✳️ در باره ی شعر زیبای رودکی :

« بوی جوی مولیان آید همی... »

بوی جوی مولیان آید همی
یاد یار مهربان آید همی

ریگِ آموی و درشتی راه او
زیر پایم پرنیان آید همی

آب جیحون از نشاط روی دوست
خِنگ ما را تا میان آید همی

ای بخارا شاد باش و دیر زی
میر زی تو شادمان آید همی

میر ماه است و بخارا آسمان
ماه سوی آسمان آید همی

میر سرو است و بخارا بوستان
سرو سوی بوستان آید همی

آفرین و مدح سود آید همی
گر به گنج اندر زیان آید همی

[قصائد رودکی، گنجور]

✳️ جوی مولیان-جوی،یا رودخانه ای در مرغزار و گردشگاه مولیان،در نزدیکی بخارا بوده که در زمان سامانیان،بدان سبب که در آن امارات و باغ های سرسبز داشتند،شوکت بسیار داشت و شهرتش در ادب فارسی،بیشتر به خاطر قصیده زیبای سروده شده، بوده است.

◀️ در حکایت چگونگی سرودن این شعر آمده است که"امیر نصر احمد سامانی" به سبب طبیعت زیبا،فصل بهار را بادغیس-افغانستان، می گذراند.

زمانی پیش آمد،که امیر چهار سال در بادغیس ماند؛همراهان همه خسته و پریشان گشتند،و چون دیدند که شاه دل از زیبایی بادغیس بر نمی کند،ناچار پیش رودکی رفتند،

که در چشم امیر محترم و بزرگوار می نمود،و از او خواستند،چاره ای بجوید،تا امیر،دل از آن دیار برکند، چرا که دلهای آنان هوای زن و فرزندان کرده بود...
رودکی که دید سخن به شاه اثر ندارد،به نظم روی آورد و این شعر را سرود...

چون در حضور امیر رسید،در پرده عشاق،شروع به خواندن شعر نمود"

بوی جوی مولیان آید همی، یاد یار مهربان آید همی" ....

و چون به این بیت رسید:

" میر-مخفف امیر- سرو است و بخارا بوستان،سرو سوی بوستان آید همی"...

امیر آنچنان به هیجان آمد،که بی کفش و جامه شاهی،بر اسب سوار شد و راه بخارا در پیش گرفت،و دو سه فرسنگ به دنبالش رفتند،تا جامه شاهی بر تن کرد و به تاختن سوی بخارا ادامه داد.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️۲۰ علامت بلوغ عاطفی به زبان « آلن دو باتن »

‏۱. میفهمید بیشتر بدرفتاری آدم های اطرافتون ریشه در اضطراب و ترسشون داره:‌ دنیا دیگه براتون پر از هیولا نیست.

‏۲. یاد میگیرید آدما بطور خودکار از محتویات مغز شما اطلاع ندارند:‌ پس حرف میزنید و دیگران رو سرزنش نمیکنید که نمیفهمنتون.

‏۳. یادمیگیرید که شماهم اشتباه میکنید:‌ پس معذرت خواهی میکنید.

‏۴. اعتماد بنفس رو یاد میگیرید: نه که فوق العاده اید! نه. در واقع میفهمید همه ما ابله و ترسو و سرگردون هستیم.هممون با آزمون و خطا زندگی میکنیم. عیبی هم نداره.

‏۵. والدینتون رو میبخشید:اونا هم درگیر ترس و اضطراب های خودشونن.

‏۶. به اثر نکات کوچیک در خلق و خو افراد پی میبرید:‌ مثلا میفهمید یه مسئله مهم رو پیش نکشید مگر خودتون و طرف مقابل استراحت کرده باشید مست نباشید غذا خورده باشید و استرس یا عجله نداشته باشید.

‏۷. قهر نمیکنید:‌ یادتون نمیره که یه روز میمیرید. حرف میزنید و میبخشید.

‏۸. دست از کمالگرایی برمیدارید:‌ هیچ چیزی بی نقص نیست. از به اندازه کافی خوب بودن قدردانی میکنید.

‏۹. یاد میگیرید بد بین بودن در باره نتایج امور یه فضیلته.

‏۱۰. میفهمید نقاط ضعف آدما با نقاط قوتشون گره خورده:‌ مثلا دیگه از کسی که شلخته ست ناراحت نمیشید چون میدونین در ازاش شاید خلاقه.

‏۱۱. به آسونی عاشق نمیشید: همه هرچقدم از دور برازنده و دلپذیر باشند از نزدیک مشکلات خودشون رو دارن. پس وفادار میمونید.

‏۱۲. میفهمید زندگی با شما آسون نیست.

‏۱۳. یادمیگیرید خودتون رو بخاطر خطاها و حماقت هاتون ببخشید:‌ بیشتر با خودتون رفاقت میکنید. همه ما به نوعی احمقیم.

‏۱۴. یادمیگیرید با کله شقی های بچگانتون که هرگز هم از بین نمیرن به صلح برسید: تلاش نمیکنید که همیشه بزرگسال باشید. همه ما بچه ایم.

‏۱۵. برای شادی درازمدت به پروژه های بلندمدت دل نمیبندی: اگه دمی بی دردسر سپری بشه هم خوشحالتون میکنه.

‏۱۶. دیگه برات مهم نیست بقیه راجع بهت چی فکر میکن.

‏۱۷. بازخورد دیگران رو راحتتر میپذیرید: در برابر انتقاد ها زره نمیپوشید.

‏۱۸. میفهمید چقد تمایل دارید به مشکلات شخصی خودت بچسبی:‌ میفهمی باید دیدتو نسبت به درد هات وسیع کنی. بیشتر به طبیعت و آسمون شب و کهکشان های دور توجه میکنی

‏۱۹. میفهمید گذشته ای که داشتید در پاسخ دادن شما به واقع تاثیر داشته:‌ یاد میگیرید این خطای دید رو جبران کنید. میپذیرید بدلیل وقایع کودکی مستعد خطا و افراط هستید. با شک به اولین برداشت و احساستون نگاه میکنید.

‏۲۰.دوست بهتری میشید چون میدونید دوستی یعنی به اشتراک گذاشتن آسیب پذیری ها

❇️برگرفته از : کانال « درس‌های مدرسه‌ی زندگی »

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ کج‌ادائی‌های محبوب

❇️ عاشق هزارها آرزو نسبت به معشوق در دل خود می‌پروراند و انتظار دارد که هر آرزویش به وجه کمال برآید؛ لیکن چون صورت پذیر شدن آن ممکن نیست، عاشق خودکام گمان می‌کند معشوق بی‌وفاست. مثلاً :

◀️ ۱- عاشق اراده می‌کند چیزی از احوال خویش عرض نماید لیکن محبوب به این بهانه که این را پیشتر شنیده‌ام او را خاموش می‌کند حال آنکه هیچ نشنیده است:

سازد خموش تا من حسرت کشیده را
گوید شنیده‌ام سخنِ ناشنیده را

◀️ ۲- معشوق در بزم با اغیار گرم است و عاشق را هم خواسته ولی عمداً کسی را فرستاده که خانه‌اش را بلد نیست:

با غیر نشینی و فرستی ز پی ما
آن را که نداند ره کاشانه‌ی ما را

◀️ ۳- اتفاقی از زبان محبوب سخنی از روی مهربانی و دلجوئی بیرون می‌آید لیکن در تلافی‌اش پی‌در‌پی سخن‌های غلط‌انداز می‌گوید تا عاشق بداند که سخنی خالی از حقیقت بوده است:

یک بار نگفتی سخنِ مهر که در پی
صد گونه حدیثِ غلط‌انداز نگفتی

◀️ ۴- بعد از مدت‌ها احوال عاشق را از رقیبش می‌پرسد:

پس از عمری اگر حال منِ بیمار می‌پرسد
نمی‌پرسد ز من، آن نیز از اغیار می‌پرسد

◀️ ۵-اگر معشوق به وعده‌ای وفا می‌کند برای این است که فرصت به دست بیاورد و هزاران خلاف وعده‌ی دیگر کند:

بهر هزار وعده‌خلافی دیگر است
گر از هزار وعده یکی را وفا کند.

◀️ ۶-عاشق بعد از تلاش و زحمت فراوان به محفل معشوق راه می‌یابد ولی معشوق برای اینکه فوراً او را بیرون کند می‌پرسد کار شما چیست و برای چه کاری آمده‌ای؟:

پس ازعمری که در بزمش به صد تقریب بنشستم
سخن از مُدّعای من کند تا زود برخیزم

◀️ ۷-وقتی رقیب حرف می‌زند معشوق برای فریب دادن عاشق رو به سمت دیگر می‌کند ولی با کمال اشتیاق حرف‌های رقیب را می‌شنود:

چون کند غیر سخن بهر فریب دل‌ها
رو بگردانی و خود را به شنیدن داری

◀️ ۸-عاشق مصلحتاً از برای دو سه روز رفت و آمد را قطع نموده و معشوق همان را بهانه می‌سازد و دیگر او را نمی‌خواند:

رفتم دو روزی از درش از بهر مصلحت
دیگر مرا نخواند و همان را بهانه ساخت

◀️ ۹-محبوب به عاشق وعده‌ای داده و عاشق برای یادآوری به نزد او می‌رود ولی هنوز لب نگشوده است که معشوق می‌فهمد و به او می‌گوید این قدر اصرار و لجاجت برای چیست؟

زهره دارم وعده‌ی دیرین به یادش آورم؟
لب ز هم نگشوده می‌گوید که این ابرام چیست؟

◀️ ۱۰- عاشق با یک دنیا اشتیاق و بی‌تابی به بزم یار رفته ولی معشوق به او هیچ توجّهی نمی‌کند:

می‌نشینم، می‌شکیبم، می‌گدازم می‌روم
اضطرابی می‌کنم امّا که پروا می‌کند

❇️ منبع: شعرالعجم شبلی نعمانی، حصّه‌ی پنجم، با اندکی تصرّف و تلخیص.

❇️ مطلب ارسالی از: کانال « نقل معانی »

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ ۷ درسی که آدم‌ها یک عمر طول می‌کشد تا بیاموزند...

✍علیرضا مجیدی

◀️ ۱- انتظار برای این که «وقت» کاری برسد، بیهوده است.

روزی از این جا خواهم رفت، روزی این کار بی‌ثمر و کم‌بازده را ترک خواهم کرد، روزی این ایده‌ام را پیگیری می‌کنم، وقت فراغتی اگر دست بدهد ورزش می‌کنم و هیکلم را متناسب می‌کنم، این رمان را در اولین فرصت خواهم خواند، این فیلم‌های کلاسیک را خیلی با نظم و با دقت خواهم دید، به او خواهم گفت که چقدر دوستش دارم و …
اما تجربه نشان داده است که خیلی وقت‌ها ما در واقع به انگیزه و بینش ضروری بودن پی گرفتن آنی و فوری این کارها نرسیده‌ایم.
بنابراین ترجیح می‌دهیم به کارهای روزمره بی‌ثمر برسیم، کارهایی که به اصطلاح آقا بالاسری برای آن ها وجود دارد که انجام پیوسته آن ها توسط ما را چک کند. بنابراین هر روز همه انرژی خود را صرف آن ها می‌کنیم و نزدیک غروب، تهی از انرژی و برای تجدید قوای شروع روز ملال‌آوری دیگر به خانه برمی‌گردیم.

◀️ ۲- زندگی گاهی جای دیگری‌ میسر می‌شود.
به جای تحمل یک تلخی بی‌پایان یک دوره سختی جان‌فرسا برای یافتن جایی متناسب‌تر با روحیات خود را به جان بخرید

◀️ ۳- آن چه دیروز اتفاق افتاده ممکن است واقعا تقصیر شما نبوده باشد، اما آن چه فردا رخ می‌دهد، مستقیما مسئولیت‌اش به پای شماست.

◀️ ۴- درس‌های زندگی تکرار می‌شوند، تا زمانی که مطمئن شوند شما واقعا آن ها را آموخته‌اید.

منظور این که، فرمول‌ها و ترفندهایی که چند بار آزموده‌اید و پاسخ نداده‌اند، بعید است در آینده پاسخگو بشوند. پس از گذشته زودتر بیاموزید و تکرارشان نکنید.

◀️ ۵- اگر به خودتان عادت بدهید که مرتب کتاب بخوانید، آدم باهوش و آگاهی می‌شوید، این خیلی خوب است، اما مهارتی که خیلی از ماها در پی‌اش نیستیم خودشناسی است.یعنی فهم کامل از همه نقاط قوت و ضعف خودمان، همه آرمان‌خواهی‌ها و همه تعلل‌ها و میل‌هایمان به بیهودگی‌ها را. در پی این خودشناسی و رک و راست شدن با خود است که می‌توانیم برنامه‌ای منطقی برای خود در زندگی بچینیم.

◀️ ۶- تغییر رفتار، تنها پوزش‌خواهی واقعی در دنیاست.

آدم‌ها ممکن است به هنگام اشتباه یا زمانی که به اصطلاح مچ‌شان را هنگام یک خطا می‌گیرید، ماهرانه و با ادبیات خوب از شما پوزش بخواهند، اما شما باید تغییر رفتار بعدی‌شان را در نظر بگیرید تا ببینید واقعا تجدید نظر کرده‌اند یا خیر.

◀️ ۷- دوست‌ داشته شدن توسط دیگران را نسبت به عشقی که خودتان باید به خودتان روا دارید، اولویت ندهید!

بسیاری از ما هر کاری می‌کنیم تا مورد توجه قرار بگیریم، به ما احترام گذاشته شود و از ما به نیکی یاد شود، اما کمی که تجربه کسب می‌کنیم که واقعا دردسرها یا ظاهرسازی‌ها و تغییرات سبک زندگی که برای این کسب عشق و علاقه می‌کنیم، بسیار فراتر از چیزی است که باید باشد.از یک سنی به بعد خواه ناخواه یاد می‌گیریم که خودمان را دوست داشته باشیم و به خاطر هیچ کس تلاش نکنیم که تبدیل که به شخص دیگری شویم.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

🔹 10 خطای شناختی مسبب روحیات منفی

اغلب کسانی که این خطاهای شناختی را مطالعه نموده اند معتقدند که این معلومات زندگیشان را متحول کرده است. با این حال توجه داشته باشید که در بسیاری از مواقع افکار منفی سالم و بجا هستند تشخیص افکار سالم از ناسالم و اینکه چگونه با موقعیت های به راستی منفی بر خورد واقع بینانه داشته باشیم به همان اندازه، رهایی از افکار و احساسات مخدوش اهمیت دارد.

1️⃣ تفکر هیچ یا همه چیز
همه چیز راسفید و در غیر اینصورت سیاه می بینید، به نظر شما هر چیزی کمتر از کامل، شکست تلقی می شود.

2️⃣ تعمیم مبالغه آمیز
هر حادثه منفی و شکستی را شکستی تمام عیار و تمام نشدنی تلقی می کنید و آنرا باکلماتی چون هرگز و همیشه توصیف می کنید. (من همیشه بدشانسم) و...

3️⃣ فیلتر ذهنی
تحت تاثیر یک حادثه منفی همه واقعیتها را تار می بینید. به جزئی از حادثه منفی توجه دارید و بقیه را فراموش می کنید. شبیه چکیدن قطره جوهر که کل بشکه آبی را کدر می کند.

4️⃣ بی توجهی به امر مثبت
با بی ارزش شمردن تجربه ها و کارهای خوب خود، اصراربر مهم نبودن آنهادارید. کارهای خوب خود را بی اهمیت میخوانید و می گویید هرکسی میتواند این کار را انجام دهد.

5️⃣ نتیجه گیری شتابزده
بی آنکه زمینه و دلیل محکمی وجود داشته باشد، شتابزده نتیجه گیری می کنید .(فلانی با من برخورد بدی خواهد داشت)(آبرویم خواهد رفت)(از عهده انجام این کار بر نخواهم آمد).

6️⃣ درشت نمایی
از یک سو درباره اهمیت مسائل و شدت اشتباهات خود مبالغه می کنید و از سوی دیگر، اهمیت جنبه های مثبت زندگی را کمتر از آنچه که هست بر آورد می کنید.

7️⃣ استدلال احساسی
فرض را بر این می گذارید که احساسات منفی شما لزوما منعکس کننده واقعیت هاست. (ازسوارشدن درهواپیما وحشت دارم، حتما پرواز با هواپیما بسیار خطر ناک است).

8️⃣ باید ها
انتظاردارید که اوضاع آنطورکه شما میخواهید و انتظار دارید، باشد. باید ها تولید تمرد می کنند و اشخاص تشویق می شوند که درست بر عکس آن را عمل کنند.

9️⃣ بر چسب زدن
به جای اینکه بگویید اشتباه کردم به خود برچسب منفی می زنیدو می گویید من بازنده هستم. این بر چسب ها (احمق ،شکست خورده، بازنده و...) منجر به خشم اضطراب و دلسردی وکمی عزت نفس می شود.

🔟 شخصی سازی و سرزنش
خود را بی جهت مسئول حادثه ای قلمداد می کنید که به هیچ وجه امکان کنترل آن را نداشته اید. (زنی از آموزگار پسرش شنید که او خوب درس نمی خواند، با خود گفت: این نشان میدهد من مادر بدی هستم) شخصی سازی منجر به احساس گناه، خجالت و ناشایسته بودن می شود.

📌 نمی شود در تمام لحظات زندگی شاد بود و یا اختیار کامل احساسات خود را دردست گرفت و نمی توان همیشه منطقی بود. همه نواقص و اشکالاتی دارند. ولی با مطالعه خطاهای شناختی ذکر شده و تشخیص افکار منفی سالم و ناسالم می توانید افکار خود را که منجر به احساسات بد یاخوب شما می شوند کنترل کرده و لحظات زندگی خود را خودتان به شادی و آرامش رقم بزنید...

📙 از حال بد به حال خوب
👤دیوید_برنز

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

آرایه نامه
کاری از: حسین ملاصادقی

@makhzanesoalatedoroseadabi

*با سلام*
*این هم یک قرآن کامل، همراه با صدا و تصویر هدیه ای قابل، برای شما دوستان ...*

*http://www.parsquran.com/book*

*برای این مجموعه زحمات زیادی کشیده شده*

*لطفا جهت همه گیری این هدیه گرانبها و استفاده هر چه بیشتر از آن، تا می توانید باز نشر دهید.*

@makhzanesoalatedoroseadabi

✳️ خوانش / خواندن / مطالعه کردن

❇️ «اهمیت معنای این سه کلمه از نظر مهارت‌های آموزشی، بهتر و دقیق‌تر قابل درک است. شاید یکی از نکات ضعف آموزشی و زودفراموشی مطالب، به شکلی به همین سه واژه برگردد.

کاملاً واضح است که گذشت زمان می‌تواند در تغییر و یا تقلیل و برداشت معنایی واژه‌ها مؤثر باشد. این تأثیر در این سه واژه کاملاً عینیت دارد. تا پیش از رواج واژه‌ی خوانش، مطالعه کردن با دقت و تأمّل همراه بوده ولی خواندن فقط سطح متعارفی را بیان می‌کرده است. چون فهم معنایی مطالعه کردن، علم و اطلاع به دست آوردن بوده است. اما امروزه واژه‌ی خوانش به نوعی دیگر این سطح دریافت را تصرف کرده است. به همین خاطر می‌توانیم بگوییم که خوانش، یعنی با متن و اثری درگیر شدن و با شیوه‌ی پرسشی و انتقادی خواندن است. قطعاً چنین فهمی از خوانش موجب می‌شود تا شخص خواننده به نکات عمیق علمی آثار و متون پی برد. مطمئناً با حصول چنین اصلی، دیگر ترکیب‌های زبانی از قبیل حفظ کردن و زود فراموش کردن، معانی خود را از دست خواهند داد.

پس حضور معنایی خوانش به وجهی معنای خواندن و مطالعه کردن را تغییر داده است. اما با وجود این، می‌توان گفت که مطالعه کردن از نظر دلالت معنایی، چون گذشته قدری بار معنایی خود را حفظ کرده است، ولی خواندن حالتی روزمرگی پیدا کرده است».

❇️ درآمدی بر کاربردشناسی واژه‌ها با تکیه بر معناشناسی، دکتر #اسماعیل_نرماشیری، ص ۶۲-۶۳

@riginebesht
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ 19 ویژگی بیشعورها:️

❇️ خلاصه و مفید از کتاب بیشعوری اثر خاویرکرمنت

1_ مراقبت خواهی؛ همیشه باید عده ای مثل نوکران دست به سینه از آنها مراقبت کنند.

2_ اعتماد به نفس؛ از آنجایی که مسئولیت پذیر نیستند و هرگز خود را مقصر نمی دانند، از اعتماد به نفس بالایی برخوردارند.

3_ سرکوبی؛ بیشعورها به خود حق می دهند دیگران را سرکوب کنند اما کسی نمی تواند آنها را سرکوب کند مگر یک بیشعور بزرگتر..

4_ تهاجم؛ نسبت به همه چیز حالت تهاجمی دارند؛ هنگام بیدار شدن، زمانی که از آنها انتقاد می شود...

5_ تعصب فکری؛ نسبت به بیشعوری خود تعصب دارند و با توجیه و دلیل تراشی در بیشعوری شان ثابت قدم اند.

6_ وقاحت؛ هرگز در صف نمی ایستند. هرگز خواهش نمی کنند. همواره دستور می دهند. هرگز تحقیق نمی کنند. نیشدار و یا با دادزدن صحبت می کنند. دوست دارند کار دیگران را به اسم خودشان تمام کنند.

7_ تسلط بر دیگران؛ اکثر بیشعوران به دنبال حداکثر بهره کشی از دیگران و تغییر دائم قوانین بر اساس منافع خودشان هستند.

8_ عدم شادی و شوخ طبعی؛ به هیچ وجه ظرفیت ندارند که با آنان شوخی کنید. به دنبال شاد کردن شما هم نیستند. به جای آن، تمسخر کردن، پوزحند زدن و به بدبختی دیگران خندیدن را دوست دارند.

9_ انکار؛ بیشعورها انکار را نوعی هنر می دانند. معتقدند هرگز اشتباه نمی کنند و منکِر تمام مشکلاتی می شوند که آنها به وجود آورده اند.

10_ ارعاب؛ سعی می کنند با ترساندن و اسارت فکری دیگران، آنان را برده ی خود کنند.

11_ عشق صرفا به خود؛ یک بیشعور صرفا عاشق موقعیت، مقام، ثروت و نظرات خودش است. تنها عاشق خود است و بس.

12_ بی معنی بودن فداکاری؛ در قاموس بیشعور فداکاری معنایی ندارد.

13_ در ارتباط با دیگران؛ عیب جو و به شدت دروغگو هستند.

14_ شنونده های خوب؛ بیشعورها خوب به شما گوش میدهند تا نقاط ضعف شما را شناسایی و در زمان مناسب از آن سوء استفاده کنند.

15_ غیر قابل اعتماد بودن؛ دروغگویی و دسیسه کار آنهاست و هرگز نمیتوان به آنان اعتماد کرد.

16_ خشم؛ بیشعورها پُر از خشم اند. اعتقاد دارند خشم بهترین ابزار برای پیشبرد اهدافشان است. هنگام بیدار شدن، وقتی از آنان طلب وام میکنید یا طلبتان را تقاضا می کنید، هوا بارانی باشد، قهوه شان سرد شود ....در بسیاری از این مواقع خشم خود را نشان می دهند.

17_ غُر زدن؛ در بسیاری از موارد حتی اگر چیزی به نظر همه بدون اشکال و پسندیده باشد، باز غر میزنند.

18_ شراکت؛فقط شما را در بدبختی و تقصیر هایشان شریک می کنند نه در موفقیت و پول و مقام شان.

19_ استهلاک؛ گذر زمان آنان را خسته و فرسوده می کند و رفته رفته متقاعد می شوند شاید راه بهتری برای ادامه زندگی شان وجود داشته باشد.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ ساختِ آینده در فارسی گفتاری افغانستان
✍🏻 حسین حسن‌زاده:

❇️ چنانکه می‌دانید، ساختِ آینده در زبان فارسی بدین قرار است: صورت حال سادهٔ فعلِ «خواستن» صرف شده، پیش از ستاک گذشتهٔ فعل اصلی قرار می‌گیرد. (انوری و احمدی‌ گیوی، ۱۳۹۰: ۶۵)

خواهم رفت
خواهی رفت
خواهد رفت

خواهیم رفت
خواهید رفت
خواهند رفت

◀️ اما شایان ذکر است در فارسی افغانستانی، علاوه‌بر این شیوه، ساختِ آینده به شیوهٔ دیگری نیز ساخته می‌شود، که معمولاً در گفتار به کار می‌رود. در این روش، فعل اصلی صرف می‌شود، اما فعل کمکیِ «خواهد» ثابت می‌ماند. (نگهت سعیدی، ۱۳۹۲: ۷۱؛ یمین، ۱۳۹۳: ۱۱۳)

مثال:

خات گفتم (خواهد گفتم)
نوشته خات کدی (نوشته خواهد کردی)
خات آمد (خواهد آمد)

◀️ پس شش صورت این شیوه عبارت‌اند از:

خواهد دیدم
خواهد دیدی
خواهد دید

خواهد دیدیم
خواهد دیدید
خواهد دیدند

📚 انوری، حسن. و احمدی گیوی، حسن. (۱۳۹۰). دستور زبان فارسی ۲. ویرایش چهارم. تهران: فاطمی.

📚 نگهت سعیدی، محمدنسیم. (۱۳۴۷). دستور معاصر زبان دری. ویراستهٔ محی‌الدین مهدی. کابل: انتشارات امیری (۱۳۹۲).

📚 یمین، محمدحسین. (۱۳۹۳). دستور معاصر زبان پارسی دری. چاپ پانزدهم. کابل: انتشارات میوند (بام).

#️⃣ #فارسی_افغانستانی
#تفاوت‌ها
#دستور_زبان

@zabanvarzi
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ گیس بریدن در ادبیات فارسی

❇️ آثار این سنت باستانی در ادبیات شاعران ایرانی نیز راه یافته‌است.

◀️ فردوسی: به اجرای آیین کهن بریدن گیسو در سوگ سیاوش در شاهنامهٔ اشاره شده‌است. گیسو بریدن یکی از آداب دیرینه ایرانیان است که در شاهنامه فردوسی در سوگ پهلوانان آمده‌است. در مرگ سیاوش، فرنگیس همسر او، در آیینی گیسوان خود را می‌برد.

همه بندگان موی کردند باز
فرنگیس مشکین کمند دراز

برید و میان را به گیسو ببست
به فندق گل ارغوان را بخست

حافظ:

گیسوی چنگ بِبُرّید به مرگِ مِیِ ناب
تا حریفان همه خون از مژه‌ها بگشایند

خاقانی:

گیسوی چنگ و رگ بازوی بر بط ببرید
گریه از چشم نی تیز نگر بگشایید

سلمان ساوجی:

ای صبح‌دم، چه شد که گریبان دریده‌ای
وی شب، چه حالت است که گیسو بریده‌ای
ای پرچم، از برای چه مو باز کرده‌ای
وی سنجق، از عزای که گیسو بریده‌ای

◀️ سیمین دانشور در داستان «سووشون» به درخت گیسو اشاره کرده‌است«زری احساس می‌کند پلک‌هایش داغ شده، نزدیک است دست در گردن زن میان‌سال بیندازد و همپای او گریه کند اما دیگر به درخت گیسو رسیده‌اند. زری بلند شد و نشست و گفت: زیر درخت گیسو ایستاده بودم و برای سیاوش گریه می‌کردم. حیف که من گیس ندارم وگرنه گیسم را می‌بریدم و مثل آن‌های دیگر به درخت آویزان می‌کردم.

سیمین دانشور دربارهٔ درخت گیسو چنین می‌نویسند «درخت گیسو در تمام گرمسیر معروف است. اول بار که درخت گیسو را دیدم، از دور خیال کردم درخت مراد است. نزدیک که رفتم دیدم گیس‌های بافته شده به درخت آویزان کرده‌اند؛ گیس‌های زن‌های جوانی که شوهرهایشان جوان‌مرگ شده بود.»

◀️ در فرهنگ کُردها و لُرها

در فرهنگ کُردی و لُری زنان در سوگ عزیزان از دست رفته،‌ روی خود را می‌خراشند و گیسوی خود را بریده و به دور دست خود می‌پیچند. همچنین سنت موی پریشان کردن در میان کُردها و لُرها مرسوم است که طی آن زنان موی خود را پریشان کرده و بر سر و صورت خود می‌کوبند و به خراشیدن صورت خود می‌پردازند.

در بیتی فولکلور به زبان لُری به آیین گیسوبران اشاره شده‌است:

سواروُ ها یان تو نیسی د واشو دخترو گیس بوورِن، روون وا نهاشو

(به فارسی: سواران دارند می‌آیند و تو همراهشان نیستی (کشته شده‌ای)، دخترها گیس ببرند، بروند به پیشوازشان.)

◀️ همچنین در آیین چمر که در میان مردم استان‌های کرمانشاه، ایلام و لرستان شمالی و جنوبی رواج دارد، در بخشی از مراسم به هنگام نزدیک شدن اسب آراسته به سیاه‌چادر، زنان به زاری پرداخته و گیسوی خود را پریشان می‌کنند.

◀️ مراسم چمر همچنین با بریدن گیسو توسط زنان همراه است که آن را یا به دور مچ خود و یا به زین اسب متوفی می‌پیچند و بر آن گریه می‌کنند.

نجم‌الدین گیلانی و آذرنوش گیلانی تفسیر خاصی از این رسم ارائه می‌دهند و معتقد هستند که مو نمادی از گیاه است و عمل بریدن آن نیز این معنا را دارد که زن از آسمان درخواست می‌کند تا همچون گریۀ او بر گیسو (گیاه) بر زمین ببارد و متوفی را همچون گیاهی از نو برویاند.

◀️ در کردی کرمانشاهی به این رسم گیسبڕین می‌گویند که به معنای «گیس‌بران» است

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ رعایت نکات اخلاقی و عفاف بانوان شاهنامه
✍ محمد نوری

❇️ عفت کلام استاد طوس را در تصویر حجب آمیز صحنه‏هاى جنسى دیدیم. درخور ذکر است که سراینده شاهنامه، افزون بر آرایش هنرمندانه سخن به زیور شرم، همه جا بر «پوشیده رویى‏» و «پاکدامنى‏» و «حجب و حیاى‏» بانوان تاکید دارد، و این امر (با توجه به این که فردوسى، ناقل امین تاریخ بوده است)گذشته از آن که حاکى از اعتقاد و اهتمام ویژه استاد طوس به عفت و حجاب زنان مى‏باشد، ضمنا نشان مى‏دهد که فرهنگ و تمدن ایران باستان نیز (که در مآخذ کهن شاهنامه منعکس است) همچون دیگرفرهنگهاى اصیل مشرق زمین، شرم و عفاف را خصلت ضرورى بانوان مى‏شناخته است(چنان که، نقوش به جامانده از آن روزگار نیز مؤید همین امر است). چیزى که هست، استاد طوس با پرتوگیرى از آموزه‏هاى والاى اسلامى در باب حجاب، و حجب ذاتى خویش، این خصلت فطرى و قانون حیاتى جامعه بشرى را با خطوطى چشمگیر از بلور شعر خود باز تابانده است.

◀️ در حکایات شاهنامه، از عنصر زن، نوعا با تعبیر «پوشیده رویان‏» یا «پوشیده مویان‏» یاد شده:

همه روى پوشیدگان را به مهر              
پر از خون دل است و پر از آب چهر

همان پاک پوشیده رویان تو                  
که بودند لرزنده بر جان تو

پس پرده پوشیدگان را ببین                  
زمانى بمان تا کنند آفرین

◀️ پوشش زنان در شاهنامه و شرم رفتار و نرمى گفتار، کرارا خصلت‏بارز و فضیلت آشکار و ضرورى بانوان به شمار رفته است: موبد پیر از انوشیروان،

بپرسید کآهو کدام است زشت                 
که از ارج دور است و دور از بهشت؟

چنین داد پاسخ که زن را که شرم                  
نباشد به گیتى، نه آواز نرم

پس از خواستگارى فرزندان فریدون از دختران پادشاه یمن،

سه دختر، فراپیش سه تا جور                  
رخانشان پر از خون ز شرم پدر

سوى خانه رفتند با ناز وشرم                   
پر از رنگ رخ، لب پر آواز نرم

◀️ دختران حرم کیکاووس چنین بودند:

همه نارسیده بتان طراز
که بسرشتشان ایزد از شرم و ناز.

دعاى کنیزکان رودابه به مخدومه خویش آن بود:

سیه نرگسانت پر از شرم باد
رخانت همیشه پر آزرم باد.

ماهیار گوهر فروش به دختر خویش (که وى را به عقد بهرام گور درآورده بود) سفارش کرد:

چو پرسدت، با وى سخن نرم گوى
سخنها به آزرم و با شرم گوى.

و بالاخره شیرین، همسر خسرو پرویز،هم پس از قتل شوى به سران ایران گفت:

به سه چیز باشد زنان را بهى                     
که باشند زیباى گاه مهى

یکى آنک با شرم و با خواسته‏ست              
که جفتش بدو خانه آراسته‏ست

دگر آنک فرخ پسر زاید او                  
ز شوى خجسته بیفزاید او

سه دیگر که بالا و رویش بود                
به پوشیدگى نیز رویش بود

◀️ در داستان انوشیروان و نوشزاد نیز، استاد طوس به مناسبت‏بحث از همسر شاه، به ضرورت جفتجویى براى مردان اشاره کرده و همسر خوب را، پارسا زنى خردمند، هشیار، بالاابلند و گیسو کمند مى‏شناسد که با حیا و خوب گفتار و نرم آوا باشد. این، تصویرى است که شاعر از زن مطلوب و ایده‏آل خویش ترسیم کرده است:

اگر شاه دیدى و گر زیر دست                          
و گر پاکدل مرد یزدان پرست

چنان دان که چاره نباشد ز جفت                       
ز پوشیدن و خورد و جاى نهفت

اگر پارسا باشد و رایزن                                  
یکى گنج‏باشد برآگنده زن

بویژه که باشد به بالا بلند                                   
فرو هشته تا پاى مشکین کمند

خردمند و هشیار وباراى و شرم                          
سخن گفتنش خوب و آواى نرم

◀️ پیش از این، به مناسبت، از داستان یوسف علیه السلام و زلیخا در «قرآن مدل‏» یاد کردیم. ماجراى سودابه و سیاوش (خیانت‏سودابه و وارستگى سیاوش) در شاهنامه نیز، که یادآور پاکى یوسف و بیداد زلیخاست، از مواردى است که استاد طوس، خاصه با موضعگیرى صریح بر ضد سودابه و له‏سیاوش، جنگ تقوا و هوس را به نمایش گذارده و تبعات شوم فحشا و خیانت را نشان داده است.

زمانى که سودابه (همسر کیکاووس و نامادرى سیاوش) به تحریک شیطان از راستراه «عشق ایزدى‏» منحرف شده و چشم خیانت‏به هووزاده خویش مى‏دوزد و تیر ترفند او در اغواى‏آن زیباروى پاک بر سنگ مى‏نشیند و لاجرم، به صد نیرنگ و افسون دست مى‏یازد تا بالاخره میان پدر و فرزند جدایى مى‏افکند و مایه قتل سیاوش در دیار غربت و آن همه نقارها و کشتارها میان ایران و توران مى‏شود، فردوسى از آن همه پستى و خیانت چنان به ستوه مى‏آید که، آشفته و خشمگین، فریاد برمى‏دارد:

چون این داستان سر بسر بشنوى              
به آید تو را، گربه زن نگروى

به گیتى بجز پارسا زن مجوى              
زن بدکنش، خوارى آرد به روى

❇️ متاسفانه جناب نوری در آخر مطلب شان ، منابع مورد استفاده شان را ذکر نکرده اند.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

‍ ✳️ مهرگان_یا_جشن_مهر

❇️ یکی از بزرگترین جشن‌های ایران است که در مهر روز از ماه مهر برگزار می‌شود.

«مهرگان» پس از نوروز بزرگترین جشن ایرانیان باستان بوده‌است. این جشن در جوامع ایرانی خارج از ایران نیز به گستردگی برگزار می‌شود.

این جشن در روزهای آغازین فصل پاییز برگزار می‌شود. زرتشتیان ایران و خارج از ایران آن را در دهم مهر یا نزدیک‌ترین زمان به دهم مهر یا پیش از آن برگزار می‌کنند.این جشن در مهر روز آغاز می‌شود و شش روز به درازا می‌انجامد و در روز رام روز به پایان می‌رسد. نخستین روز جشن، مهرگان عامه (همگانی) و واپسین روز جشن، مهرگان خاصه (ویژه) نامیده می‌شود.در زمان ساسانیان بر این باور بودند که اهوره‌مزدا یاقوت را در روز نوروز و زبرجد را در روز مهرگان آفریده‌است و از دیر باز ایرانیان بر این باور بودند که در این روز کاوه آهنگر علیه ضحاک به پاخواست و فریدون بر اژی دهاک (ضحاک) غلبه کرد.

مردم ایران از هزاره دوم پیش از میلاد آن را جشن می‌گیرند. مهرگان نیز همانند نوروز با آیین یگانه و آداب و رسوم ویژه برگزار می‌شود.مهر یا میترا در زبان فارسی به معنای «فروغ، روشنایی، دوستی، پیوستگی، پیوند و محبت» است و ضد دروغ، دروغ‌گویی، پیمان‌شکنی و نامهربانی کردن است. فلسفه جشن مهرگان سپاسگزاری از خداوند به خاطر نعمت‌هایی است که به انسان ارزانی داشته و استوار کردن دوستی‌ها و مهرورزی میان انسانهاست.

امروزه این جشن در دهم مهر برگزار می‌شود. حال آنکه چند نفر از ایران‌شناسان آن را نادرست می‌دانند. البته همانگونه که در گزارش فردوسی دیده می‌شود، زمان برگزاری جشن مهرگان در آغاز ماه مهر و فصل پاییز بوده‌است و این شیوه دستکم تا پایان دوره هخامنشی و احتمالاً تا اواخر دوره اشکانی نیز دوام داشته‌است. اما از این زمان و شاید در دوره ساسانی، جشن مهرگان به مهر روز از مهر ماه یا شانزدهم ماه مهر منتقل می‌شود.

دلیل برگزاری جشن مهرگان در آغاز مهرماه و اصولاً نامگذاری نخستین ماه فصل پاییز به نام مهر، در این است که در دوره‌هایی از دوران باستان و از جمله در عصر هخامنشی، آغاز پاییز، آغاز سال نو بوده‌است و از همین روی نخستین ماه سال را به نام مهر منسوب کرده‌اند.

تثبیتِ آغاز سال نو در هنگام اعتدال پاییزی با نظام زندگیِ مبتنی بر کشاورزیِ ایرانیان بستگیِ کامل دارد.

آیین مهرگان:

مردمان در این روز تا حد امکان با جامه‌های ارغوانی (یا دستکم با آرایه‌های ارغوانی) بر گرد هم می‌آمده‌اند؛ در حالی که هر یک، چند «نبشته شادباش» یا به قول امروزی، کارت تبریک برای هدیه به همراه داشته‌اند. این شادباش‌ها را معمولاً با بویی خوش همراه می‌ساخته و در لفافه‌ای زیبا می‌پیچیده‌اند.

در میان خوان یا سفره مهرگانی که از پارچه‌ای ارغوانی رنگ تشکیل شده بود، گل «همیشه شکفته» می‌نهادند و پیرامون آن را با گل‌های دیگر آذین می‌کردند. امروزه نمی‌دانیم که آیا گل همیشه شکفته، نام گلی بخصوص بوده‌است یا نام عمومیِ گل‌هایی که برای مدت طولانی و گاه تا چندین ماه شکوفا می‌مانند.
در پیرامون این گل‌ها، چند شاخه درخت گز، هوم یا مورد نیز می‌نهادند و گونه‌هایی از میوه‌های پاییزی که ترجیحاً به رنگ سرخ باشد به این سفره اضافه می‌شد. میوه‌هایی مانند: سنجد، انگور، انار، سیب، به، ترنج (بالنگ)، انجیر،بادام، پسته، فندق، گردو، کُـنار، زالزالک، ازگیل، خرما،خرمالو و چندی از بوداده‌ها همچون تخمه و نخودچی.

دیگر خوراکی‌های خوان مهرگانی عبارت بود از آشامیدنی ونانی مخصوص. نوشیدنی از عصاره گیاه «هَـئومَـه/ هوم»که با آب یا شیر رقیق شده بود، فراهم می‌شد و همه باشندگان جشن، به نشانه پیمان از آن می‌نوشیدند. نانِ مخصوص مهرگان از آمیختن آرد هفت نوع غله گوناگون تهیه می‌گردید. غله‌ها و حبوباتی مانند گندم، جو، برنج،نخود، عدس، ماش و ارزن. دیگر لازمه‌های سفره مهرگان عبارت بود از: جام آتش یا نوکچه (شمع)، شکر، شیرینی، خوردنی‌های محلی و بوی‌های خوش مانند گلاب.
آنان پس از خوردن نان و نوشیدنی، به موسیقی و پایکوبی‌های گروهی می‌پرداخته‌اند. سرودهایی از مهریشت را با آواز می‌خوانده و اَرْغُـشت می‌رفته‌اند (می‌رقصیده‌اند). شعله‌های آتشدانی برافروخته پذیرای خوشبویی‌ها (مانند اسپند و زعفران و عنبر) می‌شد و نیز گیاهانی چون هوم که موجب خروشان شدن آتش می‌شوند.

در پایان مراسم، شعله‌های فروزان آتش، نظاره‌گر دستانی بود که بطور دسته‌جمعی و برای تجدید پایبندی خود بر پیمان‌های گذشته، در هم فشرده می‌شدند.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ ادعای نامأنوس بودن واژه‌های مصوب فرهنگستان

❇️ عده‌ای معتقدند بسیاری از معادل‌های مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی، نامأنوس به نظر می‌آید. در پاسخ باید گفت هر واژهٔ جدیدی در ابتدا کمابیش چنین حالتی دارد ولی پس از مدتی استفاده، عادی می‌شود.
در زیر، تعدادی از واژه‌هایی که در سال‌ها و دهه‌های قبل به جای لغات بیگانه تصویب شد و اکنون رواج تام یافته است می‌آید. برخی از این لغات را فرهنگستان با توجه به ویژگی ترکیبی زبان فارسی، با «واژه‌سازی» ساخته است و برخی دیگر از واژه‌ها را که از قبل در زبان فارسی رواج داشت، با «واژه‌گزینی» به معنایی جدیدتر پیشنهاد کرده است.

◀️ در ابتدا واژه‌ای که در گذشته متداول بود آمده، سپس زبانی که واژهٔ مورد نظر از آن به فارسی وارد شده ذکر گردیده و در انتها، واژهٔ مصوب فرهنگستان آمده است:

آرتیست (فرانسوی: artiste): هنرپیشه
آرکئولوژی (فرانسوی: archéologie): باستان‌شناسی
آلرت (فرانسوی: alerte): آژیر
آلگ (فرانسوی: algue): جُلبک
آلوویون (فرانسوی: alluvion): آبرُفت
آمفی‌بین‌ها (فرانسوی: amphibiens): دوزیستان
آنتروپولوژی (فرانسوی: anthropologie): مردم‌شناسی (فرهنگستان اول)، انسان‌شناسی (فرهنگستان سوم)
آئروپلان (فرانسوی: aéroplane)، طَیّاره (عربی): هواپیما
اتان (فرانسوی: étang): تالاب
اتودیان (فرانسوی: étudiant)، طلبه (عربی): دانشجو
اسپُر (فرانسوی: spore): هاگ
استاژیر (فرانسوی: stagiaire): کارآموز
اَسعار (عربی): ارزها (پول‌های خارجی)
اِطفائیه (عربی): آتش‌نشانی
اونیورسیته (فرانسوی: université): دانشگاه
بلدیه (عربی): شهرداری
بمباردمان (فرانسوی: bombardement): بمباران (بمب+باران، با حذف یک «ب»)
پارکه (فرانسوی: parquet): دادسرا
پالئونتولوژی (فرانسوی: paleontology): دیرین‌شناسی
پتال (فرانسوی: pétale): گلبرگ
پرگرام (فرانسوی: programme): برنامه
تَحت‌البحری (عربی): زیردریایی
تُرپی (فرانسوی: torpille): اژدر
تز (فرانسوی:thèse ): پایان‌نامه
حفظ ‌الصحّه (عربی): بهداشت
دارالمجانین (عربی): تیمارستان
داکتیلوسکوپی (فرانسوی: dactyloscopie): انگشت‌نگاری
دفیله (فرانسوی: défilé): رژه
دوسیه (فرانسوی: dossier): پرونده
راپُرت/راپورت (فرانسوی: rapport): گزارش
ساخلو (ترکی): پادگان
ساناتوریوم (فرانسوی: sanatorium): آسایشگاه
سپال (فرانسوی: sépale): کاسبرگ
سوبسید (انگلیسی: subsidy): یارانه
سیّاح (عربی): جهانگرد
شارژْدافر (فرانسوی: chargé d'affaires): کاردار
صحیح‌البُنیه، صحیح‌المِزاج (عربی): تندرست
صِحّیه (عربی): بهداری
عَدلیه (عربی): دادگستری
فاکولته (فرانسوی: faculté): دانشکده
کروازر (فرانسوی: croiseur): رزم‌ناو
کلنل (فرانسوی: colonel): سرهنگ
کلوب (فرانسوی/انگلیسی: club): باشگاه
کمیساریا (فرانسوی: commissariat): کلانتری
لیخن (معرب یونانی: leikhēn): گُلسنگ
مالیه (عربی): دارایی
مُبیلیزاسیون (فرانسوی: mobilisation): بسیج
متامورفوز (فرانسوی: metamorphose): دگردیسی
مُتحدالمَآل (عربی): بخشنامه
مُتقاعد (عربی): بازنشسته
مَسلَخ (عربی): کشتارگاه
معرفة‌النبات (عربی): گیاه‌شناسی
موسه (فرانسوی: mousses): خزه
والی (عربی): استاندار
وکتور (فرانسوی:vecteur ): بُردار

◀️ واژه‌های مصوب فرهنگستان که در بالا آمده، امروز آن‌چنان رواج یافته است که اگر کسی صورت قدیم آن را که در گذشته بین مردم رواج داشت به کار ببرد و برای مثال به جای پرونده، «دوسیه» و به جای شهرداری، «بلدیه» بگوید، نامأنوس و غیر عادی به نظر می‌رسد.
البته چند دهه قبل که واژه‌های جدید بیان و ترویج می‌شد، عده‌ای با آن موافق نبودند و حتی برخی، از جمله صادق هدایت، موضعی تمسخرآمیز می‌گرفتند. ولی بسیاری از واژه‌هایی که فرهنگستان زبان فارسی از ابتدای تأسیس خود در سال ۱۳۱۴ تا کنون برگزیده، اکنون رواج یافته و شایسته است ما نیز به این امر پسندیده کمک کنیم و موجب افزایش توانمندی و دقت زبان فارسی شویم.

◀️ همگان می‌توانند با رجوع به وبگاه فرهنگستان زبان و ادب فارسی، از تمام واژه‌های مصوب آگاه شوند و آن‌ها را به کار گیرند.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ «ملک‌الشعرا بهار» یا «ملک‌الشعرای بهار»؟

❇️ آیا باید بگوییم و بنویسیم «ملک‌الشعرا بهار» یا «ملک‌الشعرای بهار»؟

◀️ مرحوم دکتر معین در کتاب «اضافه» در ذیل «اضافه و بَدَل» آورده است:

بدانکه مشابه به مضاف و مضاف‌الیه، ترکیب بدل و مُبْدَل است. درین صورت حرف آخر اسمِ اول را مکسور نخوانند، بلکه آخر هر دو اسم را موقوف تلفظ نمایند؛ چنانکه «امام حسن» و «شاهزاده هرمز» و «مِرزا (میرزا) صاحب سخن‌شناس محمود بیگ». پس میمِ «امام» و های «شاهزاده» و سینِ «سخن‌شناس» را مکسور نباید خواند زیرا که این هر سه اسم، بَدَل است از آنها ... در فارسی معمول شده است که در خطاب به مرد، «آقای ...» (به اضافه) گویند ... باید دانست که «آقا» عنوان و بدل است همچون خواجه، صاحب، مخدوم و غیره، و اضافه لزومی ندارد. همان‌گونه که گویند «خواجه نصیر طوسی» و نگویند «خواجهٔ نصیر طوسی» ... در زبان‌های بیگانه نیز همین صورت مُجریٰ است ... در انگلیسی گویند: Mr. James و نگویند Mr. of James (معین، ۱۳۶۳: ۲۳۸-۲۳۹).

◀️ اما در متون نظم و نثر قدیم و جدید، موارد متعددی یافت می‌شود که بدل و مُبْدَلٌ‌منه با کسره به هم اضافه شده‌اند:

۱. در انجیل عیسای روح‌الله است/ که او بر شما نیز خود آگه است (قدری، ۱۳۸۴: ۱۴۱).

۲. سبک‌شناسی مرحوم ملک‌الشعرای بهار (خزائلی، ۱۳۴۴: ۸).

۳. سال اول، رئیس ملک‌الشعرای بهار بود (گلچین‌معانی، احمد، ۱۳۴۵: ۹).

۴. از محضر پرفیض بزرگان علم و ادب و عرفان: علامه میرزا محمدخان قزوینی، علی‌اکبر دهخدا، ملک‌الشعرای بهار ... بهره‌ها برده ...» (همان: ۱۶).

۵. از نمونه‌های موفق این‌گونه اشعار، قطعهٔ «کبوتران من» اثر ملک‌الشعرای بهار است (احمدی گیوی، حسن، و همکاران، ۱۳۸۶: ۱۵۳).

۶. انجمنِ ادبی فرهنگستان، به ریاستِ ملک‌الشعرای بهار، روزِ سه‌شنبه ٢١ بهمن ۱۳۲۵ تأسیس ... شد (سمیعی، ۱۳۷۴: ۱۴۱).

◀️ نمونهٔ آخر که از احمد سمیعی (گیلانی) استاد درست‌نویسی آورده شده نشان می‌دهد چنین ترکیباتی در نثر معیار نیز رواج یافته است.
امروزه نیز از زبان بزرگان فراوان می‌شنویم: محمدحسن خانِ اعتمادالسلطنه.

◀️نکته:

۱. مضاف و مضاف‌الیه ممکن است اسم، صفت (به جای موصوف)، مصدر، ضمیر پرسشی، قید، شبه‌جمله، مُنادا باشند (شریعت، ۱۳۷۲: ۳۶۴).

۲. مرحوم خسرو فرشیدْوَرْد یکی از انواع ترکیب اضافی را اضافهٔ صُوری یا اضافه بَدَلی (اضافهٔ تعظیمی) ذکر کرده و یکی از مثال‌هایش این است: مرحومِ بهار (فرشیدورد، ۱۳۸۲: ۲۱۹-۲۲۰).

◀️ در نتیجه و با توجه به اختلاف‌نظر دستورنویسان و همچنین یکدست نبودن شواهد نظم و نثر می‌توان گفت «ملک‌الشعرا بهار» و «ملک‌الشعرای بهار» هر دو درست است.


❇️ منابع :

۱. احمدی گیوی، حسن، و همکاران، ۱۳۸۶، زبان و نگارش فارسی، سمت، چ ۲۶، تهران.
۲. انوری، حسن، احمدی گیوی، حسن، ۱۳۹۳، دستور زبان فارسی ۲، فاطمی، ویرایش ۴، چ ۴، تهران.
۳. خزائلی، محمد، ۱۳۴۴، شرح گلستان، احمد علمی، چ ۱، تهران.
۴. سمیعی (گیلانی)، احمد، ۱۳۷۴، سابقهٔ فرهنگستان در ایران، نامهٔ فرهنگستان، ش ۱، بهار، ۱۳۶-۱۴۳.
۵. شریعت، محمدجواد، ۱۳۷۲، دستور زبان فارسی، اساطیر، چ ۶، تهران.
۶. فرشیدورد، خسرو، ۱۳۸۲، دستور مفصل امروز، سخن، چ ۱، تهران.
۷. قدری، ۱۳۸۴، جَنگ‌نامهٔ کِشْم (سراینده: ناشناس) و جَرون‌نامه (سراینده: قدری)، تصحیح: محمدباقر وثوقی، عبدالرسول خیراندیش، میراث مکتوب، چ ۱، تهران.
۸. گلچین‌معانی، احمد، ۱۳۶۲، دیوان گلچین، ما، چ ۱، تهران.
۹. معین، محمد، ۱۳۶۳، اضافه، امیرکبیر، چ ۴، تهران.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ «عیدی» یا «پِری»؟

❇️ یکی از مشهورترین شعرهای کودکانه، که شاعر و منبع دقیق آن معلوم نیست، به این صورتْ متداول شده است:

یه توپ دارم قِل‌قِلیه
سرخ و سفید و آبیه
می‌زنم زمین، هوا می‌ره
نمی‌دونی تا کجا می‌ره
من این توپو نداشتم
مشقامو خوب نوشتم
بابام بهم عیدی داد
یه توپ قِل‌قِلی داد

◀️ نکته‌ای گفتنی در مورد شعر مذکور این است که کلمهٔ «عیدی» در بیت آخر درست به نظر نمی‌رسد.

دلیل نخست آن‌که وزن را به هم می‌زند. البته در اشعار عامیانه و کودکانه، ازاین‌دست اشکالات زیاد است و می‌توان از آن صرف‌نظر کرد. اما اگر این دلیل در کنار مستندات دیگر سنجیده شود، می‌توان نتیجه گرفت که در شعر اولیه، واژه‌ای دیگر به جای عیدی وجود داشته است.

◀️ قوی‌ترین احتمال، که در برخی از فرهنگ‌ها نیز ضبط شده، این است که در اینجا کلمهٔ «پِری» به معنای «جایزه» آمده بوده که به دلیل نامأنوس بودن برای بسیاری از مردم، به عیدی تبدیل شده است.

◀️ واژهٔ فرانسوی پِری (prix) معادل price و prize انگلیسی است. در اواخر قاجار و اوایل پهلوی، تحصیل‌کردگان، به زبان فرانسوی بیش از زبان انگلیسی اقبال داشتند و اغلبِ اشراف و ثروتمندان، فرزندان خود را برای تحصیل به فرانسه می‌فرستادند. این افراد پس از بازگشت به ایران، از روی عادت و یا فضل‌فروشی، در نوشته‌ها و سخنان خود لغات فرانسوی را به کار می‌بردند و بعید نیست پری نیز به همین صورت در بین درس‌خواندگانِ آن دوران استعمال شده باشد.

◀️ در فرهنگ فارسی (فرهنگ مُعین) واژهٔ پِری بدون شاهد و با این تعریف آمده است: جایزه‌ای که در مسابقات به برنده داده شود؛ جایزه برای تشویق. توضیح: عدم استعمال این کلمه [به دلیل بیگانه بودن] اولیٰ است (معین، ۱۳۷۱: ج ۱، ص ۷۶۹).

◀️ در «فرهنگ بزرگ سخن» نیز واژهٔ پِری به معنای جایزه آمده و علاوه بر شعر «بابا به من پِری داد/ یک توپ قل‌قلی داد» شعری از میرزادهٔ عشقی (۱۲۷۲-۱۳۰۳) برای شاهد آورده شده که در آن گفته است: سکه‌ای را که پِری لطف نمودی برسید (انوری، ۱۳۸۲: ج ۲، ص ۱۳۵۳).

◀️ دلیل دوم، توجه به «سرخ و سفید و آبی» بودنِ رنگ توپ است. این سه رنگ، درواقع رنگ پرچم فرانسه آن‌هم به ترتیب از راست به چپ است. قرینه‌ای دیگر که ثابت می‌کند منشأ شعر اولیه، مرتبط با زبان فرانسوی بوده است.

◀️ دکتر رضا منصوری (متولد ۱۳۲۶)، فیزیک‌دان برجستهٔ کشور نیز پس از خواندن مطالب بالا، در یادداشتی که برای نگارنده فرستاده، صحیح بودن پِری را تأیید کرده و نوشته است:

بله آقای رویانیان، این شعر را در کودکی، مادر من با همان واژهٔ پری می‌خواند که در کودکستان شنیده بود. بله پری همان واژه فرانسوی به معنی جایزه است. این نشان می‌دهد هنوز در آن زمان واژه جایزه به معنی امروزی آن، در حدود صد سال پیش رایج نبوده است [و به جای واژه جایزه، از کلمه فرانسوی پری استفاده می‌شد].

❇️ منابع :

۱. انوری، حسن، ۱۳۸۲، فرهنگ بزرگ سخن، ۸ جلد، سخن، چ ۲، تهران.
۲. صدری افشار، غلامحسین، حَکَمی، نسرین، حَکَمی، نسترن، ۱۳۹۲، فرهنگ فارسی اَعلام، فرهنگ معاصر، ویراست دوم، چ ۲، تهران.
۳. معین، محمد، ۱۳۷۱، فرهنگ فارسی (فرهنگ معین)، ۶ ج، امیرکبیر، چ ۸، تهران.
4. www.larousse.fr

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan