✳️ حس سرخوشی در هنگام گوش دادن به شعر و موسیقی

❇️ نکته ی جالب اینکه در گوش دادن مجدد به شعر حس سرخوشی درونی معمولا ثابت می ماند یا حتی ممکن است افزایش یابد (sensitization effect) ولی واکنش مشهود دوم (سیخ شدن موی بدن) متفاوت است و با تکرار گوش دادن به شعر کاهش می یابد و یا از بین می رود (habituation effect). در ضمن گوش دادن به شعر با موسیقی متفاوت است و واکنش های متفاوتی را بر می انگیزاند. تماشای فیلم، گوش دادن به موسیقی، گوش دادن به شعر سبب برانگیخته شدن هیجانی و فیزیولوژیک انسان می شوند. سرخوشی و هیجان ناشی از گوش دادن به شعر و موسیقی باهم متفاوت هستند. هر چند که هر کدام تا حدی شبکه های نورونی مشترکی را فعال می کنند؛ در گوش دادن به شعر دو بخش precuneus و (supramarginal gyrus) SMG فعال می شوند که در گوش دادن به موسیقی فعالیتی از خود نشان نمی دهند.

📌در مطالعه ای فوق العاده جذاب دانشمندان عصب شناس اقدام به بررسی حالات هیجانی افراد در حین گوش دادن به اشعار مختلف نمودند و فعالیت های عصبی آنها و همچنین واکنش های فیزیولوژیک آنها به شعر از طریق روش های مختلف (سایکوفیزیولوژی، تصویربرداری عصبی، و تحلیل پاسخ های رفتاری) مورد بررسی قرار گرفت.

📌آنها دریافتند که اوج حس هیجان ایجاد شده در گوش دادن به شعر به طور تصادفی در هر قسمتی از شعر ایجاد نمی شود بلکه در قسمت های خاصی از شعر معمولا در پایان قافیه ها یا قطعه ها و یا معمولا در پایان شعر ایجاد می شود و به طور سازمان یافته شبکه های مرتبط با پیش بینی و حفظ پاداش در مغز تعیین کننده ی نهایی این بخش ها هستند.

یکی از عوامل کم توجهی یا گاها بی توجهی به شعر فقدان تجربه ی لذت و جذابیت شعر است؛ آنگونه که باید در خانواده، جامعه، رسانه ها، و سیستم آموزشی در معرض شعر قرار نمی گیریم. یا کودکان را با بررسی های موشکافانه و ظریف اشعار با تمرکز بر جنبه های دستوری،نگارشی، ساختاری، یا آوایی از طعم شیرین شعر محروم می کنیم. بنابر آنچه بیان شد.

📌 معلمان گرامی ادبیات، لذت، هیجان و حس سرخوشی ناشی از خواندن شعر را با کشاندن فرآیندهای ذهنی کودکان معصوم در کوچه پس کوچه های بی منتهای ساختار های دستوری و نگارشی سرکوب نکنیم. اجازه دهیم تا نسیم ملایم و جان بخش شعر در سلول های آنها رسوخ کند. امتحانات پیاپی، آزمون های تستی تنها خدمتی که می کنند سرکوب کردن این موهبت الهی در ما برای لذت بردن از شعر است و گاه فرد را از شعر، از چیزی که به او تعلق دارد، متنفر می کند. شاید اغلب ما تجربه ی درگیر شدن در انجام فعالیت هایی از جمله ترجمه شعر، حفظ شعر، و بیان نقش دستوری کلمات را داشته باشیم و در نهایت گریزان از شعر شده ایم و کشش و جذابیت آن را با تمام وجود حس نکرده ایم و این ریشه در نحوه ی آموزش این موضوع دارد.

📌والدین عزیز در تعاملات روزمره خود با کودکانتان به آنها شعر هدیه بدهید و برایشان شعر بخوانید. در جمع خانواده اشعار مختلف را بخوانید و علاوه بر ایجاد تعامل کار آمد با فرزندانتان سعی کنید بخشی از وقت آنها را با شعر پر کنید تا هر چه بیشتر شبکه های نورونی مرتبط با شعر در مغز آنها فعال شوند.

📌 دانش آموزان عزیز، اگر به دنبال پر کردن اوقات فراغت خود هستید حداقل زمانی کوتاه رو به خواندن اشعار مختلف اختصاص دهید. با صدای بلند شعر بخوانید و به معنای تک تک مصرع ها و ابیات یک شعر گوش فکر کنید. اگر به چنین کاری ادامه دهید، در بلند مدت خواهید دید که این کار شما را به چنان لذتی می رساند که بسیار فراتر از لذت بازی های رایانه ای است. ولی این موضوع نیازمند صرف وقت و تمرکز قابل توجه است. امتحان کنید تا آنچه را که در تحقیقات علمی اثبات شده است، تایید کنید.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ ادبیات عامیانه چیست؟

ادبیات عامیانه به ادبیاتی گفته می‌شود که از زبان و سبک زندگی عامه‌پسند استفاده می‌کند و به صورت شفاهی منتقل می‌شود.

این نوع ادبیات برای بیان داستان‌ها، شعرها، حکایت‌ها و داستان‌های کوتاه استفاده می‌شود و به صورت ساده، قابل فهم و بازخورد قوی به خواننده یا شنونده خود دارد. در عین حال، این نوع ادبیات معمولاً در جامعه‌ای خاص گسترش پیدا می‌کند و برخلاف ادبیات رسمی، کمتر در کتابخانه‌ها یافت می‌شود.

❇️ موضوعات ادبیات عامیانه

1. تاریخچه و شکل‌گیری ادبیات عامیانه
2. ویژگی‌ها و مشخصات ادبیات عامیانه
3. تأثیر ادبیات عامیانه بر ادبیات رسمی
4. نقش ادبیات عامیانه در حفظ و گسترش فرهنگ محلی
5. تأثیر ادبیات عامیانه در شکل‌دهی به هویت ملّت‌ها
6. نمونه‌های برجسته ادبیات عامّانه در ادب فارسی
7. مقایسۀ ادب فارسی با سایر ادب‌های عامّانۀ جهان
8. نقش زنان در تولید و پخش ادبيات عاميانۀ محلي
9. تأثیر رسانۀ جمعي بر گسترش و شکل‌دهي به ادبيات عاميانۀ محلي
10. نقش طنز در ادبيات عاميانۀ محلي

✳️ دلایل شکل گیری و پیدایش ادبیات عامیانه ممکن است به شرح زیر باشد:

1. نیاز به بیان احساسات و تجارب عمومی: ادبیات عامیانه به دلایل مختلف، از جمله نیاز به بیان احساسات و تجارب عمومی شکل گرفته است. در بسیاری از موارد، زبان رسمی و ادبی قادر به دقیق بیان کردن تجربه‌ها و احساسات مردم نمی‌باشد. در نتیجه، زبان عاميانه و ساده‌ترين روش براي بيان دستاوردها، خواسته‌ها، خشم، شادي و سختي‌هاي زندگي است.

2. قابل فهم بودن: گاهاً زبان رسمي و ادبي پيچیدگى های خود را دارد که معنای آن را برای عده‌ای کاملاً قابل فهم نمى‌کنند. در حال حاضر، بخش قابل توجَّۀ جامعۀ ما به دلیل نداشتن آموزش‌های کافی، نمى‌توانند متون ادبي را به خوبى فهميده و درک کنند. برای همین، ادبیات عامیانه با استفاده از زبان ساده و قابل فهم ترجمه شده است.

3. حفظ تاریخ و فرهنگ: ادبیات عامیانه معمولاً تجربه‌ها و داستان‌های قدیمی را حفظ می‌کند و به نسل‌های بعد منتقل می‌کند. این نوع از ادبیات به عنوان یک رسانۀ شفاهى براى حفظ تاريخ و فرهنگ يك جامعۀ عمل كرده است.

4. تأثیرات فرهنگی و اجتماعی: شکل گیری ادبیات عاميانۀ هر منطقۀ جغرافيائى، با تأثيرات فرهنگي، سياسي، اجتماعي و همچنین زبان منطقۀ مورد نظر در طول زمان صورت گرفته است. در بسیاری از موارد، ادبیات عامیانه نماینده‌ای از فرهنگ عمومی آن منطقه است.

❇️ کتاب‌های مهمی که در مورد ادبیات عامیانه نوشته شده است ؟

تعداد زیادی کتاب در مورد ادبیات عامیانه نوشته شده است. برخی از کتاب‌های مهم در این زمینه عبارتند از:

1. "ادبیات عامیانه: راهنمای مختصر" نوشته والتر نوکس

2. "ادبیات عامیانه: چگونگی خواندن و نوشتن" نوشته سابرینا البرگ

3. "ادبیات عامیانه: تاریخچه، تحلیل و منابع" نوشته لورا براون

4. "ادبیات عامیانه: راز و رمز‌های آن" نوشته جان دورست

5. "ادبیات عامیانه: چگونگی شکل‌گیری و تأثیر آن در فرهنگ" نوشته رابرت دارسک

6.ادبیات عامیانه ی ایران: مجموعه مقالات درباره افسانه ها و آداب و رسوم مردم ایران دوجلد
مولفین: حسن ذوالفقاری, محمدجعفر محجوب

7. تازه به تازه، نو به نو
مجموعه مقاله ها درباره اساطیر ،فرهنگ مردم و ادبیات عامیانه ایران
مهران افشاری

8. فرهنگ عامیانه مردم ایران
اثر صادق خانِ هدایت
کتابخانه دانشگاه پیام نور

◀️ این فقط چند مثال از کتاب‌های معروف در حوزۀ ادبیات عامّيانۀ است که به شما کمک خواهد کرد تا با این حوزۀ جذاب و پرطرفدار بيش‌تر آشنا شوید.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ پنچ گنج نظامی گنجوی

❇️ شهرت و قبولی که بهره‌ی پنج گنج نظامی گشت چندان بود که بعد از وی تا قرن‌های دراز در سراسر قلمرو زبان فارسی هر جا داعیه‌‌داری دست به نظم داستانی زد در اثبات قدرت‌نمایی خویش کوشید تا «خمسه‌ی» وی یا دستکم یک دو منظومه‌ی آن را تقلید کند و به پندار خویش داستانسرایی گنجه را جواب گوید. چنانکه خواجوی کرمانی، خسرو دهلوی، کاتبی ترشیزی، جامی، هاتفی، مکتبی شیرازی، عرفی، فیضی دکنی، وحشی بافقی و بسیاری دیگر از شاعران بعد از نظامی بدینگونه با وی به چالش برخاسته‌اند. درست است که داستانسرای گنجه در واقع کار داستانسرایی را به تقلید شیوه و ساختن نظیره‌ی آثار خویش منحصر کرد و تا حدی سبب بروز وقفه و رکود در داستانسرایی فارسی گشت اما این معنی عیب و خطای نظامی نیست، هنر و لیاقت اوست و نشان می‌دهد که در همه‌ی قرن‌های بعد در بین تمام نسل‌هایی که بعد از وی آمده‌اند نظامی سرمشق و استاد داستانسرایی به شمار می‌آمده است.

◀️ مخزن‌الاسرار اندیشه‌هایی است در بیست یا بیست و یک مقاله راجع به زهد و عرفان که در طی آن شاعر از هر چیزی سخن رانده است: از آفرینش آدم و احوال عالم، از بی‌وفایی دنیا، از استقبال آخرت، از توبه و تجرید و از همه چیز دیگر. مخصوصن در بسیاری موارد با گستاخی و بی‌پروایی جوانی بر بیدادگران، بر دورویان، بر رشگ‌بران و همه‌ی ابنای زمان تاخته است.

◀️ خسرو و شیرین داستان عشق پرماجرای خسرو شاهزاده‌‌ی ایران است با شیرین برادرزاده‌ی بانوی ارمن، که به رهنمایی و چاره‌جویی شاپور – ندیم خسرو – به جست‌وجوی یکدیگر برمی‌آیند و بعد از یک سلسله قهر و آشتی سرانجام به هم می‌رسند. نه دارایی‌های مریم و شکر خسرو را از عشق شیرین باز می‌دارد و نه درد و نیاز فرهاد کوهکن شیرین را که دلش به مهر خسرو بسته است به دام وسوسه می‌اندازد. پایان غم‌انگیز سرنوشت دو دلداده سوزی و دردی دارد که قصه‌ی عشق بزرگان را چاشنی عشق واقعی – عشق شوریدگان و نامرادان – می‌دهد.

◀️ لیلی و مجنون که با داستان دافنیس و کلوئه و حتا با حکایت رومئو و ژولیت قابل مقایسه است، سرگذشت عشقی است پر از درد و حرمان که دو قبیله‌ی دشمن را با مسأله‌ای دشوار روبرو می‌کند. عشقی که بین کودکی به نام قیس – یا چنانکه در حکایات آمده است: قیس بن عامر – با لیلی دخترک همسال او – در مکتب آغاز می‌شود و غیرت و تعصب عربی در سر راه این عشق پرشورِ معصوم مانع‌ها پدید می‌آورد.

لیلی به خانه شوهری نادلخواه – به نام ابن‌سلام– می‌رود و قیس که از مداخله‌ی پدر و از وساطت نوفل بهره نمی‌یابد مجنون واقعی می‌شود. سر به بیابان می‌گذارد و با جانوران صحرا انس می‌گیرد. نه خبر وفات پدر و مادر – که دور از او و در غم او می‌میرند – او را از این شیدایی باز می‌آورد و نه مرگ ابن‌سلام او را به وصال و کام می‌رساند. در این میان لیلی نیز بناکام می‌میرد و مجنون هم وقتی به سر تربت او می‌رود «ای دوست» می‌گوید و جان به دوست می‌دهد.

◀️ هفت‌گنبد یا هفت‌پیکر داستان شادخواری‌ها و کامجویی‌های بهرام گور است که به موجب روایت شاعر نزد نعمان عرب، در یمن – و نه در حیره چنانکه مشهورست– پرورش می‌یابد و یک جا نیز از سرنوشت آینده‌ی خویش خبر می‌گیرد. بعد از مرگ پدر به پایمردی نعمان به ایران لشکر می‌آورد و تاج خویش را به دلاوری و نیروی خود از میان دو شیر برمی‌گیرد و به شاهی می‌نشیند و دد عیش و نوش می‌دهد. درون گنبدهای هفت رنگ هر شب با صنمی سر می‌کند. و از هر یک قصه‌ای شیرین و آگنده از شور و هوس در باب سرگذشت او می‌شنود و تمام روز را نیز مثل شب به شکار و نشاط می‌گذارد تا آنکه به دنبال گور می‌رود و داستان او به پایان می‌رسد.

◀️ اما اسکندرنامه داستان اسکندر است و در دو کتاب جداگانه: شرف‌نامه و خردنامه– یا اسکندرنامه‌ی بحری و اسکندرنامه‌ی بری – که گوینده در طی آن ماجراهای اسکندر را با لحنی شاعرانه بیان می‌کند. اما اسکندر او تنها یک جهانگیر نیست که به ملک دارا خرسند باشد، دختر پادشاه را بگیرد، آتشکده‌ها خراب کند، در دنیا به سیر و گشت بپردازد، به ظلمات برود، و جز به کشتن و کندن و سوختن و ویران کردن نیندیشد، بلکه وی پیغمبر و ذی‌القرنین نیز هست. به کعبه می‌رود و حج به جا می‌آورد،بت حکما و زهاد گفت و شنود می‌کند، به ترجمه‌ی کتب و مطالعه آثار رغبت دارد، گرد جهان می‌گردد و از هر دیدنی پند می‌گیرد و پیش از مرگ پندی بسیار موثر به مادر خویش – که جانشین او نیز هست – می‌دهد، و بدین‌گونه در وجود او نظامی با مهارتی شگفت‌انگیز و نادر، یک حکیم جهاندیده‌ی کار افتاده را با یک سردار جهانجوی فاتح به هم می‌آمیزد – کاری که مربی او ارسطو می‌خواست کرد.

❇️ با کاروان حله، #عبدالحسین_زرینکوب، چاپ چهارم بهار ۲۵۳۶، صص ۱۵۲-۱۴۹ (با کمی کوتاه‌سازی)

#ادبیات
#نظامی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ شعر هجایی یا سیلابی (syllabic)

دلِ من یه روز به دریا زد و رفت
پشت‌پا به رسم دنیا زد و رفت

پاشنهٔ کفشِ فرارُو ورکشید
آستینِ همتُ‌و بالا زد و رفت

یه‌دفه بچه شد و تنگِ غروب
سنگ توی شیشهٔ فردا زد و رفت

حیوونی تازگی آدم شده‌بود
به سرش هوای حوّا زد و رفت

دفترِ گذشته‌ها رُو پاره کرد
نامهٔ فرداها رو تا زد و رفت

زنده‌ها خیلی براش کهنه بودن
خودشُ‌و تو مرده‌ها جا زد و رفت

هوای تازه دلش می‌خواس، ولی
آخرش توی غبارا زد و رفت

دنبالِ کلیدِ خوش‌بختی می‌گشت
خودشم قفلی رو قفلا زد و رفت

(محمدعلی بهمنی)

🔑 این #سروده از نوعِ #ترانه است. هر مصراعش یازده هجا دارد، اما هجاهای کوتاه و بلندِ مصراع‌هایش تطابق ندارند. شعر یا ترانه‌ای که این ویژگی را داشته‌باشد، یعنی مبنای آن تنها تساویِ تعداد هجاهاست نه کمیتِ آن‌ها، #هجایی یا سیلابی (syllabic) نام دارد. به این نوع وزن، #وزن_عددی هم می‌گویند.
🔹 اشعار و ترانه‌های #فارسی_میانه (ازجمله #زبان_پهلوی) از این نوع است. هم‌چنین، وزنِ بیشترِ ترانه‌ها و شعرهای محلیِ ایران از این دست است.
🔹 خوب است بدانید که #وزن_شعر_فرانسوی هم، به‌طور معمول، عددی (numérique) است.

❇️ برگرفته از : کانال « ساده‌نویسی »

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ بوی جوی مولیان یا ... ؟

« بادِ جوی مَولیان آید همی
بوی یار مهربان آید همی »

❇️ داستان امیر نصر سامانی را شنیده و خوانده‌اید که وی زمستان‌ها را در پایتخت خود بخارا می‌گذراند. سالی به هرات رفته بود و تا چهار سال به علت هوای بهشتی و فراوانی نعمت و خرمی و سرسبزی چراگاه‌های اطراف هرات، در آنجا بماند. اطرافیان از رودکی خواستند تا شاه را تهییج کند به بخارا برگردد و .... رودکی شعری سرود و در محفل خواند و شاه سامانی چنان به هیجان آمد که با پای‌برهنه بر اسب نشست و عزم بخارا کرد. تأثیر شگرف شعر از این بود که شاعر با این هنرمندی و نکته‌سنجی هنرمندانه همگان را به یاد خانه و زندگی و زن و فرزند و خویش و پیوند انداخته، هوس یار و دیار کرده‌اند.

◀️ بیت آغازین این چامه چنین معروف است:

بوی جوی مولیان آید همی
یاد یار مهربان آید همی

اما دکتر سید محمد علوی مقدم –استاد پیشکسوت دانشگاه فردوسی و از چهره‌های ماندگار ایران- در کتاب سی مقاله در تفسیر قرآن کریم (بخش پنجم؛ با عنوان چند نکته)؛ صفحات 381-383؛ (انتشارات برزین مهر 1391) با بیان ادله و شواهدی، شکل درست این بیت را به این‌گونه می‌دانند:

بادِ جوی مَولیان آید همی
بوی یار مهربان آید همی

گزیده‌ای از نکات مقاله ایشان چنین است:

- ابیاتی در تفسیر سوره یوسف به نام جامع التین ثبت است اینگونه است:

اسب‌ها را ز آرزوی روی تو
زیر ران جولا کنان آید همی

از که جویم وصل او کز هر سویی
می نفیر عاشقان آید همی

- بیت در چهار مقاله بیت چنین آمده است:

بوی جوی مولیان آید همی
بوی یار مهربان آیـــد همی

- ترکیب «آمدن یاد یار» در زبان فارسی فصیح نیست و به کار نرفته است. وبه جای این که گفته شود «یاد یار می آید» می گویند: «یار را به یاد می آوردم، به یاد او هستم، او را یاد می کنم، اورا به یاد دارم»

- سنائی در قطعه کوتاهی، قصیده رودکی را استقبال و مطلع آن را چنین تضمین کرده است:

رنج غربت رفت و تیمار سفر
«بوی یار مهربان آید همی»

- در کلیات شمس نیز چنین آمده است:

بوی باغ و بوستان آید همی
«بوی یار مهربان آید همی»

◀️ - بادی که در هر تابستان، در هرات، از جانب بخارا می‌وزیده، طبعاً در زمان رودکی هم مزایایی گفتنی داشته است. همان است که منوچهری می‌گوید: باد خنک از جانب خوارزم وزان است. یا ابوسعید ابوالخیر می‌گوید: هر باد که از سوی بخارا به من آید؛ پس رودکی در هرات می‌سراید: «بوی یار مهربان» از «باد جوی مولیان» (بخارا) به مشام می‌آید
- مولیان= بروزن ارغوان و پهلوان است (و نه بر وزن حوریان و لولیان). جوی مولیان (ترکیب اضافی) اسم جویی نبوده بلکه کوی و محله ای بوده در بخارا. این محل ضیاعی بوده (ملک و مزرعه ای) خوش آب و هواترین و اشرفی ترین بخش بخارا بود. کاخ امیر و خانه های اطرافیان او همه در محله جوی مولیان بود.
- بنابراین معنی بیت این است: باد خوش شمال از جانب بخارا می‌آید بوی یار را که ساکن کوی جوی مولیان در بخاراست می‌آورد.

❇️ جواد رسولی
#رودکی
#بوی_جوی_مولیان

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ «طفل در گریبان افکندن» (رسمی در فرزندخواندگی)

❇️ شاپور تهرانی از شاعرانِ مهمّ شعرِ سبکِ هندی در سدهٔ یازدهم است. او نه از پیچیده‌گویان آن دوره است و نه از ساده‌سرایان.‌ شعرِ او ازمنظرِ زبان و بیان، در ردیفِ شعرِ کلیمِ کاشانی و سلیمِ تهرانی است. غزل‌های خوب و ابیاتِ اگرنه درخشان اما شیرین در دیوانش کم نیست:

اگر دلدار بی‌مهر است من هم غیرتی دارم
گر او رفت از نظر من نیز خواهم‌رفت از یادش!
(به‌کوششِ دکتر یحیی کاردگر، متابخانهٔ موزه و مرکزِ اسنادِ مجلسِ شورای اسلامی، ۱۳۷۲، ص ۴۰۷).

ز بس زهد و ریا در معرضِ بیع و شَری آری
به روزِ جمعه مسجد جمعه‌بازاری است پنداری! (همان، ص ۴۸۸).

در دیوانِ او به بیتی برخوردم که سال‌ها پیش درحاشیه‌اش نشانهٔ پرسشی نهادم. مصحّحِ اثر، که در مقدّمه و تصحیح و تعلیقاتِ کتاب، کاردانی‌هایش در پژوهش آشکار است، اشاره‌ای به نکتهٔ بیت نکرده‌است.
این‌ روزها که بهارِ عجم را تورّق‌می‌کردم، پاسخِ خویش را یافتم. اما بیت:

مادرِ گیتی سترون بود و من طفلی یتیم
برگرفت از راهم اما سرنگون‌سارم فکند! (همان، ۳۵۶).

در نگاهِ نخست، گویا شاعر به سنگدلی‌ها و نامادری‌کردن‌‌ِ پیرزنِ عشوه‌گرِ دهر درحقّ انسان‌ها نظردارد. طبیعی است، اگر مادری طفلی را با شیرهٔ جانش نپرورده‌باشد چنان‌که بایدو‌شاید نمی‌تواند درحقّ او مادری‌کند. اما در بهارِ عجمِ لاله‌تیک چندبهار ذیلِ مدخلِ «طفل در گریبان انداختن» نکته‌ای آمده که کلیدِ فهمِ بیت است:

«طفل در گریبان افکندن:
رسم ولایت است، خاتونی که پسر ندارد و خواهد که پسرِ یکی از اقربا به فرزندی‌گیرد، پسرِ او را در گریبان کرده، از دامن برمی‌آرد. و درین، اشارت است به آن‌که از من زاده‌ است. پس عبارتِ مذکور به‌معنیِ پسری‌گرفتن باشد:

ز دل زاییده طفلِ اشک، چشم از خویش می‌داند
چو فرزندی که اندازند مردم در گریبانش»
(‌تصحیحِ دکتر کاظمِ دزفولیان، انتشاراتِ طلایه، ۱۳۸۰، ج ۳، ص ۱۴۸۵).

به‌گمانم، «سرنگون‌سار افکنده‌شدنِ طفل» که در بیتِ شاپور آمده، معادلِ همان تعبیرِ «طفل در گریبان افکندن» است؛ چراکه نوزاد هنگامِ تولّد، معمولاً سرنگون‌سار از رحمِ مادر بیرون‌می‌آید.
یادآوری‌می‌شود لاله‌تیک ذیلِ مدخلِ «فرزندِ کسی در گریبان انداختن» نیز آورده: «به‌فرزندی‌برداشتن، چنان‌که در مبحثِ طفل‌درگریبان‌افکندن، گذشت». اما سه بیتی که شاهدآورده هیچ ربطی و پیوندی با رسمِ «فرزند/طفل ‌در‌ گریبان ‌انداختن» ندارد (همان، ج ۳، ۱۵۷۵).

تاآن‌جا که جستجوکرده‌ام گویا این رسم در شعرِ فارسیِ پیش‌از سده‌های دهم و یازدهم بازتابی ندارد. اما نمی‌دانم عبارتِ «عمادیِ شاعر را پسرخوانده‌ای بود، نامِ او صدّیق، که تازه سر از گریبانِ او برآورده‌بود»، که در تاریخ‌الوزراءِ ابوالرّجاءِ قمی (سدهٔ ۶) آمده، اشاره‌ای‌کنایه‌آمیز به همان رسم دارد یا نه؟!
(به‌کوششِ استاد محمدتقیِ دانش‌پژوه، موسسهٔ مطالعات و تحقیقاتِ فرهنگی، ۱۳۶۳، ص ۲۰).
گفتنی است، تاریخ‌الوزراء گنجینهٔ بسیار ارزشمندی است مشتمل بر صدها ضرب‌المثل‌ و تعبیرِ کناییِ رایج در زبانِ فارسی. و از‌همین‌رو چنین حدسی را مطرح‌کردم.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ نظریه عصب ادبیات شناسی

❇️ نظریه عصب ادبیات شناسی یک رویکرد نوین در مطالعه ادبیات است که تلاش می‌کند با استفاده از دانش عصب‌شناسی و علوم شناختی، فرآیندهای ذهنی و عصبی درک و تجربه ادبی را بررسی کند. این نظریه به فهم بهتر مکانیسم‌های ذهن و نحوه تأثیرگذاری آثار ادبی بر خواننده می‌پردازد.

◀️ برخلاف روش‌های سنتی مطالعه ادبیات که بر تحلیل محتوا و ساختار آثار تمرکز دارند، نظریه عصب ادبیات شناسی به بررسی پاسخ‌های فعال ذهن و سامان دادن به حساسيت هاي حسي در خوانش آثار مي پردازد. با استفاده از فعاليت هاي عصبي كودكان، جواب هاي حسي، حافظة كاركردهاي شكل گيري يافتة در خوانش كودكان، نظریه عصب ادبیات شناسی سعي مي كند تا بهترین روش هاي آموزش و خوانش را براي كودكان پيشنهاد دهد.

◀️ این نظریه به این فرضیه پایبند است که خواندن آثار ادبی، تجربه‌ای است که در ذهن و عصب‌شکاف مخاطب ایجاد می‌کند و باعث تغییرات فعال در شبکه‌های عصبی مخاطب می‌شود. بر اساس این نظریه، خواندن یک داستان یا شعر، باعث فعال شدن مناطق مختلف مغز و تحریک سلول‌های عصبی خاص می‌شود که در نتیجه بازتاب حس و احساسات در خواننده رخ می‌دهد.

◀️ مطالعات عصب ادبیات شناسی نشان داده است که خواندن آثار ادبی، تأثیر قابل توجّه و قابل سنجیدگى‌ای بر روح و روان خواننده دارد. به علاوه، با استفاده از تکنیک‌های عصب‌تصویربرداری مغزی، محققان قادر خواهند بود به بررسی بازتاب حس و احساسات خوانندگان آثار ادبی بپردازند .

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ نظریه اتمیسم در ادبیات

❇️ اتمیسم یک جریان ادبی و فرهنگی است که در قرن بیستم متولد شد و تا دهه ۱۹۶۰ میلادی رواج داشت. این جریان به نوعی عکاس احساسات و تجارب فرد در دنیای مدرن است. نظریه اتمیسم در ادبیات بر این باور است که هستی وجود بشر را به صورت گسسته و قابل تجزیه به قطعات کوچکتر، چون "اتم" ها توصیف می‌کند. در واقع، نظریه اتم‌گذار در ادبیات به طور خلاصه به معنای تجزیه و تحلیل عناصر جزئی در آثار ادبی است.

◀️ این نظریه بسط‌دهندهٔ سبک نوشتار است که با تأکید بر جزئيات کوچک، حقيقت را بازگو مي‌كند. همچنین، نظام منطقي و سامان‌دهي شدهٔ زبان را بخش ديگري از نظام جديدي كه پس از جنگ جهاني اول در اروپا شكل گرفت، تشكيل مي‌دهد. نویسندگان اتمیست به دنبال نمایش دقیق و واقع‌گرایانهٔ جزئیات زندگی بودند و تلاش می‌کردند تا با استفاده از زبان ساده و عینی، حقایق را به خواننده منتقل کنند.

◀️ بعضی از نویسندگان معروف اتمیست عبارتند از: جیمز جویس، ویرجینیا وولف، مارسل پروست، فرانتس کافکا و ساموئل بکت. آثار این نویسندگان به عنوان نمونه‌های برجستهٔ اتمیسم در ادبیات شناخته می‌شوند.

◀️ اتم‌گذاران در آثار خود به بررسي رابطه بيشتري با خود، ديگران و جامعه پرداخته‌اند. آثار آن‌ها شامل تحليل روابط فردي، خانوادگي و اجتماعي است. همچنین، این نویسندگان به بررسی مسائل روانشناختی در آثار خود می پردازند.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ معنی و کاربرد ن در آیه: "ن والقلم و مایسطرون"چیست و چه پیوندی با نوشتن دارد، که خداوند بدان سوگند یاد کرده است؟

❇️ با پروانه از استادان و یاران دانا، نکته و دقیقه ای که در مطالعات خود بدان رسیده بودم، در اینجا اشاره می کنم:

◀️ اهل لغت ن(نون) را در دو معنا دانسته اند:

۱. ماهی
۲.دوات و مرکب و مداد

◀️ به گفته برخی مفسران،دریانوردان از درون گونه ای ماهی،مایه ای بسیار سیاه رنگی همانند مداد و مرکب می گرفته اند، و به جای مرکب و مداد با آن می نوشته اند. از همین رو در روایت آمده است:

"مداد العلما افضل من الدماء شهدا"

خداوند نیز به ن مداد یا تراوش نوک قلم عالمان سوگند یاد کرده است.

◀️ از دیگر سو، نون به معنای ماهی بوده، و چون یونس در دهان ماهی شد، ذوالنون و صاحب الحوت نام گرفت.

خواجه شیراز نیز با آگاهی از همین معانی چه خوش سفته و گفته:

چو من ماهی کلک آرم به تحریر
تو از نون والقلم می پرس تفسیر

◀️ شایان گفتن است در ترکیب ماهی کلک،ماهی از واژگان خط و خوشنویسی بوده و در معنایی ایهامی نوعی قلم یا تراشیدن قلم بوده است؛ به این معنا که در تراشیدن میدان قلم،دو پهلوی آن را تراشیده و تهی کنند و نوک آن کشیده بماند،مانند دم ماهی.

◀️ اگرچه قصد تفسیر و زیبایی شناسی شعر حافظ را ندارم اما اشاره به دقایق سخن خواجه خالی از لطف نیست.

خواجه در این بیت سخن خود را آسمانی و الهی و معجز و شگرف خوانده است:

آنگاه که من ماهی کلک به تحریر آرم و به سرودن و نوشتن غزل های آسمانی خود پردازم،اگر به اعجاز آن پی نمی برید گزارش آن را از نون والقلم قرآن بپرسید. یعنی سوگند خدا به ماهی و قلم،سوگند به ماهی کلک من است.

کلک نیز با ایهام تداعی یادآور کَلَک است که تناسب با ماهی تناسب زیبایی می یابد.

❇️ منابع:
۱.فواید الخطوط:محمدبن دوست بخاری
۲.اصطلاحات خوش نویسی دیوان حافظ: حبیب الله فضایلی
۳.کتاب «زرافشان» فرهنگ اصطلاحات و ترکیبات خوشنویسی در شعر فارسی به قلم حمیدرضا قلیچ‌خانی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ چهار اصل جهان بينی فردوسی

❇️ اصل نخست "خرد"

زيرا انسان ايرانی انسانی خردمند است.ما شاهنامه را به‌درستی «خردنامه» می‌ناميم از همين روست كه در بسياری از بيت‌های شاهنامه خرد ستوده شده است. آنچه به‌راستی در ميان دهش‌های ايزدی ستودنی است خرد به‌شمار می‌آيد. فردوسی می‌گويد برای آنكه درست زندگی كنی به خرد نياز داری اما خواست او از اين سخن آن نيست كه با خرد میتوانيم هر گره‌ای را بگشاييم و پاسخ هر پرسشی را بيابيم.

❇️ دومين اصل جهان‌بينی فردوسی "داد"

داد در كاركرد شاهنامه‌ای آن كمابيش برابر با آيين و سامان است. كاربرد داد بسيار گسترده‌تر از آن است كه ما آن را تا مرز ويژگی و رفتار فردی فرو بكاهيم و فرود بياوريم. اين داد نمونه‌ و بازتابی از آن داد هستی شناختی است. جهان بر داد بنياد گرفته است و اگر داد نمی‌بود دانش‌های مختلفی پديد نمی‌آمد. پس هيچ بيدادگری نمی‌تواند در آرامش و بهروزی زندگی كند چون با جهان هماهنگ نيست.

❇️‌سومين اصل جهان‌بينی فردوسی «نام» است.

شاهنامه تنها نامه خرد يا نامه داد نيست نامه ی نام هم هست. اما نام در شاهنامه معنايی بسيار فراتر و گسترده‌ ای دارد.
هر كس يا هر چيزی نامی دارد اما نام در شاهنامه نهاد و سرشت و خوی است. همان است كه منش را می سازد. نام ها در باورهای باستانی به راز همه هستی و چيستی را در خود نهفته می‌دارد. هر كس همان است كه نام او آشكار می دارد. در بينش باستانی پيوند نام با نامور پيوندی است ساختاری و حتی هستی شناختی و هر كس می‌بايد همان نامی را داشته باشد كه دارد.
می توان گفت كه جهان را نام‌ها ساخته‌اند. نام به‌ويژه در منش و فرهنگ پهلوانی كاربردی بسيار گسترده دارد. هم از آن است كه پهلوانان از گفتن نام خويش به دشمنان پرهيز می‌كردند، چون نام، آسيب جای آنان بود و اگر دشمن نام پهلوان را بداند به گونه‌ای رازآلود بر وی چيرگی يافته است.

❇️چهارمین اصل شاهنامه «شادی» است.

شاهنامه نامه شادی است. ايرانی اگر شاد نباشد در ايرانی بودن آن می‌بايد گمان‌مند شد.بزم‌های شادی و جشن‌ها در فرهنگ ايرانی جايگاهی بسيار والا دارند اما آدمی هنگامی به شادی می‌رسد كه به سه منش "خرد"، "داد"، "نام" دست يافته باشد، شادی فرايند و دستاورد آن سه اصل است.

❇️ میر جلال الدین کزازی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ لغت «وحشی»
در تخلص وحشیِ بافقی
استاد مهدی نوریان

❇️ عنوانِ «وحشی» برای افرادی که به آن برخورد می‌کنند، تعجب‌آور است و جای سؤال دارد. در زبان، کلماتی هستند که معنای برخی از آنها در طول زمان تغییر می‌یابد؛ مانند لغت «جـانـْـدار» که در زمان حافظ، به‌معنای «نگهدارندهٔ جان، مأمورِ محافظ (بادیگارد)» بوده و هم‌اکنوی به‌معنای «موجود زنده (حیوان)» است.

ازجمله کلماتی که معنی آن با گذشت زمان تغییر یافته، لغت «وحشت» است. در کتب لغت معتبر، اولین معنایی که برای این کلمه نوشته شده، «تنهــایی» است. «ترس» معنای ثانویهٔ کلمهٔ وحشت است که امروز از آن برداشت می‌شود. صفت نسبیِ کلمهٔ «وحشت» می‌شود: «وحشی» که دقیقاً به‌معنای «عزلت‌نشـین، گوشه‌گیـر و مردم‌گریـز» است که با واقعیت زندگی وحشی بافقی نیز کاملاً مطابقت دارد.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ عصا و مار ( نمادی در پزشکی و دارو سازی ، ماری به دور عصا پیچیده )
✳️ یونس پیرزاده

❇️ در اساطیر یونان باستان مردی بود به نام «آسکلیپیوس» Aesculapius که در نزد یونانیان او خدای پزشکی و شفابخشی است. او فرزند آپولو (خدای شفابخشی، حقیقت و پیشگویی) و یک پری زیبا به نام کورونیس بود.
بانو کورونیس زمانی که از آپولو حامله بود، معشوقه ای زمینی هم داشت. زمانی که آپولو از این جریان خبردار شد، بانو آرتمیس را برای کشتن کورونیس مامور کرد. زمانی که کورونیس به خاطر سزای عمل خود در آتش سوزانده شد، آپولو دلش به رحم آمد و بچه متولد نشده را از میان شعله های آتش نجات داد.
«آرتمیس» نام یکی از فرماندهان نیروی دریایی هخامنشی هم هست.
آسکلیپیوس پس از آنکه بزرگ شد پزشکی را به حد اعلایی فرا گرفت. می گویند زمانی که آسکلیپیوس مشغول معالجه فردی بود که زئوس (خدای خدایان) او را صاعقه زده بود ماری وارد اتاق شد و او مار را با عصایش کشت، سپس مار دومی به درون اتاق آمد و گیاهی را در درون دهان مار اول نهاد و بدین ترتیب مار زنده شد. آسکلیپیوس از همان گیاه برای معالجه آن فرد استفاده کرد. او در این زمینه آنقدر مهارت یافت که توانست یکی از بیماران خود را بعد از مرگ دوباره زنده کند.
به همین دلیل زئوس، خدای خدایان، که فکر میکرد فناناپذیری مخصوص خدایان است، موقعیت خدایان را در خطر دید و با این کار آسکلیپیوس به خشم آمد و با صاعقه ای او را مجازات کرد. با درخواست آپولو، آسکلیپیوس در میان ستارگان، به صورت فلکی اوفیوکوس (مارافسای) یا مردی که ماری را بر دوش خود دارد، در آمد.
بعدها آسکلیپیوس تبدیل به یک قهرمان شده و در نزد مردم به مقام خدایی میرسد. عموما تصویر آسکلیپیوس به شکل مردی ایستاده با ردایی بلند و سینه عریان دیده میشود. مشخصه آن هم عصایی چوبی است که ماری به دور آن پیچیده است. .

بقراط گفته که عصای آسکلیپیوس از درخت خطمی بود و به گرد آن ماری نقش کرده بودند. جالینوس گوید که آسکلیپیوس عصای خویش را از خطمی برگزید جهت مراعات اعتدال‚ چه خطمی در گرمی و سردی معتدل است و آسکلیپیوس در امور خویش میانه می‌رفت و دیده نشد که وی عصایی جز از درختی معتدل بکار برد‚ و در گرد آن ماری حک کرده بود چه عمر مار از همه حیوانات بیشتر است‚ پس آن را نماد دانشی قرار داد که کهنه و فرسوده نگردد.

امروزه عصای آسکلیپیوس که به دور آن ماری پیچیده شده‌است، یکی از نمادهای پزشکی و داروسازی است.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

‍ ⭕️ وجه تسميه مناطق تهران
👈 + ریشه تاریخی نام محلات آن

▪️منيريه: منيرالسلطنه (مادر كامران ميرزا نايب السلطنه)

▪️كامرانيه: كامران ميرزا نايب السلطنه

▪️آجودانيه: آقا رضا آجودان مخصوص اقبال السلطنه عكاسباشى

▪️اختياريه: غلامحسين غفارى صاحب اختيار وزير مخصوص امين خلوت وزير دربار اعظم

▪️فرمانيه: عبدالحسين ميرزا فرمان فرما

▪️يوسف آباد: ميرزا يوسف آشتيانى صدراعظم مستوفى الممالك

▪️سليمانيه (اصفهانك): امير سليمان خان قاجار اسكندرلوى قوانلو خازن السلطنه (پسر دوم عليرضا خان قاجار عضد الملك وزير حضور همايون نايب السلطنه)

▪️امين آباد (ابتداى جاده ورامين): ميرزا اسماعيل خان امين الملك (پسر آقا ابراهيم آبدار امين السلطان اول)

▪️على آباد (رحمان آباد: روبروى كاخ نياوران ابتداى كاشانك): حاجى محمدعلى خان امين السلطنه (آخرين صندوقدار ناصرالدين شاه)

▪️محموديه: ميرزا محمود خان علامير احتشام السلطنه (دومين رئيس مجلس شوراى ملى)

▪️اميريه: اميركبير كامران ميرزا نايب السلطنه

▪️اقدسيه: امين اقدس (از همسران ناصرالدين شاه)

▪️مسعوديه: مسعود ميرزا يمين الدوله ظل السلطان

▪️مجيديه: سلطان عبدالمجيد ميرزا عين الدوله صدراعظم

▪️جلاليه: سلطان حسين ميرزا جلال الدوله (از پسران مسعود ميرزا ظل السلطان)

▪️داووديه: ميرزا داوود خان خواجه نورى (از پسران ميرزا آقاخان نورى اعتماد الدوله صدراعظم)

▪️حكيميه (در شرق تهرانپارس): ميرزا علينقى حكيم الممالك والى مشاور السلطان

▪️جمشيديه (خيابان و پارك): جمشيد خان دَوِلّو قاجار مستشار اعظم (مهندس جمشيد دولو قاجار، برادر امير هوشنگ دولو قاجار آصف السلطنه سوم و پسر محمد ولى خان دولو قاجار آصف السلطنه دوم حاجب الدوله)

▪️احتسابيه (شمال شرق تهران): محمدتقى خان احتساب الملك (پسر عبدالعلى خان اديب الملك پسر حاجى على خان مقّدم مراغه اى اعتماد السلطنه حاجب الدوله)

▪️عباس آباد: ملّا عباس ايروانى صدراعظم (حاجى ميرزا آقاسى)

▪️جوادیه: میرزا سید زین‌العابدین امام جمعه ظهیرالاسلام، نام پسر دومش میرزا سید جواد ظهیرالاسلام را بر این ناحیه گذاشت.

▪️تهرانپارس یا مجید آباد: وجه تسمیه تهرانپارس یا مجید آباد به نام مجید خان، پسر میرزا محمد خان ابری حاجب الدوله می‌رسد که در جوانی درگذشت.

▪️مهرآباد: دوستعلی خان معیر الممالک ملک این منطقه را مهریه عروسش فاطمه خانم عصمت الدوله دختر ناصرالدین‌شاه و همسر امیردوست خان معیرالممالک قرار داد و همین دلیل به مهرآباد معروف شد.

▪️سنگلج: سنگلج نیز در کنار عودلاجان از سرچشمه‌های اصلی آب بوده است و از ترکیب دو کلمه سنگ و رج (به معنی رج بندی و تقسیم آب با پاره‌های سنگ) تشکیل می‌شود.

▪️پل رومی: پل رومی پل کوچکی بوده که سفارت‌های ترکیه و روسیه را به هم وصل می‌کرده است. از نظر برخی از مردم نیز، نام این محله از نام مولانا جلال‌الدین رومی گرفته شده است.

▪️پل چوبی: این محله، تاریخ بلندبالایی دارد؛ در گذشته برای دفاع از شهر، خندق‌هایی در اطراف دروازه‌های شهر حفر می‌کردند که دروازه شمیران نیز یکی از آن‌هاست. برای عبور از روی این خندق‌ها از پل‌های چوبی متعددی استفاده می‌شد. امروزه از هیچ‌کدام از پل‌ها خبری نیست اما نامش همچنان تاریخ این منطقه را با خود حمل می‌کند.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ «دامن‌زدن» (از نکته‌های نگارشی)

❇️ «دامن‌زدن» تعبیری کنایه‌ای و به‌معنای تشدید‌کردنِ وضعیّت یا موقعیّتِ بغرنج است. جستجویی نکرده‌ام اما حدس‌می‌زنم ریشهٔ این کنایه در کمک‌گرفتن از دامنِ لباس برای برافروختنِ آتش، نهفته‌باشد. و این حدس بر این مصراعِ ضرب‌المثل‌گونه استوار است: «دامن چنان بزن که نسوزی کباب را». و من خود دامن‌زدن برای برافروختن شعلهٔ آتش را دیده‌ام. نکتهٔ قابلِ‌توجه آن‌که، این تعبیرِ کنایی بارِ معناییِ منفی‌دارد و نباید آن را نابه‌جا به‌کاربرد. نمونه‌را در جملهٔ «برخی رسانه‌ها به اختلافاتِ قومی دامن‌می‌زنند» این تعبیر درست به‌کاررفته اما در جملهٔ «برخی مسائل موجبِ دامن‌زدن به وحدتِ ملّیِ ما می‌شود»، نادرست.

نمونه‌هایی از کاربردِ نادرستِ این تعبیر:

_ «این قتل، و ضعفِ شاهِ بعدی، به آزادیِ اندیشه دامن‌زد» (در اشاره‌به ترورِ ناصرالدین‌شاه و ضعفِ حکمرانیِ مظفرالدین‌شاه)، («بهار و سیاست، مصطفی رحیمی، مجلهٔ «کلک»، اردیبهشت و خردادِ ۱۳۷۰، ش ۵_۱۴، ص ۲۶).

_ «ازسوی‌دیگر، همان پیشرفت‌ها [...] درمیانِ جماعتِ مصرف‌کننده، نیاز به ادبیات را دامن‌می‌زدند» (جامعه‌شناسیِ ادبیات، روبر اسکارپیت، ترجمهٔ دکتر مرتضی کُتُبی، سمت، ۱۳۹۱، ص ۱۵).

_ «این توجه‌به عینک، به‌ناگزیر انگیزهٔ توجه‌به نورشناسیِ عدسی‌ها می‌شد» (تاریخِ علمِ کمریج، کالین ا. رنان، ترجمهٔ حسنِ افشار، چ دوم، ۱۳۷۱، ص ۴۳۸).

_ «پس به این اندیشه دامن‌زدم که نسخه‌ای دیگر فراهم‌آورم و آن را تصحیح‌کنم» (دیوانِ عمادالدینِ نسیمی، به‌کوششِ دکتر یدالله جلالیِ پندری، نشرِ نی، ۱۳۷۲، [ پیشگفتارِ مصحّح] ص ۹).

و نمونه‌هایی از کاربردِ نادرستِ «دامن‌زدن» در برنامه‌های «صدا و سیما»:

_ «باید درمقابلِ اهانتی که به پیامبرِ اکرم شده پاسخِ فرهنگی داد [...]؛ این مسأله باید توسّطِ رسانه‌های جمعی دامن‌زده‌شود» (۱۳۸۶/۱۲/۱۹، ساعتِ ۱۹، شبکهٔ ۲).

_ «همان‌طور که گفتیم باید اندک‌اندک به روان‌شناسیِ جامعه دامن‌بزنیم و برای این هدف باید از گنجینهٔ شعرِ فارسی استفاده‌کنیم» (۱۳۸۷،۳،۲۱، ۴۰ دقیقهٔ بامداد، شبکهٔ ۴).

_ «اگر در رادیو به فرهنگ دامن‌بزنیم، به آگاهی دامن بزنیم، فردا پشیمان نخواهیم‌شد» (۱۳۸۷/۵/۲۱، ساعتِ ۱۳/۳۵، رادیو پیام).

_ «با تصویبِ این لایحه، تعدادِ کتاب‌فروشی‌ها بیش‌تر می‌شود و نهایتاً دامن‌می‌زند به نهضتِ کتاب‌خوانیِ کشور» (۱۳۸۷/۶/۲۴، ساعتِ ۱۹/۰۵، رادیو فرهنگ).

_ «بسیاری از دوستان خواستند تا به این مباحث دامن‌زده‌شود» (۱۳۸۷/۱۲/۱۳، ۱۵ دقیقهٔ بامداد، شبکهٔ ۴).

_ «متأسّفانه دانشگاه‌های ما به این مراودات دامن‌می‌زنند» (۱۳۹۳/۳/۱، ساعتِ ۲۱/۰۵، شبکهٔ ۴).

_ «بعضی‌ از دبیرانِ دینی، تعصّب‌های دینی را در کلاس دامن‌می‌زنند» (۱۳۸۸/۶/۱۵، ساعتِ ۲۱/۳۵/ شبکهٔ ۴).

_ «جنگِ تحمیلی، به تقویتِ شعرِ عاشورایی دامن‌زد» (۱۳۸۹/۱۱/۴/ ساعتِ ۲۰/۰۵، شبکهٔ ۴).

❇️ مطلب ارسالی از: کانال « از گذشته و اکنون »

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

❇️ واژه « خاموش » در شعر « سعدی »

شهری متحدّثان حسنت
الا متحیّران خاموش
«سعدی»

واژهٔ «خاموش» در زبان فارسی چند معنا دارد که ممکن است از یک سرچشمه منشأ گرفته‌ باشند.

خاموش به معنای متضاد روشن و مشتعل مثلاً در جملهٔ «آیین چراغ خاموشی نیست»
خاموش به معنای ساکت
خاموش به معنای مرده

سرچشمه این معانی یعنی خاموشی به معنای تاریکی/سکوت، شاید این نکته باشد که گویی سخن گفتن چونان آتشی است که از درون به بیرون زبانه می‌کشد. در یونان باستان نیز «فاینستای و آپو-فاینستای» دلالتی شبیه به این دارد. سخن دارای وجهی آپوفانتیک و مظهِر و چونان نور، مظهِر للغیر است. ارسطو این کارکرد گفتار را تحت عنوان ἀποφαίνεσθαι [از جانب خود نشان دادن] شرح می‌دهد. گفتار ἀπό ...، یعنی از جانب خود، «مجال دیده شدن می‌دهد» به آنچه گفتار دربارهٔ آن است.
«ارسطو، متافیزیک، زتا ۴، به نقل از مارتین هایدگر، هستی و زمان بند ۷، ترجمهٔ سیاوش جمادی»

پی‌نوشت: فاینو به ریشهٔ φα تعلق دارد و متشابه است با φῶς که به معنای نور و روشنایی است. این ریشه را می‌توان در لغت‌های فانوس، فانتزی، فنومن، فوتو، فوتون و... دید.

❇️ مطلب ارسالی از: کانال « لغت بازی »

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ سوال و جوابی با روبات هوش مصنوعی در باره ی علم آوانگاری یا فونتیک
❇️ بخش : اول

◀️ آوانگاری (فونتیک) چگونه علمی است؟

آوانگاری (فونتیک) علمی است که به بررسی صداها و اصوات زبان‌ها می‌پردازد. هدف اصلی آوانگاری توصیف، طبقه‌بندی و نمایش درست اصوات زبان‌های مختلف است. با استفاده از نمادها و علائم مشخص، آوانگاری تلاش می‌کند تا اصوات گفتاری زبان‌ها را به صورت دقیق و قابل مقایسه نشان دهد.
الفبای بین المللی فونتیک یا به اختصار IPA، یک سیستم نمادی است که در آوانگاری استفاده می‌شود. این الفبا شامل نمادها و علائم مختلفی است که هر یک نمایانگر یک صدا یا فونت گفتاری خاص در زبان‌ها هستند. هدف اصلی این الفبا توصیف دقیق صداها و اصوات زبان‌های مختلف است تا بتوان این اصوات را با دقت بیشتری انتقال داد و یادگیری زبان‌های مختلف را آسان‌تر ساخت.
از الفبای بین المللی فونتیک به عنوان یک ابزار بسیار کاربردی در زمینه‌هایی مانند آموزش زبان‌های خارجی، ترجمه صداهای گفتاری، مطالعات گویش‌شناسی و زبان‌شناسی تجربی، فرهنگ‌های زبانی و غیره استفاده می‌شود.

◀️ فنوتیک یا آوا شناسی به چه معناست ؟

فنوتیک یا آواشناسی علمی است که به مطالعه صداها و آوای زبان‌ها می‌پردازد. این علم بررسی تولید، ویژگی‌ها، شناسایی و تفسیر صداهای زبان‌های مختلف را در بر می‌گیرد. فنوتیک به بررسی ساختار صوتی کلمات، تلفظ صحیح و نادرست، ریتم و تن صدای زبان‌ها مشغول است. همچنین فنوتیک به بررسی تاثیرات فضای جغرافیایی و اجتماعی بر صداهای زبان نیز مشغول است.

◀️ آوا شناسی چه کاربردی در آموزش زبان دارد؟

آواشناسی یا فونولوژی، علمی است که به بررسی صوت‌ها و ساختار آوایی زبان‌ها می‌پردازد. در آموزش زبان، آواشناسی می‌تواند به شکل‌های مختلف مفید باشد:

1. تلفظ صحیح: با استفاده از آواشناسی، فرد می‌تواند قوانین و الگوهای تلفظ صحیح را درک کند و بتواند صحبت کرده و شنیده شود.

2. تمرین تلفظ: با استفاده از تمرینات آواشناسی، فرد می‌تواند تلفظ خود را بهبود بخشیده و به صورت دقیق تر صحبت کند.

3. درک لهجه: آواشناسی به فرد کمک می‌کند لهجات مختلف را درک کند و بتواند با افراد با لهجات مختلف ارتباط برقرار کند.

4. گسترده سازی دایره لغات: با استفاده از آواشناسی، فرد می‌تواند الگوهای صوتی و تلفظ لغات را درک کند و بتواند به راحتی لغات جدید را یاد بگیرد.

5. تشخیص خطاهای تلفظ: آواشناسی به افراد کمک می‌کند تا خطاهای تلفظ خود را شناسایی کنند و آن‌ها را اصلاح کنند.

6. تسهیل درک شنیداری: با دانستن قوانین آوایی زبان، فرد می‌تواند بهبود قابل توجهی در درک مطالب شنیداری داشته باشد.

7. تسهیل گفتارپردازش: آواشناسی به فرد کمک می‌کند سامانه گفتارپردازش خود را بهبود بخشیده و سرعت و دقت در فهمیدن و پردازش گفتار را افزایش دهد.

به طور کلی، آواشناسی در آموزش زبان به فرآیندهای صحبت کردن، شنیدار، خواندن و نوشتن کمک می‌کند و به فرد در یادگیری زبان نیز کمک می کند.

ادامه دارد... .

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ سوال و جوابی با روبات هوش مصنوعی در باره ی علم آوانگاری یا فونتیک
❇️ بخش : دوم

◀️ نقش فونتیک در آوا شناسی چیست ؟

نقش فونتیک در آواشناسی به مطالعه و تحلیل صداهای تولید شده توسط انسان می‌پردازد. فونتیک به بررسی و تفصیل صداهای زبان از لحاظ فیزیکی، فارمانتال، آکوستیک و وابستگی آن‌ها به ساختارهای بینایی مثل لب، دندان، حلق و... می‌پردازد. در واقع، فونتیک بررسی کنندهٔ صداهای تولید شده است که در نتیجهٔ حرکات اعضای گفتار (مانند لب‌ها، دندان‌ها، زبان و...) به وجود می‌آیند. نقش فونتیک در آواشناسی از جملهٔ مباحث مورد بحث است که با استفاده از روش‌های علمی و تجربی به بررسی سامانۀ صوت شامل الفبای گفتار چگال است.

◀️ الفبای بین الکلی فونتیک ( IPA ) چیست ؟

الفبای بین‌المللی فونتیک (IPA) ابزاری بسیار کاربردی در آموزش زبان‌های خارجی، به ویژه زبان فارسی، می‌باشد. زبان فارسی دارای صداهای خاص خود است که ممکن است برای زبان‌ آموزان خارجی ( غیر فارسی زبان) که می‌خواهند زبان فارسی را یاد بگیرند، مشکلاتی ایجاد کند. به وسیله استفاده از الفبای بین‌المللی فونتیک، می‌توان صداهای واقعی و طبیعی زبان فارسی را به شیوه‌ای ساده و قابل فهم برای زبان‌ آموزان خارجی که اکثرا با الفبای بین‌المللی فونتیک (IPA) آشنا هستند نشان داد.
استفاده از الفبای بین‌المللی فونتیک در آموزش زبان‌های خارجی به مزایای زیر منجر می‌شود:
تلفظ دقیق‌تر: IPA به زبان‌آموزان اجازه می‌دهد تا تلفظ صحیح و دقیق را یاد بگیرند. این الفبا نمادهای معینی را برای هر صدا ارائه می‌دهد و باعث می‌شود زبان‌آموزان به‌راحتی بتوانند تلفظ را تصحیح کنند.
اصالت زبانی: با استفاده از IPA، زبان‌آموزان به راحتی می‌توانند اصالت زبانی را درک کنند. این الفبا به زبان‌آموزان کمک می‌کند تا نکات مشترک و متفاوت زبان فارسی را با زبان‌های دیگر مقایسه کنند.
تسهیل درک نوشتاری: با آشنایی با الفبای بین‌المللی فونتیک، زبان‌ آموزان به‌سادگی می‌توانند کلمات و جملات را به درستی نوشته و درک کنند.
به طور کلی، استفاده از الفبای بین‌المللی فونتیک در آموزش زبان‌های خارجی، از جمله زبان فارسی، به کاهش مشکلات تلفظی و نوشتاری زبان‌آموزان خارجی کمک می‌کند و فرآیند یادگیری زبان را به طور معجزه آسائی بهبود می‌بخشد.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ «بَرشکال و بَرسات» ( بارش‌های موسمی در شبه‌قاره)

❇️ در متونِ کهن، به‌خصوص آثاری که در حوزهٔ شبهِ‌قاره خلق شده، به‌ندرت با تعبیرِ «برشکال/ برشکالی» مواجه‌ می‌شویم. واژهٔ «بَرْشکال» را از ریشهٔ سانسکریت و مرکّب از «وَرشا» به‌معنیِ «بارش» و «کاله» به‌معنیِ «موسم یا فصل» دانسته‌اند. نامِ دیگرِ این موسم «بَرسات» است که احتمالاً «بَرش» در آن با «وَرشا» به‌معنیِ باران در «برشکال» هم‌ریشه است. در مناطقِ آسیای جنوبی و جنوبِ شرقی (به‌ویژه هند) در ماه‌های ژوئیه و اوت (اواخرِ تیر و سراسرِ مرداد تا پایانِ شهریور) بارش‌های موسمیِ دوسه‌ماهه تداوم‌دارد. در هنر و ادبیات هند، این موسم به‌سببِ بارش و برکت و خنکایی که ‌با خود می‌آوَرَد، شادی‌انگیز است و جایگاهی ویژه‌ دارد. البته این موسم گاه با سیل و ویرانی‌ها و فاجعه نیز همراه است. همین یکی‌دو‌سال پیش بیش‌از هزار تن در این فصل جان خود را از‌دست‌دادند. در سینمای هند نیز چند فیلم به نام «بَرسات» ساخته‌شده که یکی از آن‌ها محصولِ سالِ ۱۹۴۹ و ساختهٔ «راج ‌کاپور» است.

◀️ از آن‌ جا‌ که بَرشکال منسوب به شبه‌قاره است در ادبیات فارسی اغلب در آثارِ کسانی به‌کار رفته که بومی هند بوده‌اند یا در آن سامان زیسته‌اند. ازهمین‌رو در دیوانِ مسعودِ سعد و نیز شعرِ شاعرانِ سبکِ هندی این مضمون دیده‌می‌شود. هم‌چنین، ازآن‌جا‌که فصلِ باران موسمِ شادخواری نیز بوده برشکال اغلب با می‌ و ‌باده نیز پیوندی دارد.

◀️ مسعودِ سعد در قصیده‌ای با عنوانِ «سلطان‌شیرزادِ بن مسعود و توصیف برشکال» گوید:

برشکال ای بهار هندستان!
ای نجات از بلای هندستان!

دادی از تیرمه بشارت‌ها
بازرستیم از آن حرارت‌ها [...]

بادهای تو میغ‌ها دارند
میغ‌های تو تیغ‌ها دارند

رعدهای تو کوس‌ها کوبند
چرخ گویی همی که بشکوبند [...]

تیر بگذشت ناگهان برما
منهزم ‌گشت لشکرِ گرما [...]

عیش‌و‌عشرت کنون توان‌کردن
میِ شادی کنون توان‌خَوردن

که ز گرمی خبر نگردد جان
نشود هم‌چو ‌چوب خشکْ دهان

(دیوان، به‌تصحیح رشیدِ یاسمی، صص۳_۵۶۲).

وی در بیتِ دیگری نیز سروده:

به برشکال شبی من چنان گذاشته‌ام
که تا ‌به‌ گردن آب ‌است و تا ‌به‌ حلق خَلاب (۳۴).

و صائب که سال‌ها در هند زیسته این مضمون را در مطلعِ غزلی چنین سروده:

چشمِ‌ طمع‌ ندوخته حرصم به مالِ هند
پایم به‌گل‌فروشده از برشکالِ هند

او در بیتی دیگر از همین غزل، گله‌مندانه سروده:

روزی که من برون رَوَم از هند، برشکال
با صد‌هزار چشم بگرید به ‌حالِ هند

(دیوان، به‌تصحیح محمد قهرمان، ج۴، ص۲۰۳۷).

در دیوانِ طالبِ آملی نیز قصیده‌ای آمده («در توصیفِ برشکال و مدحِ قلیچ‌خان») با این ابیات:

دمِ صبح و هوای برشکال است
چمن جولان‌گه بادِ شِمال است

به هفت‌اقلیمِ گیتی بهترین فصل
بهارِ هند یعنی برشکال است [...]

عجب فصلی است ساقی می در این فصل
چو خونِ شاعرِ تائب حلال است

بده جامی و زین تنگم برون آر
که بر من توبه چون دانش وبال است

میِ شیرازی‌ام از دردِسر کُشت
علاجش باده‌های پرتگال است [...]

هوای برشکال آن‌گه خموشی!
نمی‌دانم مغنّی از چه لال است؟!

طالب در بیتی از غزلِ مشهورش («به ‌تن بویا کند...») نیز سروده:

گهی ابرِ تر و گاهی ترشّح‌گونهٔ باران
بیا در چشمِ من بنگر هوای برشکالی را
(۲۲۶)

◀️ چه می‌دانیم، شاید طالبِ «آملی» در این فصلِ پرباران، در غربتِ هندوستان، روزگارش را با یادآوری باران‌های زادگاهش آمل خوش می‌کرده‌؟!

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan