✳️ بررسی پراکندگی سوالات قلمرو فکری فارسی(۳) دوازدهم نهایی نظام جدید از دی ماه سال ۱۳۹۷ تا خرداد ۱۴۰۲:

فصل۱ ادبیات تعلیمی: ۱۰٪
فصل۲ ادبیات پایداری ۹٪
فصل۳: ادبیات غنایی ۱۲٪
فصل۴: ادبیات سفر و زندگی ۱۰٪

فصل۵: ادبیات انقلاب اسلامی ۸٪
فصل۶: ادبیات حماسی ۱۷٪
فصل۷: ادبیات داستانی ۲۰٪
فصل۸: ادبیات جهان ۱۰٪

سوالات ترکیبی: ۴٪
نیایش: ۰/۰۰۱٪ با فقط یک سوال


نوبت اول: مجموع فصل۱تا۴: ۴۱٪
نوبت دوم: مجموع فصل۵تا۸: ۵۵٪
سوال ترکیبی: ۴٪

در این میان علاقه طراح به فصل ۶ و فصل ۷ ستودنی‌است!

بارم بخش قلمرو فکری ۸ نمره می باشد.
به این ترتیب :
نوبت اول با ۴۱٪ می شود معادل: ۳.۲۸ نمره از ۸ نمره
نوبت دوم با ۵۱٪ می شود معادل: ۴.۴ نمره از ۸ نمره
سوالات ترکیبی با ۴٪ می شود معادل: ۰.۳۲ نمره از ۸ نمره

این داده ها از تحلیل یک به یک سوالات قلمرو فکری فارسی نهایی دوازدهم نظام جدید داخل کشور از دی ماه سال ۱۳۹۷ تا خرداد ماه ۱۴۰۲ به دست آمده‌است.

❇️ ارادتمند شما، میرعلی سیدجعفری - استان آذربایجان غربی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✅ امرداد ( مرداد) "بخش نخست"
#امرتات
#امردات
#امرداد
#مرداد

🔷 اَمُرداد (مُرداد)، نام هفتمین روز هر ماه و همچنین نام پنجمین ماه، در گاه شماری ایران باستان است. این نام در اوستا به ریخت " اَمُرتات"، در پهلوی به ریخت " اَمُردات" و در زبان پارسی امروزی به ریخت " اَمُرداد" یا " مُرداد" نامیده می شود.

🔶واژه اوستایی "اَمُرتات" از سه بخش( اَ + مُر + تات) درست شده است. بخش نخست یعنی " اَ "در زبان های باستانی، پیشوند منفی ساز است و در زبان پارسی امروزی به معنی "نا"، " بی" و... می باشد و در بخش نخست بسیاری از واژگان باستانی همچون اَنیران ( نا ایرانی) ، اَناهیتا ( نا آلوده و پاک)، اَنوشه ( بی مرگ)، اَکرانه ( بی کنار) و... به کار رفته است.

🔷بخش دوم " مُر" به معنی مُردن و مرگ و اما بخش سوم یعنی "تات" به طور جداگانه به کار نمی رود بلکه پسوندی است، که دلالت بر اسم مجرد مونث می نماید، چنانچه در واژه هایی همچون ارشتات (= راستی و درستی)، وَتات(= درستی)، اُوپَرَتات(= برتری) نیز به کار رفته است.

🔶 در مجموع این واژه به معنی " بی مرگی" یا " جاودانی" یا " نا میرایی"می باشد. امروزه این واژه به ریخت نادرست مُرداد به معنی مرگ و مُردن به کار می رود در صورتی که ریخت درست آن اَمُرداد به معنی جاودانی و بی مرگی است.

🔷امرداد نام یکی از بزرگترین فرشتگان( امشاسپندان) آیین زرتشت است. امشاسپندان در گات ها، کهن تربن بخش اوستا که سروده های نیایشی منسوب به خود زرتشت هستند، در شمار صفت ها و جلوه های والای اهورامزدا هستند که گِرد وجودش را فرا گرفته اند.

اما در اوستای نوین و نوشته های پهلوی این جلوه ها و صفت های والای اهورامزدا تشخص یافته و در شمار گروهی ویژه از بزرگترین فرشتگان و کارگزاران اهورایی جلوه گر شدند.

🔷امرداد در گات ها، کهن ترین بخش اوستا، یکی از صفت ها و جلوه‌های والایِ اهورامزداست و نمادِ جاودانی و بی مرگی اهورامزداست. ولی در سایر بخش های اوستا و نوشته های پهلوی فرشته نگهبان گیاهان نامیده شده است. پس بنابراین در اوستا امرداد گاهی به معنی جاودانی و بی مرگی آمده است و گاهی منظور از آن فرشته نگهبان گیاهان است.

🔶 ترس از مرگ و نابودی و وداع با هر آنچه انسان در طول سال‌های زندگی به آنان دل بسته و برای رسیدن به آنها رنج‌ها برده می‌تواند سخت و دردآور باشد. این درد و رنج و عدم شناخت از جهان دیگر و زندگی پس از مرگ، همیشه دغدغه‌ای بوده برای انسان دل بسته و فریفته جهان.

🔷رفتن به دنبال آب حیات و دست و پنجه نرم کردن با موانع بسیار غریب، آن‌گونه که در اسطوره ها آمده یا تلاش‌های واقعی جهت یافتن دارویی معجزه‌گر برای حتی دقیقه‌ای بیشتر ماندن، همه حاکی از این دلبستگی به جهان مادی است

🔶 اما مفهوم بی‌مرگی و جاودانگی که به عنوان صفت مشخصه ایزد امرداد نام برده می‌شود و از جمله پاداش‌های کردگار به صالحان است، جاودانگی و بی‌مرگی جسمانی نیست.

🔷 این نامیرا بودن نوعی جاودانگی مینوی است، تولدی همیشگی در جهانی دیگر، زندگی سرشار از شادی در بهشتی بدون درد و رنج که برای رسیدن به آن باید از آزمون زندگی و مرگ سربلند و موفق بیرون آمد. در اوستا ( یسنای ۴۵ )این بی‌مرگی و کمال به عنوان هدیه‌ای از سوی خداوند به پرهیزکاران نوید داده شده است.

ادامه دارد... .

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✅ امرداد (مرداد )؛ "بخش دوم"
#امرداد
#مرداد

🔶امرداد در اوستای نوین به ریخت امشاسپند بانویی نمود یافته که نام وی همیشه همراه با نام امشاسپند بانو "خرداد" می آید."امرداد" در جهان مادی فرشته نگهبان گیاهان و خوردنی هاست و خرداد در جهان مادی فرشته نگهبان آب است.

🔷 این دو امشاسپند بانو با آب و گیاه پیوند دارند و هدایای آنان ثروت و رمه چهار پایان است و به شکلی این دو امشاسپند بانو نمود آرمان های توانمندی، خاستگاه زندگی و رویش هستند.

🔶 نقش خرداد و امرداد در جهان مینوی و جهان مادی بسیار حساس و انگیزنده است. در اینجا، حساس ترین بن مایه های جهان هستی مطرح است: آب و گیاه و به یاری این دو، ادامه ی زندگی را برای انسان ممکن می سازند و حرکت بی وقفه به سوی کمال.

🔷 فرشتگان "امرداد" و "خرداد" که در اوستا همیشه در کنار هم یاد می شوند از لحاظ معنوی نماد کمال و جاودانی اهورامزدا هستند. اهورامزدا خوشی خرداد و جاودانگی امرداد را به کسی بخشد که در دنیا اندیشه و گفتار و کردارش بر طبق آیین مقدس بوده است.

🔶 امرداد نمادی زنانه دارد و به همراه سپندارمذ ( فرشته نگهبان زمین) و خرداد ( فرشته نگهبان آب ) گروه سه گانه امشاسپندان مادینه را تشکیل می دهند گروهی که نمایشگر جنبه مادر - خدایی اهورامزدا به شمار می آیند.

🔷 دیو های "تَئورو" ( دیو تشنگی)  و " زَئیریک" ( دیو گرسنگی ) که در نوشته پهلوی بندهش " تاریچ" و " زاریچ" نامیده می شوند از دشمنان سر سخت فرشتگان "خرداد " و "امرداد" هستند، که توسط اهریمن آفریده شده اند،

این دو دیو نیز مانند دو ایزد رقیب خود همیشه یکجا نامیده می شوند. ایزدان "رشن"، " اشتاد" و " زامیاد" از یاران و همکاران "امرداد" شمرده می شوند.

🔶امرداد، نماد جاودانگی، بی مرگی و جوانی همیشگی است؛ که در جهان مادی نگهبانی از گیاهان روی زمین و سر سبز و بارور نگاه داشتن آنها از خویشکاری های اوست،  از این روی در نوشته پهلوی
"بندهش" آمده است:

« امرداد بی‌مرگ سرور گیاهان بی‌شمار است؛ زیرا او را به گیتی، گیاه خویش است. گیاهان را رویاند و رمه گوسفندان را افزاید، زیرا همه دام ها از او خوردند و زیست کنند.

به فَرَشگرد سوشیانت و نو سازی جهان نیز اَنوش از امرداد آرایند. اگر کسی گیاه را رامش بخشد یا بیازارد، آن گاه امرداد از او آسوده یا آزرده بود...»

🔶 امرداد در اسطوره آفرینش نقشی پر رنگ دارد؛ در نوشته پهلوی بندهش آمده است که در آغاز هزاره سوم آفرینش هنگامی که اهریمن به گیاه نخستین می تازد و آن را خشک و پژمرده می سازد.

امشاسپند امرداد، آن گیاه خشک را بر می گیرد و می ساید و شیره آن را با یاری ایزد تیشتر( ایزد باران ) توسط باران بر زمین می پراکند و بدین گونه رستنی ها و گیاهان گوناگون را پدید می آورد.

🔷 با توجه به این که امرداد نماد جاودانگی و بی مرگی و جوانی همیشگی است، مسعود سعد می گوید:

"روز مرداد [اَمرداد] مُژده داد بدان  /
که جهان شد به طبع، باز جوان!"

🔶 در نوشته پهلوی بندهش، آنجا که «درباره چگونگی گیاهان» سخن به میان می‌آید، از میان گل‌ها، «چمبک» گل ویژه امرداد معرفی شده است

که در ایران، نام این گل با نام «زنبق زرد»  شناخته می‌شود. چمبک گلی است زرد رنگ و خوش بو و تند. در تحفه المومنین آمده است که گل زنبق را به هندی چمبک گویند.

📚بن مایه ها

🔷 " دانشنامه مزدیسنا ، جهانگیر اوشیدری"
🔷 " دانشنامه ایران باستان؛ جلد نخست ؛ هاشم رضی "
🔷" اوستا، گزارش و پژوهش جلیل دوستخواه "
🔷" اساطیر و فرهنگ ایران در نوشته های پهلوی، دکتر رحیم عفیفی"
🔷 " یشت ها، شادروان ابراهیم پور داوود"
🔷 جشن های ایرانی؛ دکتر پرویز رجبی
🔷 بندهش؛ برگردان: شادروان دکتر مهرداد بهار
🔷 تاریخ کیش زرتشت؛ جلد نخست؛ مری بویس؛ برگردان: همایون صنعتی زاده
🔷تاریخ اساطیری ایران؛ دکتر ژاله آموزگار
🔷 اساطیر ایران؛ جان هینلز؛ برگردان: باجلان فرخی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ اندر باب انتساب خاطره جعلی محرم استاد زرین کوب و فال زدن ایشان به دیوان خواجه شیراز

❇️ «استاد زرین‌کوب هم گاه کُپ‌می‌کرد»!

وصفِ بزرگانی هم‌چون استاد عبدالحسینِ زرین‌کوب را باید از قلم و زبانِ همتایانِ ایشان ازجمله استاد احمدِ مهدویِ دامغانی شنید[۱]؛ بزرگ‌مردی که پیش از سی‌سالگی آثاری هم‌چون «فلسفهٔ شعر یا تاریخِ تحولِ شعر و شاعری در ایران» (۱۳۲۳) و «دوقرن سکوت» را (۱۳۳۰) آفرید.
هنوز نخستین آناتِ آشنایی‌ام را با شاعرانِ ایرانی از دریچه‌ای که قلمِ استاد در ماه‌های آغازینِ دانشجویی به‌رویم‌گشود، فراموش‌نکرده‌ام؛ آن‌گاه که با قلمِ سحرانگیز و درعینِ‌حال مستندشان با خیام و عطار و مولوی آشنا‌شدم. هنوز هم «با کاروانِ حلّهٔ» استاد همان حس‌و‌حال را در من برمی‌انگیزانَد. و سببِ‌ آن را باید در پشتوانهٔ پژوهشیِ آن قلمِ جادویی دانست.
سال‌ها با خود اندیشیده‌ام اگر قرارباشد از میانِ ادیبان و پژوهشگرانِ ادبیات در صد‌سالِ‌اخیر دوسه تن را برگزینم، آن‌‌ها کدام ‌اند؟ و مدت‌ها است که به این دو نامِ ارجمند رسیده‌‌ام: استاد زرین‌کوب و استاد شفیعیِ کدکنی. و دراین‌میان البته فراموش نمی‌‌کنم نام‌های درخشانی هم‌چون ملک‌الشعراء بهار، علی‌اکبرِ دهخدا، مجتبی مینوی، بدیع‌الزمان فروزانفر، عباسِ اقبال و دکترمحمدِ معین را؛ و نیز جایگاهِ دکتر رضا براهنی را در نقد و تحلیلِ ادبی از جهات و جوانبی دیگر. اما ازحیثِ جامعیّت و تنوعِ پژوهش‌ها، میزانِ تأثیرگذاری و نیز صحّت و اصالت، به‌گمانم آثار استادان زرین‌کوب و شفیعیِ کدکنی در صدر می‌نشیند.

روزهای گذشته و در ایامِ محرّم مطلبی در فضای مجازی بسیار دیده‌شد: استاد ماهِ محرّم برای سخن‌رانی به مسجدی رفتند و تحتِ‌تأثیر رفتار و گفتارِ پیرمردی مؤمن و ساده‌دل قرارگرفتند؛ پیرمردی که از استاد قرعهٔ فالی تقاضاکردند.  استاد فالی‌گرفتند و غزلی آمد که بیتِ مشهوری (که برخی شیفتگان معتقد اند اشاره به ماجرای کربلا دارد) در آن آمده:

رندانِ تشنه‌لب را آبی نمی‌دهد کس
گویی ولی‌شناسان رفتند از این ولایت
و استاد از این حسنِ تصادفِ شگفت‌انگیز، سخت متحیّر و متأثّر شدند و... .
جالب آن‌که، جایی از این مطلب استاد زرین‌کوب به‌مناسبتی می‌گویند: «کُپ‌کردم»! [۲]
دوستی این مطلب را برایم ارسال کرد و باآن‌که خود نیر تقریباً در جعلی‌بودنش تردیدی‌نداشت، به‌سببِ مشاهدهٔ آن در پایگاه‌های نسبتاً موثّق، نظرم را جویا‌ شد. هم محتوا و هم ساخت و بافت عبارات نشان می‌داد که کارِ شیادانِ فضای مجازی است. و ما‌الفضاء! فضایی که برخی از خودبزرگ‌بینان گاه شعر یا عبارتی از خود را به نامِ بزرگان می‌پراکنند و پس‌از مدتی خود یا کسان‌شان اصلاحیّه صادرمی‌کنند که این شعر یا عبارت، از شهریار و شاملو و سهراب یا شریعتی و سروش و فلانی نیست، بلکه از بهمانی است!
می‌گویند «دروغ از دور که می‌آید یک پایش می‌لنگد»! محتوا و عباراتِ این مطلب فریاد می‌‌زد من کجا و استاد زرین‌کوب کجا! آخر دروغ‌پردازِ ناشیِ بی‌کاره! استاد زرین‌کوب هم «کُپ‌می‌کرد»؟! نیز می‌گویند «دروغ‌ساز دروغ‌پرداز هم می‌خواهد»! و ماشاءالله خیلِ دروغ‌پردازانِ گاه ناآگاه!

این یادآوری نیز خالی از لطفی نیست. استاد در مقدمهٔ «پله‌پله‌ تا ملاقاتِ خدا» اشاره‌می‌کنند (نقلِ به‌مضمون) یکی از خوانندگان طیّ نامه‌ای گله‌مندانه یادآورشد چرا اثری نمی‌نویسید که زبانی همه‌فهم‌تر داشته‌باشد‌ تا خیلِ شیفتگانِ ادبیات و آثارتان، یعنی کسانی که احیاناً چندان توغّلی در متونِ کهن و دسترسی به منابع و اسناد ندارند نیز در کنارِ ادیبان، به‌قدرِ وسعِ خویش از آن بهره‌ببرند؟ و استاد در پاسخ ‌به خواستهٔ آن مخاطب «پله‌پله‌ تا ملاقاتِ خدا» را می‌نویسند. اثری که به‌رغمِ نگاه‌داشتنِ جانبِ مخاطبِ عام، هم‌چنان تاحدّی زبانی فاخر و بیانی ادیبانه دارد. اثری که امروز در زمرهٔ منابعِ مهمِ مولوی‌پژوهی است. این را گفتم تا گفته‌باشم با آن‌که ایشان این پژوهش را برای مخاطبِ عام نوشته‌اند اما سستی و ولنگاری در زبان و قلمِ ایشان دیده‌نمی‌شود.
به‌راستی چگونه می‌توان مطلبی چنین سست و ناتندرست را به استادی ادیب هم‌چون زرین‌کوب نسبت‌داد؟!


[۱]  «وفاتِ دکتر زرین‌کوب»، چاپ‌شده‌ در کتابِ: «مقالاتی در حدیثِ دیگران»، احمدِ مهدوی دامغانی، موسسهٔ نشرِ تیر، ۱۳۸۳، صص ۸۳_۷۶).
[۲]«کُپ‌کردن»: در پرشِ با اسب، حالتِ اسبی را گویند که ناگهان می‌ایستد و گاه سوار را برزمین می‌زند.

❇️ احمد رضا بهرامپور عمران

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✅ معنای عاشورا و تاسوعا

🏏چرا روز شهادت امام حسین(ع) و یارانش را عاشورا گفته اند؟

⚡️اکثر قریب به اتفاق اهل لغت این تصور را داشته اند که چون عشر و عاشر از یک ریشه اند و واقعه کربلا هم در دهم ماه محرم اتفاق افتاده است، پس عاشورا یعنی دهم محرم. و بر همین قیاس تاسوعا را نیز که با تسع و تاسع شباهت ظاهری دارند را روز نهم ماه محرم گفته اند. اما این معنا به دلایل زیر اشتباه است:

⭕️ ۱- آیا واژه ی عاشورا برای دهم ماه های دیگر نیز بکار می رود؟
مثلا آیا شنیده شده است که کسی به دهم ماه رجب هم عاشورا گفته باشد؟ یا این مفهوم مختص دهم ماه محرم است؟

⭕️ ۲- آیا اگر امام حسین مثلا در یازدهم محرم شهید می شد، آنگاه تاسوعا با عاشورا عوض می شد و عاشورا واژه ی دیگری داشت؟!

⭕️️ ۳- آیا اعراب قبل از این واقعه به دهم محرم "عاشورا" و نهم محرم "تاسوعا" می گفتند؟
در هیچ منبعی حداقل در مورد تاسوعا چنین چیزی وجود ندارد.

⭕️ ۴- در ریاضی اعداد قاعده خود را دارند و هر قاعده ای که بر شمارش اعداد حکم کند، بر سلسله اعداد هم حاکم خواهد بود. اعداد بر خلاف کلمات استثنا پذیر نیستند؛ بطور مثال در کلام عرب اعداد این گونه شمارش می شوند: اول - ثاني - ثالث - رابع ...... و یا اولاً - ثانیاً - ثالثاً - رابعاً و...
چنان چه "تاسوعا" و "عاشورا" در زمره ی اعداد باشند، باید قاعده پذیر باشند. یعنی باید بتوان بقیه اعداد را هم به همان سیاق تلفظ نمود؛ مثل تاسوعا - عاشورا - ثامونا - سابوعا. اما می بینیم که بقیه اعداد از این قاعده پیروی نمی کنند.

✅ لذا نمی توانیم دلیلی داشته باشیم که "تاسوعا" و "عاشورا" عدد هستند تا از قاعده شمارش پیروی کنند. و این دو روز هیچ ربطی به اعداد ندارد. بلکه معنای دیگری دارند.

✅ اما تفسیر و معنای ما از عاشورا و تاسوعا:

💥"عشر" به کسر عین و عشرت به معنای معاشرت و مصاحبت است.
"معاشر" به ضم میم یعنی مصاحب و "عاشر" اسم فاعل عشر است که خودش ثلاثی مجرد اسم مصدر عشرت می باشد.

⭕️ خداوند می فرماید:
"وَ عاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ" / (نساء - ۱۹)
- با زنان آن گونه که شایسته آنان است معاشرت کنید.
🔅عشیر یعنی همدم و رفیق.
"وَ لَبِئْسَ الْعَشِیرُ" / ( حج - ۱۳)
- چه بد دوستی انتخاب کرده اند و چه بد معاشر و رفیقی است.

✳️ "العاشور" از ریشه عشر به کسی گفته می شود که معاشرت خصلت او باشد.
العاشوراء جایی که میل به معاشرت و رفاقت و مصاحبت نمایان می شود و افراد میل معاشرت خود را با کسی که مورد نظر است عرضه می کنند. و عاشوراء مبالغه است از میل به معاشرت. یعنی روزی که میل معاشرت و رفاقت با امام به شدت بالا می رود.

✳️ با خارج شدن عاشورا از سلسله اعداد، عدد بودن تاسوعا نیز مورد تردید قرار می گیرد و معنی نهم را از دست می دهد.
🔆 "اتسع به فتح الف" یعنی گروههای ۹ نفره شدند.
🔆 اما "اتسع به کسر الف" یعنی وسعت پیدا کرد - گشاد شد - فراخ گردید.
🔆 "اتساع" یعنی گسترده شدن - گشاد شدن - بالا رفتن ظرفیت.
🔆 اتساع شرائین ؛ یعنی رگ ها گشاد شدند و ظرفیتشان برای عبور خون زیاد باشد.
🔆 "التاسوع" چیزی که فراخی و گستردگی و ظرفیتش زیاد باشد.
🔆 و بالاخره "التاسوعا" یعنی جایی که بتوان ظرفیت را بالا برد و فراخی ایجاد کرد. و تاسوعا این معنی را پیدا می کند: روزی که ظرفیت بالا می رود و در سینه ها فراخی ایجاد می شود و به جای تنگی، وسعت می یابد.

⬅️ این دو نام از ابداعات امام سجاد(ع) است و اگر در بعضی از روایات از پیامبراکرم(ص) از عاشورا گفته شده است، اکثرا جعلیات بنی امیه برای کم کردن اثرات عاشورای امام حسین(ع) است. اما در مورد تاسوعا تقریبا نداریم که قبلا از امام سجاد(ع) لغت تاسوعا بکار برده شده باشد. و این معنا از عاشورا و تاسوعا خیلی عاشقانه است.

✍ برگرفته از کتاب "سفری از عاشورا تا اربعین - عبدالله مستحسن"

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️«تشابهِ رجعتِ خونینِ ذوالجناح و سیاهِ اسفندیار»

❇️بررسیِ درون‌مایه‌ها،شخصیت‌ها، مضامین و تصاویرِ مشترک و موازی میانِ آثارِ ادبیِ فرهنگ‌ها و زبان‌های گوناگون دانشِ شناخته‌ای است.نقدِ تطبیقی یا سنجشی به این حوزه‌ها می‌پردازد.پژوهشگران به‌خصوص دربابِ همانندی‌های عناصرِ اساطیری و حماسیِ غربی و ایرانی(هم‌چون آشیل و زیگفرید با اسفندیار و نیز پهلوانانی مشابهِ رستم و سهراب در ادبیاتِ مللِ دیگر‌)بسیار نوشته‌اند.کتابی خوش‌خوان باعنوانِ «اسطوره‌های موازی»(اثرِ ج. ف. بیرلین، برگردانِ عباسِ مخبر، نشرِ مرکز) نیز دراین‌باره منتشرشده‌است. بررسیِ مشابهت‌های شعرِ سعدی و متنبّی و یا همانندی‌های اشعارِ شاملو و أدونیس نیز در این زمره است.هم‌انگاری یا درهم‌آمیزیِ شخصیت‌هایی هم‌چون ابراهیم/ زرتشت، سیاوش/ یوسف، فرعون/ کی‌کاووس، فریدون/ نوح و ... نیز از دیگر جلوه‌های این مشابهت‌هاست.و البته این همانندی‌ها به‌هیچ‌روی الزاماً به‌معنای تأثیرپذیریِ این چهره‌ها از شخصیت‌های مشابه در دیگر ادوار یا سرزمین‌ها‌ نیست.

دقیقاً نمی‌دانم در آثاری که دربارهٔ واقعهٔ عاشورا نگاشته‌اند(از«مَقتلِ»ابنِ مِخنَف، «الإرشاد»ِشیخ مفید و«مناقبُِ آلِ ابی‌طالب»ِ ابنِ شهرآشوب گرفته تا«رَوضة‌الشّهداء» واعظِ کاشفی،«بِحارالأنوار»مجلسی و «نفس‌المهمومِ» شیخ‌عباسِ قمی) در‌بارهٔ نام، رنگ و جزئیاتِ مرتبط با ذوالجناح و سرانجامش چه نوشته‌اند. اما با مطالعه‌ای اجمالی که داشته‌ام به‌تقریب می‌دانم اغلبِ این‌ روایات از عهدِ صفویه، به‌خصوص پس‌از نگارشِ روضة‌الشهدا و بحارالأنوار،به مقتل‌‌ها و تعزیه‌نامه‌ها و منبرها و روضه‌خوانی‌ها راه‌یافته و اندک‌اندک رنگ و شکلِ اغراق‌آمیز و آرمانی یافته تا واقعهٔ کربلا هرچه تأثیرگذارتر و جان‌گدازتر بازتاب‌یابد.تا آن‌جا که جستجوکردم،از منابعِ کهن در «کتاب‌الفتوح» ابنِ اعثمِ کوفی(ق۳_۴)و «مقتل‌الحسینِ»خوارزمی(ق۵_ ۶)اشاره‌شده، چون اسبِ امام به حرم برگشت، اهلِ حرم پنداشتند امام با مشکِ آب بازگشته؛ چون مرکب را خونین و مالین و بی‌سوار یافتند، ناامید و غمگنانه، سرگذشتِ امام را از ذوالجناح پرسیدند و به نوحه و زاری و سوگواری پرداختند («دانشنامهٔ جهانِ اسلام»؛ ذیلِ مدخلِ «ذوالجناح»). در همین منبع آمده در هیچ اثرِ کهنی اشاره‌ای به نامِ ذوالجناح (جناح) و رنگش[۱] نشده‌است.

اما آن‌چه از خردسالی و در مساجد و تکایا دراین‌باره شنیده‌ام به‌زیباترین وجه و گویاترین زبانی در تابلوی درخشانِ «عصرِ عاشورا»ی استاد محمودِ فرشچیان جاودانه‌ شده‌است: اسبی سپید و خونین که باحالتی غمگنانه سربه‌زیرافکنده (شرمنده از بازنگرداندنِ امانت!) بازگشته و زینش برکناری افتاده و اهلِ حرم (زنان و دخترانی سیاهپوش) از افسار و یال و غارب و سر و رویش آویخته‌اند و سوگواری‌می‌کنند.

از بازسازیِ این صحنهٔ تأثیرگذار و دلخراش گاه هم‌امروز نیز، در دیگر عزاداری‌ها بهره‌می‌برند. به‌یاد دارم در دورانِ دبیرستان دوستی داشتم که بعدها رانندهٔ کامیون و دربه‌درِ بیابان‌ها شد. این دوست در حادثٔه‌ای در استانی دیگر جانش را ازدست‌داد. پیش‌از تشییعِ پیکرش، اسبی سپید را (مابه‌إزای کامیون) خونین و مالین آوردند که آه‌از‌نهادِ خانواده‌اش برآورد.

سخن را کوتاه‌کنم. دربارهٔ مذهبِ فردوسی (اسماعیلی، شیعهٔ اثنی‌عشری یا زیدی‌بودنِ او) سخن‌ها گفته‌اند که می‌توان در منابعِ موجود جستجوکرد. به‌هیچ‌روی نمی‌خواهم‌بگویم احتمالاً فردوسی از منابعی هم‌چون «کتاب‌الفتوحِ» ابنِ اعثم و دیگر منابعِ مرتبط‌با واقعهٔ کربلا ملهَم بوده یا تأثیرپذیرفته؛ اما از سال‌هایی دور هرگاه ابیاتِ مرتبط‌با مرگِ اسفندیار را، آن‌گاه که روی‌پوشیدگانش سراغِ اسبش (سیاه) می‌روند، می‌خوانم، می‌بینم گفتگوی کسانش با «سیاه» و آویختن‌شان از یالش، یادآور (تکرار می‌کنم فقط یادآورِ) رجعتِ غمگنانهٔ ذوالجناح به حرم است؛ مرادم این ابیات است:

چو مادرْش با خواهران روی شاه
پر از مشک دیدند و ریشِ سیاه،
بشد هوشِ پوشیده‌رویانِ اوی
پرازخونِ‌دل جعدمویانِ اوی!
چُن از بیهشی بازِ هوش آمدند
به‌نزدیکِ فرّخ‌سروش آمدند،
برفتند یکسر ز بالینِ شاه
خروشان به‌نزدیکِ اسپِ سیاه
پسودند پُرمهر یال و برش
کتایون همی‌ریخت خاک از سرش،
کزو شاه را روز برگشته‌بود
به آورد بر پشتِ او کشته‌بود
کزین پس که را بُرد خواهی به جنگ
که را داد‌‌ خواهی به چنگِ نهنگ
به یالش همی اندرآویختند
همی خاک بر تارکش ریختند
به ابر اندرآمد خروشِ سپاه
پشوتن بیامد بدیوانِ شاه [...]
(شاهنامه، به‌تصحیح استاد خالقیِ مطلق، انتشاراتِ سخن، بخشِ دوم [۱]، صص ۷_۱۹۶).

[۱] اگر در منابعِ کهن، اشاره‌ای به رنگ ذوالجناح نشده‌باشد، می‌توان تصوّرکرد که در قرونِ متأخّر، برای هرچه نمایان‌ترشدنِ پیکرِخونین و تیرهای نشسته بر اندامش، آن را سپید انگاشته‌اند و نقش‌کرده‌اند!

✳️ مطلب ارسالی از:کانال«از گذشته و اکنون»

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ چند ویژگی فرد کمی بافرهنگ

🔸 در اولین برخوردهای اجتماعی، از وضعیت تاهل، تجرد و داشتن فرزند و تعداد آنها سوال نمی‌کند.

🔸 نمی‌پرسد که چرا ازدواج نکردی، فرزند نداری و به چه علت جدا شدی، حتی نمی‌پرسد که چرا چاق و یا لاغر شدی، این‌ها هم شخصی هستند و احتمال دارد دلایل پزشکی داشته باشند و همانند چقدر پیر شدی، تاثیر منفی بگذارند.

🔸 مدرک تحصیلی و حتی عناوین شغلی خود را در اولین ارتباط تلفنی، مجازی و یا حضوری، اعلام نمی‌کند و خود را دکتر، مهندس و یا سردار خطاب نمی‌نماید.

🔸 با بهانه‌ای، اشاره‌ای و یا نشانه‌ای ، میزان ثروت و توان مالی خود را به رخ دیگران نمی‌کشد و خود را با عنوان یک فرد ثروتمند، نمایش نمی‌دهد.

🔸 موقعیت منطقه‌ای شهر و کشور محل زندگی و کار خویش را بعنوان یک برچسب به خود نمی چسباند.

🔸 در فضاهای واقعی و یا مجازی، وارد بحث‌هایی که سواد بالا و تخصصی در آن ندارد، نمی‌شود و اگر از وی مستقیما سوال شد، صرفا نظر کوتاه خود را بیان می‌کند.

🔸 آن چیزی که واقعا هست را نشان می‌دهد و اگر آرزو دارد که چیز دیگری باشد، سعی می‌کند به آن دست یابد و فقط پوستری از آن نباشد.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

🏴🏴🏴فرارسیدن تاسوعا وعاشورای حسینی وشهادت حضرت امام حسین علیه السلام وشهادت حضرت ابوالفضل علیه السلام و۷۲تن از یاران باوفایش برهمه عاشقان آن حضرت تسلیت باد🏴🏴🏴

✳️ مجموعه های کانال های زیر مجموعه ی گروه سیری در آثار و افکار حضرت مولانا

============
سیری در آثار و افکار مولانا و آثار دیگر بزرگان ادب عرفانی در این باره

گروهی در جهت معرفی آثار و افکار حضرت جلال الدین محمدبلخی ( مولانا )

@molavi_asar_o_afkar

===================
نکات ناب تربیتی

کانالی پر از مطالب تربیتی و اخلاقی و مناجات های عاشقانه و عارفانه

@nokatetarbiyati

==================
مخزن نکات نگارشی ؛ ویرایشی و دستوری

کانالی برای بیان نکات نگارشی ؛ ویرایشی و دستوری؛ کانالی برای نیاز امروز افراد جامعه ی ایرانی برای درست نویسی متون فارسی

@makhzanenokatenegarshi_virayashi

==============
فردوس سخن

کانالی برای بیان نکات و مطالب درسی ؛ نمونه سوال امتحانی ؛ نکات درسی مقطع یک و دو دبیرستان و مطالب ادبی و اطلاعات عمومی

@ferdosesokhan

=================
عاشقانه های نزار قبانی

نزار قبانی دیپلمات، شاعر و ناشر سوری بود. نزار قبانی با شعرهای عاشقانه‌اش مشهور است؛ زن و عشق موضوع اصلی شعر اوست

@nezar_asheghaneha

====================
نجواهای عاشقانه ی یک زن ( غاده السمان )

غادة السمان (متولد  ۱۹۴۲ -دمشق) نویسنده و ادیب زن اهل سوریه است. وی یکی از بنیان‌گذاران شعر نو در ادبیات عرب به‌شمار می رود.

@ghadat_asheghaneha

====================

موزيك كانال 
محلي براي عرضه آهنگ هاي پاپ از خوانندگان محبوب كشور و مداحي ها و ويس هاي برگزيده مذهبي ؛ به ما بپيونديد و كانال ما را تبليغ كنيد

@muzic_canal

==================
مثل آباد( داستان ها و ریشه های ضرب المثل های زبان فارسی)

کانالی برای داستان ها و کاربرد ضرب المثل های رایج در زبان فارسی که از گروه ها و کانال های مختلف جمع آوری شده است .

@zarbolmaslhaefarsi

==================
مخزن کتاب های pdf ادبی

مخزنی برای نسخه های الکترونیکی کتب ادبی

@pdf_kotob_e_adabi

==================
مخزن گروه سیری در آثار و افکار مولانا

با عضویت در کانال مخزن گروه سیری در آثار و افکار مولانا؛ از آرشیو مطالب گروه بهره ببرید .

@mazhzan_molana

=================
فارسی و نگارش فنی و حرفه ای و کار و دانش

فارسی و نگارش۱و۲و۳ رشته‌های فنی و حرفه‌ای و کار و دانش ؛ مباحث درسی ؛ نمونه سوالات امتحانی و جزوه های درسی

@farsionegaresh_fanni

===============
گروه فارسی و نگارش فنی و حرفه ای و کار و دانش

فارسی و نگارش۱و۲و۳ رشته‌های فنی و حرفه‌ای و کار و دانش ؛ مباحث درسی ؛ نمونه سوالات امتحانی و جزوه های درسی

@farsionegaresh_fanni_gr

=================
مخزن سوالات زبان فارسی و نگارش و فنون ادبی

مخزنی از سوالات به صورت ورد(word) ؛ pdf؛ مجموعه سوالات نهایی ؛ بخش به بخش و آزمون آنلاین ، از دروس زبان فارسی و نگارش و فارسی و نگارش فنی و حرفه ای و کار ودانش و فنون ادبی از همه گروه ها و کانال ها

سری به این کانال بزنید:

@makhzanesoalatedoroseadabi

======================
گروه نوای چکاوک ( شعر و نثر و متون ادبي و نثر آهنگين )

گروهی برای ارسال شعرها و نثرهای زیبای فارسی  و متون های زیبای ادبی و نثرهای آهنگین فارسی
@nava_e_chakavak

===================
حافظ شیرین سخن

حافظ حافظه ماست ، ز هر دری سخن در باره حافظ و غزلیاتش

@hafez_e_shirin_sokhan

====================
مجمع دبیران ادبیات دوره متوسطه اول

گروهی به جهت بررسی و هماهنگی در دروس ادبیات فارسی متوسطه دوره اول

@majmaedabiraneadabiatdoreaval

======================
مخزن گروه دبیران ادبیات متوسطه اول

محلی برای ذخیره مطالب درسی درس های نگارش و ادبیات فارسی متوسطه اول

@makhzan_e_doroseadabiatedoreaval

================
راه ارتباطی اعضای کانال ها با آدمین ها :
Admin :
@mollasadeghi


عزیزان همراه
مجموعه این گروه‌ها و کانال‌ها تحت حمایت و هدایت گروه سیری در آثار و افکار مولانا شکل گرفته و اداره می‌شود.
لطفا از برداشت و ارسال هرگونه مطلب و فایلی از این کانال‌ها بدون لینک اختصاصی آن خودداری بفرمایید.

✅ نبرد هفت گردان
#هفت_گردان

🔷داستان «هفت­ گردان» به روایت فردوسی یکی از داستان­های پهلوانی شاهنامه است که در بین داستان‌های به آسمان رفتن کیکاووس و رستم و سهراب قرار دارد. با آنکه این داستان در زمان اسطوره‌ای شاه­ کاووس رخ­داده، پیوندی با آن ندارد؛ اما نقش حلقه پیوند بین داستان­های پیش و پس از خود را برعهده دارد.

🔶 کارکرد این پیوند در گذر از داستان­های کاووس به داستان رستم و سهراب، کمرنگ جلوه دادن نقش شاه و پر رنگ­ کردن نقش پهلوان است؛ بنابراین نمی­ توان آن را از زمان و مکان خود خارج کرد و به جای دیگری از شاهنامه انتقال داد. محور اصلی داستان شخصیت رستم است و  برخلاف داستان­های پیش که بر محور شخصیت شاه می­ چرخد، داستان از روایت شاهی خارج و به روایتی پهلوانی دگرگون شده است.

🔷شمار پهلوانان همراه رستم نیز در بخش­های گوناگون داستان متفاوت است؛ اما با توجه به بیت های داستان، شمار این پهلوانان با رستم «هفت­ گُرد»، «هفت­ یل»، «هفت‌گردان» و «هفت­ تن» است که نمونه­ای از نمادشناسی اسطوره­ای عدد هفت را آشکار می­ سازد. نکته مهم آن است که ساختار این داستان از نظر روایت­ شناسی به شکوه و استواری سایر داستان­ های شاهنامه نیست.

🔷 هانزن به عدم توازن، رنگ­ باختگی و بی­ مزگی این قطعه اشاره کرده و بر این باور است که شاعر در جا انداختن آن به صورتی محکم و منسجم که با روایت اصلی ارتباط سستی دارد، توفیقی نداشته­ و نقص موجود در الگوی اصلی به وی اجازه نداده­ است که با وارد کردن بن­ مایه جنگ بین ایران و توران، که در سایر موارد جان­بخش و پیوند دهنده است، در اینجا وحدت ایجاد کند و داستان را یک دست سازد (هانزن، 1384: 157).

🔶حال پرسش مطرح شده این است که الگوی اصلی داستان چیست و چگونه می­ توان به آن دست یافت؟ از آنجا که این داستان در غررالسیر ثعالبی (م. 429ه.ق) و نیز متون تاریخی شناخته­ شده و در پیوند با حماسه ملی ایران، پیش از فردوسی و معاصر با او نیامده، دست یابی به الگوی اصلی داستان و آگاهی از دخل و تصرف نویسندگان نخستین یا خود فردوسی در این داستان دشوار است.

🔷اما در نوشته‌های فارسی زردشتی داستانی به نام «قصه افراسیاب بن پشنگ» از انوشیروان پسر مرزبان(زنده در 1036ه/ 996یزدگردی) آمده­ که از نظر هسته اصلی داستان؛ حضور هفت­ گردان به فرماندهی رستم و نبرد با افراسیاب و... با روایت فردوسی از داستان هفت­ گردان همخوانی دارد. این داستان راهنمای خوبی برای روایت‌شناسی داستان هفت­ گردان در شاهنامه، پی­ بردن به الگوی اصلی آن و شناخت میزان دخل و تصرف نویسندگان در متن آن است.

📚بن مایه
مقاله "روایت‌شناسی داستان هفت‌گُردان بر پایه روایت انوشیروان مرزبان و ابوالقاسم فردوسی"

نویسندگان: آرش اکبری مفاخر؛ رقیه شیبانی
پژوهشنامه زبان و ادب فارسی( گوهر گویا)؛ سال چهارم؛ شماره دوم؛ تابستان ۱۳۸۹

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

مقاله "روایت‌شناسی داستان هفت‌گُردان بر پایه روایت انوشیروان مرزبان و ابوالقاسم فردوسی"

#مقاله
#هفت_گردان

نویسندگان: آرش اکبری مفاخر؛ رقیه شیبانی
پژوهشنامه زبان و ادب فارسی( گوهر گویا)؛ سال چهارم؛ شماره دوم؛ تابستان ۱۳۸۹

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ نژاد در شاهنامه
✍ یونس پیرزاده

در شاهنامه نژاد به معنی تبار، خاندان و خانواده و اصل و نسب است و به هیچ وجه معنی امروزی آنرا نمی دهد. در شاهنامه چیزی به نام race یا همان نژاد ملی مانند نژاد ترک، عرب ، نژاد آریا و... وجود ندارد

مفهوم کنونی نژاد، مفهومی کاملا غربی و امروزی است که در اروپای قرن بیستم به ظهور رسید. در فرهنگ‌ #ایرانشهری بیشتر از آنکه به زبان و یا محل سکونت افراد اهمیت داده شود به تبار و نسب خانوادگی او بها داده شده است.

نبیره که کین نیا را نجست
سزد گر نخوانی نژادش درست

معنی: نوه ای که انتقام پدر بزرگش را نگیرد اصل و نسب درستی ندارد

ز ضحاک تازیست ما را نژاد
بدین پادشاهی نیم سخت شاد

معنی: خاندان و اصل و نسب ما به ضحاک تازی می رسد بهمین دلیل از این پادشاهی راضی نیستم

چه مردی و نام و نژاد تو چیست
که زاینده را بر تو باید گریست

معنی: تو چه کسی هستی و از کدام خاندانی؟ که مادرت به عزایت خواهد نشست

به صد ترک بیچاره و بدنژاد
که نام پدرشان ندارید یاد

معنی: از صد ترک زبانی که اصل و نسب درستی نداشته و نام پدرشان را نمی دانند ( سر راهی و یا حرام زاده )

نژاد آنک باشد ز تخم پدر
سزد کاید از تخم پاکیزه بر

معنی: مفهوم نژاد و اصل و نسب آن است که شخص از تخم پدر خودش باشد ( سرراهی یا حرام زاده نباشد) و از نسل فرد پاکی دنیا آمده باشد.

بنابراین در شاهنامه ابدا چیزی به نام نژاد آریا، ترک، عرب و... وجود نداشته و فقط به خانواده و اصل و نسب افراد توجه شده است.

هرجا که از ترک یا تازی اسم رفته در اصل به معنی ترک زبان و یا عرب زبان بوده و ژنتیک شخص مورد نظر نمی باشد.

بنابراین در فرهنگ اصیل ایرانشهری و #شاهنامه مفهومی به نام #نژادپرستی ابدا وجود ندارد.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ ذوقافیتین و ذوالقوفی

❇️ می‌دانیم که موسیقی از مهم‌ترین ارکان تاثیرگذاری شعر است که شور در وجود مخاطب برمی‌انگیزد. شعر از درون و بیرون می تواند موسیقی داشته باشد.

قافیه نیز از مهم ترین ارکان موسیقی شعر است. شاعر می تواند حتی دو و گاه سه قافیه هم در سروده خود بیاورد. ذوقافیتین به سروده ای گفته می‌شود که دو قافیه دارد وگر سروده بیش از دو قافیه داشته باشد به اصطلاحا به آن ذوالقوافی می گویند. از نظر لغوی[برای آنان که نمی‌دانند]:

ذو(به معنای دارنده و دارای چیزی)+قافیه+ ین(علامت مثنی یعنی دوتا) یعنی دارای دوتا قافیه
قوافی هم جمع مکسر قافیه است و «ذوالقوافی» یعنی دارای قافیه‌ها یا دارنده چند قافیه(که بیشتر از دوتا باشد)
[چند عددی نامعلوم و گنگ بین ۳تا۹ است]

◀️ در ابیاتی که «ذوقافیتین» یا «ذوالقوافی» باشند قافیه ها بدون فاصله پشت سرهم می آیند. چنانکه می‌بینید در بیت ذوقافیتین زیر دو قافیه بدون فاصله از هم آمده اند:

یار آمد و همراه خود آورد قرار
غم های دل از آمدنش کرد فرار

آورد و کرد قافیه اول و قرار و فرار قافیه دوم.
در سروده زیر نیز تمامی ابیات دو قافیه دارند؛ یعنی ذوقافیتین هستند:

برخیز و بکن چشم حسودان زمان کور
برخیز و بیاور ز وجودت به جهان شور

برخیز و ببین تا رخ رخشان تو پیداست
چون بهر وصال تو زند پیر و جوان زور

بی خنده ی شیرین تو تلخیم چو اندوه
لبخند بزن تا شود اندوه ز جان دور

ای ماه بیا جلوه رخشنده بتابان
همباز به تاریکی عالم بفشان نور

خوبان همه سرگرم قشنگی خود اما
پامال قشنگی تو هستند چنان مور

الگوی خدا روی تو در خلقت حوری
مانند تو گفتن ولی اصلا نتوان حور
«ن. بیستونی»

◀️ همانطوری که می‌بینیم در تمام این ابیات دو قافیه پشت سر هم آمده اند و فاصله ندارند.

اما گاه پیش می‌آید که بین قافیه‌ها فاصله بیفتد. و آن زمانی که کلمه یا کلماتی تکراری بین قافیه‌ها قرار بگیرد.

به این کلمات اصطلاحا «حاجب» می گویند. مانند واژه«داری»و گشت در ابیات زیر:

ای شاه زمین بر آسمان داری تخت
سست است عدو تا تو کمان داری سخت

«امیر معزی»

ز فضلش هردو عالم گشت روشن
ز فیضش خاک آدم گشت گلشن

«محمود شبستری»

بیتی که «حاجب» دارد، «محجوب» نامیده می‌شود.
واژه حاجب به معنی حائل است، یعنی چیزی که مانع رسیدن دو چیز به همدیگراست.

◀️ گاه نیز پیش می‌آید شاعر بیش از دو قافیه در بیت به کار می‌برد:

ای منور به تو نجوم جمال
وی مقرر به تو رسوم کمال

«وطواط»

در این بیت «به تو» حاجب است‌.

ای ز جود کَفت آراسته ایوان کرم
وی ز الطاف تو پیراسته دیوان نعم

در این بیت ذوالقوافی فوق سه قافیه به کار رفته که پشت سرهم آمده‌اند و بیت «محجوب» نیست.

◀️ اهلی شیرازی(ق۱۰) منظومه ای به نام «سحر حلال» که تمام ابیات آن ذوقافیتین است. همچنین همه ابیات ذوبحرین(دو وزنی) هستند و  نیز همه آراسته به جناس هستند‌‌:

ای همه عالم برِ تو بی‌شکوه
شوکت خاک درِ تو بیشِ کوه
خواجه در ابریشم و ما در گلیم
عاقبت ای دا همه یکسر گِلیم
ساقی از آن شیشه منصوردَم
در رگ و در ریشه من صور دم...

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ مرغانی واقعی و نیمه اساطیری در اوستا و کتب پهلوی
✳️ بخش : اول

❇️ در اوستا و کتب پهلوی از مرغانی واقعی و نیمه اساطیری چندی یاد گردیده است که معروفترین آنها شش تا بوده و عبارتند از: کرشیپتر، چخرواک، اشوزوشت، سئن مرغو (سیمرغ)، چینامروش (چمروش) و مرغ کَمک؛ 
ندهش در مورد مرغ کرشیپتر (لفظاٌ یعنی تیزپرواز و یا دارای دم دو شاخه و شیاردار) آمده: " در بارهً مرغ کرشفت (همان کرشیپتر اوستا) گوید که سخن داند گفتن و دین به ور جمکرد (قلعه ویرانهً کوهستانی لیلی داغی در نزدیکی شهر مراغه) او برد و رواج بخشید. بدانجا اوستا را به زبان مرغ خوانند." نظر به دم دو شاخه و شیاردار پرستو و فراوانی آن درسمت مراغه و همچنین تقدیس گردیدن و تیزپروازی آن، در اصل از کرشفت (کرشیپتر) باید همان پرستو منظور بوده باشد. چخرواک (چرخ آواز) را به سادگی می توان با سغیرجیق (چغیرجیک) آذریها یعنی سار مطابقت داد چه درکتب پهلوی وی از نظر بزرگی و رنگ سیاهش با کرشیپتر (پرستو) مقایسه گردیده است.این پرنده هم درایران به نوعی گرامی و مقدّس شمرده میشود. اشوزوشت (همای سعادت) جنانکه ازنامش پیداست نوع نادرو درشت و زیبایی ازبوفهاست که در ایران، خصوصاٌ آذربایجان مورد احترام است و اذیت وی و یا ویران کردن لانه اش گناه بزرگی بشمار می آید. دربارهً این مرغ در کتاب پهلوی بندهش، با ترجمه وتفسیر مهردادبهار چنین آمده است: " در بارهً مرغ زوربرک و مرغ بهمن است، که جغد خوانند، گوید که بخشی از اوستا در زبان او آفریده شده است. هنگامی که بخواند دیوان از او گریزند و در آنجا بنه نکنند و بدان روی، جغد بنه در بیابان کند و در ویرانستان باشد تا دیوان در آنجا بنه نکنند.اگر ناخن گرفته شده افسون نشده باشد. دیوان آن را ستانند. و تیرگونه براو افکنند و کشند. بدین روی، آن مرغ ناخن را، اگرافسون نشده باشد ستاند و خورد تا دیوان و جادوان آن را کار نفرمایند. چون افسون شود، چغد آنرا نخورد و دیوان بان وسیله گناه کردن نتوانند.نیز دیگر ددان مرغان(پرندگان شکاری) همه به دشمنی دیوان و خرفستران (موجودات موذی) آفریده شده اند.چنین گوید که مرغان دد، دشمن خرفستران و جادوانند. این را نیز گوید که مرغان همه زیرکند وکلاغ از همه زیرکتر است."            سه پرندهً بعدی بیشتر ازسه از سه پرندهً اوّلی افسانه ای هستند و عقاب و شاهین بطن و هستهً واقعی این موجودات اساطیری را تشکیل می دهند. که از این میان سیمرغ به میانجی شاهنامهً فردوسی بیشتر معّرف حضورایرانیان و فارسی زبانان است. این نام اساساٌ به معنی مرغ شاهین و عقاب است. دلیل این که مکان سیمرغ درالبروچ کوهستان قفقاز یا البرز شمال ایران بشمار رفته اساساٌ آن است که سرزمینی که جمهوری آذربایجان کنونی را تشکیل می دهد در سابق نامهای اران، آلوانیا و سائینی (به روایت استرابون سوئنس) را داشته که هر سه نام به معنی سرزمین عقاب و شاهین یا صحیحتر بگوییم  سرزمین مردمی با توتم عقاب یا شاهین بوده  است.این مردم که در منابع یونانی بیشتر اناریان (یعنی مردم کم ریش) نامیده شده اند همان ترکان گرگر (بیات) بوده اند که از عهد مادها در این منطقه سکنی گرفته بودند و چنانکه خواجه رشیدالدین فضل اللّه در جامع التواریخ رشیدی می آورد توتم این مردم شاهین و عقاب بوده است. از آنجاییکه دین زرتشتی بین آنها رواج داشته در اوستا به فروهر پاکدینان آنجا (تحت نام مردم مملکت سائینی) درود فرستاده شده است.قهرمانان اصلی کتاب اساطیری کهن ایشان یعنیده ده قورقود زرتشت، کورش، کیخسرو وگرشاسب (رستم) میباشند که به ترتیب تحت نامهای ترکی بامسی بئیرک، بایندرخان، غازانخان وباسات ذکر گردیده اند. به هر حال موطن و آشیانهً سیمرغ به وساطت همین مردم کوهستان قفقازبه شمار می آمده است و ازهمین جاست که در اساطیر یونانی مکان نشانه روی سینهً پرومتهً در بند توّسط عقاب همین کوهستان معرفی شده است. جنبهً فرزانگی سیمرغ علاوه برهمشکل گردیدن سین (عقاب) با سین (فرزانه) در زبان مادی اوستائی به باورهای کهن مردم بابل بین النهرین برمیگردد که در آنجا فرشته ای با اسامی لاماسو، کوریبو و شدو به صورت نیمه عقاب و نیمه انسان عالمی تجسم میگردیده است. در اینجا گفتنی است در روایات اسلامی ازمرغ اساطیری هدهد ( پیامرسان سرودخوان دربار سلیمان=کورش) همان  هود پسرهود (زرتشت) اراده گردیده است. درمورد مرغ چمروش(چینامروش) یعنی پرندهً بسیار برچیننده وکشنده در کتاب پهلوی بندهش میخوانیم: " در بارهً چمروش مرغ گوید که به سر کوه البرز، هر سه سال، بسیاری از مردم سرزمینهای انیرانی گردآیند برای رفتن به سرزمینهای ایرانی، برای زیان رسانیدن، کندن و نابودکردن جهان.آنگاه که بُرزیزد(ناهید) از آن ژرف دریای ارنگ (مازندران) برآید، آن چمروش مرغ را بر ایستاند بربالست  همهً آن کوه بلند، تابرچیند همهً مردم سرزمینهای انیران را بدانسان که مرغ دانه را."

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️مرغانی واقعی و نیمه اساطیری در اوستا و کتب پهلوی
✳️ بخش : دوم ( پایانی )

❇️ مهردادبهار درتوضیح مرغ چمروش می افزاید: "چمرو در اوستا نام مردپرهیزکاری است." این نام اوستائی را میتوان دارای روش چینندگی و
قضاوت معنی نمود که این خود اصل چمروش را با سیمرغ یکی میگرداند. می دانیم که شاهنامهً فردوسی هم مکان سیمرغ را همین البرزکوه یا البروج کوه نشان میدهد:                                          
                                                                  
یکی کوه بُد نامش البرزکوه                    
به خورشید نزدیک و دور از گروه

بدان جای سیمرغ را لانه بود                           
که آن خانه ازخلق بیگانه بود

از سوی دیگرهمین مرغ اساطیری چمروش با مرغ کََمک اوستا و کتب پهلوی مربوط میگردد که در این جا نیز دارای رل منفی است. چه معانی لفظی چمروش (چینامروش) یعنی بسیارچیننده با مرغ کمک(کم کننده، کاهنده) و همچنین مرغ استیمفالی یونانیان (لقظاٌ یعنی کاهنده ونابودکننده) گویای مقهوم واحدی میباشند. اصل این مرغ اساطیری را باید در اساطیرآریاییان هندی سراغ گرفت چه در آنجا مرغی به نام گارودا (به معنی لفظی نابودکننده و کاهندهً زهر) مرکب پروازگر ایزد معروف هندوان یغنی ویشنو (پُرشکل) است. امّا از آنجاییکه ویشنو درمقام ایزد بیگانه رعد و برق نسبت به ایرانیان، نزد خود هندوان ملقب به راما و کریشنا (هردو به معنی سیاه) بوده، لذا مرکب وی یعنی مرغ گارودا (کمک ایرانیان) نیز موجودی تاریک کننده و اهریمنی به شمار رفته است و این خود گواهی بر این است که اهریمن به ایزد رعد آریائیان سکایی و هندی یعنی تور و ایندره اطلاق می گردیده است.به هر صورت از اینجا معلوم میشود که یونانیان نیز مرغ اسیمفالی خود را- که در اساطیر مربوط به هراکلس و یاسون ذکرگردیده - از مردمان خاورمیانه و هندوستان اخذ نموده اند. اصلاٌ خود هراکلس (پهلوان معروف) مترادف گیلگامش بابلیها و ماًخوذ از آن است، چنانکه برخی از صفات گرشاسب و رستم ایرانیها؛ و این هردو خود از سوی دیگر با ایندرهً هندوان مربوط میگردند. ناگفته نماند در پس پردهً اساطیر مربوط به گرشاسب- رستم، خصوصاٌ هفت خوان وی قهرمان سکائیان آماردی دورهً مادها یعنی آتردات پیشوای مردان نهفته است که لشکریان ابرقدرت آشور مهاجم ومذاکره کننده با مادهای تحت رهبری خشتریتی (کیکاووس) را در اطراف شهر آمول مازندران(آمل کنونی) غافلگیرکرده و قتل عام نموده است. در پایان برای حسن ختام مطالب مربوط به نبرد گرشاسب (رستم) با مرغ کمک را از تعلیقات کتاب پهلوی مینوخرد که تّوسط عالم شهید دکتر احمد تفضّلی تدوین گردیده، بیان می کنیم: " مرغ کمک: وصف این مرغ از زبان گرشاسب در صد در بندهش وبا اختلافاتی جزئی در روایات داراب هرمزدیار، چنین آمده است: "... چون مرغ کمک پدید آمد و پر به سر همهً جهانیان بازداشت و جهان تاریک کرد و ار باران که می بارید همه بر پشت او میبارید وبه دم همه باز به دریا میریخت و نمی گذاشت که قطره ای در جهان باریدی، همهً جهان از قحط و نیاز خراب شد و مردم و چارپای مانند اینکه مرغ گندم چیند، او می خورد و هیچ کس تدبیر آن نمیتوانست کردن ومن تیرو کمان برگرفتم و هفت شبانه روز مانند آنخه باران بارد تیر می انداختم و به هردو بال او میزدم تا بالهای او چنان سست شد که به زیر افتاد و بسیار خلایق در زیر گرفت و هلاک کرد وبه گرز، من منقار وی خرد کردم.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ نگاهی به هفت خواب که در شاهنامه از آن‌ها سخن رفته است.

❇️ چنان که از شاهنامه و سایر متون ادبی برمی‌آید، خواب و رویا تأثیر شگرفی در زندگی شاهان پیشین و دیگر مردمان داشته است. آنان برای گزاردن (تعبیر) خواب‌های سخت، خواب‌گزاران را فرامی‌خواندند و درباره‌ی آن پنهانی سخن می‌گفتند و خواب و رویا را مانند آینه و تصویری از آینده می‌پنداشتند و رفتار و کردار خود را با آن چه در خواب دیده بودند، هماهنگ می‌کردند.

❇️ نگاهی به هفت خواب که در شاهنامه از آن‌ها سخن رفته است:

◀️ 1- ضحاک در خواب دید که سه شاهزاده ی جنگی پدید آمدند و یکی از آنان که کهتر بود به سوی او راند و گرزه ی گاوسار بر سرش کوبید و او را بند کرد، آن گاه ضحاک اخترشناسان را دعوت نمود، یکی از موبدان به او گفت که کسی به نام فریدون تو را از تخت به زیر می‌آورد:

کسی را بود زین سپس تخت تو/ به خاک اندر آرد سر بخت تو

کجــا نـــــام او آفریــــــدون بـــــــود/ زمین را سپهری همایون بود

هنـــوز آن سپهبـــد ز مـــــادر نـزاد/ نیامد گـه ترسش و سرد باد

◀️ 2- کیقباد به رستم گفت: دیشب خواب دیدم که از سوی ایران دو باز سفید که مانند آفتاب روشن بودند، نزدم آمدند و تاج بر سرم گذاشتند و چون بیدار شدم، این جشن گاه بر پای ساختم:

بیاراستم مجلسی شاه وار/ بدین سان که بینی بدین جویبار

تهمتن مرا شد چو باز سفید/ رسیـــدم ز تــــاج دلیـــران نویــد

◀️ 3- افراسیاب در خواب دید که سواران ایران بر او تاختند و دستش ببستند و او را نزد کیکاووس بردند و جوانی از شاهزادگان ایرانی او را به تیغ خود به دو نیم کرد، پس از بیداری خواب‌گزاران را به درگاه خواند و درباره‌ی خواب خویش سخن گفت:

چنین گفت پر مایه افراسیاب/ که هرگز کسی این نبیند به خواب

◀️ 4- سیاوش در خواب دید که افراسیاب شهر سیاوش گرد را سوزاند و بر او تاخت، چون از خواب بیدار شد و خروش برآورد، آن را به فرنگیس بازگفت، آن گاه به سوی گنگ دژ پاسدارانی فرستاد و آن ها آگهی دادند که افراسیاب به سوی شهر می‌تازد:

چنان دیدم ای سرو سیمین به خواب/ که بودی یکــی بی کـــران رود آب

ز یــک ســـو شـــدی آتــش تیـــز گــرد/ بــرافـروختـی زو سیــــاوخش گرد

بـــه پیش اندرون پیل و افـــراسیــــــاب/ زیک دست آتش، زیک دست آب

بــــدیـــــــــدی مــــــــرا روی کــــرده دژم/ دمیــــــدی بـــــر آن آتش تیز دم

◀️ 5- یک شب گودرز خواب می بیند که سروشی به او می گوید: اگر می خواهی از دست افراسیاب رها شوی، در توران شاهزاده‌ای از تبار سیاوش است که اگر به ایران بیاید، روزگار موافق او خواهد شد:

میان را ببندد به کین پدر/ کند کشور تور زیر و زبر

◀️ 6- کیخسرو در خواب دید که سروش خجسته به گوشش گفت: آن چه را از خداوند خواستی به تو ارزانی داشت و:

به همسایه ی داور پاک، جای/ بیابی بدین تیرگی در مپای

◀️ 7- کتایون دختر قیصر به خواب می بیند که انجمنی تشکیل شده و مرد بیگانه ای (گشتاسب) را که بسیار زیبا و دارای فر و شکوه شاهانه بود، در آن انجمن به همسری خود انتخاب نمود:

کتایون چنان دید یک شب به خواب/ که روشن شدی کشور از آفتاب

یــکی انـجمـن مـــرد پیــدا شـــــدی / از انـبـوه مــــردم ثــریـــا شــدی

سر انجمن بـود بیگانــــه ای /غــــریـبـــــی دل آزار فـــــرزانه ای

به بالای سرو و به دیدار ماه /نشستنش چون بر سر گاه شاه

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ هدف حکیم توس از رویارویی سیاوش با آتش چه بوده ؟ آیا می توان مبدأ درون آتش رفتن را از داستان سیاوش دانست ؟

❇️ پاسخ: هدف از این رویارویی گذشته از اتبات بی گناهی سیاوش، اشاره به نقش اتش در ایران باستان است.

اهورا مزدا گناهان اشکار و نهان را بوسیله اردیبهشت یا اشه می,بیند و اتش نه تنها زمینی و این جهانی است بلکه مظهری از اهورامزداست و خواست او با خواست اهورا مزدا یکسان است زیرا اشه و اتش هر دو فرزند,اهورامزدا هستند,پس اتش در ازمایش ها حق را از باطل جدا میسازد هرکس از گناه پاک باشد از اتش گزند نمیبیند و به سلامت از ان میگذرد زیرا اتش با اشه یکی است و خود,را نمی سوزاند.

در اتشکده در حضور اتش,عبادت می,شود او عبادت کننده را می بیند و بر کارهای او ناظر است ازین رو در پایان جهان بر اعمال ادمیان گواهی میدهد پس,طبیعی است این اتش که داور جهان پسین است در اینجا هم صحت و سقم ادعاها را روشن کند.

◀️ با این تعریف گذر از اتش در ایران باستان ۲تعبیر داشت:

۱.در دنیای مادی برای اتبات بی,گناهی
۲. نمادی از داوری اخروی بود که بعدها در شاهکارهای,ادبی چون شاهنامه و ... ظاهر شد.

◀️ ضمناً گذر سیاوش بر اتش به عنصری بس,کهن ارجاع دارد چنانچه نشان این ایین روی سکه های منطقه خوارزم سده اول میلادی بدست امده یافت شده است.

◀️ نقش اتش در فرهنگ عیلامی به حدی اهمیت داشت که نقش برجسته و مهر با نقش آتشدان از مصادیق این توجه است. این مهر نشانگر ایین پرستش اتش است.

ایرانیان از آنچه ظلمانی بود,نفرت طبعی داشتند و از دیر باز پیروزی نور بر تاریکی اهریمن از خصایص اصلی دین قدیم ایرانیان بود و آزمایش, آتش جایگاه بس والا در انجمن گاهانی پیدا کرد.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

👕 لباس و انواع پوشش در شعر خاقانی

🎭برقع: سبب سپیدرویی حضرت آدم با برقع،همّت رسول ص است :

آدم ازو به برقع حرمت سپیدروی
شیطان ازو به سیلی حرمان سیه قفا
(2/39)

👘برگستوان: زره ی اسب به روز مصاف از هرّا (گلوله های طلایی) ضرورت می یابد :
تو را امان ز امل به که اسب جنگی را
به روز معرکه بر گستوان به از هرا
(4/24)

👗بوقلمون: کنایه از دنیا به سبب حوادث پیاپی، کنایه از آدم های متظاهر :

دورنگی شب وروز سپهر بوقلمون
پرند عمر تورا می برند رنگ وبها
(3/21)

🧕جلباب:جلباب نیستی در اینجا یعنی پرده ی فقر و نداری( تشبیه اضافی)👇

چون نیست وجه زر نکنم عزم مکه باز
جلباب نیستی به سروش در آورم
(14 /63)

🧣دستارچه: در بیت زیر استعاره مصرحه از زلف شاهزاده خانمی سیاه پوست در مراسمی می باشد،بیت تصویرگر شکل و و وضع این شاهزاده می باشد :👇

باز زرین به سر رایت ودستارچه زیر
آفتابی به شب آراسته عمدا بینند
(7/32)

👚رخت افکندن: ماندن در جایی، ساکن شدن مقابل دواسبه راندن است:👇

دو اسبه بر اثر "لا"بران بدان شرطی
که رخت نفکنی الا به منزل" الا"
(3/43)

🧥ردا: ترکیب ردای زر این جا کنایه از اشعه ی زرین خورشید است:👇

برکتف آفتاب باز ردای زر است
کرده چو اعرابیان بر در کعبه مآب
(6/7)

🧖‍♂ردای احرام: دو چادر نادوخته که در ایام احرام یکی را لنگ و ته بند کنند و دیگری را بر دوش پوشند.با این توضیح پیداست که پوشش کعبه سبزرنگ بوده است:👇

صبح را در ردای ساده را حرام کنند
تا فلک را سلب کعبه مهیا بینند
(7/5)

🥋طیلسان:

هر سال مُحرِمانه ردا گیرد آفتاب
وزطیلسان مشتری آرند میزرش
(10/12)

خاقانی، آفتاب را به خلیفه و سلطانی تشبیه نموده که پس از طواف و پایان مناسک، خادمان دستار اورا به حضورش تقدیم می کنند.و چه جالب محرم شدن آفتاب همانا
برهنگي خورشید است که با جامه ی نور حجاب می گیرد.

یا:👇

چون طیلسان چرخ مطرّا شود به صبح
من رخ،به آب دیده مطرّا برآورم
(13/2)

🧕معجر :

خاتون کاینات مربع نشسته خوش
پوشیده حلّه و ز سر افتاده معجرش
(10/23، م3)

کعبه، خاتون آفرینش، چهارزانو و خوش نشسته، در حالی حله زیبایی به تن کرده و روسری از سر افکنده است.

◀️ از این دست ترکیبات در شعر خاقانی فراوان است اما محقق دیوان خاقانی اگر بخواهد به همه ی انواع دیوان وی بپردازد،پاي آبله از سنگلاخ بادیه اش برخواهد گشت و چه بسا در این وادی راه گم کند.

❇️ مطلب ارسالی از: کانال « طعم ادبیات- محمد عزیززاده»

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ جمع بندی داستان سیاووش

❇️ نمادهای ماندگار داستان سیاووش

◀️ ۱-چهارشنبه سوری :

اين اتفاق و آزمايش عبور سیاووش از آتش که در داستان به تفضیل به آن پرداختيم در بهرام شيد (سه شنبه) آخر سال روى داده بود و از چهارشنبه تا ناهيد شيد (جمعه يا آدينه) جشن ملى اعلام شد و در سراسر كشور پهناور ايران به فرمان كيكاووس سورچرانى و شادمانى برقرار شد و از آن پس به ياد عبور سرفرازانه سياوش از آتش همواره ايرانيان واپسين شبانه بهرام شيد (سه شنبه شب) را به ياد سياووش و پاكى او با پريدن از روى آتش جشن مى گيرند... .

◀️ ۲- سوگ سیاوش یا سیاووشان :

سوگ سیاووش و یا سیاووشان، نام آئین و نیز اماکنی است که در آن‌ها سوگ سیاووش گرفته می‌شده‌است. گستردگی سوگ سیاووش در ایران از آن جا معلوم می‌شود که علی‌رغم هزار و سیصد سال نفوذ اسلام در وجوه مختلف زندگی ایرانیان چند روستا در این منطقه از هرات تا مازندران و جنوب آشتیان و یک مسجد در شیراز هنوز نام سیاوش دارد. همچنین نشانه‌های سوگ سیاووش بر آثار سفالی کهن خوارزم و فرارود (ماوراءالنهر)، نقاشی‌های دیواری پنجکنت سغد، آثار سفالی جدیدتر و نیز در برخی از آئین‌های عزا و تعزیه در ایران امروز باقی‌مانده‌است.شواهد دیگری از بخش‌های اصیل اسطوره سیاووش در جاهای دیگر، از جمله هنر مینیاتور ایران هم بازمانده‌است.

◀️ ۳- نماد و اسطوره کشت :

بخش دیگری از سیاووشان، اسطوره‌ای است معروف، اسطوره مرگ و زندگی، پژمردن و بهار کردن که نمونه هائی در آئین‌های دیگر چه در آسیا، چه در آفریقا و چه در آمریکای جنوبی دارد. در این داستان‌ها خزان کامل (مرگ سیاووش) و بهار پس از آن (تولد کیخسرو پس از مرگ سیاووش) و نیز رفتن سیاووش به درون آتش (به نشانه خزان) و زنده آمدن او (بهار) دیده می‌شود. اسطوره نماد مرگ و رستاخیز و تابع الگوی خزان و بهار است.. آداب آن به منظور تشویق نیروهای آسمانی برای ادامه دادن به بخشایش‌های سالانه منابع حیات است... .

◀️ ۴- اسب سیاووش (شبرنگ یا شبدیز) :

از آثار اسطوره سیاووش در ایران، داستان هائی است که در آن اسپ به وجهی به راهنمائی و رهبری انسان میپردازد ،یعنی اسپ در داستان سياووش نقش ساختاری دارد و نه تنها عملکردی مثل اسپ‌های حماسی و در ادامه نیز در داستان کیخسرو نقش شبرنگ بسیار بارز است... .

◀️ ۵- نخل بندی و نخل گردانی :

طبق تاریخ در مراسم سیاوشان سوگواران اتاقی چادر مانند را که پیکر سیاووش و سه تن از عزاداران در آن است، بر دوش می‌کشند. اتاق دارای پنجره هائی است که پیکر سیاووش و عزاداران از آنها پیداست. شکل شبکه دار نخل و وجود پنجره‌های کوچک فراوان در آن، یادآور همان اتاق چادر مانند است.

❇️ و مراسم های بسیار جالبی که در شهرهای کوچکی از لرستان ، کردستان و عشایر در این باب هنوز پابرجاست که همگی به نوعي اشاره به داستان سیاووش دارند.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ تأثیر شاهنامه در آثار منظوم

◀️1.شاهنامه بیشترین تأثیر را طبعاً در زبان و سبک حماسه‌ها و رمانس‌های منظوم گذاشته است، تا آنجا که می‌توان گفت که از «گرشاسپنامهٔ» اسدی تا «شهنشاه‌نامهٔ» صبا و «قیصرنامهٔ» ادیب پیشاوری و یا رمانهایی چون «ورقه و گلشاه» عیوقی و «همای‌نامه» از شاعری ناشناس و «سام‌نامه» و «همای و همایون» از خواجوی کرمانی، هیچ یک از تأثیر زبان و سبک شاهنامه برکنار نمانده‌اند. البته می‌توان گمان برد که حماسه‌سرایان سده‌های پنجم و ششم قمری از آثار حماسی پیش از فردوسی نیز که هنوز در دست بود، تأثیرهایی پذیرفته بودند. این گمان دربارهٔ خود فردوسی نیز درست است.(نک: نولدکه، ص 21 ـ 23؛ ترجمه فارسی، ص 48 ـ 52؛ خالقی مطلق، همان، ص 336،348)

از میان این حماسه‌سرایان، در حالی که اسدی طوسی با وجود تأثیر پذیرفتن از شاهنامه، خود نیز به سبک مستقلی رسیده است، دیگر حماسه‌سرایان پس از او به چنین استقلالی دست نیافته، بلکه همان زبان و سبک فردوسی را در سطحی پایین‌تر و ساده و روزآمد شده تقلید کرده‌اند. در این آثار گاه از فردوسی و شاهنامه نیز نام رفته است و به برخی رویدادهای آن اشاره شده است (نک: اسدی طوسی، ص 19 ـ 21؛ مادح، ص 18، بیت 20) و یا سرایندهٔ «فرامرزنامه» (ص102، بیت 718) خود را «غلام دل پاک فردوسی» نامیده است. موضوع حماسه‌های ملّی پس از فردوسی شرح کارهای دیگر همان پهلوانان شاهنامه یا افراد دیگر خاندان آنهاست.

◀️ 2. برخی دیگر از منظومه‌های روایی، چه عاشقانه، همچون «خسرو و شیرین» نظامی، چه تاریخی، همچون «اسکندرنامه» نظامی، چه عرفانی، همچون برخی از مثنویهای عطار، چه دینی، همچون «ارداویرافنامه» سرودهٔ زردشت بهرام پژدو از نیمه دوم سده هفتم ق و «زراتشت‌نامه» منسوب به همان شاعر و حماسه‌های دیگر دینی، و چه حکمی مانند «کلیله و دمنه» قانعی طوسی (به کوشش م. تودوا، تهران، 1358ش) و «بوستان» سعدی‌(رستگار فسایی، فردوسی و شاعران دیگر، تهران، 1384ش) از زبان و سبک و گاه تنها موضوعات و مضامین شاهنامه تأثیر گرفته‌اند.

دو اثر سپسین که به بحر متقارب نیز سروده شده‌اند، شدیداً از زبان شاهنامه متأثرند. به ویژه در مقدمهٔ هزار و دویست بیتی کلیله و دمنه قانعی، حتی برخی از مصراعهای شاهنامه، عیناً یا با کمی تغییر، گرفته شده و بخش بزرگی از مضامین اخلاقی شاهنامه اخذ گردیده و نیز در پایان مقدمه، شاعر روایت آوردن کلیله را از هند توسط برزویه، چنان‌که در شاهنامه آمده است، به همان زبان تقلیدی خود نقل کرده است. در متن اصلی کتاب نیز نفوذ زبان شاهنامه آشکار است.

◀️ 3. در برخی از اشعار غنایی فارسی نیز نفوذ شاهنامه آشکار است. از نفوذ شاهنامه در اشعار برخی از شعرای سدهٔ پنجم قمری، چون قطران تبریزی، ناصرخسرو، ازرقی و مسعود سعد قبلاً یاد شد. این تأثیر را در دیوان برخی سرایندگان دیگر که در نیمهٔ دوم سدهٔ پنجم و ششم قمری می‌زیستند نیز می‌بینیم؛ همچون عثمان مختاری غزنوی، سنایی غزنوی، انوری ابیوردی، سوزنی سمرقندی، امیر معزّی نیشابوری و خاقانی شروانی. به همین‌ترتیب شاعران سده‌های هفتم قمری به بعد نیز از تأثیر شاهنامه برکنار نمانده‌اند؛ همچون مولوی بلخی، امامی هروی، سعدی شیرازی، اوحدی مراغه‌ای، ابن‌یمین فریومدی، عبید زاکانی، حافظ شیرازی، جامی و کسان دیگر (نک: ریاحی، سرچشمه‌های فردوسی‌شناسی، ص 211 به بعد). مطالعهٔ غزلیّات حافظ و ساقی‌نامه او به خوبی نشان می‌دهد که شاعر شاهنامه را خوانده بوده است.(نک: خالقی مطلق،‌‌ «حافظ و حماسه ملی ایران»، ص571 ـ 572)

❇️ در اینجا به این نکته نیز باید اشاره کرد که آبشخور اصلی برخی اندیشه‌های خیّامی در موضوع ناپایداری و بی‌اعتباری جهان، که در اشعار خیّام، نظامی، سعدی، حافظ و برخی شاعران دیگر دیده می‌شود، شاهنامهٔ فردوسی است.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ ﺑﻪﮔﻮﯾﯽ ﺩﺭ ﺷﺎﻫﻨﺎﻣﻪ

❇️ ﺑﻪﮔﻮﯾﯽ ﻣﻌﺎﺩﻟﯽ ﺍﺳﺖ ﺑﺮﺍﯼ Euphemism ﻭﺁﻥ ﺑﻪ ﻓﺮﺍﯾﻨﺪﯼ ﻣﯽﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﺍﻫﻞ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﯽﮐﻮﺷﻨﺪ ﺑﺮﺍﯼ ﻭﺍﮊﻩﻫﺎ ﻭ ﺗﺮﮐﯿﺒﺎﺗﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺩﻻﯾﻞ
ﺍﺧﻼﻗﯽ ﯾﺎ ﻋﺮﻑ ﺍﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﮔﻔﺘﻦ ﺁﻧﻬﺎ ﻧﺎﭘﺴﻨﺪ ﺩﺍﻧﺴﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮﺩ،ﻣﻌﺎﺩﻝﻫﺎﯾﯽ ﺑﺮﮔﺰﯾﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺘﻮﺍﻧﻨﺪ ﺁﻧﻬﺎ ﺭﺍ ﺑﺮ ﺯﺑﺎﻥ ﺁﻭﺭﻧﺪ . ﮔﺎﻫﯽ ﺍﯾﻦ ﻭﺍﮊﻩﻫﺎ ﻭ ﺗﺮﮐﯿﺒﺎﺕ ﺑﺮﮔﺰﯾﺪﻩ ﺑﻪ ﻟﺤﺎﻅ ﻣﻌﻨﺎﯾﯽ ﺩﺭ ﺗﻘﺎﺑﻞ ﺑﺎ ﺍﻟﻔﺎﻅ ﭘﯿﺸﯿﻦ ﻗﺮﺍﺭ ﺩﺍﺭﻧﺪ . ﺑﺮﺍﯼ ﻧﻤﻮﻧﻪ : ﺷﮑﺮ ﺧﻮﺭﺩﻥ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﯽ ﮔﻪ ﺧﻮﺭﺩﻥ‏(ﺷﮑﺮﺧﻮﺭﺩﻩ ﮐﻪ ﺍﯾﻦ ﺣﺮﻑ ﺭﻭ ﺯﺩﻩ ‏) ﭼﻮﺏ ﺩﻭﺳﺮ ﻃﻼ، ﯾﺎ ﺩﻭﺳﺮ ﮔﻼﺏ
ﻣﻌﺎﺩﻝ ﭼﻮﺏ ﺩﻭ ﺳﺮ ﻧﺠﺲ . ﭼﻮﺏ ﺩﺭ ﺁﺳﺘﯿﻦ ﮐﺴﯽ ﮐﺮﺩﻥ ‏( ﺑﮕﺬﺭﯾﻢ، ﻣﮕﺮﺩﺭ ﺁﺳﺘﯿﻦ ﮐﺴﯽ ﭼﻮﺏ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ؟ ‏) . ﺩﺭ ﻣﯿﺎﻥ ﺳﺨﻦﺳﺮﺍﯾﺎﻥ ﺑﺰﺭﮒ ﺯﺑﺎﻥ
ﻓﺎﺭﺳﯽ، ﻓﺮﺩﻭﺳﯽ ﺑﻪ ﺭﻋﺎﯾﺖ ﺍﺩﺏ ﮐﻼﻡ ﻧﺎﻣﺒﺮﺩﺍﺭ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺩﺭ ﺳﺮﺍﺳﺮ ﺷﺎﻫﻨﺎﻣﻪ ﺑﺮ ﺧﻼﻑ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺷﻌﺮﺍ ، ﻫﯿﭽﮕﺎﻩ ﺍﻟﻔﺎﻅ ﭘﺎﯾﯿﻦﺗﻨﻪﺍﯼ ﺭﺍ ﻭﺍﺭﺩ
ﺷﻌﺮ ﺧﻮﺩ ﻧﮑﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺩﺭ ﺻﻮﺭﺕ ﻟﺰﻭﻡ ﺑﺎ ﻧﺒﻮﻍ ﺫﺍﺗﯽ ﻭ ﺫﻭﻕ ﺳﻠﯿﻢ ﺷﻌﺮﯼ ﺧﻮﺩ ﺑﻪﮔﻮﯾﯽ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ . ﺑﻨﮕﺮﯾﺪ ﺑﻪ ﻣﻮﺍﺭﺩ ﺯﯾﺮ :

.1 ﺷﺎﯾﺴﺘﻪﮐﺎﺭ ﯾﺎ ﺷﺎﯾﺴﺘﻪﮐﺎﺭﯼ :

ﺩﺭ ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﺭﺳﺘﻢ ﻭ ﺳﻬﺮﺍﺏ، ﺳﻬﺮﺍﺏ ﺑﺎ ﭘﻬﻠﻮﺍﻧﺎﻥ ﺗﻮﺭﺍﻧﯽ ﻣﺸﻐﻮﻝ ﺑﺎﺩﻩﻧﻮﺷﯽ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺩﺭ ﺁﻥ ﻣﯿﺎﻥ ﺯﻧﺪﺭﺯﻡ، ﺩﺍﯾﯽ ﺳﻬﺮﺍﺏ ﺍﺯ ﻣﺠﻠﺲ ﺑﯿﺮﻭﻥ ﻣﯽ ﺁﯾﺪ ﻭ ﺑﺎ ﯾﮏ ﺿﺮﺑﮥ ﺭﺳﺘﻢ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺟﺎﻣﮥ ﺗﻮﺭﺍﻧﯽ ﺑﺮﺍﯼ ﭘﮋﻭﻫﺶ ﺑﻪ ﻣﯿﺎﻥ ﺗﻮﺭﺍﻧﯿﺎﻥ ﺁﻣﺪﻩ ﺑﻮﺩ، ﺍﺯ ﭘﺎﯼ ﺩﺭﻣﯽﺁﯾﺪ :

ﺑﻪ ﺷﺎﯾﺴﺘﻪﮐﺎﺭﯼ ﺑﺮﻭﻥ ﺭﻓﺖ ﺭﺯﻡ / ﮔﻮﯼ ﺩﯾﺪ ﺑﺮﺳﺎﻥ ﺳﺮﻭ ﺑﻠﻨﺪ
‏( 2/155/457 ‏)

ﺷﺎﯾﺴﺘﻪﮐﺎﺭﯼ ‏(ﯾﺎﯼ ﺁﺧﺮ ﻧﮑﺮﻩ ﺍﺳﺖ ﯾﺎ ﻣﺼﺪﺭﯼ؟ ‏) ﯾﻌﻨﯽ ﻗﻀﺎﯼ ﺣﺎﺟﺖ .

ﮔﻮﯾﺎ ﺟﻨﺎﺏ ﺯﻧﺪ ﻣﺸﺮﻭﺏ ﺯﯾﺎﺩ ﺧﻮﺭﺩﻩ ﺑﻮﺩ ﻭ ﻣﺸﺮﻭﺏ ﻫﻢ ﮔﻮﯾﺎ ﻣﺪﺭ ﺍﺳﺖ !

2 . ﭘﺎﻻﯾﺶ ﻃﺒﻊ :

ﺍﻧﻮﺷﯿﺮﻭﺍﻥ ﺑﺎ ﻭﺯﯾﺮﺵ ﺑﻮﺯﺭﺟﻤﻬﺮ، ﺩﻭﺭ ﺍﺯ ﻟﺸﮑﺮ ﺩﺭ ﻣﯿﺎﻥ ﺳﺒﺰﻩﺯﺍﺭﯼ ﺍﺳﺘﺮﺍﺣﺖ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ . ﺍﻧﻮﺷﯿﺮﻭﺍﻥ ﺧﻮﺍﺑﺶ ﻣﯽ ﺑﺮﺩ ﻭ ﻧﺎﮔﺎﻩ
ﮐﻼﻏﯽ ﮔﻮﻫﺮﻫﺎﯼ ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺑﻪ ﺑﺎﺯﻭﺑﻨﺪ ﺷﺎﻩ ﺭﺍ ﺑﻪ ﻣﻨﻘﺎﺭ ﻣﯽ ﮔﯿﺮﺩ ﻭ ﺑﺮﻣﯽﭘﺮﺩ ﻭ ﺑﻮﺯﺭﺟﻤﻬﺮ ﺍﯾﻦ ﺭﻭﯾﺪﺍﺩ ﺭﺍ ﺑﻪ ﻓﺎﻝ ﺑﺪ ﻣﯽﮔﯿﺮﺩ ﻭ ﭘﻮﺯﺧﻨﺪﯼ
ﻣﯽ ﺯﻧﺪ ﻭ ﺩﺭ ﻫﻤﺎﻥ ﻟﺤﻈﻪ ﺷﺎﻩ ﺑﯿﺪﺍﺭ ﻣﯽ ﺷﻮﺩ ﻭ ﭘﻮﺯﺧﻨﺪ ﻭﺯﯾﺮ ﺭﺍ ﻣﯽﺑﯿﻨﺪ . ﺷﺎﻩ ﮔﻤﺎﻥ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺧﻮﺍﺏ ﺑﺎﺩﯼ ﺍﺯ ﺍﻭ ﺧﺮﻭﺝ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﻭ ﻭﺯﯾﺮ
ﺑﻪ ﺁﻥ ﻣﯽ ﺧﻨﺪﺩ . ﭘﺲ :

ﺑﺪﻭ ﮔﻔﺖ ﮐﺎﻱ ﺳﮓ ﺗﻮ ﺭﺍ ﺍﻳﻦ ﮐﻪ ﮔﻔﺖ/ ﮐﻪ ﭘﺎﻻﻳﺶ ﻃﺒﻊ ﺑﺘﻮﺍﻥ ﻧﻬﻔﺖ
‏( 7/375 ‏)

ﺭﺍﺳﺖ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ ﺑﯿﭽﺎﺭﻩ . ﺳﺨﺖ ﺍﺳﺖ، ﺁﻥ ﻫﻢ ﺩﺭ ﺧﻮﺍﺏ

3. ﻧﺎﯾﮋﻩ :

ﺑﻬﺮﺍﻡ ﮔﻮﺭ ﻣﯽ ﺭﺍ ﺣﺮﺍﻡ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﻭ ﺩﺭ ﻫﻤﺎﻥ ﺯﻣﺎﻥ، ﻣﺎﺩﺭ ﮐﻔﺸﮕﺮﯼ ﭘﯿﺶ ﺍﺯ ﺷﺐ ﺯﻓﺎﻑ ﺑﻪ ﭘﺴﺮ ﺑﺎﻟﻐﺶ ﺩﺭ ﻧﻬﺎﻥ ﭼﻨﺪ ﺟﺎﻡ ﻧﺒﯿﺪ ﻣﯽﺩﻫﺪ ﻭ ﺟﻮﺍﻥ ﺍﺯ ﺧﺎﻧﻪ ﻣﯽ ﮔﺮﯾﺰﺩ ﻭ ﺩﺭ ﺭﺍﻩ ﺑﺮ ﺭﻭﯼ ﺷﯿﺮﯼ ﮐﻪ ﺍﺯ ﺧﺎﻥ ﺷﯿﺮﺍﻥ ﭘﺎﺩﺷﺎﻩ ﮔﺮﯾﺨﺘﻪ ﺑﻮﺩ، ﺳﻮﺍﺭ ﻣﯽ ﺷﻮﺩ ﻭ ﺑﻪ ﺗﺎﺧﺖ .... . ﺧﺒﺮ ﺑﻪ ﺑﻬﺮﺍﻡ ﮔﻮﺭ ﻣﯽ ﺭﺳﺪ ﻭ ﺍﺯ ﻣﺎﺩﺭ ﺟﻮﺍﻥ ﺷﯿﺮﺳﻮﺍﺭﯼ ﺟﻮﺍﻥ ﺭﺍ ﺟﻮﯾﺎ ﻣﯽ
ﺷﻮﺩ . ﻣﺎﺩﺭ ﻣﯽ ﮔﻮﯾﺪ . ﭘﺴﺮ ﻣﻦ ﺯﻥ ﮔﺰﯾﻦ ﮐﺮﺩ، ﻭﻟﯽ ﺻﺎﺣﺐﻣﺮﺩﻩﺍﺵ ﺍﺯ ﺧﻮﺍﺏ ﺑﺮﻧﻤﯽ ﺧﻮﺍﺳﺖ :

ﺑﻪ ﮐﺎﺭ ﺍﻧﺪﺭﺵ ﻧﺎﯾﮋﻩ ﺳﺴﺖ ﺑﻮﺩ / ﺯﻧﺶ ﮔﻔﺖ ﮐﺎﻥ ﺳﺴﺖ ﺧﻮﺩﺭُﺳﺖ ﺑﻮﺩ

ﺑﺪﺍﺩﻡ ﺳﻪ ﺟﺎﻡ ﻧﺒﯿﺪﺵ ﻧﻬﺎﻥ / ﻧﺪﺍﻧﺴﺖ ﮐﺲ ﺭﺍﺯ ﺍﻭ ﺩﺭ ﺟﻬﺎﻥ

ﻫﻢ ﺍﻧﺪﺭ ﺯﻣﺎﻥ ﻟﻌﻞ ﮔﺸﺘﺶ ﺭﺧﺎﻥ / ﻧﻤﺪ ﺳﺮﺑﺮﺁﻭﺭﺩ ﻭ ﮔﺸﺖ ﺍﺳﺘﺨﻮﺍﻥ

ﻧﺎﯾﮋﻩ ﺑﻪﮔﻮﯾﯽ ﺁﻟﺖ ﺗﻨﺎﺳﻠﯽ ﻣﺮﺩ ﺍﺳﺖ ﻭ ﻧﻤﺪ ﻭ ﺍﺳﺘﺨﻮﺍﻥ ﻫﻢ ﮐﻪ ﻣﻌﻠﻮﻡ ﺍﺳﺖ . ﻣﺮﮒ ﻣﻦ ﺍﺯ ﻣﻦ ﻧﺨﻮﺍﻫﯿﺪ ﺍﯾﻦ ﺑﯿﺘﻬﺎ ﺭﺍ ﺗﻔﺴﯿﺮ ﮐﻨﻢ !!!

4. ﺣﺘﯽ ﺩﺭﺑﺎﺭﮤ ﺣﺮﺍﻣﺰﺍﺩﮔﯽ ﺿﺤﺎﮎ ﺍﯾﻦ ﻟﻔﻆ ﺭﺍ ﺑﻪ ﮐﺎﺭ ﻧﻤﯽﺑﺮﺩ، ﺑﻠﮑﻪ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ : ﭘﮋﻭﻫﻨﺪﻩ ﺭﺍ ﺭﺍﺯ ﺑﺎ ﻣﺎﺩﺭ ﺍﺳﺖ . ﺷﺎﻫﮑﺎﺭ ﻫﻨﺮﯼ ﺍﺳﺖ.

❇️ ﺍﺑﻮﺍﻟﻔﻀﻞ ﺧﻄﯿﺒﯽ

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ همانندی و دگرگونی های پر رنگ در هفت‌خوان رستم و اسفندیار

✳️ با نگاه کوتاهی به هفتخوان هر دو پهلوان نامی شاهنامه رستم و اسفندیار، همانندی و دگرگونی های پر رنگ این دو هفتخوان را باهم متوجه می شویم.

در کنار هم آوردن هر دو هفتخوان و بررسی این دو داستان باهم، شاید بتواند اندکی آگاهی و راهنمایی ، برای رسیدن به رازهای کهن این سرزمین در اندیشه های بیدار و هوشیار باشد.

❇️ نخست به همانندی ها و همسانی ها می پردازیم:

1. هردو پهلوان در آغاز کار ناگزیر به برگزیدن راه هستند و هر دو پهلوان، راه کوتاه تر و بی گمان دشوار تر را برمیگزینند.

2. خوان نخست رستم و خوان دوم اسفندیار ، درونمایه یکسانی دارند.

3. خوان سوم و چهارم هر دو یکی ست، رویارویی با اژدها و زن جادوی فریبکار.

4. سرود خوانی و تنبور نوازی هر دو پهلوان در خوان چهارم یکی ست.

5. هر دو پهلوان برای رسیدن به آرمان خود، دارای رهنمون هستند، اسفندیار که گرگسار را همراه دارد و رستم از خوان پنجم ، اولاد را .

6. در خوانِ پنجم رستم و خوانِ هفتم اسفندیار ، هردو پهلوان به ناگزیر از تاریکی گذر میکنند.

❇️ دوم دگرگونی ها و نا همسانی ها :

1. رستم یکه و تنها پا در راه میگذارد ولی اسفندیار به همراه برادر و پشتیبانی لشکر به هفتخوان می آید.

2. در هفتخوان رستم، اسب پهلوان نقش بسیار مهمی دارد و یاریگر رستم است، ولی در هفتخوان اسفندیار اسب را نقشی نیست.

3. درکشتن اژدها اسفندیار خردمندانه م با چاره اندیشی، در نگهداشتن جان خویش همه تلاشش را میکند، ولی رستم در برابر اژدها به نبرد رو در رو و بدون واسطه می پردازد.

4. در خوان چهارم، اسفندیار با دانستن اینکه زن جادو را پیش روی دارد پا به راه میگذارد و سرود خواندن و تنبور نوازی را بعنوان دام برای زن جادو بکار میبرد، برای همین در برابر زیبایی و دلفریبی زن جادو هوشیارانه و خردمند عمل میکند، ولی رستم از جادویی بودن زن آگاهی ندارد و خود را در برابر او می بازد.

5. هر دو پهلوان به رهنمون خویش، پیمانِ رسیدن به پادشاهی را می دهند، ولی اسفندیار پس از گذشتن از خوان هفتم و رسیدن به رویین دژ رهنمون خود (گرگسار) را میکشد، ولی رستم بر سر پیمان خود با رهنمون (اولاد) میماند و او را به پادشاهی مازندران می رساند.

◀️ روی هم رفته میتوان هفتخوان اسفندیار را ساخته و پرداخته اندیشه موبدان زرتشتی دانست، چرا که اسفندیار نماینده و زنده کننده دین بهی ست، موبدان میخواستند چهره اسفندیار را در اندیشه ایرانیان هر چه ماندگار تر کنند؛
از این رو ، نیایش پس از هر پیروزی، نباختن خود برابر زن جادو، کشتن زن جادو با زنجیری که زرتشت به او داده بود، و انجام کار ها از روی خرد، از دسته کارهایی ست که جنبه ای سپند و دینی دارند.

ولی داستان هفتخوان رستم اینگونه نیست، رستم در این داستان چهره مردمی تری نسبت به اسفندیار دارد و دچار فراز و فرود و لغزش میشود، میتوان گفت ریشه این داستان برخاسته از اندیشه و باور های کهن مردمان این سرزمین است.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan