✳️ چرا در مهمانی های عمومی، خصوصی و جلسات و  گروه های مجازی «حرف مفت» زیاد می زنیم ؟

◀️ نخست این که  در دوران مدرن سخن گفتن علامت برتری است

. در تمدن مدرن سخن گفتن، علامت برتری است. یکی از ویژگی‌های ماهوی فرهنگی مدرنیته این است که برای سخن ارزش قائل است، نه برای سکوت. بنابراین مدرنیته بی‌معنایی (non sense) را رواج داده است، زیرا برای نفس سخن گفتن ارزش قائل است. در حالی سکوت یکی از ویژگی‌های فرزانگان در دوران گذشته بود.

◀️ دوم این که دموکراسی باعث رواج حرف مفت می شود.

در دموکراسی از شهروندان خواسته می‌شود که در مسائل مختلف اظهارنظر کنند و این سبب رواج حرف مفت‌گویی می‌شود. البته دموکراسی به ضرورت عملی چاره‌ای جز رجوع به نظر همگان ندارد و به لحاظ حقوقی برای همه حق سخن قائل است، اما این بدان معنا نیست که افراد به لحاظ اخلاقی نیز می‌توانند راجع به هر چیز حرف بزنند. در حالی که باید میان حقوق و اخلاق تمایز گذاشت.

◀️ عامل سوم وجود نداشتن «حکمت به من چه»

سومین عامل اجتماعی این است که در مدرنیته «حکمت به من چه» وجود ندارد. در مقام علم، جواب هر سوالی را دانستن به درد نمی‌خورد. «حکمت به من چه» فرزانگان باستان می‌گوید سوالاتی را باید پرسید که وضع انسان قبل از طرح آنها در ذهن با بعد از طرح آنها فرق کند. در مدرنیته به نام کنجکاوی علمی هر پرسیدنی مستحسن شمرده می‌شود. هایدگر در «هستی و زمان» در این زمینه بهترین نکته را خاطرنشان می‌شود و می‌گوید زمانی که کسی کنجکاوی بی‌ارزش داشته باشد، مخاطب یاوه‌گویی بی‌ارزش می‌کند و مخاطب و گوینده هر دو سرگشته می‌شوند. او می‌گفت باید اولین مرحله یعنی کنجکاوی بی‌جا را متوقف کرد وگرنه دو پدید بعدی یعنی یاوه گویی بی‌ارزش و سرگشتگی نیز رخ می‌دهد. هیچ تحلیلگری به خوبی هایدگر این پدیده را تحلیل نکرده است.

◀️ عامل چهارم سیطره کمیت بر کیفیت است .

از عواملی که باعث رواج  پدیده اجتماعی یاوه‌گویی می‌شود، سیطره کمیت بر کیفیت در دوران ما است. در چنین روزگاری افراد به جای حرف درست (توجه به کیفیت)، زیاد حرف می‌زنند (توجه به کمیت) . قرآن می‌گوید: «لیبْلُوکُمْ أیُّکُمْ أحْسنُ عملًا» (سوره ملک، آیه ٢) یعنی خدا می‌آزماید که کدام کار بهتر می‌کنید، نه اینکه کدام یک کار بیشتری می‌کند یعنی نگفته است«ایکم اکثر عملا» یعنی قرآن برای کیفیت عمل ارزش قائل است نه کمیت آن.

‌◀️ پنجمین عامل اجتماعی رواج حرف مفت، تقدم اتیکت (آداب معاشرتی) بر اتیکس (ethics، اخلاق) است.

میان آداب معاشرت و اخلاق تمایز هست و هر دو ضرورت دارد. اما هنگام تعارض این دو باید اخلاق را بر آداب معاشرت ترجیح داد. متاسفانه امروز آداب معاشرت بر اخلاق تقدم یافته و به همین خاطر افراد برای رعایت ادب و احترام، به حرف مفت گوش می‌کنند.

❇️ بر گرفته از : کتاب حرف مفت هری فرانکفورت

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ ريشه "نوش جان" گفتن از كجاست؟

❇️ يكی از تعارفاتی كه خيلی استفاده می‌شود «نوش جان!‌» است كه كمتر كسی معنی آن را می‌داند و اكثرا همان معناى "گواراى وجود" را در ذهن دارند.

◀️ «نوش» از ريشه «اَ اُو شَه» اوستايی به معنی «ميرا، ناپايدار، ناجاودان و غيرزنده» بوده و از صفات اهريمن است. در زبان اوستايی چند سنت منفی‌ساز وجود دارد كه با كمک آن‌ها فعل يا صفتی معكوس می‌شود. يعنی صفتی اهورايی تبديل به صفتی اهريمنی می‌شود و برعكس. يكی از اين سنت‌ها يا به عبارتی شيوه دستوری، افزودن هِجای « اَ » به ابتدای صفت يا فعل مذكور است. در اينجا هم با همين روش كلمه اَاوشه به «اَ اَاوشَه»، به معنی «ناميرا، زنده و جاويدان» تغيير كرده است. بعدها در سير تغييرات زبانی، اَ اَاوشَه به «اَن اَاوشَه»، «اَنوشَه» و «نوشَ» تغيير كرده كه همگی به همان معني ناميرا و زنده‌ی جاويد هستند. (هنوز نام انوشه و انوش از اين صفت باقی مانده‌اند كه برای آقايان انتخاب می‌شود. نام‌های زنانه نوشين، نوشان، مهرنوش، نوش آفرين و … هم از همين ريشه‌اند.)

◀️ با اين تعريف نوش به معنی جاودان بوده و در تركيب با ساير كلمات اين معنی را تداعی می‌كند. پس «نوشِ جان» يعنی جانتان ناميرا و جاودان. «نوشين» يعنی ناميرا، «نوشان» یعنی زنده‌ی جاويدكننده، «مهرنوش» يعنی عهد و پيمان جاودان (مهر = عهد و پيمان)،

«نوش‌آفرين» يعنی دعای خيرِ هميشگی (آفرين = دعای خير. كه شكل منفی آن می‌شود «نه آفرين» يا نفرين ، يعنی دعای بد و ناخير) و از اين دست ... .

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ ورود اصطلاحات و ترکیبات بیگانه به زبان فارسی.

❇️ اصطلاحات و ترکیبات بیگانه به دو صورت وارد زبان می‌شود:

۱. به‌صورت عینی
۲. گرته‌برداری

◀️ . به‌صورت عینی

به‌صورت عینی یعنی به شیوه‌ی واژه‌های عاریتی، عین کلمه وارد زبان می‌شود؛ مانند: صعب‌العبور، مرضی‌الطرفین، دفع‌الوقت و ده‌ها ترکیب دیگر که از قرن‌ها پیش از زبان عربی به عاریت گرفته شده است. در یک قرن اخیر از زبان‌های غربی نیز تعداد زیادی اصطلاحات عیناً وارد زبان فارسی شده است مانند: کودتا، پیک‌نیک، کارت‌پستال، پلی‌کپی، گاردن پارتی، اسیدآمینه

◀️ - گرته‌برداری
.
صورت دیگر ورود لغات، گرته‌برداری است. گرته‌برداری در حقیقت ترجمه‌ی لفظ به لفظ واژه‌هاست و عبارت خارجی با حفظ ترتیب اجزای خود وارد زبان می‌شود مانند:

(راه‌آهن )    معادل       chemin de fer  فرانسوی

(زیردریایی)     معادل       sous-marin   فرانسوی

(بادام‌زمینی)    معادل        ground nut  انگلیسی

(نیروی انسانی) معادل      man-power   انگلیسی

(آسمان‌خراش)  معادل sky-scraper       انگلیسی ...

◀️ این مثال‌ها چنان که پیداست، ساخت ترکیبی خود را عیناً وارد زبان کرده است. حال اگر این ساخت مطابق زبان وام‌گیرنده باشد اشکالی به بار نمی‌آورد و اهل زبان به‌آسانی آن را می‌پذیرند؛ اما نمونه‌هایی هست که در درستی ساخت آن‌ها باید شک کرد مانند: «حمام گرفتن» که کاربرد فعل گرفتن در اینجا کاملاً بی‌مورد است. در زیر به تعدادی از این خطاها اشاره می‌شود:

(در جریان قرار دادن) به جای مطلع ساختن

(روی کسی حساب کردن) به جای امید یا اعتماد به کسی

(نقطه‌نظر) به جای دیدگاه

(خودکفایی) به جای خودبسندگی

(خدای من) به جای خدایا / ای خدا

(بها دادن) به جای اهمیت دادن ...

◀️ سرعت هجوم واژه‌های بیگانه به زبان و تحول فارسی ممکن است به دو نتیجه‌ی زیانبار بینجامد: یکی مهجور ماندن و فراموش شدن زبان گذشتگان که موجب قطع رابطه با سنت فرهنگی است و دیگر مختل شدن امر ارتباط میان مردم. برای رفع این دو خطر باید در کار واژه‌سازی بکوشیم؛ اما نباید فراموش کنیم که خطر اصلی در واژه‌های عاریتی نیست، بلکه در گرته‌برداری است.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ شناسایی ترکیب وصفی و اضافی

❇️ وسط ترکیب این‌‌ها را قرار می‌دهیم👇👇 معنا داد وصفی
✅ ی
✅ خیلی/بسیار

آخر ترکیب این
✅ تر

✅ استفاده از فعل است

مثال: مادر مهربان
✅ مادری مهربان
✅ مادر خیلی مهربان
✅ مادر بسیار مهربان
✅ مادر مهربان‌تر
✅ مادر ، مهربان است


⚠️اگر این‌هارا قرار دادیم و معنی نداد وصفی نیست و اضافی‌است
❌کلاسی مدرسه!
❌کلاس خیلی مدرسه!
❌کلاس بسیار مدرسه!
❌کلاس مدرسه‌تر!
❌کلاس، مدرسه است!

⚠️ یک نکته دیگر: مضاف‌الیه می‌تواند علامت جمع بپذیرد: دفترِ معلم‌ها/معلمان 

⚠️ ضمایر اگر به اسم بچسبند ترکیب اضافی میسازند:
ضمایر شخصی جدا: من تو او ما شما ایشان /
ضمایر شخصی پیوسته: َم   َت  َش   ِمان   ِتان  ِشان
ضمایر مشترک: خود، خویش، خویشتن

کتابم / کتاب من / کتاب خود / کتاب خویش

❇️ سیدجعفری، دبیر ادبیات استان آذربایجان غربی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ چرا شادترین شاعر ایران سال‌ها نادیده گرفته شد؟
✳️ بخش : اول

❇️ زنده‌یاد"محمدعلی اسلامی ندوشن" با یاد کردن از"سعدی"به عنوان شادترین شاعر ایران، سال‌ها پیش این پرسش را مطرح کرده که چه شد او طی ۷۰۰ سال، حاضرترین فرد در متن جامعه ایران بود و چه شد که طی ۵۰ سال آن‌طور که می‌بایست، به مقام او توجه نشد؟

 همزمان با سالروز درگذشت زنده‌یاد "محمد علی اسلامی ندوشن" در اردیبهشت که با نام"سعدی"گره خورده و در هفته بزرگداشت این شاعر قرار داریم، بخش‌هایی از  جستار او را درباره سعدی که در کتاب «چهار سخنگوی وجدان ایرانی» (چاپ سوم/۱۳۸۰) منتشر شده است می‌خوانیم. زنده‌یاد در این کتاب "سعدی"را حاضرترین فرد در متن جامعه ایرانی می‌داند و از این شاعر به عنوان اولین معلم و یک مصلح اجتماعی یاد می‌کند و او را «سخنگوی ضمیر آگاه ایرانی» می‌خواند که در دوره‌هایی کمتر به او توجه شده و کمتر درباره او حرف زده شده است.
زنده‌یاد"اسلامی ندوشن"در این کتاب نوشته است:

ز خلق، گوی لطافت تو برده‌ای امروز
به خوبرویی و سعدی به خوب‌گفتاری

❇️ سعدی تقریباً شادترین شاعر ایران است. شاعری است که کمتر ما را در دست‌اندازهای زمین و آسمان می‌اندازد، و یا در دست‌ اندازهایی که وجدان ما را به تب و تاب افکند. خیلی آرام بیان می‌کند و در واقع می‌خواهد ما را آرام به راه راست بیاورد. نزدیک هفتصد سال سعدی در ایران معلم اول بوده. به عنوان «مصلح اجتماعی» می‌توان گفت که درس‌دهنده به همه خانواده‌ها بوده. اگر درسش را گوش نکرده‌اند، موضوع دیگری است. او درس خود را داده، مردم هم خوانده‌اند و تکرار کرده‌اند، از مکتب‌خانه‌ها تا بالاترین مجامع ایران. چه شد که طی این هفتصد سال، حاضرترین فرد در متن جامعه ایران بوده است؟ و چه شد که طی این پنجاه سال اخیر آن‌طور که می‌بایست، به مقام "سعدی"توجه نشد؟ کسان دیگری به عللی بیشتر در متن توجه بودند، بیشتر کتاب درباره‌شان نوشته شد، بیشتر بحث و حرف درباره آنها صورت گرفت، مثل "حافظ"،"مولوی"و"فردوسی". از این چهار بزرگ، از"سعدی"کمتر حرفش زده شد. برای این موضوع چند علت هست:

◀️ یکی اینکه از زمانی که بیشتر سیاسی شدیم، یعنی از شهریور ۲۰ که ایران در اشغال قرار گرفت، قشری از جامعه ایران یکدفعه سیاسی شد، گروه‌های مختلف، مرام‌ها و حزب‌های مختلف و زیر و بم‌های مختلف پیش آمد و کسانی که خود را «پیشرو» می‌دانستند، سعدی خیلی به مذاقشان خوش نمی‌آمد؛ زیرا او را چنان که باید قاطع نمی‌دیدند که یک جهت را در پیش بگیرد؛ مثلا تکلیف با مولانا روشن‌تر است، یا فردوسی، یا حتی حافظ."سعد" چون همه‌جانبه است، همه مسائل بشری را مطرح کرده، هیچ جهتی را به تنهایی نگرفته و قصدش واقعا تربیت ساده اجتماعی برای جامعه بوده، باب طبع کسانی که بیشتر یک‌جهتی فکر می‌کردند، نبوده. سیاستْ قاطع است. یک حزب می‌گوید این باید بشود و آن نباید بشود، یک مرام نیز همین‌گونه فکر می‌کند. فکر یک‌جهتی باعث می‌شود که انسان‌ها پیشوایان فکری خود را آسان‌تر در جهت معینی انتخاب کنند، تا آنها کمک کنند به نظریه‌ای که آن حزب یا آن دسته و گروه به آن دلبسته است. این است که سعدی چنان که باید، باب طبع چپ‌روها و کسانی که اندیشه تند را دنبال می‌کردند و خواه ناخواه روی نظریاتشان تعصب داشتند، نبود. آنها هم چون تبلیغات وسیعی داشتند، در دیگران و به‌خصوص جوان‌ها اثرگذار شدند. البته پیش اهل نظر همیشه "سعدی"،سعدی بوده؛ اما نزد کسانی که با سیاست تند سروکار داشته‌اند، کمی نادیده گرفته شده و حتی کسانی سبکسرانه این جسارت را به خود دادند که لطیف‌ترین سخنور زبان فارسی را «ناظم» بخوانند، نه شاعر!

ادامه دارد... .

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ چرا شادترین شاعر ایران سال‌ها نادیده گرفته شد؟
✳️ بخش : دوم ( پایانی )

◀️ علت دوم این بود که "سعدی" جامعه ایرانی را واگو و ترجمانی می‌کند؛ یعنی آینه‌ای است در برابر ما. بدیهی است که او به این بسنده نمی‌کند. «مایی» که او می‌خواهد، آن است که بهتر از آنچه هست باشد، عیب‌هایش تا حد امکان کاهش گیرد. البته او اینقدر واقع‌بین هست که بداند بشر بی‌عیب نمی‌شود. کمال وجود ندارد و هر انسانی یک مقدار در معرض لغزش است؛ اما تا حد ممکن می‌خواهد جامعه را اصلاح کند؛ بنابراین آینه وجودی جامعه ایرانی است. عیب‌ها و حسن‌هایش، هر دو را می‌گوید و ما البته در این پنجاه‌ساله که دگرگونی سیاسی می‌خواسته‌ایم، این را خیلی خوش نداشته‌ایم. گذشتگان ما قدر این سخن‌ها را می‌دانستند و برایشان مسأله‌ای نبود. ما که در معرض فرهنگ غرب و چپ قرار گرفته بودیم و عوارض بعدی‌اش را هم به نوعی دیدیم، خوش نداشتیم که قیافه خودمان را در آینه سعدی نظاره کنیم! گرایش بر آن بود که اندیشه‌های حزبی و سیاسی جامعه را پیش ببرد، تا اینکه یک فرد اخلاقی بخواهد آن را اصلاح کند.

◀️ سومین نکته این است که اصلاح‌کردن فردی خود، قدری مشکل‌تر است تا دنباله‌روی از یک مرام و یک روش. این یکی آسان‌تر است؛ زیرا افراد جمع می‌شوند، دنبال هم راه می‌افتند، چند شعار را مدنظر قرار می‌دهند و امید دارند که فکر خود را بر کرسی بنشانند، در حالی که اصلاح فردی و اخلاقی کار آسانی نیست. انسان باید قدری تحمل محرومیت بکند، تحمل انضباط بکند، برای خود مقداری حفاظ اخلاقی قرار دهد تا بتواند انسان بهتری بشود، و چون این کار آسان نبوده، مردم آن‌طور که باید به طرف "سعدی"نرفتند.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ آدم حسابی کیست؟

❇️ هنگامی که بخواهیم از کسی تعریف کنیم و او را متمایز از دیگران بشماریم می گوییم.

◀️ اما آدم حسابی کیست؟

١-آدم حسابی حرف حسابی می زند. اهل مغلطه نیست، اهل حرافی و هرزگویی نیست، اهل سخنان درهم ریخته و بی هدف هم نیست. برای همین شنوندگانش او را آسان می فهمند. سخنانش برخاسته از دانش است نه شهوت کلام یا خودنمایی.

٢-آدم حسابی اهل تخریب دیگران و تهمت زدن به کسی نیست. او برای حذف رقیب توطئه چینی یا زیرآب زنی نمی کند.

٣-آدم حسابی قانونگراست. اهل دور زدن قانون نیست. رشوه نمی دهد و رشوه قبول نمی کند. اهل پارتی بازی و رابطه سالاری نیست.

٤-آدم حسابی از اقرار به اشتباهاتش ابا ندارد و هرگاه متوجه اشتباه شد در صدد جبران آن یا برگشت از راه رفته بر می آید.

٥-آدم حسابی به اقتضای جلسه و محفلی که در آن نشسته است سخن نمی گوید. سخن او همواره برخاسته از باورهایش است.

٦-آدم حسابی با برخی افراد و افکار نمی تواند کار کند و قبولشان ندارد. او خود را مجبور به این کار نمی کند.

٧-آدم حسابی در مسائل کوچک صرف وقت نمی کند و درباره ی مسائل مهم بی تفاوت نیست.

٨-آدم حسابی با بالادستیهایش تعارف ندارد. اگر اشتباهی از ایشان ببیند می گوید و اگر اقناع نشود از همکاری و همراهی با ایشان کناره می گیرد.

٩-آدم حسابی در هر پست و مقامی که مشغول باشد، تمام تلاشش در راستای انجام مأموریتهای محوله به بهترین شکل است. او برای خوشامد رئیسانش یا به طمع پست و مقامی بهتر، تصمیم نمی گیرد و کار نمی کند.

١٠-آدم حسابی اهل باج دادن و معامله کردن در وظایف و اختیاراتش نیست. او از دید همکارانش آدم سختی به نظر می رسد.

١١-آدم حسابی به کسانی که از او تعریف و تمجید می کنند با احتیاط نگاه می کند و به کسانی که او را نقد می کنند خوب گوش می کند و در صدد تلافی برنمی آید.

١٢-آدم حسابی در مقابل کاری که برای دیگران می کند انتظاری از ایشان ندارد و در زمانی که کارش به آنها بیافتد به ایشان یاداوری نمی کند که چه کارهایی برایشان کرده است.

١٣-آدم حسابی در قید و بند دریافت تبریک و تسلیت از دیگران یا برگزاری مراسم بزرگداشت و تکریمش نیست. او کیش شخصیت ندارد.

١٤-آدم حسابی وامدار فرد یا گروهی نمی شود. او تلاش می کند کاستی هایش را با عزت نفس پر کند اما آزادگیش را در گرو نیازهایش نگذارد.

١٥-آدم حسابی بر اساس باورهای راستینش در گروه، حزب یا سازمانی وارد می شود. او اهل یافتن همفکرانش است نه همفکر شدن برای رسیدن به امیالش.

١٦-آدم حسابی دارای یک سلسله ارزشهای اخلاقی است که آنها را با اندیشه و پژوهش خود یافته است نه توصیه و تلقین دیگران.

١٧-آدم حسابی اهل مدرک گرایی نیست. او نداشتن عنوان دکتر و مهندس را کسر شأن نمی داند و به دنبال خرید مدرک یا عنوان تقلبی نیست. او یادگیری را یادگرفته است و اگر مدرکی هم دارد اساسش دانایی و توانایی بوده است.

١٨-آدم حسابی نه اهل توهین است و نه اهل لودگی. او با گفتارش دیگران را خودخواسته به احترام وامی دارد. او آدم خشکی نیست. انضباط و چارچوب اخلاقی و شخصیتی مشخصی دارد اما جز حسودان ،دیگران از معاشرت با او زده نمی شوند.

١٩-آدم حسابی به کاری که می کند اعتقاد دارد و کاری نمی کند که به آن باور نداشته باشد.
برای همین آمادگی بیشتری را برای جدا شدن از گروه، حزب، سازمان یا شغلی که مغایر با باورهایش باشد دارد.

٢٠-آدم حسابی با واژه ی "مصلحت" رفتار و گفتارش را توجیه نمی کند. مصلحت برایش مانند سوزنی است که او به ندرت به جان خود فرو می کند.

باید اقرار کرد که "آدم حسابی بودن" کار دشواری است و به ویژه در اوضاع کنونی جامعه ی ما "آدم حسابی ماندن" دشوارتر. در زمانی که آشفتگی به جان جامعه ی ایرانی افتاده است، برشمردن و یاداوری ویژگیهای آدمهای حسابی به ما کمک می کند که این نیاز راستین کشور را به فراموشی نسپریم.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ شینک؛ میراثدار سیمرغ
✳️ حسن احمدی‌فرد

⭕️سیمرغ، پرنده‌ای افسانه‌ای است. آشیانه او  در  البرزکوه است و پرنده دانایی است. اوست که  زال را  در  دامان خود می‌پرورد؛ و  اوست که  به  زال تعلیم می‌دهد تا چگونه فرزندش را  به  شیوه «رستمینه» از  پهلوی رودابه، به دنیا بیاورد؛ نیز  اوست که  در  نبرد با اسفندیار، به رستم می‌آموزد که  با شاخه‌ای از درخت گز، چشم اسفندیار را نشانه بگیرد، که تنها جایی از بدن اوست که رویینه نیست.

🔸اوستا، کهن‌ترین متنی است که  به  سیمرغ اشاره کرده است. سیمرغ در اوستا به صورت «سئنا مورغو» یا «مورغو سئنا» آمده است. اوستاپژوهان «سئنا» را «باز» یا  همان «عقاب» معنا کرده اند و «مورغو»، همان واژه‌ای که امروزه «مرغ» به معنای پرنده خوانده می‌شود و  در  ترکیبات مرغ سحر، مرغ آمین و... همچنان زنده است. «سئنا» اما در زبان پهلوی به «سین» تبدیل شده است و  مثلا در واژه «سیندخت» (مادربزرگ مادری رستم) به کار رفته است. «سئنا مورغو»‌ی اوستا هم در زبان پهلوی به «سین موروک» تبدیل شده است.

🔸واژه شناس‌ها «شاهین» را شکل امروزی همان واژه «سئنا» می‌دانند و به اعتبار همین تطور، «سئنا»‌ی اوستا را هم شاهین یا باز معنا کرده اند، اما «سئنا» به شکلی دست نخورده‌تر و باستانی‌تر در گویش شرق خراسان همچنان زنده است.
اگر بدانیم که در گویش‌های باستان، حرف‌های «سین» و «شین»، در  بسیاری از موارد، جای خود را به یکدیگر می‌داده اند و اگر بدانیم که مصوت «آ» در گویش‌های باستان، درواقع «اَ» بوده که بعد‌ها در پایان کلمات، به «کاف» (و بعدتر‌ها به «ه» چسبان) تبدیل شده است، آن وقت می‌توانیم با اطمینان بگوییم که «شِینَک» در  گویش‌های شرق خراسان، همان «سئنا»‌ی باستانی است.

🔸شینک، پرنده‌ای است نه چندان درشت که تیزپرواز است و علاقه فراوانی به شکار پرندگان دیگر مثل قمری و کبوتر دارد. در قدیم که فضای شهر همچنان برای زیست پرنده‌ها مناسب بوده، تصویر شکار شینک در آسمان، برای همه تصویری آشنا بوده است. شینک، با چشم‌های درشتش، مسیر پرواز پرنده‌ها را به دقت شناسایی می‌کند و با تیزپروازی، خود را به دل این مسیر می‌زند و کبوتر یا قمری را ابتدا زخمی و پرکنده و سپس شکار می‌کند.

🔸شینک (که اسم کتابی آن «دلیجه» است) صدای زیری دارد و گاه در حین پرواز یا در حین شکار، جیغ هم می‌کشد و برای همین در گویش مشهدی، به نام «جغنه» هم شناخته می‌شود. مشهدی‌ها به بچه‌های پرسروصدا هم جغنه می‌گویند؛ اما دور نیست که همین واژه هم بیشتر از آنکه برگرفته از «جیغ» باشد، شکل دیگری از همان «سئنا»‌ی باستانی باشد.
استاد مرحوم محمد قهرمان، شاعر شهیر معاصر که چند سالی می‌شود در مقبره الشعرا در جوار حضرت فردوسی، آرام گرفته است، در بیتی از غزلی زیبا به گویش محلی، به شکار جغنه اشاره کرده است:
مُو کُفتَر چاهی، غم، جغنه تِزبال
سَر وِر رَد مو داشت، تا  تیت و پرُم کرد

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ نامه ای از پدری پیر و ناتوان به فرزند برومندش

❇️ فرزند عزیزم آن زمان که مرا پیر و از کار افتاده یافتی صبور باش و مرا درک کن.

❇️ اگر هنگام غذا خوردن، لباس هایم را کثیف کردم و یا نتوانستم لباسهایم را بپوشم صبور باش و به یاد بیاور که همین کارها را به تو یاد دادم.

❇️ اگر زمانی که صحبت میکنم حرفهایم تکراری و خسته کننده است صبور باش و حرفهایم را قطع نکن و به حرفهایم گوش فرا ده، همانگونه که من در دوران کودکی به حرفهای تکراریت بارها و بارها با عشق گوش فرا دادم.

❇️ اگر زمانی را برای تعویض من میگذاری با عصبانیت این کار را نکن و به یاد بیاور، وقتی کوچک بودی، من نیز مجبور می شدم روزی چند بار لباسهایت را عوض کنم.

❇️ برای سرگرمی یا خواباندنت مجبور می شدم بارها و بارها داستانی را برایت تعریف کنم پس خشمگین نشو اگر بارها و بارهای مطلبی را برای من تعریف میکنی.

❇️ وقتی نمی خواهم به حمام بروم، مرا سرزنش نکن، زمانی را به یاد بیاور که مجبور میشدم با هزار و یک بهانه تو را وادار به حمام کردن کنم.

❇️ وقتی بی خبر از پیشرفت ها و دنیای امروز، سئوالاتی می کنم با لبخند تمسخر آمیز به من ننگر.

❇️ وقتی برای ادای کلمات یا مطلبی، حافظه ام یاری نمی کند، فرصت بده و صبر کن تا بیاد بیاورم، اگر نتوانستم بیاد بیاورم عصبانی نشو، برای من مهمترین چیز نه صحبت کردن ، که تنها با تو بودن و تو را برای شنیدن داشتن است.

❇️ وقتی پاهایم توان راه رفتن ندارند، دستانت را به من بده … همانگونه که تو اولین قدم هایت را در کنار من برداشتی.

❇️ وقتی نمیخواهم چیزی بخورم مرا وادار نکن من خوب میدانم که کی به غذا احتیاج دارم.

❇️ روزی متوجه میشوی که علیرغم همه اشتباهاتم همیشه بهترین چیزها را برای تو میخواستم و همواره سعی کردم بهترین ها را برای تو فراهم کنم.

❇️ از اینکه در کنارت و مزاحم تو هستم، خسته و عصبانی نشو تو باید مرا درک کنی.
یاریم کن، همانگونه که من یاریت کردم ان زمان که زندگی را آغاز کردی.

❇️ زمانی که می گویم دیگر نمی خواهم زنده بمانم و می خواهم بمیرم، عصبانی نشو … روزی خود خواهی فهمید.

❇️ کمک کن تا با نیرو و شکیبایی تو، این راه را به پایان برسانم.

❤️ فرزند دلبندم، دوستت دارم.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ نوموفوبیا چیست؟

❇️ نوموفوبیا مخفف
 No mobile phone phobia  
به‌معنی ترس جدایی از موبایل می‌باشد که به
اختصار  Nomobophobia  نامیده می‌شود. این #بیماری بعد از فراگیر شدن تلفن‌های همراه و هم‌چنین شبکه‌های اجتماعی رواج یافت و برای اولین بار توسط موسسه تحقیقاتی YOUGOV در سال 2011 در انگلستان تعریف گردید.

◀️ تحقیقات نشان می‌دهد یک فرد عادی در روز 100 بار گوشی خود را چک می‌کند درحالی‌که افراد مبتلا به نوموفوبیا حدود 900 بار در شبانه‌روز گوشی خود را چک می‌کنند.

آیا شما علائم نوموفوبیا دارید؟

 آیا شما نسبت به خاموش شدن موبایل یا گم کردن یا عدم آنتن‌دهی تلفن همراه خود نگران می‌شوید؟

آیا شما مرتبا به صفحه موبایل خود نگاه می‌کنید که هیچ تماس، پیام و هیچ‌چیز را از روی گوشی خود از دست ندهید؟

آیا جهت از بین بردن حس ناراحتی، غم و اندوه استفاده مکرر از تلفن همراه خود می کنید؟
پاسخ به سوالات فوق نشان می‌دهد شما چقدر وابستگی به تلفن همراه خود دارید.

◀️ مطالعات در بریتانیا نشان می‌دهد که 66 درصد مردان و 70 درصد از زنان دچار نوموفوبیا هستند، 76% از افرادی که به نوموفوبیا گرفتارند بین 18 تا 24 سال هستند.
40% از افراد دارای دو تلفن همراه می‌باشند.
80% از مردم به اشتباه فکر می‌کنند که گوشی آنها در جیب می‌لرزد و 30% به اشتباه فکر می‌کنند که گوشی آنها در جیب زنگ می‌زند.

❇️ حسین نادرخانی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ هفت در ادبیات

❇️ هفت دريا:

1- درياي اخضر 2-درياي عمان 3- درياي قلزم(احمر) 4- درياي بربر 5-درياي اقيانوس 6-درياي قسطنطنيه (بحر روم)7- درياي اسود

در تقسيم ديگر:

1- درياي چين 2- درياي مغرب 3- درياي روم 4- درياي نيطس 5- درياي طبريه 6- درياي جرجان 7- درياي خوارزم

❇️ هفت خوان (خان)

◀️ هفت خوان رستم:

1- حمله ي شير در خواب به رستم  نبرد رخش با شير2- بيابان و تشنگي 3- نبرد با اژدها 4- كشتن زن جادوگر 5-كندن گوش هاي مرزبان (اولاد) 6- نبرد با ارژنگ ديو 7- كشتن ديو سپيد ونجات كاووس شاه

◀️ هفت خوان اسفنديار:

1- كشتن دو گرگ 2- كشتن شيران درنده 3- كشتن اژدها 4- كشتن زن جادو 5- كشتن سيمرغ 6- گذر از برف و سرما 7- گذر از رود و كشتن گرگ رو و رفتن به رويين دژ با لباس بازرگانان ونجات خواهرانش

❇️ هفت كشور يا هفت اقليم:

◀️ تقسيم ابوريحان:

1- هندوان 2- عرب وحبشان 3- مصر وشام 4- ايران شهر (مركز زمين) 5- صقلاب و روم 6- ترك ويأجوج 7- چين وماچين

❇️ تقسيم كتب برهمنان هندي:

1-ارزهي (مغرب) 2- سوه (شرق) 3- فردذفش (جنوب شرق) 4- ويدذفش (جنوب غرب) 5- وروبروشت (شمال غرب) 6- وروجروست (شمال شرق) 7- خونيرث (كشور مركزي يا ايران)

❇️ هفت كوكب يا هفت آسمان (نه فلك):

هفت فلك كه جايگاه هفت سياره است به ترتيب از پايين به بالا:

1- فلك قمر (ماه)  2- فلك عطارد(تير) 3- فلك زهره (ناهيد) 4- فلك شمس (آفتاب) 5- فلك مريخ (بهرام) 6- فلك مشتري (برجيس) 7- فلك زحل (كيوان)  8- فلك ثوابت يا كرسي       9- فلك الافلاك يا عرش

❇️ هشت بهشت:

1- خلد 2- دارالسلام 3- دارالقرار 4-جنت عدن 5-جنت المأوي 6-جنت النعيم 7- عليين 8- فردوس

❇️ هفت طبقه ي جهنم:

1- جهنم 2- لظي 3- حطمه 4- سعير 5- سقر 6- جحيم 7- هاويه

❇️ هفت وادي سلوك:

1- طلب 2- عشق 3- معرفت 4- استغنا 5- توحيد 6- حيرت 7- فقر وفنا

❇️ هفت مردان يا مردان خدا:

1- قطب  2- غوث  3- اخيار  4- اوتاد  5- ابدال   6- نقبا   7- نجبا

❇️ هفت خط يا هفت خط جام شراب:(از بالا به پايين جام)

1- جور  2- بغداد  3- بصره   4- ازرق  5- ورشكر (اشك)  6- كاسه گر 7- فرودينه

هفت خط كسي است كه بسيار شراب مي نوشد و دراصطلاح حيله گرو گربز است.

❇️ هفت خط خوشنویسی

1- خط نسخ 2- خط تعلیق 3- خط رُقاع 4-  خط ریحانی 5- خط ثُلث 6- خط نستعلیق و ...    استاد شدن در هر خط کار سختی بوده و هست و نیاز به تمرین فراوان و گذراندن عمر دارد. از این رو به استاد سرآمد استاد هفت خط نیز گفته شده است.


❇️ هفت وسیله­ ی آرایش قدیم:

  1- وسمه  2- سرخاب  3- حنا  4- سفیداب   5- سرمه  6-  زرک   7- غالیه

زَرَک: ریزه‌های طلا یا ریزه‌های موادی شبیه طلا، یکی از هفت ماده آرایشی که زنان هنگام آرایش به صورت می‌زده‌اند.

سرمه:  گرد نرم شده ي سولفور آهن يا نقره است و در قديم براي سياه كردن پلك ها و

مژه ها به كار مي رفته است (كحل)  فرهنگ معين

  توتيا: اكسيد طبيعي و ناخالص روي كه محلول آن گندزدايي قوي است. در قديم اين اكسيد را در جوش هاي بهاره و جوش هاي تراخمي به صورت گرد روي پلك ها مي پاشيدند اين ماده ي شفابخش در تعبير شاعرانه وسيله اي است براي روشنايي چشم. توتيا را با سرمه نبايد اشتباه گرفت.  فرهنگ معين

سفیداب: گرد سفیدی که زنان برای آرایش و سفید کردن بر پوست صورت خود می‌مالند (فرهنگ بزرگ سخن، ذیل سفیداب).

غالیه: دارویی بسیار خوشبو که در طب قدیم به کار می‌رفته و از ترکیب مشک و عنبر و چند چیز دیگر می‌ساختند و برای تقویت دماغ و قلب و تسکین سر درد به کار می‌بردند (فرهنگ بزرگ سخن، ذیل غالیه).

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

#کاربرد_باید

کاربرد "باید" در گذشته و امروز:⤵️

✔️گاهی فعل اصلی جمله است:

_که گر فرزند باید، باید این‌سان.
_گفت: می‌باید تو را تا خانه‌ی قاضی برم.


✔️گاهی نقش قیدی دارد
امروزه اغلب کاربرد قیدی دارد:

امروز باید او را ببینم.
باید آمده باشد.
باید امروز تلاش کنی.
امروز باید باران ببارد.
باید با مهر رفتار کنی.
و ....


✔️گاهی هم به صورت فعل ناقص یا غیرشخصی به کار می‌روند که در حکم فعل کمکی هستند:

بر خطرهای بسیارش بباید گذشتن.
ما را هرکسی سخن خویش باید گفتن.
خلق را استخبار ازو بایست کردن.
خدای را باید پرستیدن.
ملک اینجا بایدت انداختن.
ملک اینجا بایدت درباختن
و ...
در دستور تاریخی این کاربردها فعل کمکی بود
البته برخی این کاربردها را هم فعل اصلی می‌دانند که در اصل در متون کهن و دستور تاریخی فعل کمکی هستند.

✍بانو مریم بهوندی، گروه دبیران ادبیات کشور

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ تأثیر پذیری سهراب سپهری از نیما
✳️ احمد افرادی
❇️ بخش : یک

❇️ در نگاهی کلی به مجموعه شعرهای سهراب سپهری ( در ربط با قالب شعر) چهارگرایش و رویکرد می بینیم:

رویکرد نخست، با سرودن شعرهای نیمایی ، در کتاب « مرگ رنگ» آغاز می شود.
سپهری در دو مجموعه ی بعدی («زندگی خواب ها» و « آوار آفتاب) عروض نیمایی را رها می کند و به شعر بی وزن ( شعر سپید) روی می آورد.لازم به توضیح است که در دفتر سوم ( « آوار آفتاب ،1340» )، افزون بر شعرهای بی وزن ، شعر موزون ِ« گل آینه» ( در عروض نیمایی ) و سه شعر « روزنه ای به رنگ» ، « غبار لبخند» و « میوه ی تاریک» ( که در وزن « فاعلاتن فاعلاتن فاعلن » سروده شده اند) نیز دیده می شود :

شبنم مهتاب می بارد.
دشت، سرشار از بخار آبی گل های نیلوفر.... ( گل آینه)
و :
باغ باران خورده می نوشید نور
لرزشی در سبزه های تر دوید:
او به باغ آمد، درونش تابناک
سایه اش در زیر و بم ها ناپدید... ( میوه ی تاریک)

◀️ دربرخی سطرها و یا درون برخی سطرهای شعرهای « سپید» ِ این دفتر، گاه نوعی موسیقی جلوه می کند:

در سرای ما زمزمه ای، در کوچه ی ما آوازی نیست.
...
پرده ی ما، در وحشت نوسان خشکیده است... ( ای همه سیما ها)
و یا :
تهی بود و نسیمی.
سیاهی بود و ستاره ای.
هستی بود و زمزمه ای
لب بود و نیایشی
...                     ( سپهری، «محراب»)

◀️ مرحله ی سوم شاعری سپهری را در دفتر « شرق اندوه» می بینیم.
در شعرهای این کتاب ، نوعی وزن ابداعی دیده می شود:

بالا رو، بالا رو. بند ِ نگه بشکن، وهم ِ سیه بشکن.
ــ آمده ام، آمده ام، بوی دگر می شنوم، باد دگر می گذرد.
...                       ( شعر« تا»)
و یا :
از خانه بدر، از کوچه برون، تنهایی ما سوی خدا می رفت.
در جاده، درختان سبز، گل ها وا، شیطان نگران : اندیشه
خار آمد، و بیابان ، و سراب
کوه آمد، و خواب.
...                                         ( شیطان هم )
نمونه ای دیگر :
من رفته ، او رفته، ما بی ما شده بود.
زیبایی تنها شده بود.
هر رودی دریا
هر بودی ، بودا شده بود                Bodhi          

◀️ دوره ی چهارم شاعری سپهری، با کتاب « صدای پای آب » آغاز می شود که ( صرف نظر از مضامین ) شامل شعرهای موزون ِ شبه نیمایی است.
بدیهی است که « صدای پای آب » و شعرهای بعد از آن ( به دلیل اهمیت شان) نیازمند نگاهی جداگانه است.
این یادداشت، به تأثیر پذیری سپهری از نیما، در مرحله ی نخست شاعری او نظر دارد.

◀️ پیشتر گفتم که دفتر « مرگ رنگ»، نخستین تجربه ی شاعری سهراب سپهری است
شعرهای سپهری در این دفتر( از نظر فرم، ساخت و فضا) به شدت تحت تأثیر نیما است. سپهری، حتی در«چهارپاره» های این کتاب نیز( که فرم رایج آن دوره بوده است ) چه به لحاظ زبان و چه از نظر فضا، به نیما نظر دارد.
گرچه درونمایه شعرهای سپهری ( اعم از سیاسی، اجتماعی و عاطفی) در کتاب « مرگ رنگ»، برآمده از تأثرات شاعر از محیط پیرامونش است، اما زبان شعر( چه به لحاظ وزن ، واژگان و حتی گرایش اغراق آمیز در به کار گیری قافیه ها) متأثر از نیما وعروض نیمایی است.

◀️ تأثیر پذیری شاعر از نیما در این کتاب ، تا جایی پیش می رود که رد پای شعرهای معروف نیما را ، جا به جا و به روشنی در آن می توان
دید :

شاخه ها پژمرده است
سنگ ها افسرده است
رود می نالد
جغد می خواند
غم بیامیخته با رنگ غروب
می تراود ز لبم قصّه ی سرد:
دلم افسرده در این تنگ غروب .
(سپهری، « رو به غروب »)

◀️ همانطور که می بینیم، نه تنها وزن شعر، متأثر از افاعیل به کار رفته در شعر « مهتاب » نیما است، بلکه واژگان و ترکیبات نیز، همان واژگان و ترکیبات آشنای شعرهای نیما را تداعی می کند:
می تراود، دل افسرده، بیامیخته ، با تنگ غروب، قصه ی سرد

قافیه بندی شعر های این دفتر هم ، حساسیت نیما نسبت به قافیه را به یاد می آورد. نمونه ای دیگر :
نسیم در رگ هر برگ می دود خاموش.
نشسته در پس ِ هر صخره وحشتی به کمین.
کشیده از پس یک سنگ، سوسماری سر.
زخوف دره ی خاموش
نهفته جنبش پیکر.
به راه می نگرد سرد، خشک ، تلخ، غمین.     ( دره ی خاموش)

◀️ به کار گیری واژگان و ترکیبات شعرهای نیما ( از آن چه که در بالا نقل شده است) نه تنها اتفاقی نیست، بلکه، آگاهانه و ( گاه ) گرته برداری است.

نمونه ای دیگر که در همان وزن شعر« مهتاب» سروده شده است:
می خروشد دریا
هیچکس نیست به ساحل پیدا.
لکه ای نیست به دریا تاریک
که شود قایق
اگر آید نزدیک.        ( سرگذشت )

◀️ نیما ، برای فاصله گیری از هنجارهای زبان معیار ( آشنایی زدایی) در نحو زبان تصرف می کرد. به عنوان نمونه، در سطری از شعر« اجاق سرد» می بینیم :
همچنان کاندر غبار آلوده ی اندیشه های من، ملال انگیز
اندیشه های من، ملال انگیز= اندیشه های ملال انگیز من

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ تأثیر پذیری سهراب سپهری از نیما
✳️ احمد افرادی
❇️ بخش : دو

❇️ سپهری هم ( به تقلید از نیما ) در نحو زبان تصرف می کند و ( به عنوان نمونه ، در سطر شعری زیر) صفت « تاریک» را از موصوف جداکرده و به آخر جمله منتقل می کند :
می خروشد دریا
هیچکس نیست به ساحل پیدا.
لکه ای نیست به دریا، تاریک
که شود قایق
اگر آید نزدیک... ( سرگذشت)

لکه ای نیست به دریا ، تاریک = لکه ی تاریکی در دریا نیست.

◀️ نمونه ای از شعر سپهری که هم واژگان و هم بافت کلی شعر، طنین و فضای شعر نیما را تداعی می کند:
جهان آلوده ی خواب است
فروبسته ست وحشت در به روی هر تپش، هربانگ
چنان که من به روی خویش
در این خلوت که نقش دلپذیرش نیست
و دیوارش فرومی خواندم در گوش:
میان این همه انگار
چه پنهان رنگ ها دارد فریب زیست!( وهْم )
-------
در این جا ، چند نمونه از واژگان و ترکیباتی را که سپهری ، به تأسی از نیما، در شعرش به کار گرفته است، پیش رو قرار می دهم :

1ـ واژه ی « رگ» :
کار برد واژه ی « رگ» در برخی شعرهای نیما :
الف ـ قوقولی قو! خروس می خواند
از درون نهفت خلوت دِه
از نشیب رهی که چون رگ خشک
در تن مردگان تواند خون        « خروس می خواند»
ب ـ با آن صدا که از رگ دریا شکافته
همچون خیال ناگه بیدار محرُمان       « هاد »

کار برد همین واژه در شعر سپهری :
نسیم در رگ هر برگ می دود خاموش...
خیال دره و تنهایی
دوانده در رگ او ترس.        « دره ی خاموش»

2 ـ نیما در شعر« مهتاب » ، از ترکیب « در و دیوار به هم ریخته » بهره می برد :

در و دیوار به هم ریخته شان
بر سرم می شکند.

سپهری هم ، متأثر از نیما، ترکیب « در و دیوار به هم پیوسته » را در شعرش به کار می گیرد :
رخنه ای نیست در این تاریکی
در و دیوار به هم پیوسته
سایه ای لغزد اگر روی زمین
نقش وهمی است زبندی رسته       (در قیر شب)

3 ـ نیما، در چند شعر، به مناسبت، از واژه ی « رخنه»، استفاده می کند :
از جامه ی نیل شد فلک ازرق پوش
در رخنه ی شب، خروس برداشت خروش (در نخستین ساعت شب)ّ
و در جای دیگر :
باد می کاود با رخنه ی راه
راه می پیچد در خلوت باغ      (یک نامه به یک زندانی )

سپهری ، ظاهراً متأثر از نیما، از همین واژه ، در شعر « قیر شب» بهره می برد:
رخنه ای نیست در این تاریکی (قیر)

نیما در شعر «خنده ی سرد »، آسمان تاریک شب ( پیش از بر آمدن صبح) را به تن قیراندود( «تنْ بِشُسته ز قیر») تشبیه می کند:

صبحگاهان که بسته می ماند
ماهی آبنوس درزنجیر
دم طاووس پر می افشاند
روی این بام تن بشسته زقیر

سهراب سپهری هم، ترکیب « قیر شب » را، کنایه از تاریکی شب به کارمی گیرد:
جنبشی نیست در این تاریکی
دست ها پا ها در قیر شب است « قیر شب»

در واقع، « قیر شب» در دو معنا به کار می رود،.
1ـ از وحشت تاریکی « قدم از قدم برنداشتن» و
2 ــ برجای ماندن در سیاهی شب، به علت « چسبندگی » قیر که کنایه از تاریکی شب است.

نیما، روشنایی افق در پس ابر را ، به اهرمنی ، با « نیم سوزی دود اندود» در دست ، تشبیه می کند:

می درخشد گر افق، اهرمنی ست
نیم سوزیش به کف، دود اندود ( در فروبند)

سپهری هم، ازهمین ترکیب « دود اندود» ، برای نشان دادن « تاریک ـ روشنای » غروب و ترکیب « پنبه ز دود» ، برای نمایش برآمدن «سپیده ی سحراز دل شب»، بهره می برد:

نقش هایی که کشیدم در روز،
شب ز ره آمد با دود اندود
طرح هایی که فکندم در شب
روز پیدا شد با پنبه ز دود « در قیر شب»

واژه ی « دود»، همانطور که در شعرهای دیگر نیما، به مناسبت به کار می آید، در برخی شعرهای سپهری هم ، نمود دارد و حتی عنوان یکی از شعرهایش می شود:

مرغی نهفته بر سر بام سرای ما
مرغ دگر نشسته به شاخ درخت کاج
می خواند این، به شورش، گویی برای ما،
خاموشی ای است آن یک، دودی به روی عاج ( مرغ مجسمه ، نیما)

◀️ کاربرد « دود»، در شعر سپهری :

دود می خیزد به خلوتگاه من
کس خبر کِی یابد از ویرانه ام
...
دود می خیزد هنوز از خلوتم
با درون سوخته دارم سخن « دود می خیزد، سپهری»

◀️ یکی از ترکیب های ابداعی نیما، ترکیب« خیال روزهای روشن » است:

خانه ام ابری ست
یکسره روی زمین ابری ست با آن
...
در خیال روزهای روشنم کز دست رفتندم (خانه ام ابری ست)

همین ترکیب به صورت « خیال روز و شب» ، در شعر سپهری به کار می رود:

بر تن دیوار ها طرح شکست
کس دگر رنگی در این سامان ندید
چشم می دوزد خیال روز و شب
از درون دل به تصویر امید (دود می خیزد)

نیما ، در شعر « کار شب پا » ، حرکت وَهم آمیز و شبح گونه ی « شب پا » و « گراز» را در سیاهی شب، این گونه تصویر می کند:

می رود دوکی ، این هیکل اوست
می رمد سایه ای ، این است گراز (کار شب پا)

سپهری هم، در شعر« غمی غمناک»، در کار آفرینش همین فضای وهم آمیز است:

می کنم تنها از جاده عبور
دورماندند ز من آدم ها
سایه ای از سر دیوار گذشت
غمی افزود مرا بر غم ها ( غمی غمناک)

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ تأثیر پذیری سهراب سپهری از نیما
✳️ احمد افرادی
❇️ بخش : سه

همین معنا، در شعر« سپیده» نیز، مشهود است:

درهم دویده سایه و روشن
لغزان میان خرمن دوده [ دود؟]

نیما، در برخی شعر هایش( به مناسبت) از صوت استفاده می کند:

دینگ دانگ... چه صداست...
کی مرده / کی به جاست؟ ( نیماـ ناقوس)

سپهری هم ، همین شگرد را در شعرش به کار می بندد:

دنگ ! ...دنگ !...
ساعت گیج زمان در شب عمر
دنگ ! ...دنگ !...
...
لحظه ها می گذرد. ( دنگ )

برشی از شعر « سراب »، فضای وهم آلود شعر ِ « شب پا» ی نیما را تداعی می کند:

در پس پرده ای از گرد و غبار
نقطه ای لرزد از دور سیاه
چشم اگر پیش رود می بیند
آدمی هست که می پوید راه ( سپهری، سراب)
-----------------------
واژگان آشنای نیما، به کار رفته در شعرهای سپهری

نیما، در راستای آشنایی زدایی، صفت « خراب» را به جای « محل خراب ، یا خرابی» به کار می گیرد:

1ـــ خراب :
برق سياه تابَش ، تصويري از خراب
در چشم ميکشاند ( نیما، « ری را»)

سپهری هم، ظاهراً از همین شگرد بهره می برد:
آبادی ام ملول شد از صحبت زوال
بانگ سرور در دلم افسرد، کز نخست
تصویر جغد، زیب ِ تن این خراب بود. ( سپهری، شعر «خراب»)

به نظر می رسد که منظور سپهری از « تن این خراب» ، «آبادی» است که دچار ویرانی و زوال شده است.

این واژه ، گاه، در زبان محاوره هم به کار می رود:
« من خرابتم = کشته و مرده ات هستم»

نیما، در شعر « خانه ام ابری ست»، ظاهراً، « خُرد و خراب و مست » را به یک معنا ( پریشان ، بی خویش ، از خود بیخود، به هم ریخته) می گیرد :
از فراز گردنه خرد و خراب و مست
باد می پیچد
یکسره دنیا خراب از او
و حواس من ( خانه ام ابری ست)

شعر « خانه ام ابری ست»، از زیباترین شعر های نیما است.

در مورد واژه ی « خراب» و کاربردش در این شعر نیما، بسیار بیش از این ها می توان گفت که جایش در این فضای تنگ نیست.

2 ــ آبنوس :
صبحگاهان که بسته می ماند
ماهی آبنوس در زنجیر ( نیما، « خنده ی سرد»)

همپای رقص نازک نی زار
مرداب می گشاید چشم تر سپید.
خطی ز نور روی سیاهی است:
گویی بر آبنوس درخشد زر سپید ( سپهری، «سپیده»)

3 ـــ غبارآلود:
او نشان از روز بیدار ظفرمندی است.
با نهان تنگنای زندگانی دست دارد.
از عروق زخمدار این غبارآلوده ره، تصویر بگرفته.
( نیما، « مرغ آمین » )

نقش های رفته را باز آورد با خود غبار آلود ( سپهری، « جان گرفته»)
           
4 اجاق سرد:
مانده از شب های دورادور
بر مسیر خامش جنگل
سنگچینی از اجاقی خرد
اندرو خاکستر سردی ( نیما، « اجاق سرد» )

دیرگاهی ماند اجاقم سرد
و چراغم بی نصیب از نور ( سپهری، « روشن شب»)

5ـ شب اِستاده است:
هست شب همچو ورم کرده تنی ، سخت در اِستاده هوا ( نیما، « هست شب»)

شب ایستاده است
خیره نگاه او
بر چار چوب پنجره ی من . ( سپهری، « نایاب»)

6 ــ گریه ساز کردن ــ قصه ساز کردن:
ای گل ! به خنده لب مگشا کافتی است باد
وای شمع ! گریه ساز کن آمد شب وظَلَم ( نیما، « الرثا ء »)

فکر تاریکی و این ویرانی
بی خبر آمد تا با دل من
قصه ها ساز کند پنهانی (سپهری،«غمی غمناک»)

7 ـ دل افسرده :
این، زبانِ دلْ افسردگان است،
نه زبانِ پیِ نام خیزان،
گوی در دل نگیرد کسش هیچ.
ما که در این جهانیم سوزان ( نیما ، « افسانه»)

می تراود ز لبم قصه ی سرد
دلم افسرده در این تنگ غروب ( سپهری، «رو به غروب» )

پایان

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ "نیمای غزل"نگاهی به شعر سیمین بهبهانی
بخش اول

❇️ نخستین بار شادروان دکتر علی محمد حق‌شناس زبان‌شناس برجسته‌ی معاصر در سال۱۳۶۱ عنوان" نیمای غزل" را درباره‌ی سیمین بهبهانی به کار برد که نسبت به دیگر نام‌ها برای بانوی غزل معاصر فارسی ماندگارتر شد. دکتر حق‌شناس در این مورد می‌نویسد:" سیمین بهبهانی به منظور انجام امر آشنازدایی در قالب، از میان واحدهای ساختاری آن قالب، واحد وزن را یعنی بنیادی‌ترین عنصر سازنده‌ی قالب‌های شعری را برگزیده است. آن‌گاه با بیش از چهل و یک وزن کم سابقه و یا به کلی بی‌سابقه بر اوزان غزل، این قالب کهنه را هویتی نو بخشیده و آن را پذیرای پیام‌های نو و معانی امروزی کرده است و این درست همان شیوه‌ی آشنازدایی است که نیما نیز سال‌ها پیش از سیمین، در کار شعر فارسی به طور کلی از آن رهگذر، بدعت نیمایی را پایه گذاشت. نیما با بدعت‌گری در اوزان عروض به آشنازدایی از کل شعر پارسی رسید و سیمین با بدعت‌گری در اوزان غزل به آشنازدایی از غزل راه برد و توانست این قالب را پذیرای فضاهای تازه‌ معنایی کند یعنی آن قالب را از نظام بسته‌ی ادب پارسی باز گرفت و به نظام باز ادبیات نیمایی هدیه کرد به گونه‌ای که الفت دیرینه‌ی این قالب با عوالمی چون عشق و مستی و هجران و سوز و گدازهای عارفانه شکسته شد."
هرمز علیپور شاعر معاصر نیز اوزان ابداعی سیمین بهبهانی را ۴۱ وزن می‌داند. مسعود فرزاد در مقاله‌ای که سال ۱۳۴۹ نوشت و وزن عروضی شعر مولانا به ویژه غزلیاتش را بررسی کرده است ۴۸ وزن برای غزلیات او برشمرده و اعتقاد داشت که هیچ شاعری در ادب فارسی از حیث تعداد اوزان عروضی با مولانا برابری نمی‌کند. اما دکتر داود محمدی در مقاله‌ی پژوهشی با آوردن نمونه‌های شعری از دیوان سیمین بهبهانی تعداد ۶۳ وزن تازه و ۲۵ وزن نادر و کم‌سابقه را بیان کرده است و در این‌باره می‌نویسد:" سیمین از سال ۱۳۵۲ به سرودن شعر در اوزان تازه و نادر پرداخته است و در مجموعه اشعار خود ۶۳ وزن تازه و بی‌سابقه و ۲۵ وزن نادر و کم سابقه را به کار گرفته است. بنابر این می‌توان بزرگترین گنجینه‌ی اوزان عروضی را در مجموعه اشعار سیمین بهبهانی یافت."
سیمین با خلق وزن‌های جدید راهی تازه‌ای در قالب غزل ایجاد کرد. اگرچه حسین منزوی در این مسیر گام‌هایی نیز برداشته است.
سیمین بهبهانی درباره‌ی نوآوری‌های خودش در غزل می‌گوید:" نوآوری با قالب سنتی، خصوصیت کلام من است. این شناسه‌ی شعر من است. همان چیزی است که آن را از کلام دیگران مشخص می‌سازد."
اگرچه استاد شهریار سعی کرد که غزل را به فضای عامه‌ی مردم بیاورد و با استفاده از واژگان عامیانه و رمانتیسم تا حدود زیادی در این کار موفق شد:
شهریارا غزلم خوانده غزالی وحشی
بد نشد با غزلی صید غزالی کردیم
اما پس از نیما تنها سیمین بهبهانی و حسین منزوی بودند که موفق شدند نگاهی نو در غزل داشته باشند. سیمین با آوردن وزن‌های تازه و نادر که پس از حافظ در غزل فارسی بی‌نظیر بود و منزوی هم با بهره‌گیری وزن‌هایی که غزل را به سادگی نزدیک نمود تحول بزرگی در این قالب به وجود آوردند که شوربختانه پس از آنها این جریان در غزل ادامه پیدا نکرد.
اوج درخشش سیمین در شعر پس از انقلاب است و شعرهای اجتماعی درخشانی سرود و گرنه اشعار قبل از انقلاب او چندان مطرح نیستند و به تعبیر هرمز علیپور در آن دوران به غزل، زیاد توجه نمی‌شد و تنها غزل‌های حسین منزوی و منوچهر نیستانی حرفی برای گفتن داشتند.
همان‌طوری که قبلاً در جستار " غزال غزل" درباره‌ی منزوی اشاره کردم " منزوی با غزل" لبت صریح‌ترین آیه‌ی شکوفایی است" آغازگر راهی نو در غزل فارسی و نئوکلاسیک شد و پس از آن شاعرانی مانند سیمین بهبهانی در " رستاخیز" ۱۳۵۲ و " دشت ارژن" ۱۳۶۲، محمدعلی بهمنی در " باغ لال" ۱۳۵۰، منوچهر نیستانی در" دیروز خط فاصله" ۱۳۵۰ و قیصر امین در" تنفس صبح"۱۳۶۴ و دیگران کار منزوی را ادامه دادند."
لحن سیمین و اشعارش به ویژه غزل‌های اجتماعی او، حماسی است و در این زمینه از آرایه‌ی تشبیه کمک می‌گیرد:
تا با کی آهسته نالم در نهان چون چشمه‌سار؟
همچو موجم نعره‌ی دیوانه‌واری آرزوست
شاعر در بیت زیر با لحن حماسی و با بهره‌گیری از فضای جنگ و وزن شعر، صدای طبل و دهل را به زیبایی نشان می‌دهد و به تصویر می‌کشد:
تب و تاب دهل‌زن شده ولوله‌ افکن
که ز مالش دشمن به چنین ظفر آمد
در اشعار سیمین بهبهانی به عشق حقیقی و الهی نیز توجه می‌شود که نشان از ایمان سرشار او به خالق هستی است:
هرچه خوبی، هرچه پاکی، هرچه نور/ اوست/ آری اوست/ ای او... خداست
مضامین اروتیک نیز در شعرهای سیمین نیز دیده می‌شود. اگرچه این عشق "در فرهنگ مدرن غربی بر پایه‌ی لذت‌طلبی نفسانی تعریف می‌شود."( زرشناس)

❇️ ادامه دارد... .

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan