✳️ راه تشخیص "تناسب" از "تضمن" در زبان فارسی چیست؟
✳️ بخش : دوم ( پایانی )

❇️ نتیجة کلی

آموزش تناسب کار چندان مشکلی نیست ولی چون در کنار تناسب، واژة تضمّن نیز اضافه شده و در کتاب‌های درسی ـ چه زبان فارسی (1) و چه زبان فارسی (3) ـ فقط نامی از تضمّن برده شده است، پس هدف اصلی و کلی این مقاله آموزش تضمّن و تفاوت آن با تناسب و تشخیص این دو از یکدیگر است.

با توجه به مثال‌های ذکر شده، در شناخت و تشخیص تناسب و تضمّن می‌توان گفت که تضمّن به منزلة چتری (یک شیء کلی) است که چیزی جزئی زیادی (جزئیات) را در سایه و تحت تکفل خود قرار داده است. به عبارت بهتر، ما وقتی واژه‌ای به نام کشاورزی داریم، می‌توانیم بگوییم که داس، کشته، درو و... در زیر سایة آن پناه گرفته‌اند؛ یعنی، کشاورزی یک کل است و آنچه به ذهن ما خطور می‌کند و تداعی می‌شود، جزئیات آن‌اند؛ یعنی داس، کشته، درو... . پس اگر کشاورزی را با داس یا کشته در نظر بگیریم، می‌گوییم تضمّن است ولی وقتی واژه‌های کشته، درو و داس را در نظر می‌گیریم بین این کلمات تناسب وجود دارد. به عبارت ساده‌تر و بهتر، اگر از کل به جزء حساب کنیم، تضمّن و اگر تنها جزئیات را در نظر بگیریم، تناسب است.  

مثال‌های دیگر

واژة آسمان را که یک واژة کلی است، در نظر بگیرید؛ وقتی آسمان به ذهن خطور می‌کند، علاوه بر رنگ و پهنة آن، خورشید، ماه، ستاره، ابر و... ـ که هر کدام جزئی از کل است ـ به ذهن ما می‌آیند. بنابراین، می‌گوییم تضمّن است؛ یعنی، آسمان با خورشید، آسمان با ماه، آسمان با ستاره و... تضمّن است ولی وقتی فقط این جزئیات را در نظر می‌گیریم، مثلاً در این بیت سعدی: «ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کارند/ تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری» ابر و مه و خورشید... تناسب هستند.

وقتی مدرسه‌ای را ـ که به منزلة کل (چتر) است ـ در نظر می‌گیریم و می‌گوییم معلم، دانش‌آموز، نیمکت، تخته‌ سیاه و... را شامل می‌شود، تضمّن است؛ یعنی، مدرسه با معلم، مدرسه با دانش‌آموز تضمّن است؛ مثل والدین و پدر، والدین و مادر، اما وقتی معلم و دانش‌آموز را بررسی می‌کنیم یا پدر و مادر را در نظر می‌گیریم، می‌گوییم تناسب است و مثال‌هایی از این دست.

❇️ منبع: تضمن چیست؟ محمدعلی گلستانی

 @molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

⚠️ سندروم گردن پیامکی !

گوشی موبایل نهایتا وزنی در حدود دویست گرم داره. اما با همین وزن کم، میتونه بیست کیلوگرم معادل دو کیسه برنج، فشار به گردنتون وارد کنه.
به ازای هر ۱۵ درجه ای که گردنتون رو خم میکنید، ۵ کیلوگرم نیروی بیشتری به مهره‌های گردن وارد میشه. در زاویه ۴۵ درجه، حدود ۲۴ کیلو!

این فشار شدید بشدت به مهره‌های گردن آسیب میزنه. سندرم گردن پیامکی بعد از کرونا بشدت شیوع پیدا کرد. درد مزمن آرتروز گردن کیفیت زندگی فرد مبتلا خیلی تنزل میده.

تا میتونید موبایلتون رو بالا نگهدارید. پشت سرتون تکیه گاه بذارید و سرتون رو به عقب تکیه بدید و تمرینات تقویتی عضلات گردن رو انجام بدید.

ساده ترین تمرین اینه: کف دست رو به پیشانی و چهار طرف سر، فشار بدید و ده ثانیه بشمرید. روزی دو بار این تمرین رو انجام بدید.
این تمرین کمک میکنه با تقویت عضلات بخشی از نیروی وارد به گردن رو تحمل کنه.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ پسوند « سری » پسوندی برای شادی بخشی در فرهنگ مازندران

❇️در فرهنگ مازندران پسوند سری بهانه ای برای شاد بودن وبخشش بود
بعضی از این اتفاق به شرح زیر می باشد:

◀️ گهره سری( بزرگان برای دیدن نوزاد می امدند و چشم روشنی روی گهواره می گذاشتند)

◀️ کلاه سری( هنگانی که مادر نوزاد را نزد خانواده ی خویش می برد )

◀️ دندون سری( زمانی که نوزاد دندان در می اورد)

◀️ چیک سری( ختنه سوران)

◀️ شونه سری( سرتراشی داماد صورت می گیرد)

◀️ بارسری( زمانی که اولین بار محصول توسط چاربیدار آورده می شود)

◀️ پل سری ( هنگام عبور عروس از روی پل صورت می گیرد)

◀️ کلک سری( موقع ورود عروس به خانه ی داماد صورت می گردد)

◀️ مقراض سری( برای دوختن لباس عروس و داماد به خیاط می دهند)

◀️ کترا سری( به آشپز غذای عروسی داده می شود)

◀️ تیرک سری( زمانی که ستون سقف خانه زده شد)

◀️ قلم سری( زمانی که می خواهند سندی را بنویسند)

◀️ تاشه سری( زمانی می خواهند قند خواستگاری را بشکنند)

◀️ رسن سری( زمانی که گاوی فروخته می شود)

◀️ اوسار سری( در زمان فروش اسب است)

◀️ کرس سری( برای فروش گوسفند است)

◀️ شاخ سری( برای فروش بز بود)

◀️چرخه سری( هنگام برداشت پشم گوسفند صورت می گرفت)

❇️ تهیه از : قاسمعلی یعقوبی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ شش ایراد رایج قافیه بین ترانه سرایان جوان
❇️ بخش: اول

❇️ در اینکه ترانه روی ملودی نوشته می شود و چیزی به نام ایراد وزنی واقعا جای چندانی در بررسی آن ندارد شکی نیست. در اینکه قافیه در ترانه اجباری نیست و عزیزانی همچون «شهیار قنبری» در بعضی آثارشان از آن عبور کرده اند شکی نیست. اما نمی توان از این موضوع به راحتی رد شد که بسیاری از ایرادات وزنی و قافیه ای در کار دوستان جوان از ندانستن یا عدم توجه است تا ساختارشکنی و رسیدن به کشف هایی تازه…

مطمئنا هدف از این متن دوستانی نیستند که با آگاهی کامل از اصول ادبی، برای خلق فضایی تازه گاهی از آنها فراروی می کنند بلکه یادآوری این نکته است که در ترانه یکی از مهمترین هدف های ما بخش موسیقیایی کلام است که عدم توجه به قافیه و ملودی و… باعث می شود گوش مخاطب آزار ببیند. هدف من آن است که به جای پرداختن به وزن و قافیه و… در جلسات نقد، به نقدی عمیق تر و علمی تر پرداخته و وقت خود را در این جلسات تلف نکنیم…

در هر صورت به عنوان یک شاعر و ترانه سرا، خوشحال می شوم با شیر کردن این مطلب، شما هم در رفع ایرادات رایج دوستانتان شریک باشید!
چیزی که ایراد نیست:

❇️ در بسیاری از جلسات دیده ام که قافیه ی سماعی یا گوشی را در ترانه ایراد می دانند. بر همگان واضح و مبرهن است که اگر بتوان قافیه ی سماعی (قافیه کردن حروفی که شکل متفاوت اما در فارسی صدای یکسانی دارند مثل: ز، ض، ظ، ذ) را در «شعر» ایراد دانست با توجه به شنیداری بودن موزیک و «ترانه» نمی توان آن را در اینجا ضعف یا ایراد محسوب کرد. پس وقتی ترانه سرا «محضه» و «لحظه» را قافیه می کند نه گوش ما اذیت می شود و نه در ترانه ی معاصر می توان آن را ایراد دانست.

◀️ ۱- قافیه کردن مصوت های کوتاه یا مصوت بلند «ای» با هم:

در اینکه دو مصوت بلند «ا» و «او» را می توان به خاطر کشیدگی زیاد آنها با هم قافیه کرد شکی نیست. مثلا «سرما» با «دریا» فقط به خاطر «ا» مشترک هم قافیه هستند یا همچنین «ترسو» و «اخمو». در اینجور موارد ما توصیه می کنیم برای افزایش موسیقی کلام، ترانه سرا با وجود درست بودن، حروف مشترک بیشتری را لحاظ کند. مثلا «دریا» را با «آیا» قافیه کرده و حرف «ی» را هم مشترک بگیرد و موسیقی حتی می تواند بیشتر شده و «دریا» را با «پریا» قافیه کنیم. اما مشکل در آنجایی ظهور پیدا می کند که مصوت کوتاه یا مصوت بلند «ای» در انتهای کلمه باشد.
در اینجور موارد ما مصوت کوتاه یا «ای» را حذف می کنیم و بقیه ی کلمه باید همقافیه باشد مثلا وقتی دو کلمه ی «خنده» و «ساده» را داریم در واقع «خند ِ» و «ساد ِ» بوده. پس باید «خند» و «ساد» قافیه باشند که می بینیم نمی شود اما مثلا «خنده» و بنده» هم قافیه هستند. یا مثلا «بازی» و «روزی» قافیه نمی شوند چون «باز» و «روز» قافیه نیستند!
البته یادمان باشد که مثلا کلماتی مثل «له»، «گره»، «مه» و… با کسره تمام نشده و در واقع با «هـ» تمام می شوند پس می توانند با هم قافیه محسوب شوند.

همچنین یک نکته ی خیلی مهم آن است که اگر حرفی روی متحرک باشد مثل همان مثال «خنده» که حرف «دال» کسره دارد، مصوت کوتاه قبل از آن می تواند تغییر کند پس «خـَنده» و «گـُنده» می توانند با هم قافیه شوند هرچند در ترانه برای حفظ موسیقی بیشتر، کمتر از این اختیار استفاده می کنیم.

◀️ ۲- عدم رعایت حرف «قید»:

وقتی ما دو کلمه ی «دست» و «مست» را قافیه می کنیم می دانیم که از آخرین مصوت به بعد تمام حروف باید یکی باشند. حرف «ت» را روی و حرف «س» را قید می نامیم. اگر این حرف قید تغییر کند در واقع قافیه غلط است. البته افرادی مثل مولانا گاهی این قاعده را رعایت نکرده اند اما چون به موسیقی کلام لطمه می زند رعایتش در ترانه ضروری تر است.

مثلا کلمه ی «درز» با «سبز» نمی تواند قافیه شود یا «درفش» با «فرش» نمی تواند هم قافیه باشد چون در مثال اول حروف «ر» و «ب» و در مثال دوم حروف «ف» و «ر» متفاوت هستند. مثلا قافیه ی مناسب برای «درز» کلمه ی «مرز» و برای «درفش» کلمه ی «بنفش» می باشد.

◀️ ۳- قافیه پنداشتن شناسه ها، پسوندها و… (ایطاء و قوافی شایگان):

پسوندهایی که به کلمه اضافه شده و دارای یک معنی می باشد جزء قافیه نیستند. مثلا «دانشمند» و «کارمند» از دو رکن «دانش» و «کار» به همراه کلمه ی «مند» ساخته شده اند پس در واقع «مند» جزء ردیف بوده و می بینیم که «دانش» و «کار» هیچ حرف مشترکی برای قافیه شدن ندارند.

مثلا وقتی می گوییم «مالش» و «آرامش» هر دو پسوند «ش» به یک معنا و برای ساخت اسم استفاده شده و می بینیم که «مال» و «آرام» به هیچ وجه قافیه نیستند.

مثلا در «جوانان» و «درختان» حروف «ان» برای جمع به کار رفته و مشخص است که «جوان» و «درخت» قافیه نیستند

مثلا در «زیباتر» و «بهتر» پسوند «تر» صفت تفصیلی بوده و مشخص است که «زیبا» و «به» قافیه نمی شوند.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ شش ایراد رایج قافیه بین ترانه سرایان جوان
❇️ بخش: دوم ( پایانی )

مثلا در «قلبم» و «خوبم» حرف «م» به معنای «من» بوده و می بینیم که «قلب» و «خوب» هم نمی توانند با هم قافیه باشند

مثلا در «گلا» و «خیالا» علامت «ا»
نشانه ی جمع در محاوره بوده و مطمئنا «گل» و «خیال» هم قافیه نیستند
و…

◀️ ۴- قافیه کردن افعال مرکب:

مطمئنا «دست زدن» «جا زدن» با هم قافیه نیستند حتی اگر در هیچ کدام «زدن» معنای اصلی خودش را نداشته باشد و یکسان نباشد. گاهی در بعضی موزیک ها می بینیم که بر اثر این اشتباه و «جناس» پنداشتن افعال، کلا شعر فقط ردیف دارد و اصلا قافیه ندارد!!

◀️ ۵- یکسان نگرفتن مصوت قبل از حرف روی:

مصوت قبل از حرف روی هم جز استثنایی که در انتهای مورد ۱ ذکر کردم باید یکی باشد پس کلمه ای مثل «پاک» با «خوک» یا کلماتی مثل «بَد» و «شُد» هرگز با هم نمی توانند قافیه شوند.
در همان استثنایی هم که گفته شد فقط مصوت های کوتاه می توانند تغییر کنند و مثلا هرگز دو کلمه ی «دیدم» و «بودم» نمی توانند قافیه شوند.

◀️ ۶- قافیه کردن حروفی که شبیه به هم اما متفاوت هستند:

مثلا کلمه ی «مرگ» و ترک» اگرچه ظاهری شبیه و وزن یکسانی هم در چرخش زبانی دارند اما هرگز نمی توانند با هم قافیه شوند. همینجور است کلماتی مثل شک و سگ یا هر دو حرف مشابه دیگر…

✅ در هر صورت توجه به این ۶ نکته، اگر با خلاقیت، نوآوری، اندیشه، عاطفه و… همراه شود می تواند باعث خلق ترانه هایی زیباتر در ادبیات فارسی شود. نکته ای که متاسفانه بسیاری از دوستان جوان به خاطر وضعیت خاص ترانه ی پاپ به آن توجه نمی کنند.
من امروز حدود یک ساعت شبکه ای به نام ایران میوزیک را تماشا کردم که از حدود ۱۰ تا ۱۵ کاری که پخش شد فقط ۲ کار دارای قوافی سالم بودند که در کنار ایرادات وحشتناکی که به موزیک آثار و اندیشه ی ترانه ها وارد بود این موضوع پیش پا افتاده (قافیه) که آموختنش شاید تنها یک ساعت زمان ببرد بسیار آزاردهنده بود. امیدوارم انتشار و پخش این متن توسط ترانه سرایان خوب کشور (که ترانه هایشان همیشه کلاسی آموزشی برای جوانترها بوده) بتواند عزیزانی را که تازه به این مسیر آمده اند از پاره ای اشتباهات دور کند
            
❇️ به قلم دکتر مهدی موسوی  
                                           
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

نظر جناب کجوری از گروه زبان فارسی آسان در مورد این پست با تشکر از توضیحات ایشان :

درودفراوان ضمن تائید موارد ذکر شده از جناب یعقوبی عزیز، پسوند مکان هم عزیز دیگر اشاره فرمودند درست هست ،
جینگا سری
تپه سری
تلارسری
پسوند زمان هست

نماش سری (هنگام غروب )
صواحی سری (زمان صبح)

پسوند حالت هست
زوون سری

تریک سری

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ «شعرِ وحشیِ بافقی و شیوهٔ مکتبِ وقوع»*

❇️ شعرِ فارسی در قرنِ نهم به ورطهٔ تقلید و تکرار افتاده‌بود. شعرِ جامی باهمهٔ مهارت‌های او در روایت‌گری و نیز زبانِ پاکیزه‌اش، ازمنظرِ هنری و نمادگرایی‌ کم‌و‌بیش تکراری است. ازهمین‌رو نخست بابافغانی و پس از او کسانی هم‌چون وحشیِ بافقی، شرف‌جهانِ قزوینی، به‌تکاپوافتادند تا روحی تازه در کالبدِ تکراریِ شعرِ فارسی بدمند. عینیّت‌گرایی و توصیف و تجسّمِ روابطِ عاشقانه (وقوع‌گویی) درکنارِ زبانی ساده اساسِ کارِ این شاعران بوده؛ گاه کار این شاعران به «واسوخت» و ابرازِ بیزاری از معشوق نیز می‌کشید:

_ پر است شهر ز نازِ بتان نیاز کم است
مکن چنان‌که شوَم از تو بی‌نیاز مکن!

_ سال‌ها هم بگذرد وحشی که سویش ننگرم
تا نپنداری که خشمِ ما همین یک‌ماه بود!

این توجه به جهانِ پیرامون و وقوع‌گویی و واقع‌گرایی را در تطوّرِ نگارگریِ ایرانیِ سده‌های دهم و یازدهم، و حرکتِ تدریجیِ مینیاتور به سمتِ نقاشی (در برخی آثارِ بهزاد، رضا عباسی و صادقی‌بیگِ افشار و معینِ مصوّر) نیز می‌توان‌دید.
ویژگی‌های زبانی و بیانی شعرِ شاعران پیش‌گفته چندان مهم بوده که یکی از سرچشمه‌های کارِ نیما توجه به زبانِ طبیعی و تجسّم‌گراییِ آنان بوده‌. نیما در مقدمّهٔ منظومهٔ «افسانه» آن‌جاکه از «طرزِ مکالمهٔ طبیعیِ» خود در این شعر می‌نویسد، اشاره‌می‌کند:
«سابقاً هم محتشمِ کاشانی و دیگران به آن نزدیک شدند» اما «من سودِ بیش‌تری خواستم که از این کار گرفته‌باشم».

او در «ارزشِ احساسات» نیز آن‌جا که از عشق‌‌های دست‌نایافتنی و آرمانی (ازجمله در «لیلی و مجنون»)، که شعرِ فارسی را به ساحتِ «فرشته و پریان» کشانده‌، انتقادمی‌کند، «داستان‌های عاشقانهٔ» شاعرانی نظیرِ وحشیِ بافقی را می‌ستاید. جدااز «افسانه» کافی است ابیاتِ آغازینِ «قصهٔ رنگِ پریده خونِ سردِ» نیما را با نخستین بندِ «ترکیب‌بندِ» مشهورِ وحشی مقایسه‌کنیم:
نیما:
من ندانم با که گویم شرحِ درد
قصهٔ رنگِ پریده خونِ سرد [...]
بی‌مروّت این جفاهایت چرا است!!
یار آخر آن وفاهایت کحاست؟! [...]
دیدمش، گفتم: «من ام!» نشناخت او
بی‌تأمل رو ز من برتافت او

وحشی:
دوستان! شرحِ پریشانیِ من گوش‌کنید
داستانِ غمِ پنهانیِ من گوش‌کنید ...

بنابراین نیما دستِ‌کم در سال‌های آغازین تا ادوارِ میانیِ شاعری‌اش هم به سبک و زبانِ شاعرانی هم‌چون وحشی و محشتم نظرداشته و هم به گفتمانِ محتواییِ شعرِ سدهٔ دهم و یازدهم. او درعینِ‌ انتقادهایی از شعرِ صائب، شیفتهٔ غزلِ او نیز بوده‌است.

دیوانِ وحشیِ بافقی مجموعه‌ای است متنوّع. گرچه او را بیش‌تر به‌سببِ غزل‌ها و ترکیب‌بندهای جان‌سوزِ وقوعی‌ و گاه قطعاتِ طنزآمیز و هجاگویی‌هایش می‌شناسیم، اما وحشی قصائد خواندنی و رباعی‌هایی (البته ضعیف) نیز دارد. همچنین چند مثنوی و منظومهٔ خواندنی. ازجمله‌ «خلدِ برین» و «ناظر و منظور». ماجرای «ناظر و منظور»، هم‌چون «مِهر و مشتری» (اثرِ عصّارِ تبریزی)، شرحِ عشقِ افلاطونی و شیفتگیِ روحانیِ دو دلدادهٔ مذکّر به هم است.
زبانِ وحشی در قصائد به‌نسبت کهن‌گرایانه‌تر و فاخرتر از زبانِ دیگر قالب‌های دیوانِ او است.
او گاه ترکیب‌آفرینی‌های طرفه نیز دارد:
«وحشی من ام، مورّخِ زندانیانِ هجر»
یا:
«ای دیده! دشتبانِ نگاهت به راهِ کیست؟!»
اما چنان‌که آمد هنرش بیش‌تر در بهره‌گیری پررنگ از بیانِ طبیعی و زبانِ روز است:

ای گلِ تازه که بویی ز وفا نیست ترا
خبر از سرزنشِ خارِ جفا نیست ترا [...]
ما اسیرِ غم و اصلا غمِ ما نیست ترا
با اسیرِ غمِ خود رحم چرا نیست ترا؟!

ازجمله واژهٔ «تماشاچی» (گرچه به‌نظرمی‌رسد این‌جا بیش‌تر به معنای «گلگشت‌‌زن» است تا «تماشاگر») در بیتِ زیر، بسیار امروزی می‌نماید:

باغبانا! خار در راهِ تماشاچی منه
دائم این گل‌ها مگر بربار خواهی‌داشتن؟!

ناگفته نمانَد وقوع‌گرایی هم مزیّت شعرِ وحشی و دیگر هم‌سنخانِ او است و هم پاشنهٔ آشیلِ شعرشان. شعرِ این‌ شاعران، به‌جای بازتابِ عواطفِ عمیق و ازلی‌ _ ابدی به بازگوییِ احساساتِ سطحی و روزمرگی و عواطفِ رقیق محدود است. این کاستی‌ها را بعدها عرفی و نظیری و به‌ویژه کلیم و صائب، با بهره‌گیری از سنّت‌های دامنه‌دارِ شعرِ فارسی و نیز توجه‌به زبانِ روز و بازتابِ زمان در شعرِ خود، تاحدّی برطرف‌کردند.


* بخشی است از فصلِ «نیما و شعرِ سبکِ هندی»، از کتابِ نویسنده: در تمامِ طولِ شب: بررسیِ آراء نیما یوشیج، مروارید، چ دوم، ۱۳۹۷، صص ۲۷۳_۲۵۱).

❇️ مطلب ارسالی از: کانال « از گذشته و اکنون »

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️هرمنوتیک یا علم تأویل
✍️دکتر محمود فتوحی:

❇️ هرمنوتیک یا علم تأویل، معنای نهایی را در متن (به ویژه متن ادبی) انکار می‌کند. از دید هرمنوتیک متن معنی واحد و یگانه‌ای ندارد، بلکه همواره در خواندن، تأویل خواننده، سازندۀ معناست. بر این اساس هرمنوتیک منکِر قطعیت معنی در اثر ادبی است.

ا.د. هیرش، فیلسوف آمریکایی که از نظریه‌پردازان هرمنوتیکِ جدید است، می‌گوید: « معنای متن، هرگز دقیقاً معیّن نیست.» رسیدن به قصد نویسنده امکان ندارد. فلسفۀ هرمنوتیک معنا را در کلمات و جملات نمی‌جوید؛ بلکه معتقد است معنی مربوط به آگاهی خواننده است.

در سخن عارفان مسلمان می‌بینیم که معتقدند، وقت و خیال و حال خواننده  و مخاطب در فهمِ سخن دخیل است. به عبارت دیگر، معنیِ سخن به تناسبِ حال و مقام و خیال و آگاهی و کمال شنونده متغیّر است در نامه‌های عین القضات همدانی آمده است:

«جوانمردا، این شعرها را چون آینه دان، آخر دانی که آینه را صورتی نیست در خود، امّا هر که در او نگه کند، صورت خود تواند دید، همچنین می‌دان که شعر را در خود هیچ معنی نیست اما هرکسی از او آن تواند دید که نقدِ روزگارِ او بُوَد وکمالِ کار اوست. و اگر گویی که شعر را معنی آن است که قایلش خواست و دیگران معنی وضع می‌کنند از خود، این همچنان است که کسی گوید: صورتِ روی آینه صورتِ صیقل است که اوّل او نمود. و این معنی را تحقیق و غموضی است که اگر در شرح آن آویزم از مقصود بازمانم.»

◀️ بایزید بسطامی گفته‌ای دارد که ناظر بر تفاوت دریافتِ شنوندگان و اختلاف آن با نیّت گوینده است. می‌گوید: «سخنِ من بر اقتضای حال می‌آید، اما هرکس آن را چنان که اقتضای وقتِ خویش است ادراک می‌کند و سپس ادراک خود را به من منسوب می‌کند.»

◀️ مولانا جلال الدین بلخی نیز بر نقشِ خیال خواننده در دریافت و التذاذ شعر تأکید کرده است. در غزلی گوید:

شعرِ من نانِ مصر را ماند
شب بر او بگذرد نتانی خورد

آن زمانش بخور که تازه بُوَد
پیش از آنکه بر او نشیند گَرد

گرمسیرِ ضمیر جای وی است
می بمیرد در این جهان از بَرد

همچو ماهی دمی به خشک طپد
ساعتی دیگرش ببینی سرد

ور خوری بر خیالِ تازگیش
بس خیالات نقش باید کرد

آنچه نوشی خیال تو باشد
نَبُوَد گفتن کهن ای مرد

❇️ منبع:

نقد خیال (بررسی دیدگاه‌های نقدِ ادبی در سبک هندی) محمود فتوحی، نشر روزگار، ۱۳۷۹، ص: ۲۲ تا ۲۵

❇️ مطلب ارسالی از: کانال « نقل معانی »

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ ده توصیه برای زیبانویسی در نثر معیار

◀️ 1. اگر می‌خواهید زیبا و دلنشین بنویسید، سعی نکنید که زیبا بنویسید. زیبایی در فکر شما است، نه در قلم شما. با قلمتان راحت باشید تا قلم هم بتواند فکر شما را به‌راحتی بر روی کاغذ بیاورد.

◀️ 2. به ساختار متن، بیشتر از جمله‌ها، و به جمله‌ها بیشتر از کلمه‌ها اهمیت بدهید.

◀️ 3. به مخاطب احترام بگزارید تا او نیز به نوشتار شما به دیدۀ تحسین و احترام بنگرد. کمترین احترام به خواننده، آن است که پاکیزه و درست بنویسید و ساده‌ترین اصول تایپ(مانند فاصله‌ها و نیم‌فاصله‌ها) را رعایت کنید.

◀️ 4. نوشتار شما، رفتار شما با خواننده است. هر قدر در رفتارتان صمیمی‌تر باشید، او نیز با شما همدلی بیشتری می‌کند. پس در وقت نوشتن، یکی از احساسات انسانی خود را اجازۀ ابراز بدهید؛ احساساتی مانند شادی، خشم، غمگینی و هیجان. شما نویسنده‌اید نه دیپلمات یا ربات. اگر می‌خواهید خشک و جدی هم باشید، باشید؛ ولی نفس‌گیر ننویسید.

◀️ 5. غنی‌ترین سرمایۀ پنهان برای نویسنده، دیوان‌هایی است که خوانده و از یاد برده است.

◀️ 6. وظیفۀ نخست نویسنده، صراحت و صداقت است. حلاوت و ملاحت در رتبه‌های پس از آن است.

◀️ 7. یکی از مهم‌ترین عوامل زیبایی در نویسندگی، سرعت نویسنده در چینش مطالب اصلی نوشتار است. رانندۀ خوب، راننده‌ای است که نه تند می‌رود و نه آهسته. نویسنده هم نباید قلمش را به دست تداعی‌های پی‌درپی و گریزهای فرعی بسپارد كه سرعتش در پیشبرد مطالب كم شود و خواننده را معطل کند. همچنین نباید چنان مختصر و تلگرافی بنویسد كه از هوش و تمرکز خواننده، سبقت بگیرد. تنظیم سرعت قلم در چیدن مطالب كنار هم، خواننده را به وجد می‌آورد.

◀️ 8. متن نارس و نارسا زیبا نیست؛ حتی اگر همۀ آرایه‌های زبانی در آن جاسازی شده باشد.

◀️ 9. فقط کسی می‌تواند زیبا بنویسید که می‌داند چه می‌خواهد بگوید و چقدر و چرا و برای چه کسی. نویسنده‌ای که گیج می‌زند، خواننده‌اش را هم دچار سرگیجه می‌کند. هیچ انسانی دوست ندارد او را در ابهام بگذارند.

◀️ 10. بپذیریم که هر کسی نمی‌تواند زیبا بنویسد؛ ولی باور کنیم که هر کسی می‌تواند نازیبا ننویسد.

❇️ استادرضا بابایی، چو تخته‌پاره بر موج، ص162

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ هفده خطای شناختی!

❇️ از جمله مواردی که در زندگی‌ هر  انسانی مشکل ایجاد می‌کند؛ خطاهای شناختی یا به تعبیری تله‌های ذهنی هستند.
خطاهای شناختی یعنی پردازش اطلاعات در ذهن بصورت صحیح صورت  نگیرد؛ ما مسائل را آنطور که واقعاً هستند نبینیم و آنها را کم و زیاد کنیم، که این مساله موجب بوجود آمدن مشکل در ارتباطِ ما با دیگران می‌شود.
برای مثال؛ بخشی از یک ماجرا را می‌بینیم و بخش دیگر را نمی‌بینیم یا نمی‌خواهیم ببینیم! مشکل اینجاست که در اغلب این موارد اقدام به قضاوت هم می‌کنیم!

❇️ خطاهای شناختی و تله‌های ذهنیِ خود را شناسایی کنید تا از این طریق بتوانید واقعیت‌ها را از گمان‌ها، فرض‌ها و تصورات متمایز کنید و واقعیت‌ها را آنطور که هستند، ببینید نه بیشتر و نه کمتر.

1. Mind reading
۱. ذهن‌خوانی
بدون استدلال و دلایل کافی فکر می‌کنید از افکار دیگران اطلاع دارید!
«اصلاً نگاهم نکرد حتماً از من شاکیه»

2. Furtune telling
۲. پیش‌گویی
پیش‌بینی ذهنی‌ از اتفاقات و شرایط آینده‌ای منفی‌!
«حتماً فردا حرفم رو قبول نمی‌کنه»

3. Catastrophizing
۳. فاجعه‌سازی
تمام حوادث آینده‌ نزدیک و دور را افتضاح و غیرقابل تحمل انگاشتن!
«توی آزمون خراب کنم آبروم می‌ره»

4. Labeling
۴. برچسب زدن
صفات کلی و منفی به خود و دیگران الصاق کردن!
«کلاً بدبختیم»

5. Discounting positives
۵. نادیده‌انگاری جنبه‌های مثبت
موفقیت‌ها و نکات مثبت را کوچک و خوار شمردن!
«اینو که همه می‌تونن انجام بدن»

6. Negative filter
۶. فیلتر منفی
فقط جنبه‌های منفی چیزی را دیدن!
«اصلاً به من توجه نمی‌شه»

7. Overgeneralizing
۷. تعمیم افراطی
تعمیم دادن یک اتفاق و حادثه‌ بد به همیشه و استنباط همیشگی داشتن از آن!
«این اتفاق همیشه فقط برای من می‌افته»

8. Dichotomous thinking
۸. تفکر دو قطبی
دید «همه» یا «هیچ» داشتن در مورد اتفاقات و انسان‌های پیرامونی!
«همه‌ٔ زندگیم تباه شد»
9. Should
۹. بایداندیشی
اتفاقات و رخداد‌ها و حوادث رو آن‌طور که هستند ارزیابی و ارزش‌گذاری نکردن. دید و تفسیرها را بیش‌تر بر اساس آن‌چه باید می‌بود/باشد گذاشتن!
«باید می‌بردیم» «برد با ماست»

10. Personalizing
۱۰. شخصی‌‌سازی
علل شکست و رخ‌دادهای منفی را متوجه خود کردن و سهم دیگران را ندیدن!
«خودم مقصر بودم»
11. Blaming
۱۱. سرزنش‌گری
مسئولیت تغییر رفتار خود را به عهده نگرفتن. دیگران را دلیل مشکلات و احساسات منفی خود دانستن!
«او باعث تمام مشکلات من است»

12. Unfair comparisons
۱۲. قیاس‌های ناعادلانه
معیار نداشتن و خود را با کسانی که امتیازات ویژه دارند مقایسه کردن!
«او‌ خیلی از من بهتر کار می‌کنه»

13. Regret orientation
۱۳. تاسف‌گرایی
ای کاش‌های مکرر گفتن به جای تکیه بر حال!
«ای کاش این حرف رو نمی‌زدم»

14. What if
۱۴. چی می‌شد اگر
پرسش مکرر «چی می‌شد اگر» و اقناع نشدن شخصی!
«چی می‌شد اگر زودتر راه می‌افتادم»

15. Emotional reasoning
۱۵. استدلال هیجانی
برای تفسیر واقعیات پیرامونی از احساسات محض استفاده کردن!
«دلم شور می‌زنه یه اتفاقی می‌افته»

16. Ignoring counter evidences
۱۶. نادیده‌انگاری شواهد متناقض
شواهد‌ یا استدلال‌های ناهمسان یا ناهمخوان با تفکر خود را مردود دانستن!
«هیچ‌ کدومتون نمی‌فهمین»

17. Judgment focus
۱۷. قضاوت‌گرایی
معیارهای غیراستاندارد و شخصی برای خود ایجاد کردن در جهت تفکر منفی!
«در مسابقه اصلاً خوب بازی نکردیم»

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ « لولو » از کجا آمده؟
✳️ قسمت : اول

❇️ در فرهنگ لغت علامه دهخدا ذیل لولو چنین آمده:

لولو: (اِ) قسمی سگ کوچک‌جثۀ درازپشم. || فاروق. یک سر دو گوش. کُخ. بُغ. صورت مهیبی که برای ترسانیدن اطفال سازند. (آنندراج) (برهان). وجودی وهمی که بچه‌های خرد را بدان ترسانند. بخ. مترس اطفال. ضاغث. ضاغب. لولوخرخره. لولوخرناس. صورتی مهیب که بدان کودکان را ترسانند. صورتی وهمی که بدان اطفال را ترسانند و گاه زنی با پوستینی وارون دربر و دیگی بجای کلاه برسر به اطفال خود را نماید و این بس زشت و مخالف اصول تربیت اطفال است.
- امثال :
لولو ممه را برده یا آن ممه را لولو برد.

لولو: (اِخ) نام طایفه‌ای از ایلات کُرد که در زنگار مسکن دارند. رجوع به جغرافیای سیاسی کیهان ص۵۷ شود.

لولوبی: (اِخ) نام قدیم بلوکی در زاگرس که میان بغداد و کرمانشاهان کنونی واقع است. (از ترجمه ٔ تاریخ ایران سرپرسی سایکس ص۸۸) (از ایران باستان ج۱ص۱۱۶). || نام ساکنین این نواحی.

لولوبیوم: (اِخ) نام قدیم سرزمینی واقع در مغرب ایران و شمال دیاله و آن بر طبق مندرجات رساله ٔجغرافیایی که در عهد سارگن نوشته شده به تصرف سارگن درآمده بوده است. (تاریخ کُرد ص۲۳).

و دکتر حسن‌دوست در فرهنگ ریشه‌شناختی چنین آورده:

لولو /lū.lū/ "موجودی خیالی که بچه‌ها را با آن می‌ترسانند" (سخن).... کدام است آن حدیث و آن خبر کو
که باید زن کند خود را چو لولو
(ایرج میرزا) (۲۰۷/۸۴).
به گمان آیلرس: (WirM II/701)  لولو یادآور نام ربّ‌النوع بین‌النهرینی موسوم به lilûm (قس:اکدی lilā و lilitu > عبری: lîlît) است که خود از سومریا líl-lá (نام ربّ‌النّوع باد)* گرفته شده است. (نیز نک. 69 Zimmern Akkad.FW).
وَهمَن و آساطریان (:WIDM I/114)، لولو (= بختیاری lålå) را گنگ‌واژه (= Lall-wort) می‌دانند.
نیز قس :گزی ululū "لولو" 
(Ellers WirM II/746).
*دربارهٔ ارتباط میان "باد" و "موجود خیالی، شَبَه"، قس بلوچی: gwātī" جن‌گیر، جن‌گیری، که مشتق است از gwāt "باد" (Elfenbein Glossary 58f.)

اما دکتر جعفری دهقی در مقالهٔ شهریاری در ایرانِ باستان در کتابِ تاریخِ جامعِ ایران لولو را چنین معنی کرده و آورده است:

لولوبی‌ها.... در نواحی ذهاب کرمانشاه و شهر زور و سلیمانیه سکونت داشتند. در زبان اورارتویی، واژهٔ لولو به معنی بیگانه و دشمن است. این واژه تا امروز نیز در زبانِ فارسی به همین معنی به‌کار می‌رود.

#لولو
#لولوبی‌ها
#اورارتویی
#کرمانشاه
#زور
#سلیمانیه
#ریشه‌شناسی‌
#واژه‌ها
#ایران

❇️ منابع:

تاریخِ جامعِ ایران؛ زیرِ نظر کاظم موسوی بجنوردی؛ شهریاری در ایرانِ باستان، محمود جعفری دهقی؛ مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی؛ ۱۳۹۶؛ج۱: ۱۴۱.

لغت‌نامهٔ دهخدا؛ علی‌اکبر دهخدا؛ زیرِ نظر دکترمحمّد معین؛ مجلس‌، ۱۳۲۵ و دانشگاه تهران، ۱۳۳۷.

فرهنگ ریشه‌شناختی زبان فارسی؛ دکتر محمّد حسن‌دوست؛ فرهنگستان زبان و ادب فارسی؛ ۱۳۹۵. ج۴: ۲۵۴۴تا۲۵۴۵.

❇️ برگرفته از : کانال « تاریخ ،فرهنگ،هنر و ادبیات ایران زمین »

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ « لولو » از کجا آمده؟
✳️ قسمت : دوم ( پایانی )

❇️ قبایل لولوبی ظاهراً بخش وسیعی از کوه‌ها و کوهپایه‌ها را از قسمت علیای دیاله گرفته تا دریاچهٔ ارومیه (و حتی آنسوتر، به‌طرفِ شمال غربی) اشغال کرده بودند. در هوریانی "آراپخه نولو"۱ _ لولو به‌معنی کوهستانیانی بود که از میان آنها برده می‌گرفتند. در زبان اورارتویی لولو به بیگانه و دشمن می‌گفتند. اصطلاح اکدی لولوبوم یا لولوپوم۲ (و بعدها در آشور اصطلاح لولومه۳) مرکب است از ریشهٔ لولو و علامت جمع عیلامی ب_B یا پ _ P به‌اضافۀ پسوند اکدی اوم um و یا همان ریشه و علامت عیلامی اسم جمع "مه _ me" اصطلاح لولو در زبان اکدی بدون پسوند مزبور نیز دیده شده است. این مثلها نشان می‌دهد که لولوبیان از لحاظ قومی از قبایل هوریانی_اورارتویی نبوده بلکه به‌ظن غالب با عیلامیان قرابت داشتند.

۱:Arrapxe nullu
۲:lullubum , lullupum
۳:lullumè

#لولو
#لولوبی‌ها
#اورارتویی
#آشوری
#اکدی
#ارومیه
#دیاله
#هوریان
#برده
#ریشه‌شناسی
#واژه‌ها
#ایران

❇️ منبع :
تاریخِ ماد؛ ا.م.دیاکونوف؛ ترجمهٔ کریم کشاورز؛ علمی و فرهنگی؛ ۱۳۷۷: ۱۰۰تا۱۰۱.

❇️ برگرفته از : کانال « تاریخ، فرهنگ، هنر و ادبیات ایران زمین »

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ این اصطلاحات رو از بچگی اشتباه یادمون دادن...👇

◀️ ۱_آبگوشت و تلیت اشتباهه ... و باید بگیم آبگوشت و ترید .درسته

◀️ ۲_جد و آباد اشتباهه... و درستش اینه که بگیم جد و آباء(یعنی اجداد، نیاکان و گذشتگان).

◀️ ۳_اصطلاح اشتباه دیگه اینه که میگیم: پارسال و پیارسال.... در حالی که درستش اینه که بگیم : پارسال و پیرارسال( پیرارسال در لغت نامه ی دهخدا یعنی دو سال قبل از سال حاضر) .

◀️ ۴_درد و دل کردن  اشتباهه... و باید بگیم دردِ دل کردن .

◀️ ۵_لُپِ کلام!!! وقتی یکی داره یه چیزی رو توضیح میده و ما حوصله گوش دادن نداریم، میگیم: لُپِ کلامتو بگو... در حالی که باید بگیم: لُبِ کلام (یعنی مغزِ کلام ، اصل حرف) ، از این پس درست بگیم.

◀️ ۶_پیشِ قاضی و معلق بازی!!! می‌نویسیم پیشِ قاضی و معلق بازی!... در حالیکه درستش غازی و معلق بازیه و غازی به معنی بند بازه ، از این به بعد درست بنویسیم.

◀️ ۷_فلانی گرگِ بارون دیده است!!!
گرگِ بارون دیده کاملا اشتباهه... و باید بگیم گرگِ بالان دیده . ( بالان  تله ای هست برای گیر انداختن و شکار حیوانات!! و یعنی گرگ با تجربه از بس به تله افتاده.

◀️ ۸_کج دار و مریض!! که در اصل کج دار و مریز است . به معنی اینکه ظرف را کج نگه دار ولی مواظب باش نریزد؛ و در اصل یعنی..( با مدارا و آسانی رفتار کن و سختگیری بیش از اندازه نکن .

❇️ _کدوم رو نمی دونستی؟
_آیا شما هم موردی و به یاد میارین که اضافه کنید..؟

متشکرم🙏

#فرهنگ_سازی_کنیم

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ برخی از واحدهای سنجش طول در ایران باستان

◀️ یک ذرع و یا یک گز : 104 تا 110 سانتی متر که هر 2 ذراع یا ارج برابر بوده با یک ذرع
یک ارش یا ارج و یا ذراع : 52 الی 55 سانتی متر که هر 2 ذراع برابر بوده با یک گز . قابل توجه آنکه اکثر سازه های سنگی هخامنشیان ، با این مقیاس است .

◀️ یک چارک : برابر با یک چهارم گز که 26 سانتی متر می شده ( حدودا ) است ولی کاربرد چارک در تمامی اوزان و طول ها ، به عنوان یک چهارم به کار می رفته است به عنوان مثال یک چارک جریب یا یک چارک من تبریز

◀️ یک گره : برابر با 5/5 الی 5/6 سانتی متر

◀️ یک بهر : برابر بوده است با نیم گره ، معادل 2/7 الی 2/8 سانتی متر

◀️ یک وجب : که نیاز به توضیح نیست این مقیاس به صورت عرفی بوده و مقیاسی رسمی نبوده است

◀️ یک بند : یک بند انگشت

◀️ یک واحد طول که اخیرا باستان شناسان کشف نموده اند و هنوز نامی برای آن نیافته اند نیز وجود داشته که 3 میلی متر کنونی بوده و می توان گفت که یک دهم بهر ، معادل دو میلیمتر و هشت دهم میلیمتر ، مهمترین و کاربردی ترین مقیاس اندازه گیری در ایران باستان بوده است .

◀️ یک فرسخ : معادل 6000 ذرع بوده است

❇️ چند مقیاس هم برای اندازه گیری سطوح وجود داشته که آنرا نیز بدین ترتیب شرح خواهیم داد :

◀️ یک جریب : ( این واحد سطح از آرامیان به ساسانیان وارد شد و بعد از حمله و غصب ایران توسط اعراب بادیه نشین ، وارد فرهنگ اعراب شد ) هر جریب برابر است با زمینی به طول 60 ذزاع و عرض 60 ذراع ، که می شده 3600 ذراع . از آنجا که هر ذراع 55 سانتی متر بوده حدودا می شده 33 متر در 33 متر .
با این حساب می توان گفت هر یک جریب برابر است با زمینی به مساحت تقریبی 1000 متر مربع ولی در برخی اسناد تا 1100 متر نیز لحاظ می شده است .

◀️ یک قصبه : هر یک قصبه ، زمینی به مساحت یکصد متر مربع را شامل می شده است یعنی هر جریب برابر بوده است با 10 قصبه .

◀️ مهمترین این واحدها در طول ، گز و ارش بوده و در سطح نیز واحد پر کاربرد آن ، جریب بوده است .

◀️ واحدهای دیگری نیز به کار می رفته مانند قفیز و کیل و عشیر و ...... که به محتوای مباحث دفینه یابان مرتبط نیست به همین دلیل از ذکر آن خودداری شده است

◀️ نمادهایی که بر مقابر موجود است معمولا با ضریب 100 برابر و یا 10 برابر رمز گشایی می شوند . برای مثال مسیر کاوش تندیس برخی از شتر های یک ذرعی را ، یکصد ذرع رمز گشایی میکنند . یا برخی از جوغن های یک گره ای را ده گره ، رمز گشایی می کنند . بنا بر این بهتر است که این مقیاسها را کاوشگران بدانند.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

♻️ تحول معنا شناختی واژگان:

۱- اداره:

در اصل یعنی گرداندن و به گردش درآوردن. چنانکه در نخستین بیت نخستین غزل‌حافظ آمده است:

ادر کاسا و ناولها‌......

اداره امور به معنای رتق و فتق کارها هم نسبتاً جدید است؛ اما آنچه به کلی جدید است اداره در معنای دفتر و سازمان برابر با office و department است.
‌
۲- ادرار:

یکی از معانی اصلی و اولیه آن وظیفه مواجب حقوق ماهانه و نظایر آن چنان که سعدی گوید:

مرا در نظامیه ادرار بود
شب و روز تلقین و تکرار بود

و در لغت ادرار خوار برابر با راتبه خوار است و ادرار نامه نامه‌ای که خلفا و شاهان در تعیین راتبه کسی دادندی(لغت‌نامه‌دهخدا) اما آنچه جدیدتر است باریدن و جریان فی المثل‌در تعبیری چون - ادرار بول است که در متون نسبتا قدیم از جمله ذخیره خوارزمشاهی آمده است و به معنای بول جدید است.

۳- اشتباه:

همانندی، شباهت داشتن، سعدی گوید:

ملکی، مهی، ندانم به چه کنیتت بخوانم
به کدام جنس گویم که تو اشتباه داری

معنای تحول یافته آن برابر با سهو و خطا است چنان که گویا نشاط اصفهانی با همین دو معنا ایهامی ظریف ساخت است.

تشبیه روی خوبت دیشب به ماه کردم
تو خوبتر ز ماهی من اشتباه کردم

۴- افاده:

به معنای فایده رساندن /معنای جدید آن خود را گرفتن، به دیگران ناز و تکبر فروختن چنانکه فیس و افاده یعنی تفاخر و جلوه فروشی.

۵- اقتصاد:

اصلاً کلمه‌ای قرآنی است و اخلاقی به معنی میان روی و ضد افراط و تفریط /به معنای علم اقتصاد جدید است.

۶- برق:

در اصل قرآنی است و به معنای آذرخش و درخشش است. به معنای الکتریسیته جدید است در اینجا نکته گفتنی به یادم می‌آید یک نمونه از غرائب و خرد ناپذیری های زبان این است که ما ایرانیان فارسی زبان با وجود داشتن کهربا کاه ربا وقتی که الکتریسیته آمد به آن با وام از واژگان عربی گفتیم: برق.
اما عرب ها برق خودشان را به رسمیت نشناختند و با وام از واژگان و وام واژه های فارسی به آن گفتند کهربا یا القوه یا القوه کهربائیه

یا در مورد دیگر و درست شبیه به همین رفتار زبانی ما شهر (=ماه) عربی را گرفتیم و با افزودن "یه" از آن شهریه را ساختیم آن وقت عرب‌ها ماه فارسی را گرفتند و با افزودن "یه" از آن ماهیه را ساخته اند.

۷-تابعیت:

یعنی پیروی و معنای جدید آن یعنی توطن و شهروندی.

۸- بلد:

اصلا یعنی سرزمین، شهر و اخیراً در عرف عربی امروز به معنای کشور است. در قرآن کریم هم به معنای شهر به کار رفته است. همچنین جمع آن که بلاد است. بعدها بلد به معنای راهنما به کار رفته است و امروزه بلد / بلد بودن به معنای آشنا بودن وارد بودن، ماهر و دانا یا توانا بودن است. "شما بلدید این کامپیوتر را به کار بیندازید "

۹- تحصیل:

۱- اصلاً کسب و حاصل کردن است. حافظ گوید:

تحصیل عشق و رندی آسان نمود اول

۲- مطلق تحصیل علم و امروزه این معنا بر معنای اول غلبه دارد و محصل یعنی دانش‌آموز

۳-تحصیل به معنای وصول و دریافت هم هست چنانکه تحصیلدار یعنی حسابداری که کارش دریافت و زنده کردن و گرفتن مطالبات و دیون و اقساط است. قدما محصل را به این معنا به کار می بردند. چنانکه حافظ گوید:

گفت خود دادی به ما دل حافظا
ما محصل بر کسی نگماشتیم.

۱۰- تخفیف:

سبک کردن، کم کردن و اصلاً به همین معنا قرآنی است. معنای بعدی آن خوارکردن است و معنای جدیدترین آن مطلق کاهش دادن قیمت.

◀️ #از_واژه_تا_فرهنگ
#بهاالدین_خرمشاهی
انتشارات ناهید
تهران/۱۳۸۷
صص:۱۶۸-۱۵۸

❇️ مطلب ارسالی از: کانال « نقل معانی »

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ اضطرارات شاعری چیست؟

❇️ پس از آشنایی با اختیارات شاعری با پدیده ای به اسم اضطرارات شاعری برمی خوریم اما اینکه اضطرارات شاعری چیست در ادامه توضیح خواهم داد.

◀️ همانطور که از اسم آن پیداست شاعر گاهی مضطر خواهد بود برای استفاده از حالتی از کلمه تا به وسیله آن سلامت شعر خود را توجیه نماید.

◀️ در اضطرارات شاعری برعکس اختیارات شاعری ، شاعر مجبور به استفاده از حالت خاصی از کلمه خواهد بود یعنی اگر حالت دیگر کلمه را استفاده نماید سلامت شعر زیر سوال خواهد رفت!

◀️ با این مقدمه می توان گفت آنچه را که ما به عنوان "اختیارات زبانی" می شناسیم در اصل اضطرارات هستند و نه اختیارات!

اما دلیل این ادعا چیست؟

در اختیارات شاعری همانطور که از اسم آن پیداست شاعر باید مختار باشد در استفاده از نوع کلمات، به عبارت دیگر شاعر از هر حالتی استفاده کند به سلامت شعر خدشه ای وارد نمی شود و این تنها سلیقه شاعر است که تصمیم گیرنده است.

برای نمونه در مصرعی بر وزن "فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن" در رکن اول چه از "فعلاتن" استفاده شود چه از "فاعلاتن" وزن صحیح است (طبق قواعدی که پذیرفته شده) یعنی شاعر طبق اختیارات خود یکی از دو حالت ها را انتخاب می کند.

اما در زیر خواهیم دید که "اختیارات زبانی " نه تنها به شاعر اختیاری برای انتخاب نمی دهد بلکه مجبور به استفاده نیز خواهد کرد!

◀️حذف همزه:

گفتیم طبق اختیارات وزنی شاعر می تواند گاهی همزه قبل از الف را حذف کند... اما با نگاهی دقیق تر متوجه خواهیم شد در چنین مواقعی شاعر مجبور است که همزه را حذف کند تا وزن دچار اختلال نشود! بنابراین شاعر نمی تواند ادعا کند که "می توانم" همزه را حذف نمایم بلکه مجبور به انجام چنین عملی است

برای مثال در مصرع: آخرین لبخند او هم غرق خواهد شد در آب

به وضوح مشخص است در این مصرع شاعر مجبور به حذف همزه در "آب" است چرا که در غیر این صورت وزن با اشکال روبروست.

همینطور در مورد "کوتاه تلفظ کردن هجای بلند" و " بلند تلفظ کردن هجای کوتاه"

در هرکدام از حالت ها اگر شاعر چنین نکند وزن شعر مختل خواهد شد و به زبان ساده تر شاعر اختیاری در این حالات ندارد بلکه به اضطرار به این عمل روی خواهد آورد!

◀️ بنابراین می توان گفت اختیارات شاعری در اصل همان "اختیارات وزنی" هستند و "اختیارات زبانی" نمی توانند در بین اختیارات شاعری قرار گیرند و بهتر است بجای آن از لفظ "اضطرارات شاعری" یا "اضطرارات وزنی" استفاده نماییم!

◀️ البته اضطرارات شاعری محدود به همین موارد نیست و می توان گزینه هایی مانند "آوردن محاوره در شعر" ، "مخالفت قیاس" ، "استفاده از شکل شکسته کلمات" و... را هم جزئی از اضطرارات وزنی دانست.

برای نمونه شاعر ی که در شعر خود از "ز" بجای "از" استفاده می کند "مجبور " به این کار است و به اضطرار وزن چنین می کند چرا که اگر در همان مکان از "از" استفاده کند مسلما با ایراد وزنی روبرو خواهد شد! بنابراین دانسته یا ندانسته از "اضطرارات وزنی" استفاده کرده است

◀️ در پایان یاد آور می شوم همانطور که در مورد اختیارات شاعری گفته شده هرچقدر شعری دارای اختیارات کمتری باشد(ظاهرا بیشتر اختیارات زبانی مدنظر است!) از صلابت بیشتری برخوردار خواهد بود، در مورد اضطرارات این توصیه قوی تر است

❇️ منابع:

آشنایی با عروض و قافیه، سیروس شمسیا ،
وزن و قافیة شعر فارسی، دکتر تقی وحیدیان
اختیارات شاعری، ابوالحسن نجفی
در پیرامون اختیارات شاعری، ساسان سپنتا

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan