✳️ " شعر و ایرانیان "

❇️ شعر فارسی، مهم‌ترین منبع برای شناسایی قوم ایرانی و سیر فکر و ادراك او در دوران بعد از اسلام است.

خلاصه و چکیدهٔ آن‌چه او در طی هزار و اندی سال، اندیشیده و کرده، در کلام موزون جای گرفته.

کتاب‌های بی‌شماری، به نثر، در زمینهٔ علم و تاریخ و اخلاق و فلسفه و تفسیر و فقه و غیره از گذشتهٔ خود در دست داریم.

از معماری و نقاشی و موسیقی و سایر مظاهر تمدّن و فرهنگی نیز آثار برجسته‌ای بر جای مانده؛ ليکن هيچ‌يك به اندازه شعر مبیّن روح ایرانی نیست.

همهٔ استعداد و هنر و جوهر و نبوغ این قوم در شعر به کار افتاده. حتی کسانی که در دانش‌های ریاضی و نجوم و طب کار می‌کرده، یا به فلسفه و فقه می‌پرداخته‌اند، از جاذبهٔ شعر بر کنار نمانده‌اند. برای نمونه می‌توان از ابوعلی سینا و خیام و باباافضل و شیخ بهایی نام برد.

کمتر زبانی است که در آن شعر تا این حد در جميعِ شئون زندگی و تلاش‌های فکری مردم مداخله کرده باشد. حتّی چنان‌که می‌دانیم، در مواردی، دستور زبان و طب و تاریخ و تفسیر نیز به نظم کشيد شده... .

شاعران از یک‌سو سخن‌گوی مردم و ترجمان احساس و ادراک آنان بوده‌اند، و از سوی دیگر، در خدمت قدرت‌مندان. به همین سبب، نظرهای متناقضی دربارهٔ شعر و شاعری بیان گردیده.

گاهی شاعران را در ردیف اولیا قرارداده‌اند و گاهی دروغ‌گوترین دروغ‌گویانشان خوانده‌اند. هر دو نظر، به جای خود درست است.
شاعران این سرزمین، به‌عنوان قافله‌سالار فکر کشور خود، تفکّر مردم را در دو جهت خوب و بد به جلو رانده‌اند.

در برابر هجوم‌ها و ترک‌تازی‌ها و مظالم حکّامِ بیگانه و خودی، جهل عوام و دکان روحانیان متعصّب یا مغرض، شعر پناه‌گاه و گریزگاهی بوده.

مردم  در جلو تیرهای حادثه‌ای که از هر طرف به جانب آن‌ها افکنده می‌شده، خود را در زیر سپر شعر کشیده‌اند.

همین رواج بی‌حدّ و حساب شعر، آن را به صورت درخت تناوری درآورده که سایه گسترده و نگذارده که نهال‌های دیگر فکری و ذوقی، چنان‌که باید رشد کنند.

◀️ برای این امر، علل گوناگونی می‌توان جُست که ذکر آن‌ها مستلزم مطالعهٔ دقیق و مفصّلی است. در این‌جا به اشاره از دو علت اصلی یاد می‌کنیم :

✅ یکی : گرایش ذاتی قوم ایرانی به خیال‌پروری و نیازمندی به وزن و آهنگی که خود ریشه‌هایش را باید در وضع طبیعی و اقلیمی و خصوصیات نژادی او جستجو کرد.

چون موسیقی و نقاشی از نظر دین ، ناروا شناخته شده بوده ؛ این نیاز، سراپا در شعر بر آورده شده.

✅ دوم، وضع خاص اجتماعی و حکومتی ایران، که موجب گردیده تا بیان ضمير، نه از طریق نثر که سرد و صريح و مستقیم است، بلکه از طریق شعر که لحنی کنایه‌ای و پوشیده دارد، صورت گیرد.

مردم البته جرأت نمی‌کرده‌اند که آنچه در دل داشته‌اند را بی‌پرده بگویند.

وقتی قومی تا این حد به کنایه و مجاز و غُلُوّ و خیال‌پروری رو بُرد؛ نشانهٔ آن است که استقرار و امنیت و پیوستگیِ فکری خود را از دست داده؛ در تلاش و تکاپوست. در جستجوی تکیه‌گاهی است که سر خود را بر آن بیارماند.
این همان وضعی است که قوم ایرانی در طی تاریخ خود دستخوش آن بوده... .

بدین‌گونه، شعر فارسی، در هر دوران، مبیّن نحوهٔ فکر و انعکاس وضع اجتماعی آن دوران گشت .

❇️ مقدمهٔ کتابِ " جام جهان‌بین "
دکتر محمدعلی اسلامی نُدوشن

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

پاره‌ای از شگردهای ساختاری کاریکلماتور (۱)

کاریکلماتورها، جملات و عبارات  کوتاه ادبی، طنزآمیز، فکورانه و شاعرانه‌ای هستند در نهایت ظرافت و ایجاز، و بهره‌مند از شگردهای خاص هنری که منجر به خلق معانی و مضامین تازه و شگفت می‌شوند. و به یک‌معنا، کشف آنات شگفت به کمک کلمات. پرویز شاپور (۱۳۷۸ - ۱۳۰۲) برجسته‌ترین چهره‌ی این ژانر ادبی در عصر ماست. ( نمونه‌های ارائه شده تماما از پرویز شاپور است‌. )
شاخص‌ترین شگردهای ساختاری کاریکلماتور عبارتند از:

۱.تشبیهات و اِسنادهای غریب، شگفت و شاعرانه:

مُرکّب، کنسرو شب است.
خداحافظی اسکلت سلام است.
ستاره، چراغ خواب فرشته است.
شنبه، درِ ورودی هفته است.
قلب، سخنگوی زندگی است.
نقطه‌چین، خط الکن.
بیضی، دایره‌ی مست.
ناف، مُهر استاندارد شکم.

۲. آمیزه‌ی  تشخیص، تناسب و باریک خیالی

کارآگاه دقیق، حتی دود سیگارش را هم تعقیب می‌کند.
دریا رودخانه را مثل شال به گردنش پیچید.
شب زنی است که صورت ماهش را از چادر سیاه بیرون گذاشته است.
خورشید فتیله‌اش را پایین کشیده بود و در دل شب راه‌پیمایی می‌کرد.
لحظات آنقدر تند می‌گذشت که ساعتم به نفس نفس افتاده بود.
غم، کلکسیون خنده‌هایم را به سرقت برد.
آب‌تنیِ ماهی یک‌عمر طول می‌کشد.

۳ آمیزه‌ی طنزآمیز  باریک‌خیالی و تداعی معانی
هندوانه‌ای که از دستم به زمین افتاد بر اثر خونریزی مغزی درگذشت.
دنیا به تعداد ساکنین کره‌ی خاکی درِ ورودی دارد.
بلبلِ مرتاض، روی گلِ خاردار می‌نشیند.

۴. پیوند تداعی معانی و بازی با کلمات

روزها سرفه می‌کنم شب‌ها سیاه‌سرفه.
همه مردم سرِ "چوب رخت" کلاه می‌گذارند. ‌
روی قبرم "سنگ تمام" گذاشتم.
روی‌هم‌رفته زن و شوهر مهربانی هستند.
وقتی نمی‌توانم اشک بریزم، چشم‌هایم را داخل آب‌میوه‌گیری می‌گذارم.
برای اینکه راه راست بروم، همیشه با خط‌کش از خانه خارج می‌شوم.
در طفولیت خودم را سر پا می‌گرفتم.

۵. تعابیر شاعرانه مبنی بر نازک‌خیالی

چهار چهارم قطره‌ی باران را آب فرا گرفته است.
از تولدم پنجاه سال دورم.
خورشید در اثر سوختگی درگذشت.
روحم از بالای ستون فقراتم خودش را به پایین پرتاب کرد.
قلبم پرجمعیت‌ترین شهر دنیاست.

۶. پیوند طنزآمیز ایهام و کنایه:

اقیانوس سرِ قطرات باران را زیر آب می‌کند.
در خشکسالی آب از آب تکان نمی‌خورد.
به عقیده‌ی گیوتین، سرِ آدم زیادی است.
جارو  شکمِ سطل زباله را پر می‌کند.
زندگی بدون آب از گلوی ماهی پایین نمی‌رود.
سرِ خورشید همیشه گرم است.

۷. تعابیر پارادوکسی و غافلگیرکننده

سکوت، دروغ نمی‌گوید.
تمام مردم دنیا به یک زبان سکوت می‌کنند.

۸. مکاشفات حسی خاص

وقتی سایه‌ی میله‌های قفس روی سر و تن پرنده می‌افتد، بیشتر رنج می‌برد.
خط استوا از قلبم می‌گذرد.
برای اینکه پشه‌ها کاملا ناامیدنشوند، دستم را از پشه‌بند بیرون می‌گذارم.
هر درخت پیر، صندلی جوانی می‌تواند باشد.

❇️محمدرضا روزبه

@Mohammadrezarouzbeh
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

پاره‌ای از شگردهای ساختاری کاریکلماتور (۲)

طی دهه‌های اخیر، سلطه و سیطره‌ی نام پرویز شاپور بر نوع ادبی "کاریکلماتور"، مانع بروز و برجستگی دیگر صاحب‌قلمان این عرصه شده است.
یکی از چهره‌های خلاق این عرصه - که دریغا چندان شناخته نیست، دکتر احمدرضا بهرام‌پور عمران، ادیب و پژوهشگر پرمایه‌ی روزگار ماست. مجموعه کاریکلماتورهای دکتر بهرام‌پور با عنوان "رفتننت برایم آمد نداشت" در سال ۱۳۹۶ به همت انتشارات مروارید به چاپ رسیده است.
کاریکلماتورهای دکتر بهرام‌پور از غنای ادبی بسیار برخوردارند؛ گرانیگاه ساخت و صورت آنها "بازی هوشمندانه و طنازانه با کلمات" و نیز "تداعی آزاد معانی" است. در آثار ایشان، شکار آنات از طریق توجه به جوانب لفظی و معنایی کلمه، و طنین و تداعی‌های آن، گاه به خلق "الماس‌ریزه‌های معانی شگرف" ی می‌انجامد که درخشش‌شان چشمِ درون را خیره می‌سازد. شما را به لذت خواندن نمونه‌هایی نغز و ناب از رشحاتِ قلمِ هنرآفرین دکتر بهرام‌پور دعوت می‌کنم:

جان‌برکف‌ترین موجود دنیا حباب است.
فیل سراپا گوش است.
گربه‌ی بدجنس، موش می‌دوانَد.
سیاسی‌ترین شاعر صد سال اخیر عشقی بود.
سگ‌ِ گرگی حیوان نیمه باوفایی است.
آدم خام را به راحتی می‌توان پخت.
چون کسی به من آقای فوق لیسانس نمی‌گفت دکتر شدم.
هرگاه همسرم جوش بیاورد من چای دم می‌کنم.
هرچه لگد به بختم زدم بیدار نشد.
عاج فکر می‌کند از دماغ فیل افتاده است.
روزی دو صدف به هم خوردند و تصادف شد.
آرزوی ابر بر باد می‌رود.
اختلاف زن نجیب با زن بدکاره فاحش است.
همه ما نان به نرخ روز می‌خوریم.
بستنی قیفی بوی نفت می‌دهد.
دهان دره‌ها به روی راننده‌ای که خمیازه می‌کشد باز است.

❇️ محمدرضا روزبه

@Mohammadrezarouzbeh
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ چرا «زیست‌محیطی» نادرست است و باید «محیط‌زیستی» گفت؟
✍️مهدی کلاهی

❇️ در سال‌های اخیر در متون رسمی و رسانه‌ای، واژه «زیست‌محیطی» به‌طور گسترده استفاده می‌شود. با این حال، اگر به منطق دستور زبان فارسی و ریشه‌شناسی واژگانی دقت کنیم، روشن می‌شود که این ترکیب، نه از نظر زبان‌شناسی و نه از نظر مفهومی، چندان درست و بومی نیست و شکل دقیق‌تر و علمی‌تر آن «محیط‌زیستی» است.

◀️ ۱. ساخت اضافه در فارسی:

در فارسی، ترکیب «محیط‌زیست» به‌صورت مضاف و مضاف‌الیه ساخته شده است:
• «محیط‌زیست» = محیطِ زندگی.
در اینجا «محیط» هسته یا موصوف است و «زیست» به‌عنوان مضاف‌الیه نقش توصیفی دارد. اگر بخواهیم این ترکیب را به صفت تبدیل کنیم، قاعده طبیعی فارسی آن است که از هسته صفت بسازیم و وابسته را به‌صورت پسین حفظ کنیم:

• حقوق بشر → حقوق بشری
• محیط‌زیست → محیط‌زیستی
بنابراین «محیط‌زیستی» ترکیب درست است.

◀️ ۲. جایگاه صفت و موصوف:

در فارسی، صفت پس از موصوف می‌آید و جابه‌جایی این ترتیب خلاف قاعده است. ترکیب «زیست‌محیطی» در عمل موصوف و صفت را وارونه کرده است؛ گویی ابتدا «زیست» آمده و بعد «محیطی» به‌عنوان صفت آن اضافه شده. این ساخت غیرطبیعی است و در نثر فارسی سنتی جایگاهی ندارد.

◀️ ۳. ابهام معنایی «زیست‌محیطی»:

واژه «زیستی» در فارسی معمولاً بار معنایی «بیولوژیک» یا «مربوط به حیات» دارد (مثل علوم زیستی). ترکیب «زیست‌محیطی» به همین دلیل بیشتر رنگ و بوی «بیولوژیکی-محیطی» (environment of life) یا مفهومی نزدیک به زیست‌شناسی (bio-environmental) پیدا می‌کند، نه آنچه ما در سیاست‌گذاری، آلودگی‌ها یا قوانین حفاظت از محیط‌زیست در نظر داریم.
در مقابل، «محیط‌زیستی» دقیقاً به آنچه در فارسی منظور است اشاره دارد: اموری که به محیط‌زیست (در معنای انسان‌ساخت آن) مربوط می‌شود، مانند آلودگی هوا، مدیریت پسماند یا سیاست‌های توسعه پایدار.

◀️ ۴. نکته معناشناسی «محیط‌زیست»:

خودِ اصطلاح «محیط‌زیست» از ابتدا مفهومی انسان‌ساخت بوده است؛ وقتی می‌گوییم «محیط‌زیست»، منظورمان محیطی است که انسان در آن زندگی می‌کند و پیامدهای آن بر جامعه انسانی. مثلاً ما نمی‌گوییم «محیط‌زیست گوسفند» بلکه می‌گوییم «محیط گوسفند». بنابراین هنگامی که از مسائل و سیاست‌های مرتبط صحبت می‌کنیم، تاکید بر «محیط» است و ترکیب درست، «محیط‌زیستی» خواهد بود.

◀️ ۵. نتیجه‌گیری:

بر اساس دستور زبان فارسی (اضافه و صفت)، منطق صفت و موصوف، و وضوح معنایی:

✅ درست: محیط‌زیستی (مثال: قوانین محیط‌زیستی، ارزیابی‌های محیط‌زیستی)

❌ نادرست یا غیردقیق: زیست‌محیطی (بار معنایی زیست‌شناسی دارد و خلاف ساخت دستوری است)

از این رو، توصیه می‌شود پژوهشگران، روزنامه‌نگاران و سیاست‌گذاران در متون رسمی از واژه محیط‌زیستی استفاده کنند و از به‌کار بردن «زیست‌محیطی» که ترجمه‌گرایانه و ناصحیح است، پرهیز نمایند.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

🎆 ویروسهای کلامی
✍دکتر غلامرضا زمانی

❇️ کلام، بذر است. گاهی گل می‌رویاند و گاهی خار. آنچه میان ما جاری می‌شود، می‌تواند زخمی عمیق‌تر از شمشیر بزند یا مرهمی شیرین‌تر از عسل باشد. اما بسیاری از ما بی‌آنکه بدانیم، ویروس‌هایی در گفت‌وگوهایمان حمل می‌کنیم؛ ویروس‌هایی که روابط را بیمار می‌سازند و اعتماد را از میان می‌برند:

◀️ ۱- نصیحت تکراری، وقتی از حد بگذرد، دیگر راهنما نیست؛ باری است بر دوش شنونده.

◀️ ۲- تذکر مداوم، چون پتکی بر سر، عزت نفس را خرد می‌کند.

◀️ ۳- سرزنش، دیوار دفاعی می‌سازد و دل‌ها را دور می‌کند.

◀️ ۴- منت گذاشتن، نیکی را از معنا تهی می‌سازد و بخشش را به معامله بدل می‌کند.

◀️ ۵- جر و بحث‌های بی‌پایان، حقیقت را دفن می‌کنند و تنها خستگی برجای می‌گذارند.

◀️ ۶- برچسب‌های منفی، چون مهر ابدی، روح را از حرکت بازمی‌دارند.

◀️ ۷- نفوس بد و پیش‌بینی‌های تیره، امید را می‌خشکانند و دل‌ها را به لرزه می‌اندازند.

◀️ ۸- گله و شکایت مداوم، شادی را از لحظه‌ها می‌گیرد و روابط را به گلایه‌سرا بدل می‌کند.

◀️ ۹- اتهام زدن، اعتماد را ویران می‌سازد و دل‌ها را از هم جدا می‌کند.

این‌ها همه سمومی‌اند که در ظرفی زیبا به نام «کلام» ریخته می‌شوند. و چه بسا با یک جمله، رابطه‌ای چندساله فرو بریزد.

❇️ اما همان‌گونه که کلام می‌تواند ویران کند، توان ساختن نیز دارد. کافی‌ست به‌جای سرزنش، تشویق را بنشانیم؛ به‌جای برچسب، اعتماد را هدیه دهیم؛ به‌جای شکایت، قدردانی را تمرین کنیم. سخن نیک، مثل آب زلال است؛ می‌تواند زمین‌های خشک رابطه را بارور کند و درختی تنومند از محبت بیافریند.

❇️ بیاییم مراقب باشیم.
مراقب دانه‌هایی که در زمین دل‌ها می‌کاریم. روزی جوانه خواهد زد
یا خار می‌شود یا گل. انتخاب با ماست.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️‍ تحلیل و زیبایی شناسی شعری سپید از سروده های فروغ فرخزاد

« دلم گرفته‌است
دلم گرفته‌است
به ایوان می‌روم و انگشتانم را
بر پوست کشیده‌ی شب می‌کشم
چراغ‌های رابطه تاریک‌اند
چراغ‌های رابطه تاریک‌اند
کسی مرا به آفتاب معرّفی نخواهدکرد
کسی مرا به میهمانیِ گنجشک‌ ها نخواهد برد
پرواز را به‌ خاطر بسپار
پرنده مُردنی ‌ست»

❇️ فروغ فرخزاد در هشتم دی ۱۳۱۳ شمسی در تهران متولّد شد و در بیست و چهارم بهمن ۱۳۴۵ در سی و دو سالگی در اثر سانحه رانندگی درگذشت. از این شاعر برجسته معاصر پنج مجموعه شعر با نام های: اسیر، دیوار، عصیان، تولدی دیگر و ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد به یادگار مانده است.

فروغ با انتشار دفتر شعر « تولدی دیگر» جایگاه خود را به عنوان شاعری ممتاز در ادب معاصر تثبیت کرد. آثار وی به چند زبان از جمله: انگلیسی، فرانسوی، اسپانیایی، آلمانی و... ترجمه شده اند.

شعر زیبای « پرنده مُردنی ست» از فروغ مانند انشایی است که از سه بخش مقدمه، بدنه و نتیجه گیری تشکیل شده است. این سروده با مصراع « دلم گرفته است» آغاز می شود و آزردگی خاطر شاعر را از بابت موضوعی به نمایش می گذارد که در ادامه شاهد آن هستیم. تکرار این مصراع و نیز سطر« چراغ های رابطه تاریکند» برای تأکید روی موضوعی است که شاعر از مخاطب خود انتظار دارد تا پیگیر آن باشد.

تکرار مصراع در شعر شاعران برای تأکید یا زیبایی است و اگر جز این باشد، حشو ( تکرار زاید) محسوب می شود.

شاعرِ تنها، آزردگی خاطر و اندوه خود را با حضور در ایوان خانه با شب در میان می گذارد و از آنجا که شب تداعی گر تنهایی و دلتنگی است، خود را صاحب دردی مشترک با شب می داند و با او احساس قرابت دارد.

او از اینکه می بیند در جامعه، رابطه و ارتباط بین افراد کمرنگ و حتی بیرنگ است، رنج می برد. شاعر رابطه را به چراغی تشبیه کرده است که روشن بودن آن به معنای وجود ارتباط بین افراد و خاموش بودن آن بیانگر قطع ارتباط یا کمرنگ بودن رابطه میان انسان ها است. ناراحتی شاعر در این است که این رابطه و صمیمیّت در بین آدم ها برقرار نیست و با تکرار مصراع ضمن تأکید آن، اوج دلگیری و آزردگی خود را نسبت به این موضوع نشان می دهد و اینکه چرا انسان ها همدیگر را به آفتاب یعنی روشنی، آگاهی، حقیقت، گرمی و صمیمیّت و معرفت معرفی و دعوت نمی کنند.

تناسب واژگان« انگشتان» و « پوست» از یک سو و « شب»، « تاریکی»، « چراغ» و « آفتاب» از سویی دیگر با چاشنی تضاد چشم نواز است. شاعر با جان بخشی به شب و با کشیدن انگشتان خود بر پوست شب با او چون انسانی ارتباط برقرار می کند. در ضمن تکرار صامت « ش» در« انگشتانم را بر پوست کشیده ی شب می کشم» نغمه حروف ( واج آرایی) زیبایی ایجاد کرده و انگار پژواک واژه شب در گوش طنین انداز می شود.

در ادامه شاعر به حال گنجشک ها غبطه می خورد که با هیاهوی فراوان و جیک جیک های کر کننده شان، دائم با یکدیگر گفت و گو و رابطه دارند. او ضمن گِله از دوری و عدم ارتباط بین انسان ها، خواهان رابطه ای گنجشک گونه میان افراد جامعه است و می خواهد کسی او را به میهمانی گنجشک ها دعوت کند.

اوج کار شاعر را در بند پایانی شعر نظاره گر هستیم. شاعر پس از مقدمه و توضیح دل نگرانی خود از تاریکی چراغ های رابطه، نتیجه گیری زیبایی را انجام می دهد که به عنوان ضرب المثل وردِ زبان ها است.

در سه سطر پایانی شعر، مراعات نظیر در کلمات گنجشک ها، پرواز و پرنده چشمگیر است.

او از ما می خواهد که پرواز را به خاطر بسپاریم، چرا که پرنده مُردنی است. پرنده ای که در آسمان در حال پرواز است، بیش از این که خودش توجه ما را جلب کند، پروازش برای ما چشم نواز و به خاطر ماندنی است.
انسان ها به دنیا می آیند و پس از دوره ای کوتاه از این سرا رخت برمی بندند، امّا آن چیزی که از انسان ها به خاطر و به یادگار می ماند، پندار نیک، گفتار نیک و کردار نیک شان است.

برخورداری از مضامین والا، تناسب و هماهنگی در حروف و کلمات، تکرار بجای برخی از مصراع ها، بهره گیری از عناصر خیال چون: مراعات نظیر، واج آرایی، تشخیص، تشبیه و ...، سبب شده است تا این سروده فروغ به عنوان یکی از زیباترین اشعار سپید معاصر به حساب آید.

❇️ عباس رسولی املشی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

#اصطلاحات_درست_را_غلط_ننویسیم

شکل #نادرست واژه ها را نشان میدهد⛔️
شکل #صحیح واژه ها را نشان میدهد. ✅

🔅۱- خواب زَن چپه. ⛔️
خواب ظّن چپه :✅
(شک و گمان) چپه. استدلالی برای تردید قائل شدن برای کسانی که   اصالت را به خوابها قائلند ؛

🔅۲-گرگ باران دیده. ⛔️
 گرگ بالان  دیده :✅
(بالان تله ای برای گیرانداختن و صید انواع جانوران بود )بمرور در گوشها با باران جابجا شده...

🔅۳-بعضِ شما نباشه. ⛔️
بِه زِ شما نباشه.✅
نوعی تعارف هست تا در قیاس مخاطب کهتر نشان داده نشود!

🔅۴-کاسه ای زیر نیم کاسه.⛔️
نیم کاسه ای زیر کاسه.✅

🔅۵-پارسال و پیار سال. ⛔️
پارسال و پیرار سال.✅

🔅۶-تخمه ژاپنی⛔️.
تخمه جابانی. ✅
(جابان، دماوند این محصول را تولید میکرد که در زمان های قدیم این محصول به عنوان تخمه جابانی شناخته می شد، که با گذشت زمان به تخمه ژاپنی تغییر یافت. و تصور غلطی که این نوع محصول برای کشور ژاپن می باشد.)

🔅۷- پهباد. ⛔️
پهپاد  ✅
ازپهنه آسمان پائیدن
(شیئ پرنده، هدایت، پذیر، از دور)

🔅۸-آبگوشت و تیلیت. ⛔️
آبگوشت و تِرید.✅

🔅۹-ضرب العجل.⛔️
ضرب الاجل.✅

🔅۱۰-طاق زدن⛔️.
تاخت زدن: (معاوضه) ✅

🔅۱۱-طی و جارو.⛔️
تِی و جارو.✅
(Ti) به علت شباهت تی به T لاتین

🔅۱۲-پارس کردن سگ.⛔️
پاس کردن سگ. ✅
(نگاهبانی، پاسبانی. صدای سگ، یعنی باصدایش دارد مراقبت و حراست می کند )

🔅۱۳-اَرج و قرب.⛔️
اَجْر و قرب. ✅

🔅۱۴-اصطحکاک. ⛔️
اصطکاک.✅

🔅۱۵-فلاکس چای.⛔️
فلاسک چای.✅

🔅۱۶- جد و آباد. ⛔️
جد و آباء.✅

🔅۱۷-ظرص قاطع. ⛔️
ضرس (دندان) قاطع.✅

🔅۱۸-راجبِ.⛔️
راجع به.✅

🔅۱۹-پیش قاضی ومعلق بازی. ⛔️
پیش غازی (بند باز)
    و معلق بازی.✅

🔅۲۰-کج دار و مریض.⛔️
کج دار و مریز . (نریز)✅

#پارسی_را_پاس_بداریم

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

آریا پورفریاد:
تیزویر

گفتار دوم
در ره شناختِ تاریخ بیهقی

نامه نبشتن رهی دیرینه جا و بس مهم می بود و در تاریخ بیهقی بسیار هوشمندانه و روشمند است و گویی سخن را می باید اشنید در نامه ها به برخوانی و همه ی کارگزاران را ،به نامه نویسی خوشکار و گاه به گاه بر پیش آمد، یا دستوری نمایه ی آن،بسیار مهم برشمرده و به نویسنده ی دربار( کاتب) بر می گفتند به نگارش و ایشان با دانشِ نویسندگی و دبیری به نگارش می پرداخت .

هر نامه را ،پیامی و نشانی بود و در گوناگونی نامه های تاریخ بیهقی، به ارزشگذاری پیام ها به دستور یا به درخواست کمک بسیار پردازش ادبی و روشمند است و کنون می خواهیم برشماریم چند نامه در نام پیدا را به ناریخ بیهقی و هرچند گفتار این تاریخ ،نامه نگاری است به پنداشت در خواندن، چون ره نگارش ره تاریخ نویسی ویژه در فلسفه ی تاریخ نویسی نیست و داستان وار پیش می رود ...

بیشترین کار در دربار را نویسندگان ( کاتبان) در دستورها پیش می بردند و اهمیت یک دبیرِ کاردان، بسیار پُرشید بود و در دوره ی محمود غزنوی و مسعود غزنوی یک نویسنده ی پارسی که بر دانش دبیری استوار باشد بسیار پربهره بود .
چون این دژخیمانِ سرزمین مان گوی پارسی به سخن گفتن را به چوگان اندیشه نداشتند و برای فراگیری دستورها، پیام ها به جایگه ها به زبان پارسی مهم پنداشت و شمرده می شد ...

گیراییِ تاریخ بیهقی در زبان نگارش یافته ی اوست، که داستان وار داد سخن دارد و هر خواننده ای را ،به پرسش در پیشگاه تاریخ می کشاند که این زبانِ پارسی را ،چگونه شده است که اینگونه به درخت او تبر می زنیم زِ گفتار واژگان دگرسو، مگر ما را دهان باز می گردانند که برگوییم آواها و ویرمان ( حافظه)در پی این واژگان کارساز نیست ،چگونه چَپه چَپه واژه ی بیگانه به زبان خود ریختیم و هی لگد می کنیم این کاه گلِ بی خرمن را که چسب دهان نمی شود دگر به برمان خموشی را برگزیدن ...

و کنون نامه ها را به برگردان می بریم تا گذری به جهانِ نگارش این تاریخِ سرنوشت ساز فرهنگ مان ، داشته باشیم ...

نامه ی توقیعی :
توقیع به چم می شود، نشان گذاشتن برچیزی یا دستینه ( امضا) کردن بر دستوری که دستور و خط پادشاه باشد .
این نامه را به نشان مهر شاه می نگاشتند و شاه خودش هم خطی می نبشت چند واژه ای زِ دستور بی پرده که استوار( تاکید) بودن آن روشن می شود با این نگارش و مهر.

نامه ی گشادورز یا گشادنامه :
این نامه زِ نامه ی دستوری برای کاری بود که نامه ی برگ« برگ در زبان پارسی پهلوی و دری به چم می شود نامه کارکردن با دستور» یا (اعتبارنامه) می شود گفت که کسِ برخوانده با این نامه پیش آهنگ دستورنامه می شد .که در این نامه همه ی برگزیدن ها( اختیارها) را در بر داشت .

نامه ی مُلطفه:
واژه ی ملطفه به زبان عربی می شود نامه و این گونه زِ نامه های تاریخ بیهقی را نامه های کوتاه شده در برگی کوچک بود به پیام و سخن بسیار رازانه( محرمانه) و به دست کسی که ناشناس و استوار ( امین) می بود ،بدادندی و فرستادندی و پاسخ بگرفتندی و آورندی تا شنیدنی...

نامه ی معما:
این نامه که چیستان نامه است به برگردان زِ نامه های رازناک بود که میانِ نویسنده و گیرنده نبشته می شد و بسانِ نامه ی ملطفه کوتاه بود ولی پر رمز که برخوانی آن ساده نبود ...

نامه ی منشور :
نامه ی منشور سرگشاده بود و روشن نهان و اینگونه می بایست گفت که سرِ آن بسته نشده و باز بود .
چون این نامه ،نامه ی فرمان( حُکم) کار بود و کسی را با این نامه به پستی رهنمونی بود .و نامِ منشور که عربی است به چم می شود نبشته ی فرمان دار که فرمانی را برای برنشاندن در جایگه ای روشن می گوید و منشورها هیچگاه مهر نمی شدند و بسته و رازناک و پنهانی چون دستورنامه بودند ...

نامه ی مواضعه:
مواضعه در برگردان می شود کاری را باهم به انجام بردن در پیمانی که این نامه ،
نامه ای است که بیشتر پیمان نامه ای بود به نگارش رسیده زِ وزیر یا دیوان سالار با بزرگی که همه ی پیمان بر کارهایی بود که هر دو بدان پایبند بودند ...

نامه ی قصه:
قصه می شود به چم داستان و این نامه را برای ،دادخواست ها می نگاشتند در پیشتر، که زِ رنگ کنون رنگی نداشت به دادخواهی و خاکستری وار دادی نگاشته و پیگیری می شد آن دوره .هرکسی که در آن دوران دادی داشت، بر چوبی برایش می نبشتند تا فرمانده( امیر) بخواند و گر دادی گرفته می شد می گفتند به فراگفت :« قصه برداشتنی بشد » و فراگفت های : « قصه برفع کردن / قصه برداشتن» زِ این گونه دادخواهی است که مردم می نبشتند به کِلک نویسندگان ...

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

❇️ ادامه دارد.... .

👇👇👇👇

آریا پورفریادِشهرویی:

نامه ی پیمان یا پیمان نامه :
این نامه نامه ای سرنوشت ساز می بود میان دو فرمانده ( امیر) که با بگردن گرفتن( تعهد) پیمان بسته می شد و سوگندوار پیش می رفت و بسیار پرگفتار می بود و گویی مرز همدیگر را بهنشان می بودند و چندین کس زِ بزرگان هم زیرِ آن را به نشان می بردند به خطی و نام خویش به نوشتنی.

نامه ی فتح یا فتح نامه :
گشودن می شود برگردانِ واژه ی فتح و این نامه را فرمانده برای دگر جایگه هایی که به زیر نگین فرمانروایی او می بودند می نبشتند و با این نامه پیام گشودن دروازه ی دژ یا شهرِ دشمن را آگه می کنند و می شود گفت آگهی نامه ای بود در گفتن ِ ما پیروز شدیم و پیام برانِ دستور بر، برای نشان دادنِ توان فرمانروا می گشتند و آگه می نمودند ...

نامه ی رُقعه:
رُقعه در زبان عربی می شود در برگردان که تکه کاغذی که بر آن چیزی بنگارند و این نامه را کسانی که زِ دوستان یا زیر دستان خواسته ای داشتند به گونه ی یادداشت می نبشتند تا آگه شوند زِ نیازشان و بیشتر این نامه ها هنگامی نبشته می شد که درخواست کننده مجال دیدار نداشت که خواسته ها را به آکهی می رساند ...

نامه ی تذکر :
تذکر به چم می شود یادآوری یا گوشزد کردن و این نامه را برای یادآوری نبشته ی پیشین می نگاشتند تا پاسخ را زودتر دریافت نمایند و بسیار کم اینگونه نامه نبشته می شد ...

نامه ی مشافهه:
واژه ی مشافهه در زبان عربی می شود روبروی هم سخن گفتن و این به هنگامی بود که نماینده ی پادشاه یا بزرگی به دیداری برسد این نامه ی کوچک را بنبشتند و یا به کسی که بخواهند اورا به کاری در انجام بسپارند دهند که رود به انجام آن یا بخواستند نمایندگان با این برگِ دیدار ( مجوز دیدار) بگیرند و بسیار روشن گفتار نبشتاری می شد و دیوان هم این گونه نامه نگاری را به پسند دارد ...

نامه ی مظالمی :
این واژه به چم می شود ستمگری ها و داراییِ مردم را هنگامی که به زور بگرفتند گفته می شد .
و فرماندهان ( امیران یا حاکمان) برای رسیدگی به دادخواست مردم نامه ای به کارگزاران می نبشتند که دستورنامه وار زِ پیگیری داد سخن داشت ...

در تاریخ بیهقی، نگاشته های نامه وار و به زبان نامه نگاشته شده بسیار است و این جُستار در پی بر شمردن چندین روش در نگارش های دیوانی بود و این که نامه در سرنوشت سازی مردم چه اهمیتی داشت .
تاریخ بیهقی بسان دریایی است ناشناخته و زِ هرسو که می روید رشدیافتگی زبان پارسی دری را می شود به چشمِ جان دید ...

پایان بخش دوم
پورفریادِ شهرویی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

"سه پاس" یا "سپاس"

با پیشکش بهترین درودهای سرودگونه.
باری، خواستم دیدگاه خود را درباره‌ی یکی از پرسش‌هایی که در رسانه‌ی ادبسار آورده شده بود را بگویم. درباره‌ی بخشی از آن که پرسش نبوده و پرسش کننده یک واژه‌ی نادرست را در چنین رسانه‌ی ارجمندی چون ادبسار پرسیده بود و خُرده بر آن گرفته نشده بود. و آن واژه "سه پاس" بود که ریشه‌ی آن را با سرچشمه، پیشکش می‌کنم.

برداشت نادرست این است که:
سپاس، واژه‌ای ایرانی و یادگار زرتشت است که همواره می‌گفت سه چیز را پاس بدارید.
اندیشه‌ی نیک (پاس یک)
گفتار نیک (پاس دو)
کردار نیک (پاس سه)
پاس: پاسداشت و پاسداری از سه نیک که ایرانیان با گفتن "سه پاس" این سه مهند(مهم) را به یکدیگر یادآور می‌شدند.

نیاز دیدم درباره‌‌ی این دیدگاه که به فراوانی در پیام‌رسان‌ها در گردش است، آگاهی‌رسانی کنم:
در زبان اوستایی، شماره‌ی(عدد) ۳ به‌گونه‌ی "ثری" و "ثر" خوانده می‌شد.
برای نمونه در اوستا، یسنای نهم، بند هشتم، آژی‌دهاک با برنام(لقب) سه‌پوزه خوانده شده است.
در یسنای ۱۱، بند یکم نیز، شماره‌ی ۳ واژه‌ی ثرای است.
ولی واژه‌ی "سپاس" در پارسی میانه یا پهلوی به گونه‌ی espas و ناسپاس به‌گونه‌ی an-espap آمده و با an نایی(منفی) شده است. اسپاس در پارسی امروز به سپاس دگرگون شده و شماره‌ی ۳ در آن نیست. از این‌رو، سپاس به چمار(معنی) سه تا پاس نبوده و این برداشت نادرست است. این واژه به چم پاسداری و نگهداشت ارزش، ارج و جایگاه دیگران است.

استاد سخن سعدی نیز گفته است:
سگ حق شناس به از آدمی ناسپاس!
این نشان می‌دهد که ارج‌شناسی در برابر ناسپاسی است و واژه‌ی اسپاس یا سپاس به ماناک(معنی) ارجدانی است.

سرچشمه‌ها:
۱- فرهنگ زبان پهلوی، نویسنده: مکنزی، برگردان: مهشید میرفخرایی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۷۳، رویه‌ی ۲۵۸ و ۳۱۲
۲- یسنا (مناجات مقدس)، بر پایه‌ی نسخه‌‌ی کارل اف.گلدنر، اوستا، کتاب مقدس پارسیان، اشتوتگارت، 1896

❇️ کاوه اوستا

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ از این بوستان که بودی ما را چه تحفه کرامت کردی

این کجاش پرسش انکاری داره؟!

همینطور تو این بیت:

گر کسی وصف او ز من پرسد
بی دل از بی‌نشان چه گوید باز
عاشقان کشتگان معشوق اند
بر نیاید ز کشتگان آواز

حسن تعلیل این بیت کجاست؟!
توجیه اینا چیه در کل

❇️ 🔹 بیت اول:

«از این بوستان که بودی ما را چه تحفه کرامت کردی؟»

۱. معنای بیت:

گوینده (مثلاً سعدی یا راوی) دارد به کسی خطاب می‌کند که از باغی یا مکانی آمده و می‌پرسد:
«از این بوستان که بودی، چه تحفه‌ای برای ما آوردی؟»
یعنی «وقتی در آن بوستان بودی، آیا چیزی برای ما آوردی یا نه؟»

۲. پرسش انکاری در کجاست؟

پرسش انکاری یعنی سؤالی که هدفش پرسیدن واقعی نیست، بلکه برای نفی یا سرزنش یا تأکید بر نبودن چیزی به کار می‌رود.

در این بیت، ظاهر جمله پرسشی است («چه تحفه کرامت کردی؟»)
اما در واقع گوینده انتظار ندارد پاسخی بشنود، چون منظورش این است که:

> «هیچ تحفه‌ای برای ما نیاوردی!»

✅ پس پرسش انکاری در مصراع دوم است:

> «چه تحفه کرامت کردی؟»
یعنی «هیچ تحفه‌ای نیاوردی!»

🟢 توجیه: این پرسش نه برای دانستن، بلکه برای ملامت و گلایه است. پس صنعت پرسش انکاری در همین پرسش پنهان است.

🔹 بیت دوم:

گر کسی وصف او ز من پرسد
بی‌دل از بی‌نشان چه گوید باز؟
عاشقان کشتگان معشوق‌اند
بر نیاید ز کشتگان آواز.

۱. معنای کلی:

می‌گوید:
اگر کسی از من (که بی‌دل شده‌ام) درباره معشوق بپرسد، من چه می‌توانم بگویم؟
عاشقان در راه معشوق کشته‌اند، و از کشتگان که دیگر آوازی برنمی‌خیزد!

۲. حسن تعلیل کجاست؟

حسن تعلیل یعنی آوردن علتی زیبا و شاعرانه برای امری که علت واقعی‌اش چیز دیگری است.
(در واقع شاعر به جای علت واقعی، علت شاعرانه و لطیفی بیان می‌کند.)

در این بیت، شاعر می‌گوید:

> «عاشقان سخن نمی‌گویند، چون کشته‌ی معشوق‌اند و از کشتگان آوازی برنمی‌خیزد.»

علت واقعیِ سخن‌نگفتن عاشق این است که در شدت عشق و حیرت، زبان از بیان بازمی‌ماند.
اما شاعر به‌جای گفتن این علت حقیقی، علت شاعرانه می‌آورد:

> چون عاشقان «کشته‌ی معشوق»‌اند، پس طبیعی است که صدایی از آنان برنمی‌آید.

✅ پس حسن تعلیل در مصراع چهارم است:

> «بر نیاید ز کشتگان آواز»

🟢 توجیه:
علت شاعرانه‌ی خاموشی عاشقان را با مرگ در عشق و سکوت کشتگان توجیه کرده است؛
نه با علت واقعی (حیرت، بی‌زبانی، یا سکوت از راز عشق).

🔸 خلاصه و جمع‌بندی:

بیت صنعت محل وقوع توضیح

از این بوستان که بودی ما را چه تحفه کرامت کردی پرسش انکاری «چه تحفه کرامت کردی» سؤال برای سرزنش، نه برای دانستن
گر کسی وصف او ز من پرسد... بر نیاید ز کشتگان آواز حسن تعلیل «بر نیاید ز کشتگان آواز» علت شاعرانه‌ی سکوت عاشق = چون کشته‌ی عشق است، صدا ندارد.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ نوید و امید در شعر فارسی

❇️ نوید و امید در شعر فارسی دو مفهوم روشن و الهام‌بخش‌اند که شاعران بزرگ ایرانی از دیرباز آن‌ها را چون چراغی در تاریکی‌های زندگی به تصویر کشیده‌اند. امید، این نیروی جان‌بخش، در دل واژه‌ها جاری می‌شود و نوید، بشارتی است که شاعر از فرا رسیدن روزهای روشن می‌دهد.

◀️ حافظ، با لسان‌الغیب خود، امید را چون نسیم صبحگاهی می‌داند که درهای بسته را می‌گشاید:

"دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند / واندر آن ظلمت شب آب حیاتم دادند"

◀️ سعدی، نویدبخش صبر و پایداری است و به ما می‌آموزد که پس از هر سختی، آسانی در پیش است:

"بر آن کوه گر رنج بردی ملال / که لعل بدست آید از سنگ خارا"

◀️ مولانا اما امید را آتشی مقدس می‌بیند که در دل خاکستر یأس شعله می‌کشد:

"این امیدم که تو را باز ببینم روزی / ور نه بی‌تو ز چه رو زنده بمانم چندی؟"

✅ نوید و امید در شعر فارسی همچون دو بال‌اند که انسان را از ناامیدی و اندوه رهایی می‌بخشند. شعر فارسی، همواره به ما آموخته است که حتی در دل تاریک‌ترین شب‌ها، سپیده‌دمی در راه است، و این حقیقتی است که در جان فرهنگ و ادبیات ما ریشه دارد.

❇️ امیر مهرداد خسروی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ آئینِ باران‌خواهی‌ در گرشاسب‌نامه

❇️ آدمی از دیرباز چشم و دهانش به آسمان بوده، و در خشکسال‌ها خصوصاً ساده‌لوحانه و از سر بیچارگی با به جای آوردن آداب و رسومی ویژه، از آسمان باران می‌طلبیده‌‌است.

رَدّ و پی چنین آداب و آئین‌هایی در متون کهن ادبی هم دیده می‌شود. گرشاسب در گشت‌و‌گذارهایش در هند و گزارش شگفتی‌های آن سامان به جزیرهٔ تاملی می‌رسد؛

سوی تاملی شادخوار آمدند
به نزدیک دریاکنار آمدند

پُر انبوه مردم یکی جای بود
همه بومشان باغ و کشت و درود

◀️ گرشاسپ می‌گوید تنها بار اندوهی که دل هندوان تاملی را مکدّر می‌داشت، چشم‌ دوختن به آسمان و انتظارِ بارش باران بود؛ چرا که آب شُرب و کشت‌وکار آنها فقط از باران فراهم می‌آمد:

چو باران نبودی جگر تافته
بُدندی لب از تشنگی کافته

◀️ گرشاسب از تاملیان می‌پرسد اگر باران نبارد “چه سازید کار؟”
پاسخی که مردمان تاملی به گرشاسب می‌دهند شرح یکی از آئین‌های طلب بارانِ هندیان در روزگاران کهن است. بر اساس شرحی که اسدی توسی به نظم کشیده‌است آنها لوحی و بُتی داشته‌اند؛ لوحی از جنس مس که با خطی مانند خط یونانیان، چهل حرف و شش پیکره بر آن نقش کرده‌بودند، و بتی ساخته شده از چوب بَقَم.
زنان و مردان تاملی در موسم خشکسالی با بر سرگرفتن این دو شیء نمادین بر بام می‌رفتند و به شرحی که می‌خوانید باران طلب می‌کردند:

به باران چو داریم گفتند کام
برآریم این لوح و بت را به بام

پس این لوح و بت را به‌سر برنهیم
نیایش‌کنان دست بر سر نهیم

برهنه زن و مرد هر سو بَسی
اِزاری زده بر میان هر کسی

بگرییم و آریم چندان خروش
که دریا و کُه گیرد از ناله جوش

همان گه بر آید یکی تیره‌ابر
کند روی گردون چو پُشتِ هُژَبر

چنان زآب دیده بشویَد زمین
کزو موج خیزد چو دریای چین

◀️ ظاهراً این ادّعا برای گرشاسپ پذیرفتنی نیست، پس برای اطمینان قلبش می‌خواهد که این کار را در حضور او آزمون کنند:

یَلِ نیو گفتا کنون کایدریم
کنید این، که بی‌آزمون نگذریم

امّا:
نگیرد چنین چاره، گفتند ساز
جز آن گه که باشد به باران نیاز

کنون کآبمان هست، دَه رَه به هم
گر آییم، نآید یکی قطره نَم

❇️ گرشاسب‌نامه، حکیم أبونصر علی ‌بن احمد طوسی، به اهتمام حبیب یغمایی، کتابخانهٔ طهوری، تهران، ۱۳۵۴، صص ۱۸۸-۱۸۷

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan