخیص بیت زیر از قصیده ای از فردوسی مانند:
توانا بود هر که دانا بود/ ز دانش دل پیر برنا بود!
که بر وزن فعولن فعولن فعولن فعل هست، بالقطع می توانيم بگوییم تمام ابیات قصیده ای که این بیت در آن هست، بر همین وزن فعولن... است، حتی اگر ندانیم که فردوسی حماسه سرا است و تمام ابیات در شاهنامه بر این وزن است، یا مثلا قصیده المساء از خلیل مطران که وقتی من می‌دانم این قصیده بر وزن متفاعلن متفاعلن متفاعلن/ ... است، بدون شک می توانم بالقطع بگویم که تمام ابیات این قصیده بر این وزن متفاعلن.... هستند: مانند اولین بیت این قصیده:
داء ألمّ فخلت فيه شفائي/ من صبوتي فتضاعفت برحائي كه بر اين وزن متفاعلن ... است و همچنین بیت آخر آن نیز یعنی
وكأنني آنست يومي زائلا/ فرأيت في المرآة كيف مسائي!
كه بر همان وزن متفاعلن است یا قصیده ای از ابوالعلای معری که اولین بیت آن:
ألا في سبيل المجد ما أنا فاعل/ عفاف و إقدام و حزم و نائل!
که بر وزن فعولن مفاعیلن فعولن مفاعیلن است، پس بدون شک تمام ابیات این قصیده ابوالعلای معری نیز بر این وزن هستند یا تمامی ابیات معلقه امروالقیس و زهیر بن أبي سلمى و طرفة بن عبد بر وزن فعولن مفاعیلن فعولن مفاعیلن/ فعولن مفاعیلن فعولن مفاعیلن هستند، اما تمام ابیات معلقه عمرو بن کلثوم بر وزن مفاعلتن مفاعلتن فعولن است.

۸. باید بدانیم که وزنهایی که در فارسی در یک معنا می آیند لزوما در عربی آن وزن در همان معنا نمی آید، که این باتوجه به شرایط جغرافیایی و فرهنگی است که مثلا طبق شرایط و موقعیت جغرافیایی و فرهنگی کشورهای عربی مانند عربستان و مسائل مربوط به شتر و سفر با شتر از دوره های جاهلی و اسلامی تا معاصر وزن فعولن مفاعیلن فعولن مفاعیلن/ فعولن مفاعیلن، و وزن مستفعلن مستفعلن مستفعلن/ مستفعلن ... بیشترین کاربرد را در مقایسه با وزن های دیگر از جمله فعولن، فاعلاتن، مفاعیلن دارد، اما به احتمال ۹۰ درصد وزن فاعلاتن پرکاربردترین وزن در بین شاعران فارسی است. مثلا در اشعار تعلیمی فارسی مانند اشعار تعلیمی مولانا، عطار، خیام وزن فاعلاتن کاربرد دارد، درحالی‌که در بین اشعار تعلیمی عربی وزن مستفعلن کاربرد دارد مانند اشعار تعلیمی الفیه بن مالک، که این مطابق شرایط جغرافیایی و آب و هوایی و فرهنگی بین شاعران و قراردادی بودن زبان است.

۹. در تقطیع هجایی باید بدانیم که اولین حرف هر کلمه ای چه عربی یا فارسی باید مصوت و دارای حرکت کسره یا فتحه یا ضمه باشد، اما حرکت حرف دوم و سوم ممکن است صامت باشد یا مصوت.

‎‌‎‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ بهترین و سریع ترین روش های تشخیص وزنهای شعر و پاسخگویی سریع به تستهای کنکوری درس عروض.

❇️ نویسنده: احمد عارفی دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه علامه طباطبایی تهران.
✅ بخش : چهارم ( پایانی )

۱۰. باید بدانیم بعضی از ابیات و قصائد دو وزنی هستند که طبق مضمون ابیات و قصاید یک وزن را باید وزن اصلی آن قصیده و وزن دیگر را وزن فرعی بدانیم، مانند این سه بیت از یک غزل از فروغی بسطامی شاعر غزل سرا:

دیشب تو را به خوبی تشبيه به ماه کردم/ تو به ز ماه بودی، من اشتباه کردم!
دوشینه پیش رویت آیینه را نهادم/ روز سفید خود را آخر سیاه کردم!
هر صبح یاد رویت تا شام گه نمودم/ هر شام فکر مویت تا صبح گاه کردم!
که این قصیده فروغی بسطامی دارای دو وزن مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن/ مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن و وزن مستعلن فعولن مستفعلن فعولن/ مستفعلن فعولن مستفعلن فعولن است، اما با توجه به اینکه یک غزل است بهتر است وزن مفعول فاعلاتن بگیریم که متناسب با مضمون غزل و عاشقانه است.

یا مانند چند بیت دیگر از یک غزل از فروغی بسطامی
دوشینه خود شنیدم یک نکته از دهانی/ اما نمی‌توان گفت با هیچ نکته‌دانی!
اسرار عشقم آخر افتاد بر زبانها/ از بس که وصف او را گفتم به هر زبانی!
ترسم نکرده باشی رحمی به خسته جانی/ ای آن که زیر تیغش امید رحم داری!
کردی فتاده دیدم دنبال کاروانی/ در وادی محبت حال دلم چه پرسی
بر کشتنم کشیده‌ست ابروی او کمانی/ در گردنم فکنده‌ست گیسوی او کمندی!
که این غزل نیز مانند غزل قبلی دو وزنی است مفعول فاعلاتن و مستفعلن فعولن است، اما متناسب با مضمون غزل وزن اصلی آن مفعول فاعلاتن است.

اما چند بیت دیگر از یک غزل دیگر از فروغی بسطامی
لب شیرین تو را دادند تا شکر بیفشانی/ پس آنگه جان شیرین را به شکر خنده بستانی!
مسلمان زاده نتواند که روی از قبله گرداند/ من از تو رو نگردانم گر از من رو بگردانی!
که این غزل بر وزن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن/ مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن است که متفاوت از وزن ابیات دو غزل قبلی و تک وزنی است.

نکات دیگر:

۱. تمام موارد فوق به صورت غالبی و اکثرا هست و صد در صدی نیست، اما با سناختشان قطعا سریع تر می توانیم تستهای کنکوری را بشناسیم.

۲. وزن فعولن مفاعیلن حدود یک سوم اشعار عربی را در برمی‌گیرد به گونه ای که پرکاربردترین وزن در بین اشعار عربی است که بعد از آن وزنهای مستفعلن، مُتَفاعِلُن، مُفاعَلَتُن پرکاربرد ترین هستند، در حالیکه وزن فعولن مفاعیلن و متفاعلن و مفاعلتن در فارسی کم کاربرد هستند.

۳. وزن فعولن فعولن فعولن فعولن مشهور به بحر متقارب و وزن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن مشهور به بحر رمل و وزن مستفعلن مستفعلن مستفعلن مشهور به بحر رجز و وزن مفاعیلن مشهور به بحر هزج و وزن فعولن مفاعیلن مشهور به بحر طویل و وزن متفاعلن متفاعلن متفاعلن مشهور به بحر کامل و وزن مفاعلتن مفاعلتن فعولن مشهور به بحر وافر و وزن فاعلاتن مستفعلن فاعلاتن مشهور به بحر خفیف است که مشهورترین وزنها و بحرهای فارسی و عربی هستند.

‎‌‎‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ واژه‌های ایهام‌برانگیزی كه اصطلاح موسيقی هستند:

راه(نغمه- مسیر)
پرده(آهنگ- حجاب)
آهنگ(ريتم- قصد)
شور(دستگاه موسيقي-هيجان و عشق)
زير(متضاد بم- پايين)
رود(گونه‌ای ساز- رودخانه)
چنگ(گونه‌ای ساز - سرپنجه)
عود(گونه‌ای ساز- ماده معطر كه می‌سوزانند تا عطرش بپراكند)
تار(ابزار موسيقي- تيره- يك رشته مو)
همايون(نام يكي از دستگاه‌های موسيقی- خجسته و فرخنده)
نوا(دستگاه موسيقی- توشه و سرمايه- صدا)
خسرواني(گوشه‌ای از دستگاه ماهور- شاهانه)
داد(فرياد- عدل- متضاد گرفت. گوشه‌ای از دستگاه ماهور)
دلكش(جذاب- گوشه‌ای از دستگاه ماهور)
شكسته(متضاد سالم- گوشه‌ای از دستگاه ماهور)
عراق(نام سرزميني- گوشه‌ای از دستگاه ماهور)
شهناز(گوشه‌ای از دستگاه شور)
بيداد(گوشه‌ای از دستگاه همايون-ظلم و ستم)
عشاق(عاشقان- گوشه‌ای از دستگاه همايون)
زابل(نام شهري- گوشه‌ای از دستگاه ماهور)
حصار(مانع و ديوار- گوشه دستگاه سه گاه)
مخالف(متضاد موافق- گوشه سه گاه)
حزين(غمگين- گوشه دستگاه سه گاه)
كرشمه(گوشه دستگاه شور- ناز و غمزه)
حجاز(گوشه دستگاه آوازی ابوعطا- نام سرزمینی)
جامه‌دران(گوشه‌ای از دستگاه افشاری- قید حالت از مصدر جامه دریدن)
پهلوی(گوشه‌ای از دستگاه چهارگاه- زبان فارسی باستان)
پروانه(از گوشه‌های دستگاه راست پنجگاه- اجازه- نوعی حشره)
سپهر(از گوشه‌های راست پنجگاه- آسمان)

‎‌‎‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan