✳️ حكایت نی

✳️ دیدگاه استاد الهی قمشه ای در باره نی مولانا

بشنو از نی چون حكایت می‌كند
از جدایی‌ها شكایت می‌كند

❇️ سخن را از نی باید شنید، از آن كس كه نیست؛ آن كس كه هست از هواهای خود می‌گوید و حدیث نفس می‌كند و حكایت او شكایت از محرومیت‌ها و ناكامی‌های خاكی اوست. یا حكایت توفیقات وهمی و خیالی كه او را معجب و مغرور می‌كند و به جور و ستم وامی‌دارد.
اما آن كس كه بندبند وجودش را از هواهای خویش خالی كرده و چون نی لب خود بر لب معشوق نهاده و دل به هوای او و نفس او سپرده است، حكایتی دیگر و شكایتی دیگر دارد.

گر نبودی با لبش نی را سمر
نی جهان را پر نكردی از شر

◀️ انبیا از جنس نی بودند. چون به هوای دل خویش سخن نمی‌گفتند، چنان كه در قرآن در صفت رسول اكرم آمده است:

«و ما ینطق عن الهوی ان هو الا وحی یوحی»
او از هوای دل خویش سخن نمی‌گوید
و این (قرآن) نیست مگر آنچه به او وحی شده است.

◀️ بدین بیان، نی مقام انسان كامل یا كمال مرتبه انسانی است كه در آن مرتبه شخص هرچه گوید همان است كه معشوق در او دمیده و هرچه كند همان است كه فرمانش از معشوق رسیده است.

از وجود خود چو نی گشتم تهی
نیست از غیر خدایم آگهی

چونكه من من نیستم، این دم ز هوست
پیش این دم هر كه دم زد كافر اوست

گرچه قرآن از لب پیغمبر است
هر كه گوید حق نگفته، كافر است

دو دهان داریم گویا، همچو نی
یك دهان پنهانست در لب‌های وی

یك دهان نالان شده سوی شما
های و هویی برفكنده در سما

لیك داند هر كه او را منظر است
كاین زبان این سری هم زان سر است

دمدم این نای از دم‌های اوست
های و هوی روح از هیهای اوست

◀️ انبیا و اولیا و قدیسان عالم كه این همه سخنان شكربار از ایشان در بازار عالم پخش شده است همه در اثر پیوند با لب‌های شكرین آن شاهد یكتا به مقام شكرفروشی رسیده‌اند.

شكر فروش كه عمرش دراز باد چرا
تفقدی نكند طوطی شكرخا را

(حافظ)

◀️ و این تمثیل نی شدن برای رسیدن به درك حقایق اشیا در همه فرهنگ‌های باستانی با تصویرهای گوناگون به چشم می‌خورد. چینیان معتقدند كه تا كسی نی نشود نمی‌تواند نی را بكشد. و این بخصوص در كار هنر همه جا مصداق دارد كه تا كسی از خودبینی و خودرایی و نفس‌پرستی رها نشده باشد و بوی خوش عشق به مشام جان او نرسیده باشد و خلقش چون نفس صبا لطیف و عطرآگین نشده باشد، در هیچ هنری بخصوص شعر به كمال نمی‌رسد. به عبارت دیگر آفرینش هنری در گرو مستی است كه بیان دیگری از همان نی شده است.

عزلم به هوشیاری نمكی ندارد‌ای جان قدحی دو موهبت كن چون ز من غزل ستانی

(دیوان شمس)

شر و شور دوران فكنند مستان
سر هوشمندان، هنری ندارد

(الهی قمشه‌ای)

◀️ در این مستی و رفع حجاب خودپرستی است كه شاهد زیبایی به هنرمند رخ می‌نماید و بازتاب آن مشاهده به‌صورت هنر ظاهر می‌گردد.

غزال خویش به من ده غزل ز من بستان
نمای چهره شعری و شعر تازه ببین

(دیوان شمس)

بنابراین، معنای دیگر بشنو از نی این است كه سخن مست را بشنو كه گفته‌اند مستی و راستی:

چو رازها طلبی در میان مستان رو
كه راز را سر سرمست بی‌حیا گوید

(دیوان شمس)

آن مست قلندر است كه در بیان حقیقت گستاخ و بی‌پرواست و هیچ وسوسه‌ای جز معشوق كه عین حقیقت است او را برنمی‌انگیزد.

فقیه مدرسه دی مست بود و فتوا داد
كه می‌حرام ولی به ز مال اوقاف است

(حافظ)

◀️ مولانا جلال‌الدین بیش از هر صفت دیگری به مستی موصوف است و به شادی كه محصول چنان مستی است. سلام او سلام مست است، سلام روستایی نیست كه دامی و دانه‌ای باشد برای بهره‌مندی از مردمان.

آدمی خوارند اغلب مردمان
از سلام علیكشان كم جو امان

یك سلامی نشنوی‌ای مرد دین
كه نگیرد آخرت آن آستین

از دهان آدمی خوش مشام
من سلام حق شنیدم والسلام

زان سلام او سلام حق شده است/ كآتش اندر دودمان خود زده است

(مثنوی)

در آن سلام مستی است كه مولانا نه تنها دام نمی‌نهد بلكه خود را به دام معشوق می‌اندازد تا با او چه رفتار كند.

ای نیست كرده هست را بشنو سلام مست را
مستی كه هر دو دست را پابند دامت می‌كند

(مولانا)

به پای خویشتن آیند عاشقان به كمندت
كه هر كه را تو بگیری ز خویشتن برهانی

(سعدی)

◀️ تمثیل دیگر مولانا در بیان معنای نی شدن این است كه دیده‌ایم چگونه یك پری یا جن بناگاه به خانه دل شخص وارد می‌شود، او را معزول می‌كند و هرچه از او به ظهور می‌رسد مردم بدان پری منسوب می‌كنند نه به شخص.

چون پری غالب شود بر آدمی
گم شود از مرد وصف مردمی

هرچه را گوید پری گفته بود
زین سری نه زان سری گفته بود

اوی او رفته پری خود او شده
ترك بی‌الهام نازی‌گو شده

چون به خود آید نداند یك صفت
چون پری را هست این ذات و صفت

چون پری را این دم و قانون بود
كردگار آن پری را چون بود

(مثنوی)

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ «ققنوس» در ادب فارسی

❇️ ققنوس یا <قُقنُس> مرغی افسانه‌ای ، بسیار خوش رنگ و خوش آواز ، دارای منقار درازی با سوراخ‌های فراوان که به قولی 360 سوراخ باشد که از هر یک آوازی خوش برآید گویا موسیقی را از آواز ققنوس برگرفته‌اند.

▪️گویند ققنوس بر کوه بلندی مقابل باد می‌نشیند و صداهای شگفت‌انگیز از سوراخ‌های منقارش برآید و به سبب آن مرغان بسیاری بر او جمع می‌آیند که او شماری از آنان را طعمه خود می‌سازد.

▪️ققنوس جفت ندارد و عمرش هزار ساله است و چون به آخر رسد هیزم بسیار گرد آورد، بر بالای آن نشیند و سرودن آغاز کند و بال بر هم زند.
☆_ از بر هم زدن بال‌هایش آتشی می‌جهد و در هیزم افتد و او در آن آتش می‌سوزد که از آن تخمی پدید آید و ققنوسی دیگر زاده شود. ...

▪️بعضی گفته‌اند که پس از سوختن ققنوس در آتش، باران بر خاکستر آن می‌بارد، کِرمی در آن پیدا می‌شود و از آن خاکستر می‌خورد تا بزرگ شود و این‌گونه ققنوسی دیگر پدید آید.

▪️<حمد الله مستوفی> در کتاب «نزهة القلوب» شرحی بر ققنوس نوشته است. همچنین حضرت عطار در اشعارش از ققنوس یاد کرده است با این تفاوت که برای ققنوس عمر جاودان قائل نشده است.

▪️ندرتا از مرغی خوش آواز با نام { موسیقار } نیز نام برده شده که صفت خوش آوازی و توصیف منقار سیمرغ را به آن داده‌اند.

🔻شایان ذکر است که ققنوس در ادبیات بیشتر ملل با کمی تغییر حضور دارد.

هست قُقنُس ، طرفه مرغی دِلسِتان
موضع این مرغ ، در هندوستان

سخت منقاری عجب دارد دراز
همچو نی در وی بسی سوراخ باز

قرب صد سوراخ در منقار اوست
نیست جفتش ، طاق بودن کار اوست

❇️ شیخ فریدالدین عطار نیشابوری

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ «از ماست که بر ماست»

❇️ عبارت فوق که به عنوان یک ضرب المثل (زبانزد) در افواه عام و خاص کاربرد فراوانی یافته و گاه و بی گاه می شود از زبان کوچک و بزرگ شنید به حدی شهرت یافته که نیازی به تذکار آن نیست و با شنیدن این عبارت بی درنگ،شعر ناصرخسرو قبادیانی به ذهن متبادر می شود و تداعی معانی صورت می پذیرد و عقاب اندیشه به پرواز درمی آید و شعر را زمزمه می کند:

روزی ز سرِ سنگ عقابی به هوا خاست
کز بهر طمع بال و پرِ خویش بیاراست

و به آخرین بیت این شعرکه می رسد ، اندیشه ،از اوج فرود می آید و بر سیاه بختی ونگون بختی خویش آه و حسرت می خورد و می گوید : «گفتا ز که نالیم که از ماست که بر ماست».

◀️ این ضرب المثل در درس شانزدهم فارسی دهم قسمت قلمرو فکری طرح شده است و با بیت :
«گفت :زنهار اگرچه بد کردم/ در بد من نبین که خود کردم» متن درس ارتباط معنایی دارد.

ریشه و مأخذ این ضرب المثل گویا برگرفته از شعر ناصرخسرو است و اصل قصه نیز بنا به گفته ی علامه دهخدا یونانی است .

◀️ این ضرب المثل زمانی به کار می رود که فردیا افرادی عملی نابخردانه انجام ‌دهند و دردسرهایی عظیم به وجود آید.

◀️ این ضرب المثل ،تمثیلی است برای بیان غرور وتکبرآدمی . وقتی انسان به غرور گرفتار شود، از قضا و قدر الهی نیز غافل می گردد و چشم خرد او کور و کر می گردد .

◀️ محمدعلی جمال زاده داستانی دارد با همین عنوان«از ماست که بر ماست» یا همان داستان «کباب غاز» که دبیران و دانش آموزان دوره ی متوسطه ی دوم با آن آشنایی کامل دارند.

◀️ مثل فوق می تواند با ابیات و عبارات فراوانی در پهنه ی گسترده ی ادبیات فارسی تناسب و قرابت داشته باشد و حتی امثال فراوانی می توان یافت که با این مثل همانند باشد.در ذیل به تعدادی از آن ها اشاره خواهد شد:

1-پَرّ من است که بر من است.
2-کرم درخت از خودِ درخت است.
3-کرم پیله ،خود کفنش را می تند.
4-خودم کردم که لعنت بر خودم باد.
5-آتش چنار از خودِ چنار است.
6-انّ الله لا یغیر ما بقوم حتی یغیروا بانفسهم(قرآن کریم،سوره رعد ،آیه 11)
7-بر این داستان زد یکی رهنمون/که بادی که از خانه آید برون
ندانند درمان آن را به بند/اگر بد نخواهی تو بنیوش پند(فردوسی)
8-کفن بر تن تند هر کرم پیله/برآرد آتش از خود هر چناری (ابوحنیفه اسکافی)
9-از ما بر ماست چو نگاه کنی نیک/ در تیر و در درخت و آهن و سوهان(ابوحنیفه اسکافی)
10-بال مرغی مرغ را بر بال ،بنشاند خدنگ/هم ز بال خویش یابد مرغ،بَد پاداشنی (حضرت ادیب)
11-گِله از هیچ کس نباید کرد/کز تن ماست آن چه بر تن ماست(مسعود سعد)
12-ز بس کز آشنایان زخم خوردم/ زند گر حلقه گردم اژدهایی
نیاید بر دل من سخت تر زان/ که کوبد حلقه بر در آشنایی (سعدی)
13-پس مثل بشنو که در افواه خاست/که اینچ بر ماست ای برادر هم ز ماست(مولوی)
14- گله از دست دیگران چه کنم/کآنچه کردم به دست خود کردم
15-جان من خود کرده ی /خود کرده را تدبیر نیست(ناصر خسرو)
16-اگر پرنیان است خود رشته ای /و گر بار خار است خود کِشته ای (سعدی)
17-آتش به دو دست خویش در خرمن خویش/من خود زده ام چه نالم از دشمن خویش(ابوسعید ابوالخیر)
18-سرشکم آمد و عیبم بگفت روی به روی /شکایت از که کنم؟ خانگی است غمازم(حافظ)
19-پرّ عقاب آفت جان عقاب شد(خاقانی )
20- چشم من است واسطه ی چشم زخم من/بال عقاب شد سبب آفت عقاب(سلمان ساوجی)
21-آوخ که هر چه بر سر ما می رود ز ماست(رشید یاسمی)
22-نباشی بس ایمن به بازوی خویش / خورد گاو نادان ز پهلوی خویش(فردوسی)
23-نیایدم گِله از خوی این و آن کردن/در آتش از دل خویشم چه می توان کردن(رهی معیری)
24-دایم از خوی خود کِشد آزار،بد گهر/خون است شیر ،کودک پستان گزیده را (صائب تبریزی)
25-مده رنج کسی نسبت به غیرش /که هر کس زاید از خود شرّ و خیرش(ادیب الممالک فراهانی )
26-اگر شادی است ما را گر غم،از ماست/که بر ما هر چه می آید هم از ماست(عطار)

❇️ محمد اصلانی دبیر ادبیات دبیرستان های فریدونشهر

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ آیا داستان رستم واقعیت دارد ؟

❇️ به طور مسلم، معلوم نیست که داستان رستم از چه زمانی وارد زبان فارسی شده است. محققان و مورخان حدسهایی بسیار زده اند. در اوستا، کتاب دینی زرتشت، نامی از رستم و زال نیامده است و درست هم همین است؛

◀️ زیرا که رستم دین بهی را نپذیرفت و دعوت اسفندیار هم برای ورود او به این دین مؤثر نیفتاد و تا آخر در آیین مهری باقی ماند البته، باید گفت که همه ی این حدسها فرضیه ای بیش نیست. در متن پهلوی بندهشن، هم چنین در کتاب «درخت آسوریک» از رستم نام برده شده است. بدون تردید، داستان رستم یک داستان حماسی ملی است که در مقابل روایات دینی عصر گشتاسب و اسفندیار.

◀️ بعضی گفته اند: «رستم همان گرشاسب است؛»

زیرا تمام صفات این دو نفر نزدیکی بسیار به هم دارند و محققان، داستان زال و رستم را با داستان گرشاسب از هم جدا نمی دانند و ریشه ی داستان او را در فرهنگ ملی و محلی مردم سیستان یا زرنگ یا نیمروز جست و جو می کنند و آن را بازمانده ی زمانی می دانند که سیستان در تصرف اقوام سکایی بوده است.

◀️ حکایت رستم در عصر ساسانی در بین مردم موجود و رایج بوده و حتی در صدر اسلام این داستان و داستانهای دیگر ایرانی توسط شخصی به نام «نضر ابن حارث» یا حارثه در مکه روایت می شد. نضر ابن حارثه این داستانها را از مردم بین النهرین (میان رودان) فراگرفته بود.

◀️ بنابراین، باید گفت که افسانه ی رستم نه تنها در مشرق ایران بلکه در مغرب این سرزمین نیز رواج داشته است اما بعضی از محققان، فرضیه ی سکایی بودن داستان رستم را قابل تردید می دانند؛ زیرا فارسی بودن نام رستم فرضیه ی سکایی بودن داستان را منتفی می سازد.

◀️ پس، داستان رستم باید مربوط به پیش از زمان تسلط سکاها بر سیستان باشد که از مشرق ایران به این سرزمین تاخته بودند و قطعاً این داستان مربوط به چندین قرن قبل از ساسانیان است به طوری که در عصر ساسانی، این داستان کاملاً شناخته شده و مشهور بوده است.

◀️ محتملاً، رستم مانند بعضی از پهلوانان دیگر شاهنامه، مثل: گیو، گودرز و بیژن و میلاد از سرداران و پهلوانان عصر اشکانی بوده است که در سیستان دارای قدرت بسیار بوده اند. اگر چنین باشد، رستم، علاوه بر یک وجود افسانه ای و حماسی، تبدیل شده است و تمام خصلتهای پهلوانی در وجود او گرد آمده است اما چون مدارک و اسناد عصر اشکانی به دست ما نرسیده و ساسانیان تمام آثار اشکانیان را از بین برده اند، آن چنان که باید و شاید از شخصیت تاریخی رستم اثر چندانی در دست نداریم و باید، مثل سایر قهرمانان و شاهان افسانه ای شاهنامه به وجود افسانه ای او قناعت کنیم؛

◀️ اما این دلیل، انکار وجود تاریخی او به سبب نبودن مدارک و اسناد نمی تواند باشد و اگر با شک و تردید، وجود تاریخی او را بپذیریم، باید قبول کنیم که این وجود از غیر شخصیت افسانه ای او است که ششصد سال عمر کرد و هفتاد گز قد داشت و قدرت و زور خود را نزد سیمرغ به امانت می گذاشت و هنگام راه رفتن تا زانو در گل فرو می رفت؛

◀️ زیرا که او هم خود از عجایب روزگار بود و هم رخش او و نکته ی آخر این که، اسطوره و افسانه، مخصوص دوره ای است خاص و مردمانی خاص که با اسطوره و افسانه های خود می زیسته اند و ما امروز زندگی و خط سیر حیات مردم هزاران سال پیش و آمال و آرزوهای آنها را در لابه لای افسانه ها و اساطیر آنان در می یابیم.

❇️ دکتر سید جعفر حمیدی (عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی)

◀️ منبع :
موحدفر، یاسر؛ (1390)، فردوسی پژوهی (مجموعه مقالاتی به قلم گروهی از نویسندگان)، تهران: خانه کتاب، چاپ اول

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ حکایت بقال و طوطی

❇️ مثنوی مولوی ،دفتر اول ، حکایت بقال و طوطی

◀️ معادل داستان کوتاه در ادبیات قدیم فارسی، «حکایت » است که معمولا به صورت «اپی زود»، یعنی داستان فرعی در متن داستان بلند ی یا مطلبی می آید.

◀️ شیوه ی حکایت در حکایت (داستان در داستان)که معمولا منجر به داستان بلندِ سرگرم کننده یی یا مجموعه داستان های کوتاه می شود از سنت های کهن ِایرانی است و در ادبیات هند نیز رواج داشته است.

◀️ بنابر این نظر می توان مدعی شد که بخش های چندگانه ی کتاب مقدس اوستا به صورت حکایت در حکایت ساخته و پرداخته شده است و شاهنامه ی فردوسی نیز به تبع آن،بر همان سبک و سیاق پا به منصه ی ظهور نهاده است .

◀️ «تودروف»وقتی در باره ی «هزار و یک شب» بحث می کند،دو اصطلاح «داستان های در برگیرنده» و «داستان های دربرگرفته شده» را به کارمی برد. در مثنوی مولوی نیز می توان این موضوع را بارها و بارها مشاهده کرد که یک داستان کلی در برگیرنده ی چند حکایت جزئی است.

◀️ بعضی از صاحب نظران و مثنوی پژوهان که تعداد آن ها نیز کم نیست و می توان گفت که قریب به اتفاق ِ دوستداران حضرت مولانا و پژوهشگران این اعجوبه ی تاریخ(مولانا) و اثر وی ،مثنوی معنوی ، جملگی برآنند،«قولی است که جملگی برآنند.» که سراینده ی مثنوی بدون هیچ زمینه ی طراحی شده و برنامه ی از قبل مشخص شده ،به سرودن این اثر پرداخته است و ساده تر بگویم ،مثنوی ،محصول نوعی تصادف است . و در برابراین گروه نیز گروهی از بزرگان به گونه ای زیرکانه و رندانه پیوند معنایی مثنوی را پذیرفته اند و اعتراف می کنند که «بین قصه های مثنوی، رشته ای نامرئی و لرزان ،اما استوار و پارگی ناپذیر، رابطه برقرار می کند.

◀️ حکایت بقال و طوطی دردفتر اول مثنوی به عنوان دومین حکایت آورده شده است. حکایت اول ،حکایت ِعاشق شدن پادشاه بر کنیزک بیمار است که خود ِاین حکایت شامل 9 بخش دیگر است و بعد نوبت به حکایت بقال و طوطی می رسد و بعداز نقل این حکایت ،نوبت به داستان «آن پادشاه جهود که نصرانیان را می کشت ،از بهر تعصّب» می رسد و خود این داستان نسبتا مفصل است و از بیست و چهار بخش ساخته شده است.

◀️ حکایت بقال و طوطی همان گونه که اشاره شد بین دو حکایت قرار گرفته و در حقیقت ،حلقه ی اتصال ِحکایت های مذکور است. یعنی این حکایت پیوند معنایی دارد با حکایت قبل و بعد از خود .در کل ،گرچه ممکن است از نظر ساختار ظاهری ارتباطی بین اجزا و کل نباشد ،اما در ساختارمعنایی ،پیوندی ناگسستنی بین آن ها برقرار است و همچون دانه های تسبی به یک رشته کشیده شده اند و رشته کمتر دیده می شود .

◀️ حکایت بقال و طوطی ،در مثنوی از بیت 247آغاز می شود و به بیت 323ختم می شود . تعداد ابیات از 77بیت تجاوز نمی کند.در کتاب فارسی دهم تنها 23بیت از کل حکایت نقل شده و باقی ابیات به دلیل حجم کتاب و یا شاید مسائل دیگر ،ذکرنشده است. اما نکته ی کلیدی این حکایت ، که بیت مقایسه ی اولیا الله است با دیگران در کتاب درسی هم آمده است تا فهم مطلب برای فراگیران آسان گردد.

◀️ موضوع اصلی حکایت بقال و طوطی ،قیاس اولیا الله است با خود و دیگران ،در حالی که تفاوت های فاحشی بین مردان حق و دیگران وجود دارد گرچه در ظاهر ،شباهت هایی ممکن است بین خاصّان حق با دیگران وجود داشته باشد. محور این حکایت ،«تضاد نگاه ظاهربینان و باطن بینان و تمایز ،میان اشتراک لفظی و معنوی است.»

◀️ در حکایت «شاه و کنیزک» بعد از این که طبیبان از درمان کنیزک عاجز می شوند و در کار درمانگری درمی مانند،مهمان غیبی که همان طبیب الهی است ،از راه می رسد و «جانِ شاه» یعنی «کنیزک» را با ترفند های زیرکانه وبا نفوذ به لایه های روانی و درونی کنیزک ،موفق به درمان وی می گردد و تفاوت دیدگاه دو دسته از طبیبان ،آشکار می شود .

◀️ در حکایت «پادشاه یهودی که مسیحیان را می کشت» پادشاه ،قادر نیست که وحدت بین ادیان را ببیند و درک درستی از این ندارد که تمام ادیان سرچشمه ی واحدی دارند و هدف همه ی آن ها ارشاد و راهنمایی بشر است و به ناچار دین خود «یهودیت » و موسی را برترین فرستاده و بهترین دین تلقی می کند و کشتن مسیحیان را توجیه پذیر می کند .همانند طوطی که قیاس به ظاهر می کند و بین خود و جولقی (عارف)همانندی می بیند ،غافل از این که تفاوت ماهوی بین آن ها (طوطی و جولقی)وجود دارد.

مولانا با آوردن این حکایت ،خواسته است نقبی بزند به دو حکایت و از راهی ناشناخته ،که بر همگان معلوم نباشد، پیوندی برقرارکند.

❇️ محمد اصلانی دبیرادبیات دبیرستان های فریدونشهر

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

#روش_ها_و_فنون_تدریس
✅ #معجزه_مکث_در_تدریس

💎 این 5 مدل مکث را حتما در  تدریس استفاده کنیم.🙏

1⃣ مکثِ دَرکی: شنوندگان نمی توانند بدون تخلیه ذهنی بیش از سه جمله را به صورت پیاپی درک کنند. با هر بار مکث گویی #حواس آن ها سُر می خورد و در سکوتی که شما فراهم کردید می افتد. با مکث کردن ذهن آن ها تازه می شود و مطالب جدید را بهتر درک می کنند.

2⃣ مکثِ اهمیت:  برای نکات مهم از آن استفاده کنید. می توانید بلافاصله قبل از اشاره به نکته مهم یا بلافاصله پس از آن مکث کنید تا مخاطبان به اهمیت چیزی که گفتید پی ببرند.

3⃣ مکثِ سوالی:  بعد از پرسیدن یک سوال مکث کنید. عجیب است که بعضی از سخنران ها سوال می پرسند و منتظر جواب نمی مانند!
حتی بعد از اینکه کسی جواب سوالی را داد؛ بازهم چند ثانیه مکث کنید تا دیگران حرف آن یک نفر را هضم کنند.

4⃣ مکثِ تکمیلی: بهتر از بعضی از مطالبی که همه می دانند را تکرار نکنیم. ما اول جمله یا ضرب المثل را بگوییم و مکث کنیم تا مخاطبان آن را تکمیل کنند. مثلا : نابرده رنج گنج ...

5⃣ مکثِ طنز:  گاهی از بین جمع کسی با شوخی مطلبی می گوید؛ همیشه نیاز به پاسخ دادن
نیست. گاهی مکث و تبسم معجزه می کند.

از کدام مکث بیشتر استفاده می کنیم؟

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ کایزن چیست؟

❇️ کایزن یک تکنیک ژاپنی است که روی حرکت پیوسته و آرام به سمت هدف تمرکز دارد. تکنیک کایزن به ژاپنی ها کمک کرد بتوانند خیلی سریع پیشرفت کنند و تبدیل به کشوری متمدن و به روز شوند. اما چگونه کایزن توانست اصل صنعت ژاپنی ها را تغییر دهد؟ این تکنیک روی شش اصل اساسی عمل می کند. تمام این اصول روی یک کلمه تاکید دارند و آن "کوچک" است.

◀️ ۱. پرسیدن سئوالات کوچک

سئوالات کوچک کایزن، راهی قدرتمند برای برنامه ریزی ذهن ارائه می دهند. بر خلاف سئوالات بزرگ تر که ممکن است منجر به واکنش تهدید آمیز شوند، سئوالات کوچک اغلب می توانند جالب باشند. اگر هدفتان خیلی بزرگ یا دلهره آور باشد خیلی ساده از خود بپرسید: چه گام کوچک و ساده ای هست که می توانم برای رسیدن به این هدف بردارم؟

◀️ ۲. فکر کردن به افکار کوچک

حالا که سئوال خود را پاسخ داده اید، زمان آن رسیده که خود را در حال انجامش تصور کنید. اصل مجسم سازی ذهنی می گوید که مغز، پیشرفت های کوچک را بهتر از دوزهای بالا می آموزد. اگر یک وظیفه را که از آن می ترسید و یا باعث ناراحتی تان می شود را جدا کنید و سپس به آرامی خود را در حال شروع به کار روی آن تصور کنید، با گذشت زمان نگرش ذهن شما به یک وظیفه سنگین تغییر خواهد کرد.

◀️ ۳. انجام کارهای کوچک

سئوالات کوچک و افکار کوچک نهایتا مستلزم اعمال کوچک هستند. معمولا کارفرماها به عوامل اجرایی خود، کارهایی بزرگ می سپارند و انتظارهایی غیر معقول را نیز همراهش می کنند. این شیوه هر دو طرف را ناامید و شکست خورده می کند. پیشرفت در کار باید به مرور و آرام آرام انجام شود. این امر در دیگر موارد نیز کاربرد دارد. مثلا قصد دارید رژیم بگیرید اما اگر با خود بگویید از فردا روزی یک ساعت ورزش می کنم و کالری دریافتیم را به شدت کاهش می دهم، مطمئنا چیزی جز شکست انتظارتان را نمی کشد. آرام آرام پیش بروید، مثلا می توانید هفته ای ۵ دقیقه به ورزش خود اضافه کنید.

◀️ ۴. حل مشکلات کوچک

به ندرت پیش می آید که کسی موفق شود با منفی صحبت کردن، خود را قانع به ایجاد تغییر کند. به خود بگویید هر اشتباهی که کرده اید بخشی از یک مشکل بزرگ تر است. اگر بتوانید خطایتان را به مشکلی بزرگ تر بچسبانید، به خود انگیزه بیشتری برای کار کردن روی آن می دهید.

◀️ ۵. دادن پاداش های کوچک

بیشتر عاداتی که درگیرشان هستیم، در اصل با نوعی پاداش تحریک می شوند. باید مناسب با هدفی که دارید برای تغییرات کوچکی که انجام می دهید، پاداش هایی کوچک نیز در نظر بگیرید. با اینکه شاید به نظر درست نیاید اما پاداش های کوچک معمولا منابع انگیزه قوی تری از پاداش های بزرگ هستند.

◀️ ۶. لحظات کوچک را شناسایی کنید.

گاهی چیزهای کوچک می توانند معنای زیادی داشته باشند. گاهی افراد متوجه می شوند چیزهایی که به نظر جزئیاتی بی اهمیت بوده اند منجر به نتایجی بزرگ می شوند. برای مثال، یکی از مشتریانم کارگرانی داشت که به خاطر عدم دسترسی به رئیسشان ناراحت بودند. آنها شکایت می کردند که هرگز نمی فهمند رئیسشان چه زمانی داخل دفترش است و اگر هم بخواهند با او صحبت کنند ابتدا باید از یک لایه امنیتی عبور کنند. ما متوجه شدیم رئیس کارخانه برای رفتن به دفترش از یک ورودی مجزا استفاده می کند. این کار باعث می شد خیلی سریع تر به محل کارش برسد اما باعث شده بود تبدیل به شبحی برای کارگران شود. ما به او پیشنهاد کردیم از مسیری که همه وارد کارخانه می شوند استفاده کند و این مقدار اضافی را بپیماید. همین تغییر کوچک تاثیری بزرگ داشت. هر روز با خوشامد گویی دلپذیر و صورت هایی خندان همراه بود. رئیس کارخانه هر روز در مسیر رفتن به دفترش می توانست مشکلات کوچک را حل کند و توصیه هایی نیز بکند. شاید مسیر قبلی باعث میشد که کمتر راه برود و زودتر برسد، اما تاثیر بدی روی سطح رضایت کارگران داشت. شما هم با کمی دقت می توانید بسیاری از موارد کوچک را در زندگی و کارهای خود شناسایی کنید.

◀️ وقتی یک سطح گرم را لمس می کنید انگشتانتان حرارت را حس می کند اما واکنشی شدید از خود نشان نمی دهید. اما اگر سطحی که از داغی قرمز شده را لمس کنید، طوری ناگهانی و بی اختیار واکنش نشان می دهید که خودتان هم نمی فهمید چه اتفاقی افتاده است.

◀️ کایزن مانند یک سطح گرم عمل می کند نه یک سطح داغ و قرمز، مانند یک زمزمه نه فریاد. کارهایی که انجام می دهید بسیار کوچک هستند و به ظاهر بی اهمیت اما همین یک گام کوچک می تواند زندگی تان را تغییر دهد.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ «کُل اِناء یَتَرَشَّحُ بِما فیه»(از کوزه همان برون تراود که در اوست)

❇️ ضرب المثل(زبانزد)«کُل اِناء یَتَرَشَّحُ بِما فیه» (از کوزه همان برون تراود که در اوست)
که در درس شانزدهم فارسی دهم قسمت «گنج حکمت» آمده است بر این نکته تأکید می کند و یادآور این موضوع است که«حالات ، روحیه و سرشت نیک یا بد هر کس از ظاهر اعمال و اقوالش معلوم مى‏شود.» وبیانگر این اصل است که جهان بیرونی هر شخص ارتباط تنگاتنگی با جهان درونی وی دارد و اگر درون هرشخصی گُل باشد ،جهان بیرونی وی نیز گل و گلشن خواهد بود و اگر فکر و اندیشه اش ، زشت و ناپسند باشد ،به قول حضرت مولانا:

« ای برادر تو همه اندیشه ای
مابقی تو استخوان و ریشه ای »

«گر گُل است اندیشه ی تو،گلشنی
ور بود خاری،تو هیمه ی گلخنی »

چون نیک در این قسمت درس(گنج حکمت)بنگریم و مداقه نماییم ،رفتار حضرت عیسی برازنده ی شخصیت درونی وی است و رفتار آن جاهل نیز متناسب با جهان درونی او.(ابله)

در این مختصر نوشتار خواسته ایم تا تعدادی امثال و حکم و ابیاتی که می توانند با این «مَثَل»ارتباط معنایی داشته باشند ،ذکر نماییم:

1- هر کس آن کند که سزاى اوست. وز کوزه همان برون تلاود که دروست. کُلّ یعملُ على شاکلته.

(کشف‏ الاسرار).

2ـ هرچه از تو سر بر زند، همه خاطر نفس امّاره بود و وحى شیطان ... از کوزه همان برون ترابد که دروست.

(نامه‏هاى عین‏القضات همدانى).

3ـ از کژ مزاج هرگز راستى نیاید و بدسیرتِ مذموم طریقت را به تکلیف و تکلّف بر اخلاق مرضى و راه راست آشنا نتوان کرد. و کُلّ اِناءٍ بالّذى فیه یرشَحُ. کز کوزه همان برون تراود که دروست

(کلیله و دمنه).

4- آن را که حرام‌زادگی عادت و خوست
عیب دگران به نزد او سخت نکوست

معیوب همه عکس کسان می‌طلبد
از کوزه همان برون تراود که دروست

(اوحدالدین کرمانی)

5- زمین را از آسمان نثار است و آسمان را از زمین غبار. کُلُّ اناء یترشّحُ بما فیه.سعدى

(گلستان سعدی)

6-از خُم سرکه ،سرکه پالاید
فعل آلوده گوهر آلاید

(عنصری )

7 ـ آن کس که بدم گفت ، بدى سیرت اوست
وآن کس که مرا گفت نکو ، خود نیکوست

حال متکلّم از کلامش پیداست
از کوزه همان برون تراود که دروست

(شیخ بهایى)

8-کاسه ی چینی که صدا می کند
خود صفت خویش ادا می کند

9-در این باره ام داستانی نکوست
زِ خُم ، آن برآید که هم اندر اوست

(بهمن نامه)

10-خالی از خود بود و پر از عشق دوست
پس ز کوزه آن تراود کاندراوست

(مولوی)

11- بد اصلِ گدا چو خواجه گردد نه نکوست
مغرور شود ، نداند از دشمن، دوست

گر دایره ی کوزه ،ز گوهر سازند
از کوزه همان برون تراود که در اوست

(بابا افضل کاشانی )

12-خردمندی که نعمت خورَد،شُکرِ آنَش باید کرد
ازیرا کز سبوی سرکه جز سرکه نیاغارد

(ناصرخسرو)

13-از هر چه سبو پر کنی از سر و ز پهلوش
زان چیز برون آید و بیرون دهد آغاز

(ناصرخسرو)

14ـ فریاد ز جور دشمن و فرقت دوست
کین هر دو بلا به نزد دانا نه نکوست

کردند جفا بسى نه بر حق ، الحق
از شیشه همان برون تراود که دروست

(جهان ملک خاتون)

15- گر بگویم که مرا حال پریشانی نیست
رنگ رخسار خبر می دهد از سرّ ضمیر

16- زمین را ازآسمان نثار است و آسمان را از زمین غبار. کلُّ اِناءِ یَتَرشّحُ بما فیه

گرت خوی من امد ناسزاوار
تو خوی نیک خویش از دست مگذار

(گلستان سعدی )

❇️ محمد اصلانی دبیر ادبیات دبیرستان های فریدونشهر

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ مرگ در شاهنامه

❇️ مرگ کِرامند(مهم) ترین چالش از نخستین سال های آفرینش بوده است. آدم نمی توانست بپذیرد و اکنون نیز به دشواری می پذیرد که آدمی را مرده یابد در هنگامی که چند روز یا چند تسوک(ساعت) پیش زنده بوده، سخن می گفته، اندیشه و برنامه ها و آرزوهایی داشته.

⬅️ پرسش های بشر درباره مرگ همواره بی پاسخ مانده یا پاسخ هایی به درد نخور یا نابخردانه گرفته است.

◀️ یکی از بهترین پرسش ها و پاسخ ها درباره مرگ در شاهنامه فردوسی و استاد سخن آمده است.

فردوسی فرزانه در پدیدار رهایی داستان《رستم و سهراب》درباره مرگ (مرگ جوان) ابیاتی دارد که برابر با ده ها نسک فلسفی است.
نخست نگاره هراسناکی از مرگ یک جوان می سازد ...

《اگر تندبادی برآید ز کنج
به خاک افگند نارسیده ترنج،》

◀️ ترنج نارسیده به خاک افتاده، از تندباد روزگار، نخستین پرسش نمودار می شود، مرگ را

《ستمکاره خوانیمش ار دادگر؟
هنرمند دانیمش ار بی‌هنر؟》

◀️ مرگ داد است یا بیداد ؟؟؟

پرسشی که بشر تاکنون پاسخی برای آن نیافته است، از این پس نیز نخواهد توانست، مرگ رازآلوده و سر به مُهر و مبهم خواهد ماند، هنگامی که می آید هر کسی را می خواهد می برد، نه توان ایستادن در برابرش هست و نه امکان گفتگو و درنگ و داد و ستد، افزون بر این مرگ اندازه ای برای《دادگری یا بیداد》خود ندارد، نمی خواهد داشته باشد، فراتر از همه این اندازه ها و مرزبندی های بشری است،《داد و بیداد چالش آدمی است》، در اندازه پیوند آدمی چم(معنی) دارد نه بیش از آن، اما پرسش همچنان پابرجاست ...

《اگر مرگ دادست بیداد چیست؟
ز داد این همه بانگ و فریاد چیست؟》

◀️ نمی دانیم، تنها چیزی که می دانیم همین است که نمی دانیم. فردوسی فرزانه در اندام فرزانه ای دانا و جهان شناس این نادانی را به زبان می آورد ....

《از این راز جان تو آگاه نیست
بدین پرده اندر ترا راه نیست》

◀️ فردوسی فرزانه بر پایه اندیشه ایرانی که در اوستا و سایر متون پهلوی آمده می‌گوید ...

《همه تا در آز رفته فراز
به کس بر نشد این در راز باز》

◀️ #آز در این بیت چمِ کلیدی دارد، #آز بدترین #دیو در شاهنامه است، در اینجا آز به چم نیاد(طبیعت) بشری است، به چم(یعنی)همه تا اندازه توان نیاد بشری خود توانسته اند به مرگ بیندیشند، ولی چون نیاد بشری اندک و کم است و نمی تواند راز مرگ را بگشاید بشر نتوانسته است گامی درخور بردارد.

《برین کار یزدان ترا راز نیست
اگر جانت با دیو انباز نیست》

◀️ در نهایت به یک راهکار آشکار و ساده می رسیم، راه کاری که از فزونی تکرار و سادگی بی ارزش می نماید ولی نیست.

《به گیتی در آن کوش چون بگذری
سرانجام نیکی بر خود بری》

◀️ باید چنان زندگی کرد که هنگام مرگ توشه ای ارزنده در انبان باشد.

《همین، راز مرگ در زندگی است.》

زندگی روزمره، تنها این بخش از داستان پیچیده مرگ به انسان پیوند دار است.

《برفتن مگر بهتر آیدش جای
چو آرام یابد به دیگر سرای》

◀️ مرگ در شاهنامه بخشی از زندگی است.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ نماد در قلمرو ادبیات و شعر
✳️ بخش: اول

❇️ اصطلاح «نماد» مفهوم بسیار وسیعی دارد؛ آن چنان که می توان از آن برای توصیف هر شیوه بیانی که به جای اشاره مستقیم به موضوعی، آن را غیرمستقیم و به واسطه موضوعی دیگر بیان می کند، استفاده کرد. نماد در قلمرو ادبیات و شعر از پیشینه ای طولانی و پرفراز و نشیب برخوردار است. «نماد» معادل واژه (Symbol) برگزیده شده است.

◀️ نماد عبارت است از هر علامت، اشاره، ترکیب و عبارتی که بر معنی و مفهوم ورای آنچه ظاهر آن می نماید، دلالت کند، درعین حال «نمادگرایی» یا «سمبولیسم»، فقط نشاندن یک مفهوم به جای مفهوم دیگر نیست، بلکه استفاده از تصاویر عینی و ملموس برای بیان عواطف و افکار انتزاعی نیز هست.

◀️ یک کلمه یا یک شکل وقتی نمادین تلقی می شود که به چیزی بیش از معانی آشکار و مستقیم خود دلالت کند.

❇️ نمادها را در یکی از سه دسته زیر جای داده اند:

◀️ ۱) طبیعی: مثل گل که نماد زیبایی است و زالو که نماد جنایتکار است. آب که نماد تطهیر، لاله، نماد پاکی و جوانی و شهید است و یا آب که نماد آرامش، ملایمت، مداومت، آسودگی، صلح، هستی، هستی بخش، پاکی و پاک کنندگی است. نمادهای طبیعی در بعضی موارد دوقطبی هستند وبا توجه به زمینه کاربردیشان، معانی متفاوتی می یابند؛ چنان که آب در صورتی که به سیل یا طوفان تبدیل شود، می تواند عامل تخریب کننده نیرومندی باشد و بدین ترتیب، علاوه بر نمایش آسودگی و صلح، مظهری از وحشت و هرج و مرج نیز باشد.

◀️ ۲) مستور یا اختصاصی: که تنها در اثر یک شاعر و نویسنده جنبه نمادین یافته است و وقتی از آنها اسمی به میان می آید زود آن نوشته به ذهن خطور می کند؛ مانند اشعار حافظ که پیرمغان، عشق، باده، خرابات، رند و.... در دیوان حافظ از بسامد بالایی برخوردار است و تا حد زیادی زبان او را نمادین ساخته است.

◀️ ۳) نمادهای مرسوم: که بر اثر عمومیت یافتن نمادهای اختصاصی به وجود می آیند: مانند زمستان به عنوان نماد پیری، سردی، بی عاطفگی که این واژه را ابتدا اخوان دراین مفهوم به کار برد، اما بعدها دیگران آن را پسندیدند و از آن استفاده کردند.

❇️ باید یادآورشد که علاوه بر تقسیم بندی فوق، به نمادهای فرهنگی نیز قایل شده اند که عبارتنداز:

◀️دنمادهایی که برای توضیح «حقایق جاودانه» به کار می روند و هنوز در بسیاری از ادیان کاربرد دارند. نمادهای فرهنگی، تحولات فراوانی را پشت سر گذاشته اند و فرایند تحولاتشان کمابیش وارد خودآگاه شده است و بدین سان، جوامع متمدن آنها را به صورت نمایه های جمعی پذیرفته اند. نمادهای موجود در آیین ها و اعیاد و مراسم ملی و مذهبی و نیز نمادهای مربوط به زایش دوباره... از این نوع اند. یکی از زیباترین و کارآمدترین طبقه بندی نمادها، جای دادن نمادها در دو نوع نمادهای فرارونده و نمادهای انسانی است. براساس این تقسیم بندی نماد عبارت است از حرکتی از گستره چیزهای مادی و احساس هایی که برمی انگیزند به سوی گسترده برداشت های انتزاعی و عواطف فردی، یعنی: از گستره بوها، منظره ها، آواها به سوی برداشت ها یا عواطفی که این عوامل برمی انگیزانند.
نمادهای انسانی، جنبه شخصی نمادپردازی است که در آن، تصاویر نمادین ملموس، بیانگر افکار و احساسات ویژه شاعر یا نویسنده است. به عبارت دیگر این نوع نمادها، احساس نهفته در پس تصویرها را القا می کند. اکثر نمادهای مربوط به کوزه در «رباعیات خیام» در این نوع جای می گیرند. اما در نمادپردازی «فرارونده» تصاویر نمادین ملموس بیانگر دنیایی معنوی و حقیقی اند که دنیای واقع در مقایسه با آن تنها نمودی ناقص به شمار می آیند.
نمادهای عرفانی و نمادهای فرهنگی را می توان از این نوع دانست. ولینسکی درباره نمادهای فرارونده می گوید: «نمادپردازی عبارت است از ادغام دو جهان محسوس و الهی در تجسمی هنری.»

در توضیح نمادهای فرارونده باید گفت که در تفکر نمادین این گروه از نمادگراها و به خصوص در تفکر عرفانی همه چیز-حتی انسان- اصل و منشأ الهی و آسمانی دارند؛ چنان که مولانا می گوید:

«این شخص تو، سایه تو است» و صاحب گلشن راز می گوید:

هر آن چیزی که درعالم عیان است
چو عکسی ز آفتاب آن جهان است

و همه عالم، کتاب حق تعالی به شمار می آید.از این چشم انداز، هستی معنایی عمیق و باطنی می یابد که به مراتب فراتر از تجربه های حسی و مادی است. ژول لوبل می گوید: «هر شیء مخلوقی، همانطور که هست، انعکاسی از کمال الهی است. علامتی قابل ادراک و طبیعی است از حقیقتی فوق طبیعی، و سالوستیوس اظهار می دارد که «دنیا، شیء نمادین است.»

ادامه دارد... .

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

👇👇👇👇

✳️ نماد در قلمرو ادبیات و شعر
✳️ بخش: دوم ( پایانی )

◀️ شعر عرفانی که قسمت عظیم اشعار ادبیات فارسی را تشکیل می دهد، نمادپردازی های عمیق فرارونده را دارد؛ زیرا به اعتقاد عارفان، همه چیز در جهان محسوس، اصلی الهی و نمونه ای ازلی دارد، جهان مادی جلوه و سایه ای از جهان معنوی است، اکثر آثار عرفانی را می توان بازتاب مثالی و تصویری یک معنی و اندیشه ازلی به حساب آورد.

برای مثال در ادبیات فارسی منظومه منطق الطیر شیخ عطار نیشابوری که در شرح سفرنمادین پرندگان مختلف برای یافتن سیمرغ است، هر پرنده نماد دسته ای از مردم است.
شیوه سمبولیست ها همواره به چند اصل کلی متوجه است:

◀️ ۱) به اشکال، نمادها (سمبل)، آهنگ ها و قوانینی که نه عقل و منطق بلکه احساسات آنها را پذیرفته است توجه دارند.

◀️ ۲) تا حد توان و امکان باید از واقعیت عینی Objective دور و به واقعیت ذهنی (Subjective) نزدیک شد.

◀️ ۳) هر خواننده ای اثر ادبی را به نسبت درک و احساس خود می فهمد، ایشان برای شعر مقام مشابه به موسیقی قایل هستند که شعر از راه آهنگ کلمات: حالات روحی و احساساتی را به طور غیرمستقیم به خواننده القا می کند. استفاده از نماد به شاعر کمک می کند تا شعر او را هرکس بنا به درک و احساس خود بفهمد.

◀️ ۴) آنها می کوشند حالت غیرعادی روحی و معلومات نابهنگامی را که در ضمیر انسان پیدا می شود در اشعار و آثارشان بیان کنند و بیافرینند.

◀️ با توجه به آنچه گذشت، می توان دریافت که نماد، معانی متنوعی دارد و درگستره وسیعی از دانش های بشری به کار می رود. با این همه، نمادگرایی در ادبیات از پیشینه ای طولانی برخوردار است و آنچه در ادبیات از این کلمه استنباط می شود، با کاربردهای آن در سایر دانش های بشری تفاوت دارد. به علاوه برای بالابردن ظرفیت زبانی، تصاویری در ادبیات به کار گرفته می شود که شباهت ها و تفاوت هایی خاص با نماد دارند. جدا ساختن نماد از تصاویر مشابه آن، نحستین گام در نمادپردازی آثار ادبی است.

❇️ سلیمان مختاری

✅ منابع:

۱- درآمدی بر نمادپردازی در ادبیات، محمدرضا صرفی، فرهنگ، ۶۴ و ۷۴، تابستان - پاییز ۲۸،

۲- مکتب های ادبی- رضا سیدحسینی، ۲ج، تهران، نگاه، ۵۱۳۸

۳- فرهنگ اصطلاحات ادبی- سیما داد، تهران، مروارید، ۱۱۳۷

۴- فرهنگ ۶ جلدی فارسی، محمدمعین، تهران، امیرکبیر، ۰۱۳۸

❇️ گردآوری :گروه ادبیات سایت تبیان زنجان

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ شروط آرابه سجع

❇️ نکته ی مهم: در سجع سه شرط وجود دارد:

1) کلمات سجع مربوط به کلمات آخر جمله ها است و اول یا وسط جمله سجع وجود ندارد. پس در جمله ی «ای کریمی که بخشنده ی عطایی و ای حکیمی که پوشنده ی خطایی» بین «کریمی و حکیمی» و «بخشنده و پوشنده» آرایه ی سجع وجود ندارد؛ زیرا در آخر جمله نیستند.

2) در سجع باید حداقل دو جمله وجود داشته باشد؛ یعنی تنها در یک جمله آرایه ی سجع ساخته نمی شود؛ مثلاً در جمله ی «شب را به بوستان یکی از دوستان اتفاق مبیت افتاد» بین «بوستان و دوستان» سجع وجود ندارد چون تنها یک جمله است.

3) برای تشخیص سجع واژه های یکسان آخر جمله ها را در نظر نمی گیریم این کلمات ممکن است در یک جمله حذف شود؛ مثلاً در جمله ی «یکی از دو
ستان در کجاوه انیس من بودی و در حجره جلیس» کلمه و فعل «من بودی» در جمله ی دوم حذف شده است.

◀️ توجه: گاه ممکن است کلمه یا فعلی در آخر هر دو جمله به قرینه ی معنوی حذف شود. مثلاً در جمله ی «دل او در پرده های گمراهی نهان و حق از او روی گردان» فعل «است» از آخر هر دو جمله حذف شده است.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ رَجَزخوانی و کارکردهای آن در حماسه

❇️ کلمه رَجَز در عربی عبارت اسـت از دردی کـه در عـَجُز شتر اصابت‌ می‌کند‌؛ همچنین‌ در معانی اضطراب پای شتر؛ سکندری خوردن و خلف وعده کردن‌ نیز آمده است (ابن منظور، 1968: مادة رَجَز). همچنین مـعنای ایـن واژه را سـرعت و اضطراب نیز گفته‌اند (مصاحب‌، 1356‌: ذیل‌ «رجز، بحر»).

◀️ در زبان فارسی رجز به معنای مفاخره کردن و بیان مـردانگی‌ و شرافت‌ خویشتن‌، مباهات، فخرفروشی و لاف‌زنی به کار رفته است و ترکیباتی همچون رجزخواندن، رجزخوانی و رجزگویان از آن‌ در‌ زبان‌ فارسی رواج یـافته اسـت (دهـخدا، لغتنامه)

◀️ در اصطلاح ادبی شعری را گویند که مبارزان‌ در‌ مقام مفاخره و مباهات و لافـ‌زنی در بـیان مردانگی‌های خویش و خاندانشان به‌ویژه در میدان جنگ‌ بر‌ زبان‌ می‌رانده‌اند (دهخدا، نفیسی)

◀️ در واقع رجزخوانی بخشی از تاکتیک رزمی جنگاوران برای درهم شکستن روحیة دشمن بوده است.

◀️ کارکردهای رجزخوانی

پهلوانان و رزم‌آوران برای مـقاصد گـوناگون رجـز خوانی می‌کنند. همة این مـقاصد‌ بـرای‌ پیـروزی‌ بر هماورد است، یعنی به سود خودی و علیه جبهة دشمن تنظیم می‌شود. برخی از این‌ اهداف‌ عبارتند‌ از:

✅ بالا کشیدن یا برجسته کردن توانایی های پهلوانان خودی

فردوسی کـه شـاعری دقـیق و اهل ظرافت است‌ در‌ گفتگوهای شاهنامه به نوع شـخصیت‌های گـوینده و موقعیت‌هایی که آن‌ها در آن قرار دارند توجه بسیاری دارد‌ و در‌ رجـزخوانی‌ها نیز همواره موضع پهلوانان ایرانی به‌ویژه رستم را نسبت به همآوردانشان‌، پر‌ صـلابت و قـدرتمندانه تـصویر می‌کند. گفتگوی رستم در نبرد‌ با‌ پهلوان‌ تورانی اشکبوس، نمونه ی مناسبی است. فردوسی‌ در‌ برابر تحقیرهای اشکبوس جوابی مقتدرانه و پر از صلابت و سرشار از بلاغت بر زبان‌ رستم می گذارد.

✅ تهدید و تحقیر دشـمن به قصد تضعیف روحیه

در رجـزها مـعمولاً بـا بـیان اقتدار‌ و توانایی‌ پهـلوانان‌ خـودی و شکست‌های پهلوانان دشمن هماورد را تهدید می‌کنند. گاه پهلوانان در هنگام برشمردن کردارهای شجاعانة‌ خویش به مقهور کـردن پهـلوانان پیـشین مفاخره می‌کنند تا روحیة حریف را بشکنند‌. تـوس پهـلوان ایـرانی در‌ رجـزخوانی‌ بـرای هـومان پهلوان تورانی، به کشتن ارژنگ دلاور تورانی مفاخره می‌کند.

✅ تـشجیع و تـقویت خودی

رجزخوانی نزد سپاهیان خـودی بـرای تقویت روحیة آنان یکی از شگردهای پهلوانان شاهنامه است. در ماجرای نبرد رستم و شنگل‌ شاه‌ هند‌، شنگل شاه با غرور و تکبر‌ در‌ پیشاپیش‌ سپاه افراسیاب حرکت مـی‌کند و بـا ادای کلمات زشت، رستم را به مبارزه می طلبد. و رستم قبل از رفتن به نبرد با او‌ پیش‌ سپاهیان‌ خود، می‌گوید: من از خداوند آرزویی جز این‌ نخواسته‌ام‌ که ناشناسی از لشکر ایشان دلیری کند و از من رزم بخواهد تا بیخ و بن ایشان را از جـای بـکنم‌.

✅ کتمان ترس برای تقویت روحیه ی خود و اطمینان بخشیدن به نیروهای خودی .

❇️ منابع:

1-ذبیح الله صفا،حماسه سرايي در ايران
2- شميسا،انواع ادبي
۳-غلامعلی،فلاح.رجزخوانی در حماسه،دو فصل نامه ی زبان و ادبیات فارسی،پاییز و زمستان۱۳۸۵

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ تحلیل مفاهیم و آموزه های شاهنامه(داستان رستم و اشکبوس)
✳️ بخش: یک

❇️ یکی از داستان های جذاب و دل انگیز شاهنامه همانا ماجرای نبرد رستم و اشکبوس ِ کشانی است که فردوسی در اثنای شرح تقابل ِ این دو پهلوان نکات و اطلاعات ِ جانبی بسیاری در زمینه های مختلف تقدیم خواننده می کند.در این مقاله به ترتیب ِ سیر ِ موضوعی داستان به برخی از این نکات اشاره می شود:

◀️1-به صدا درآوردن شیپورها و طبل های بزرگ در هنگام جنگ به منظور ایجاد رعب و وحشت در دل دشمنان:

در این داستان نیز هنگامی که رهام به نمایندگی از سپاه ایران به جنگ با اشکبوس می رود هر دو سپاه بنای دمیدن در شیپورهای جنگی و کوبیدن بر طبل های بزرگ را می نهند.
برآویخت رهام با اشکبوس / برآمد ز هر دو سپه بوق و کوس»...

◀️ 2-تقبیح و زشت شمردن پرداختن ِ افراطی ِ پهلوانان به باده نوشی و مجالس بزم و غافل شدنشان از فراگرفتن اصول نبرد در میدان رزم:

زمانی که رهام تاب مقاومت در برابر اشکبوس را نمی آورد و از او روی برمی گرداند و به سوی کوه می گریزد ، موجب خشم توس،فرمانده سپاه ایران، می گردد طوری که می خواهد قلب سپاه را رها کند و به سوی میدان روانه شود. از سوی دیگر رستم نیز از این شکست ِ مفتضحانه خشمگین می شود و دلیل ِ آن را شادخواری و باده نوشی ِ بیش از اندازه ی رهام می داند،آن گونه که باعث شده او از آموختن فنون جنگی ِ نو و پرداختن به تقویت قدرت رزمی خویش باز بماند و با شکست در این میدان ایرانیان را سرافکنده کند.

چو رهام گشت از کشانی ستوه
بپیچید زو روی و شد سوی کوه

ز قلب سپاه اندر آشفت توس
بزد اسب کاید بر ِ اشکبوس

تهمتن برآشفت و با توس گفت
که رهام را جام ِ باده ست جفت»...

◀️ 3-جایگاه ِ فرمانده ی سپاه در قلب ِ لشکر است:

محافظت از قلب سپاه اهمیت بسیاری داشته است و جایگاه پادشاه و فرمانده سپاه نیز در آن جا بوده است. در جنگ ها اگر دشمن موفق به رساندن نیروهای خود به قلب سپاه می شد با کشتن ِ فرمانده لشکر به سادگی می توانست به پیروزی دست یابد. در این داستان نیز وقتی که توس با دیدن شکست رهام قصد رفتن به میدان را دارد، رستم مانع او می شود و این نکته را به او گوشزد می نماید که وی وظیفه ی مهم تری بر عهده دارد ، آن هم محافظت از قلب لشکر است.

تو قلب ِ سپه را به آیین بدار
من اکنون پیاده کنم کارزار»...

◀️ 4-باز کردن زه ِ کمان در زمان هایی که از جنگ خبری نبود:

در گذشته زه ِ کمان را از روده ی تاب داده ی گوسفند می ساختند و عملیات ِ خاصی را بر روی آن انجام می دادند تا حالت ِ ارتجاعی پیدا کند.این زه اگر برای مدتی طولانی به دو طرف کمان متصل باقی می ماند حالت ارتجاعی خود را از دست می داد به همین خاطر در زمان هایی که پهلوانان از میدان جنگ دور بودند و از مبارزه خبری نبود ، یک طرف زه را باز می کردند و به محض شروع جنگ دوباره آن را متصل می نمودند به همین خاطر است که اصطلاح ِ کمان ِ به زه به مرور زمان معنای کمان ِ آماده به خود گرفته است.

چو نازش به اسب ِ گران مایه دید
کمان را به زه کرد و اندرکشید»...

کمان را به زه کرد زود اشکبوس
تنی لرز لرزان و رخ سندروس»...

ادامه دارد... .

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ تحلیل مفاهیم و آموزه های شاهنامه(داستان رستم و اشکبوس)
✳️ بخش: دوم ( پایانی )

◀️ 5-رجزخوانی پهلوانان در جنگ:

رجزخوانی به معنای بر زبان آوردن سخنانی درشت و پرصلابت به منظور تضعیف روحیه ی حریف و ترساندن ِ اوست که در شاهنامه نمونه های بسیاری از این دست دیده می شود.یکی از زیباترین نمونه های رجزخوانی در کتاب شاهنامه همانا رجزخوانی رستم در مقابل اشکبوس است.رستم که بدون اسب به میدان رفته است در مقابل ِ اشکبوسی که به داشتن ِ اسب بر وی فخر می فروشد، به سخره و استهزا سخنانی را بر زبان می آورد که خشم او را برمی انگیزد و آرام و قرار او را می گیرد.تهمتن در جواب ِ اشکبوس که نام او را می پرسد ، می گوید مادرم نام مرا مرگ ِ تو نهاده است یعنی عن قریب به دست من کشته خواهی شد.

بدو گفت خندان که نام ِ تو چیست؟
تن ِ بی سرت را که خواهد گریست؟

تهمتن چنین داد پاسخ که نام
چه پرسی کزین پس نبینی تو کام

مرا مادرم نام مرگ ِ تو کرد
زمانه مرا پتک ِ ترگ ِ تو کرد»...

و دلیل ِ بدون اسب به میدان آمدن ِ خود را نیز گرفتن ِ اسب اشکبوس بیان می کند تا موجب تمسخر و خنده ی سپاهیان شود.

پیاده مرا زان فرستاده توس
که تا اسب بستانم از اشکبوس

کشانی پیاده شود همچو من
بدو روی خندان شود انجمن»...

این نکته ی مهم را هم به حریف خود یادآوری می کند که در این میدان ِ جنگ، یک پهلوان ِ پیاده همچون من به پانصد جنگجوی سوار مانند تو می ارزد.

پیاده به از چون تو پانصد سوار
بدین روز و این گردش ِ کارزار»...

و در ادامه بعد از آن که با تیری اسب او را از پا درمی آورد، با ریشخند به او توصیه می کند چند لحظه ای دست از جنگیدن بردارد و در کنار جفت خود(اسب) بنشیند و سرش را در آغوش بگیرد.

بخندید رستم به آواز گفت
که بنشین به پیش ِ گرانمایه جفت

سزد گر بداری سرش در کنار
زمانی برآسایی از کارزار»...

6-تیرهایی که در گذشته مورد استفاده قرار می گرفته از سه قسمت تشکیل می شدند:

از فحوای این داستان چنان برمی آید که تیرهای مورد استفاده در جنگ ها از سه بخش اصلی تشکیل می شدند.

الف-سوفار یا دهانه ی تیر که درون چله و زه ِ کمان قرار می گرفت و معمولا چهار پر عقاب به آن متصل می کردند تا مستقیم به سوی هدف حرکت کند

ب-پیکان ِ تیر که از فلزی تیز و بران ساخته می شد

ج-تنه یا چوبه ی تیر که بیشتر اوقات از چوب خدنگ ساخته می شده است.

تهمتن به بند ِ کمر برد چنگ
گزین کرده یک چوبه تیر ِ خدنگ

یکی تیر ِ الماس پیکان چو آب
نهاده بر او چار پر ِ عقاب»...

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ مقایسه داستان رستم و اسفندیار با حماسه یونانی اشیل و هکتور

❇️ ساخت كلي داستان« رستم و اسفنديار» و « آشيل و هكتور» به صورت زير دسته بندي مي شود:

❇️ شباهت ها:

◀️ 1- سپاهيان به سرزميني يوناني نشين، امّا دور از يونان حمله مي برند. سپاهيان ايران نيز به سرزميني ايراني نشين، امّا در كنار ايران حمله مي برند.

◀️ 2- در هر دو داستان، پهلوان اصلي از كشور بزرگ است. آشيل و اسفنديار هر دو بر دلاور كشور كوچك غلبه مي يابند.

◀️ 3- هر دو پهلوان بزرگ از پاي در مي آيند، يكي به تيري بر پاشنه ي پا و ديگري به تيري بر چشمان و اين هر دو موضع، تنها نقطه اي از تن ايشان است كه رويين نيست.

◀️ 4- هر دو پهلوان كشور بزرگ رويين اند.

◀️ 5- هر دو پهلوان به ياري نيروي فوق طبيعي از پاي در مي آيند. در داستان ايلياد به ياري خدايان و در داستان رستم و اسفنديار به ياري سيمرغ.

◀️ 6- هم شهر تروا و هم سيستان هر دو ويران مي شوند و مردم آن ها از دم تيغ مي گذرند.

❇️ امّا تفاوت هايي نيز در ساخت كلي دو داستان وجود دارد.

◀️ نخست : علّت جنگ و نبرد است. در داستان ايلياد انگيزه ي نبرد، هلن، شاهزاده بانوي يوناني است، امّا در شاهنامه، علّت اصلي نبرد آن است كه گشتاسب با مأموريتي كه به فرزندش، اسفنديار مي دهد، در واقع مي خواهد او را از سر راه خود بردارد تا جانشين او نشود. پيشگويان مرگ اسفنديار را به دست رستم پيش بيني كرده بودند و ظاهراً بهانه جويي اين كار اين بود كه رستم وقعي به پادشاهي گشتاسب ننهاده و پاس نداشته است.

◀️ تفاوت ديگر : در اين است كه هكتور به دست آشيل كشته مي شود، ولي در داستان ايراني، رستم به رغم مغلوب شدن و گريختن، در ميدان نبرد كشته نمي شود.

◀️ تفاوت سوم : در اين است كه اسفنديار به دست پهلواني يل و بي نظير كشته مي شود، امّا مرگ آشيل به دست يك پهلوان نيست، بلكه به دست پاريس به هلاكت مي رسد كه خود با ربودن هلن، عامل اصلي فتنه و نبرد بعدي است.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی

◀️ لب

لب دو ویژگی دارد یکی رنگ سرخ و دیگری شیرینی. رنگ سرخ در نظر اول دیده می‌شود اما برای شیرینی باید آنرا چشید. شاعر خندیدن شاعر را موجب روان شدن شکر دانسته که احتمالا منظورش نمایان شدن دندانهای سفید است:

گر بخندد یک زمان آن لب شکر گردد روان
ور بجنبد یک زمان آن زلف مشک ارزان شود

(ص ۳۲)

آمد دو لب تو را ز شکر نفری
کز هر سخنی همی فشاند شکری

(ص ۳۲۱)

در این بیت نیز شاعر از چشیدن لب سر باز می‌زند زیرا لبش شکری است که اگر مکیده شود آب می‌گردد:

آن لب نمزم گر چه مرا آن سازد
زیرا که شکر چون بمزی بگدازد

(۳۱۲)

✅ تشبیه لب به یاقوت و شکر:

بدندان و لبش بنگر بعبرت
دو معنی هر یکی را بود همبر

یکی لؤلوی عمانی و پروین
یکی یاقوت رمّانی و شکر

(ص ۴۷)

✅ تشبیه به مرجان سرخ:

جام از لب تو گونه مرجان گیرد
وز جعد تو باد بوی ریحان گیرد

(ص ۳۱۲)

✅ تشبیه به می‌و شراب سرخ:

دو لب چو مدام داری و زلف چو دام
من مانده بدام دایم از بهر مدام

(ص ۳۱۵)

گر ماه به غالیه مطوق داری
چون رنگ لبان می‌مروق داری

(ص ۳۲۰)

✅ تشبیه به عقیق سرخ:

دادمش دو بوسه بر کجا؟ بر لب بر
لب بود؟ نه، چه بود؟ عقیق، چون بد؟ چو شکر.

(ص ۳۱۴)

✅ تشبیه به عناب:

ای رخ نه رخی که لاله سیرابی

⚛️ این عضو در شعر بیدل نیز به احجار کریمه سرخ رنگ تشبیه می‌شود زیرا مهمترین ویژگی لب همان سرخی است. حال چه با تعبیر عاشقانه یا تعبیر عارفانه.

◀️یاقوت

سرخی این سنگ گران قیمت سبب تشبیه لعل به آن است. بیدل مطابق سبک خود، ساختار شعری برای خودترسیم می‌کند و بر اساس آن بنای شعر خود را به پا می‌دارد. در این بیت علاوه بر لعل یاقوت و آتش را هم می‌بینیم که تداعی کننده لب است:

ز حرف طاقت گداز لعلت دمی به جرأت دچار گردم
که همچو یاقوتم آب و آتش عنان پرواز رنگ گیرد

(۳۳۰)

◀️ لعل

تبسم ریز لعلش گر نشان پرسد غبارم را
ببوسد تا قیامت بوی گل خاک مزارم را

(ص ۱۳۸)

ای قدح‌گوش شو و مژدهٔ مستی دریاب
گرم نطقی است‌کنون لعل خموش مینا

می‌کشد جلوهٔ لعل تو به‌کیفیت می
آب حسرت ز لب خنده‌فروش مینا

(ص ۱۲۵)

از ادب پرورده‌های حسرت لعل توام
ناله ام چون موج گوهر نیست جز زیر نقاب

(ص ۲۷۶)

گر لعل خموشت کند آهنگ نواها
دشنام دعاها و بروهاست بیاها

(ص ۲۲۲)

✅ تشبیه به شکر

شیرینی لب معشوق در ادبیات کاربرد دارد و غالباً به شکر تشبیه می‌شود. این شیرینی در شعر بدیل بیشتر مربوط به سخنان شیرین است. این تعبیر را در آوردن لفظ طوطی هم می‌توان دید زیرا طوطی را شیرین سخن می‌گویند.

زبان حال خط دارد حدیث شکر لعلش

⚛️استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی

✅ لب در شعر صائب

پراکندگی ابیات صائب در توصیف لبان معشوق در سراسر دیوان او قدرت او را در تسلط به سنت ادبی و مضمون یابی و نازک خیالی نشان می‌دهد. در شعر صائب لب معمولاً به احجار کریمه مانند یاقوت، لعل، عقیق و عناصر سرخ رنگی مانند شراب، می، خون، آتش و همچنین شکر، آب حیوان، پسته، تشبیه می‌شود.

نعل در آتش گذارد روی گرمت بوس را
زخمی دندان کند لعلت لب افسوس را

(ص ۴۷)

دیدن لعل لبش خاموش می‌سازد مرا
تنگ ظرفم رنگ می‌مدهوش می‌سازد مرا

(ص ۶۶)

تناسب لعل و بدخشان در تشبیه لب به لعل و همچنین خون که تداعی گر سرخی لب است:

چون به خاطر آن دو لعل آبدار آید مرا
صد بدخشان اشک خونین در کنار آید مرا

(ص ۷۵)

ترسم آخر ذکر خیر اختلاط این گروه
بر زبانها افکند لعل سخنگوی تو را

(ص ۲۰)

شد صبح قیامت ز لب لعل تو پرشور
می خواست نمکدان چنین خوان قیامت

(ص ۱۰۷۶)

❇️ رضایی

❇️ منبع: استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی، مینا جعفر پور

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی |

❇️ چشم

در شواهدی که از دیوان عنصری به دست آمده معمولاً چشم به نرگسی، سحاب، خنجر آبداده، عبهر و بادام تشبیه شده است. ویژگی گل نرگس خمار بودن است. عنصری به طور غیر مستقیم این گل را مشبه به چشم قرار داده است:

من از بس حیلت چشمش، بدانم
که نرگس را چه در دست احتیالا

(ص ۴)

گل ار با خار و بی خارست نرگس
رخ و چشمش چرا بی خار و با خار

◀️ در بیت زیر هم به غمزه چشم اعتراض می‌کند که او نباید قصاب باشد زیرا شبیه گل نرگس است:

ای غمزه بجادویی مگر قصابی
تو غمزه نه ای که نرگس پرخوابی

(ص ۳۲۱)

◀️ چشم یا مست است یا خمار. در بیت زیر چشم می‌خورده و اکنون خمار شده است:

ور نشد ابروش عاشق چند باشد گوژپشت
ور نه می‌خورده است چشمش از چه باشد در خمار

(ص ۱۱۸)

منظور از خار نرگس همان مژه است:

یکی چون سرخ گل بیخار و دلبند
یکی چون نرگس و خارش جگر خوار

(ص ۳۸)

◀️ در دو بیت زیر چشم و رخ را در کنار هم توصیف نموده که یکی سرخ و دیگری همچون گل عبهر است و هر کدام در زمانی مخالف یکدیگر در طبیعت پدید می‌شوند ولی در چهره او همزمان ایجاد شده اند و این مایه شگفتی است:

رخ و چشمش ز دو وقت مخالف
دو چیز آرند هر دو مست بنگر

یکی از ماه آذار آب لاله
یکی از ماه آذر چشم عبهر

(ص ۴۷)

بینی آن چشم پر کرشمه و ناز
که بدان چشم هیچ عبهر نیست

(ص ۱۹)

◀️ چشم معشوق در هنگام غم و غصه اشک خونین می‌ریزد که مانند عقیق سرخ و شفاف است و چهره وی همچون زر است که نگین بر آن سوار می‌شود و این هنر زرگر است:

چشمم ز غمانش زرگری آغازد
تا بگدازد عقیق بر زر یازد

(ص ۳۱۲)

◀️ یکی از هنرهای چشم فتنه گری است که به واسطه غمزه انجام می‌دهد و عاشق را مفتون می‌کند:

شدم فتنه بر مژگانش بلی
شود فتنه مردم چو بیند فتن

وگر یاد کردم من اندر غمش

❇️ رضایی

❇️ منبع: استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی، مینا جعفر پور

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی

❇️ابرو

ابرو در شعر فارسی مشبه بهی دارد که هیچ کس از آن تخطی نکرده است و آن » کمان» است. معشوق ایرانی ابرویی کمانی دارد و غیر از این نیتس اما این که کارکرد ابرو چه باشد بسته به شاعر دارد. اغلب از کمان ابرو تیراندازی می‌شود. عنصری هم در اینجا ابرو را کمان و مژه را تیر فرض کرده و غیر از تشبیه، ایجاد تناسب نیز کرده است:

ابروت به زه کرده کمان آمد راست
مژگانت چو تیر بر کمان آمد راست

(عنصری،: ۳۱۰)

◀️ نوآوری عنصری در مورد ابرو در این بیت رخ نموده است. تشبیه ابرو به عاشق گوژپشت به وسیله استفهام انکاری تشبیه پنهانی ایجاد کرده است. این مشبه به تا به حال برای ابرو به کار نرفته است:

ور نشد ابروش عاشق چند باشد گوژپشت

❇️ رضایی

❇️ منبع: استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی، مینا جعفر پور

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan