#روش_ها_و_فنون_تدریس
✅ #معجزه_مکث_در_تدریس
💎 این 5 مدل مکث را حتما در تدریس استفاده کنیم.🙏
1⃣ مکثِ دَرکی: شنوندگان نمی توانند بدون تخلیه ذهنی بیش از سه جمله را به صورت پیاپی درک کنند. با هر بار مکث گویی #حواس آن ها سُر می خورد و در سکوتی که شما فراهم کردید می افتد. با مکث کردن ذهن آن ها تازه می شود و مطالب جدید را بهتر درک می کنند.
2⃣ مکثِ اهمیت: برای نکات مهم از آن استفاده کنید. می توانید بلافاصله قبل از اشاره به نکته مهم یا بلافاصله پس از آن مکث کنید تا مخاطبان به اهمیت چیزی که گفتید پی ببرند.
3⃣ مکثِ سوالی: بعد از پرسیدن یک سوال مکث کنید. عجیب است که بعضی از سخنران ها سوال می پرسند و منتظر جواب نمی مانند!
حتی بعد از اینکه کسی جواب سوالی را داد؛ بازهم چند ثانیه مکث کنید تا دیگران حرف آن یک نفر را هضم کنند.
4⃣ مکثِ تکمیلی: بهتر از بعضی از مطالبی که همه می دانند را تکرار نکنیم. ما اول جمله یا ضرب المثل را بگوییم و مکث کنیم تا مخاطبان آن را تکمیل کنند. مثلا : نابرده رنج گنج ...
5⃣ مکثِ طنز: گاهی از بین جمع کسی با شوخی مطلبی می گوید؛ همیشه نیاز به پاسخ دادن
نیست. گاهی مکث و تبسم معجزه می کند.
از کدام مکث بیشتر استفاده می کنیم؟
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✅ #معجزه_مکث_در_تدریس
💎 این 5 مدل مکث را حتما در تدریس استفاده کنیم.🙏
1⃣ مکثِ دَرکی: شنوندگان نمی توانند بدون تخلیه ذهنی بیش از سه جمله را به صورت پیاپی درک کنند. با هر بار مکث گویی #حواس آن ها سُر می خورد و در سکوتی که شما فراهم کردید می افتد. با مکث کردن ذهن آن ها تازه می شود و مطالب جدید را بهتر درک می کنند.
2⃣ مکثِ اهمیت: برای نکات مهم از آن استفاده کنید. می توانید بلافاصله قبل از اشاره به نکته مهم یا بلافاصله پس از آن مکث کنید تا مخاطبان به اهمیت چیزی که گفتید پی ببرند.
3⃣ مکثِ سوالی: بعد از پرسیدن یک سوال مکث کنید. عجیب است که بعضی از سخنران ها سوال می پرسند و منتظر جواب نمی مانند!
حتی بعد از اینکه کسی جواب سوالی را داد؛ بازهم چند ثانیه مکث کنید تا دیگران حرف آن یک نفر را هضم کنند.
4⃣ مکثِ تکمیلی: بهتر از بعضی از مطالبی که همه می دانند را تکرار نکنیم. ما اول جمله یا ضرب المثل را بگوییم و مکث کنیم تا مخاطبان آن را تکمیل کنند. مثلا : نابرده رنج گنج ...
5⃣ مکثِ طنز: گاهی از بین جمع کسی با شوخی مطلبی می گوید؛ همیشه نیاز به پاسخ دادن
نیست. گاهی مکث و تبسم معجزه می کند.
از کدام مکث بیشتر استفاده می کنیم؟
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ کایزن چیست؟
❇️ کایزن یک تکنیک ژاپنی است که روی حرکت پیوسته و آرام به سمت هدف تمرکز دارد. تکنیک کایزن به ژاپنی ها کمک کرد بتوانند خیلی سریع پیشرفت کنند و تبدیل به کشوری متمدن و به روز شوند. اما چگونه کایزن توانست اصل صنعت ژاپنی ها را تغییر دهد؟ این تکنیک روی شش اصل اساسی عمل می کند. تمام این اصول روی یک کلمه تاکید دارند و آن "کوچک" است.
◀️ ۱. پرسیدن سئوالات کوچک
سئوالات کوچک کایزن، راهی قدرتمند برای برنامه ریزی ذهن ارائه می دهند. بر خلاف سئوالات بزرگ تر که ممکن است منجر به واکنش تهدید آمیز شوند، سئوالات کوچک اغلب می توانند جالب باشند. اگر هدفتان خیلی بزرگ یا دلهره آور باشد خیلی ساده از خود بپرسید: چه گام کوچک و ساده ای هست که می توانم برای رسیدن به این هدف بردارم؟
◀️ ۲. فکر کردن به افکار کوچک
حالا که سئوال خود را پاسخ داده اید، زمان آن رسیده که خود را در حال انجامش تصور کنید. اصل مجسم سازی ذهنی می گوید که مغز، پیشرفت های کوچک را بهتر از دوزهای بالا می آموزد. اگر یک وظیفه را که از آن می ترسید و یا باعث ناراحتی تان می شود را جدا کنید و سپس به آرامی خود را در حال شروع به کار روی آن تصور کنید، با گذشت زمان نگرش ذهن شما به یک وظیفه سنگین تغییر خواهد کرد.
◀️ ۳. انجام کارهای کوچک
سئوالات کوچک و افکار کوچک نهایتا مستلزم اعمال کوچک هستند. معمولا کارفرماها به عوامل اجرایی خود، کارهایی بزرگ می سپارند و انتظارهایی غیر معقول را نیز همراهش می کنند. این شیوه هر دو طرف را ناامید و شکست خورده می کند. پیشرفت در کار باید به مرور و آرام آرام انجام شود. این امر در دیگر موارد نیز کاربرد دارد. مثلا قصد دارید رژیم بگیرید اما اگر با خود بگویید از فردا روزی یک ساعت ورزش می کنم و کالری دریافتیم را به شدت کاهش می دهم، مطمئنا چیزی جز شکست انتظارتان را نمی کشد. آرام آرام پیش بروید، مثلا می توانید هفته ای ۵ دقیقه به ورزش خود اضافه کنید.
◀️ ۴. حل مشکلات کوچک
به ندرت پیش می آید که کسی موفق شود با منفی صحبت کردن، خود را قانع به ایجاد تغییر کند. به خود بگویید هر اشتباهی که کرده اید بخشی از یک مشکل بزرگ تر است. اگر بتوانید خطایتان را به مشکلی بزرگ تر بچسبانید، به خود انگیزه بیشتری برای کار کردن روی آن می دهید.
◀️ ۵. دادن پاداش های کوچک
بیشتر عاداتی که درگیرشان هستیم، در اصل با نوعی پاداش تحریک می شوند. باید مناسب با هدفی که دارید برای تغییرات کوچکی که انجام می دهید، پاداش هایی کوچک نیز در نظر بگیرید. با اینکه شاید به نظر درست نیاید اما پاداش های کوچک معمولا منابع انگیزه قوی تری از پاداش های بزرگ هستند.
◀️ ۶. لحظات کوچک را شناسایی کنید.
گاهی چیزهای کوچک می توانند معنای زیادی داشته باشند. گاهی افراد متوجه می شوند چیزهایی که به نظر جزئیاتی بی اهمیت بوده اند منجر به نتایجی بزرگ می شوند. برای مثال، یکی از مشتریانم کارگرانی داشت که به خاطر عدم دسترسی به رئیسشان ناراحت بودند. آنها شکایت می کردند که هرگز نمی فهمند رئیسشان چه زمانی داخل دفترش است و اگر هم بخواهند با او صحبت کنند ابتدا باید از یک لایه امنیتی عبور کنند. ما متوجه شدیم رئیس کارخانه برای رفتن به دفترش از یک ورودی مجزا استفاده می کند. این کار باعث می شد خیلی سریع تر به محل کارش برسد اما باعث شده بود تبدیل به شبحی برای کارگران شود. ما به او پیشنهاد کردیم از مسیری که همه وارد کارخانه می شوند استفاده کند و این مقدار اضافی را بپیماید. همین تغییر کوچک تاثیری بزرگ داشت. هر روز با خوشامد گویی دلپذیر و صورت هایی خندان همراه بود. رئیس کارخانه هر روز در مسیر رفتن به دفترش می توانست مشکلات کوچک را حل کند و توصیه هایی نیز بکند. شاید مسیر قبلی باعث میشد که کمتر راه برود و زودتر برسد، اما تاثیر بدی روی سطح رضایت کارگران داشت. شما هم با کمی دقت می توانید بسیاری از موارد کوچک را در زندگی و کارهای خود شناسایی کنید.
◀️ وقتی یک سطح گرم را لمس می کنید انگشتانتان حرارت را حس می کند اما واکنشی شدید از خود نشان نمی دهید. اما اگر سطحی که از داغی قرمز شده را لمس کنید، طوری ناگهانی و بی اختیار واکنش نشان می دهید که خودتان هم نمی فهمید چه اتفاقی افتاده است.
◀️ کایزن مانند یک سطح گرم عمل می کند نه یک سطح داغ و قرمز، مانند یک زمزمه نه فریاد. کارهایی که انجام می دهید بسیار کوچک هستند و به ظاهر بی اهمیت اما همین یک گام کوچک می تواند زندگی تان را تغییر دهد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ کایزن یک تکنیک ژاپنی است که روی حرکت پیوسته و آرام به سمت هدف تمرکز دارد. تکنیک کایزن به ژاپنی ها کمک کرد بتوانند خیلی سریع پیشرفت کنند و تبدیل به کشوری متمدن و به روز شوند. اما چگونه کایزن توانست اصل صنعت ژاپنی ها را تغییر دهد؟ این تکنیک روی شش اصل اساسی عمل می کند. تمام این اصول روی یک کلمه تاکید دارند و آن "کوچک" است.
◀️ ۱. پرسیدن سئوالات کوچک
سئوالات کوچک کایزن، راهی قدرتمند برای برنامه ریزی ذهن ارائه می دهند. بر خلاف سئوالات بزرگ تر که ممکن است منجر به واکنش تهدید آمیز شوند، سئوالات کوچک اغلب می توانند جالب باشند. اگر هدفتان خیلی بزرگ یا دلهره آور باشد خیلی ساده از خود بپرسید: چه گام کوچک و ساده ای هست که می توانم برای رسیدن به این هدف بردارم؟
◀️ ۲. فکر کردن به افکار کوچک
حالا که سئوال خود را پاسخ داده اید، زمان آن رسیده که خود را در حال انجامش تصور کنید. اصل مجسم سازی ذهنی می گوید که مغز، پیشرفت های کوچک را بهتر از دوزهای بالا می آموزد. اگر یک وظیفه را که از آن می ترسید و یا باعث ناراحتی تان می شود را جدا کنید و سپس به آرامی خود را در حال شروع به کار روی آن تصور کنید، با گذشت زمان نگرش ذهن شما به یک وظیفه سنگین تغییر خواهد کرد.
◀️ ۳. انجام کارهای کوچک
سئوالات کوچک و افکار کوچک نهایتا مستلزم اعمال کوچک هستند. معمولا کارفرماها به عوامل اجرایی خود، کارهایی بزرگ می سپارند و انتظارهایی غیر معقول را نیز همراهش می کنند. این شیوه هر دو طرف را ناامید و شکست خورده می کند. پیشرفت در کار باید به مرور و آرام آرام انجام شود. این امر در دیگر موارد نیز کاربرد دارد. مثلا قصد دارید رژیم بگیرید اما اگر با خود بگویید از فردا روزی یک ساعت ورزش می کنم و کالری دریافتیم را به شدت کاهش می دهم، مطمئنا چیزی جز شکست انتظارتان را نمی کشد. آرام آرام پیش بروید، مثلا می توانید هفته ای ۵ دقیقه به ورزش خود اضافه کنید.
◀️ ۴. حل مشکلات کوچک
به ندرت پیش می آید که کسی موفق شود با منفی صحبت کردن، خود را قانع به ایجاد تغییر کند. به خود بگویید هر اشتباهی که کرده اید بخشی از یک مشکل بزرگ تر است. اگر بتوانید خطایتان را به مشکلی بزرگ تر بچسبانید، به خود انگیزه بیشتری برای کار کردن روی آن می دهید.
◀️ ۵. دادن پاداش های کوچک
بیشتر عاداتی که درگیرشان هستیم، در اصل با نوعی پاداش تحریک می شوند. باید مناسب با هدفی که دارید برای تغییرات کوچکی که انجام می دهید، پاداش هایی کوچک نیز در نظر بگیرید. با اینکه شاید به نظر درست نیاید اما پاداش های کوچک معمولا منابع انگیزه قوی تری از پاداش های بزرگ هستند.
◀️ ۶. لحظات کوچک را شناسایی کنید.
گاهی چیزهای کوچک می توانند معنای زیادی داشته باشند. گاهی افراد متوجه می شوند چیزهایی که به نظر جزئیاتی بی اهمیت بوده اند منجر به نتایجی بزرگ می شوند. برای مثال، یکی از مشتریانم کارگرانی داشت که به خاطر عدم دسترسی به رئیسشان ناراحت بودند. آنها شکایت می کردند که هرگز نمی فهمند رئیسشان چه زمانی داخل دفترش است و اگر هم بخواهند با او صحبت کنند ابتدا باید از یک لایه امنیتی عبور کنند. ما متوجه شدیم رئیس کارخانه برای رفتن به دفترش از یک ورودی مجزا استفاده می کند. این کار باعث می شد خیلی سریع تر به محل کارش برسد اما باعث شده بود تبدیل به شبحی برای کارگران شود. ما به او پیشنهاد کردیم از مسیری که همه وارد کارخانه می شوند استفاده کند و این مقدار اضافی را بپیماید. همین تغییر کوچک تاثیری بزرگ داشت. هر روز با خوشامد گویی دلپذیر و صورت هایی خندان همراه بود. رئیس کارخانه هر روز در مسیر رفتن به دفترش می توانست مشکلات کوچک را حل کند و توصیه هایی نیز بکند. شاید مسیر قبلی باعث میشد که کمتر راه برود و زودتر برسد، اما تاثیر بدی روی سطح رضایت کارگران داشت. شما هم با کمی دقت می توانید بسیاری از موارد کوچک را در زندگی و کارهای خود شناسایی کنید.
◀️ وقتی یک سطح گرم را لمس می کنید انگشتانتان حرارت را حس می کند اما واکنشی شدید از خود نشان نمی دهید. اما اگر سطحی که از داغی قرمز شده را لمس کنید، طوری ناگهانی و بی اختیار واکنش نشان می دهید که خودتان هم نمی فهمید چه اتفاقی افتاده است.
◀️ کایزن مانند یک سطح گرم عمل می کند نه یک سطح داغ و قرمز، مانند یک زمزمه نه فریاد. کارهایی که انجام می دهید بسیار کوچک هستند و به ظاهر بی اهمیت اما همین یک گام کوچک می تواند زندگی تان را تغییر دهد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ «کُل اِناء یَتَرَشَّحُ بِما فیه»(از کوزه همان برون تراود که در اوست)
❇️ ضرب المثل(زبانزد)«کُل اِناء یَتَرَشَّحُ بِما فیه» (از کوزه همان برون تراود که در اوست)
که در درس شانزدهم فارسی دهم قسمت «گنج حکمت» آمده است بر این نکته تأکید می کند و یادآور این موضوع است که«حالات ، روحیه و سرشت نیک یا بد هر کس از ظاهر اعمال و اقوالش معلوم مىشود.» وبیانگر این اصل است که جهان بیرونی هر شخص ارتباط تنگاتنگی با جهان درونی وی دارد و اگر درون هرشخصی گُل باشد ،جهان بیرونی وی نیز گل و گلشن خواهد بود و اگر فکر و اندیشه اش ، زشت و ناپسند باشد ،به قول حضرت مولانا:
« ای برادر تو همه اندیشه ای
مابقی تو استخوان و ریشه ای »
«گر گُل است اندیشه ی تو،گلشنی
ور بود خاری،تو هیمه ی گلخنی »
چون نیک در این قسمت درس(گنج حکمت)بنگریم و مداقه نماییم ،رفتار حضرت عیسی برازنده ی شخصیت درونی وی است و رفتار آن جاهل نیز متناسب با جهان درونی او.(ابله)
در این مختصر نوشتار خواسته ایم تا تعدادی امثال و حکم و ابیاتی که می توانند با این «مَثَل»ارتباط معنایی داشته باشند ،ذکر نماییم:
1- هر کس آن کند که سزاى اوست. وز کوزه همان برون تلاود که دروست. کُلّ یعملُ على شاکلته.
(کشف الاسرار).
2ـ هرچه از تو سر بر زند، همه خاطر نفس امّاره بود و وحى شیطان ... از کوزه همان برون ترابد که دروست.
(نامههاى عینالقضات همدانى).
3ـ از کژ مزاج هرگز راستى نیاید و بدسیرتِ مذموم طریقت را به تکلیف و تکلّف بر اخلاق مرضى و راه راست آشنا نتوان کرد. و کُلّ اِناءٍ بالّذى فیه یرشَحُ. کز کوزه همان برون تراود که دروست
(کلیله و دمنه).
4- آن را که حرام‌زادگی عادت و خوست
عیب دگران به نزد او سخت نکوست
معیوب همه عکس کسان می‌طلبد
از کوزه همان برون تراود که دروست
(اوحدالدین کرمانی)
5- زمین را از آسمان نثار است و آسمان را از زمین غبار. کُلُّ اناء یترشّحُ بما فیه.سعدى
(گلستان سعدی)
6-از خُم سرکه ،سرکه پالاید
فعل آلوده گوهر آلاید
(عنصری )
7 ـ آن کس که بدم گفت ، بدى سیرت اوست
وآن کس که مرا گفت نکو ، خود نیکوست
حال متکلّم از کلامش پیداست
از کوزه همان برون تراود که دروست
(شیخ بهایى)
8-کاسه ی چینی که صدا می کند
خود صفت خویش ادا می کند
9-در این باره ام داستانی نکوست
زِ خُم ، آن برآید که هم اندر اوست
(بهمن نامه)
10-خالی از خود بود و پر از عشق دوست
پس ز کوزه آن تراود کاندراوست
(مولوی)
11- بد اصلِ گدا چو خواجه گردد نه نکوست
مغرور شود ، نداند از دشمن، دوست
گر دایره ی کوزه ،ز گوهر سازند
از کوزه همان برون تراود که در اوست
(بابا افضل کاشانی )
12-خردمندی که نعمت خورَد،شُکرِ آنَش باید کرد
ازیرا کز سبوی سرکه جز سرکه نیاغارد
(ناصرخسرو)
13-از هر چه سبو پر کنی از سر و ز پهلوش
زان چیز برون آید و بیرون دهد آغاز
(ناصرخسرو)
14ـ فریاد ز جور دشمن و فرقت دوست
کین هر دو بلا به نزد دانا نه نکوست
کردند جفا بسى نه بر حق ، الحق
از شیشه همان برون تراود که دروست
(جهان ملک خاتون)
15- گر بگویم که مرا حال پریشانی نیست
رنگ رخسار خبر می دهد از سرّ ضمیر
16- زمین را ازآسمان نثار است و آسمان را از زمین غبار. کلُّ اِناءِ یَتَرشّحُ بما فیه
گرت خوی من امد ناسزاوار
تو خوی نیک خویش از دست مگذار
(گلستان سعدی )
❇️ محمد اصلانی دبیر ادبیات دبیرستان های فریدونشهر
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ ضرب المثل(زبانزد)«کُل اِناء یَتَرَشَّحُ بِما فیه» (از کوزه همان برون تراود که در اوست)
که در درس شانزدهم فارسی دهم قسمت «گنج حکمت» آمده است بر این نکته تأکید می کند و یادآور این موضوع است که«حالات ، روحیه و سرشت نیک یا بد هر کس از ظاهر اعمال و اقوالش معلوم مىشود.» وبیانگر این اصل است که جهان بیرونی هر شخص ارتباط تنگاتنگی با جهان درونی وی دارد و اگر درون هرشخصی گُل باشد ،جهان بیرونی وی نیز گل و گلشن خواهد بود و اگر فکر و اندیشه اش ، زشت و ناپسند باشد ،به قول حضرت مولانا:
« ای برادر تو همه اندیشه ای
مابقی تو استخوان و ریشه ای »
«گر گُل است اندیشه ی تو،گلشنی
ور بود خاری،تو هیمه ی گلخنی »
چون نیک در این قسمت درس(گنج حکمت)بنگریم و مداقه نماییم ،رفتار حضرت عیسی برازنده ی شخصیت درونی وی است و رفتار آن جاهل نیز متناسب با جهان درونی او.(ابله)
در این مختصر نوشتار خواسته ایم تا تعدادی امثال و حکم و ابیاتی که می توانند با این «مَثَل»ارتباط معنایی داشته باشند ،ذکر نماییم:
1- هر کس آن کند که سزاى اوست. وز کوزه همان برون تلاود که دروست. کُلّ یعملُ على شاکلته.
(کشف الاسرار).
2ـ هرچه از تو سر بر زند، همه خاطر نفس امّاره بود و وحى شیطان ... از کوزه همان برون ترابد که دروست.
(نامههاى عینالقضات همدانى).
3ـ از کژ مزاج هرگز راستى نیاید و بدسیرتِ مذموم طریقت را به تکلیف و تکلّف بر اخلاق مرضى و راه راست آشنا نتوان کرد. و کُلّ اِناءٍ بالّذى فیه یرشَحُ. کز کوزه همان برون تراود که دروست
(کلیله و دمنه).
4- آن را که حرام‌زادگی عادت و خوست
عیب دگران به نزد او سخت نکوست
معیوب همه عکس کسان می‌طلبد
از کوزه همان برون تراود که دروست
(اوحدالدین کرمانی)
5- زمین را از آسمان نثار است و آسمان را از زمین غبار. کُلُّ اناء یترشّحُ بما فیه.سعدى
(گلستان سعدی)
6-از خُم سرکه ،سرکه پالاید
فعل آلوده گوهر آلاید
(عنصری )
7 ـ آن کس که بدم گفت ، بدى سیرت اوست
وآن کس که مرا گفت نکو ، خود نیکوست
حال متکلّم از کلامش پیداست
از کوزه همان برون تراود که دروست
(شیخ بهایى)
8-کاسه ی چینی که صدا می کند
خود صفت خویش ادا می کند
9-در این باره ام داستانی نکوست
زِ خُم ، آن برآید که هم اندر اوست
(بهمن نامه)
10-خالی از خود بود و پر از عشق دوست
پس ز کوزه آن تراود کاندراوست
(مولوی)
11- بد اصلِ گدا چو خواجه گردد نه نکوست
مغرور شود ، نداند از دشمن، دوست
گر دایره ی کوزه ،ز گوهر سازند
از کوزه همان برون تراود که در اوست
(بابا افضل کاشانی )
12-خردمندی که نعمت خورَد،شُکرِ آنَش باید کرد
ازیرا کز سبوی سرکه جز سرکه نیاغارد
(ناصرخسرو)
13-از هر چه سبو پر کنی از سر و ز پهلوش
زان چیز برون آید و بیرون دهد آغاز
(ناصرخسرو)
14ـ فریاد ز جور دشمن و فرقت دوست
کین هر دو بلا به نزد دانا نه نکوست
کردند جفا بسى نه بر حق ، الحق
از شیشه همان برون تراود که دروست
(جهان ملک خاتون)
15- گر بگویم که مرا حال پریشانی نیست
رنگ رخسار خبر می دهد از سرّ ضمیر
16- زمین را ازآسمان نثار است و آسمان را از زمین غبار. کلُّ اِناءِ یَتَرشّحُ بما فیه
گرت خوی من امد ناسزاوار
تو خوی نیک خویش از دست مگذار
(گلستان سعدی )
❇️ محمد اصلانی دبیر ادبیات دبیرستان های فریدونشهر
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ مرگ در شاهنامه
❇️ مرگ کِرامند(مهم) ترین چالش از نخستین سال های آفرینش بوده است. آدم نمی توانست بپذیرد و اکنون نیز به دشواری می پذیرد که آدمی را مرده یابد در هنگامی که چند روز یا چند تسوک(ساعت) پیش زنده بوده، سخن می گفته، اندیشه و برنامه ها و آرزوهایی داشته.
⬅️ پرسش های بشر درباره مرگ همواره بی پاسخ مانده یا پاسخ هایی به درد نخور یا نابخردانه گرفته است.
◀️ یکی از بهترین پرسش ها و پاسخ ها درباره مرگ در شاهنامه فردوسی و استاد سخن آمده است.
فردوسی فرزانه در پدیدار رهایی داستان《رستم و سهراب》درباره مرگ (مرگ جوان) ابیاتی دارد که برابر با ده ها نسک فلسفی است.
نخست نگاره هراسناکی از مرگ یک جوان می سازد ...
《اگر تندبادی برآید ز کنج
به خاک افگند نارسیده ترنج،》
◀️ ترنج نارسیده به خاک افتاده، از تندباد روزگار، نخستین پرسش نمودار می شود، مرگ را
《ستمکاره خوانیمش ار دادگر؟
هنرمند دانیمش ار بی‌هنر؟》
◀️ مرگ داد است یا بیداد ؟؟؟
پرسشی که بشر تاکنون پاسخی برای آن نیافته است، از این پس نیز نخواهد توانست، مرگ رازآلوده و سر به مُهر و مبهم خواهد ماند، هنگامی که می آید هر کسی را می خواهد می برد، نه توان ایستادن در برابرش هست و نه امکان گفتگو و درنگ و داد و ستد، افزون بر این مرگ اندازه ای برای《دادگری یا بیداد》خود ندارد، نمی خواهد داشته باشد، فراتر از همه این اندازه ها و مرزبندی های بشری است،《داد و بیداد چالش آدمی است》، در اندازه پیوند آدمی چم(معنی) دارد نه بیش از آن، اما پرسش همچنان پابرجاست ...
《اگر مرگ دادست بیداد چیست؟
ز داد این همه بانگ و فریاد چیست؟》
◀️ نمی دانیم، تنها چیزی که می دانیم همین است که نمی دانیم. فردوسی فرزانه در اندام فرزانه ای دانا و جهان شناس این نادانی را به زبان می آورد ....
《از این راز جان تو آگاه نیست
بدین پرده اندر ترا راه نیست》
◀️ فردوسی فرزانه بر پایه اندیشه ایرانی که در اوستا و سایر متون پهلوی آمده می‌گوید ...
《همه تا در آز رفته فراز
به کس بر نشد این در راز باز》
◀️ #آز در این بیت چمِ کلیدی دارد، #آز بدترین #دیو در شاهنامه است، در اینجا آز به چم نیاد(طبیعت) بشری است، به چم(یعنی)همه تا اندازه توان نیاد بشری خود توانسته اند به مرگ بیندیشند، ولی چون نیاد بشری اندک و کم است و نمی تواند راز مرگ را بگشاید بشر نتوانسته است گامی درخور بردارد.
《برین کار یزدان ترا راز نیست
اگر جانت با دیو انباز نیست》
◀️ در نهایت به یک راهکار آشکار و ساده می رسیم، راه کاری که از فزونی تکرار و سادگی بی ارزش می نماید ولی نیست.
《به گیتی در آن کوش چون بگذری
سرانجام نیکی بر خود بری》
◀️ باید چنان زندگی کرد که هنگام مرگ توشه ای ارزنده در انبان باشد.
《همین، راز مرگ در زندگی است.》
زندگی روزمره، تنها این بخش از داستان پیچیده مرگ به انسان پیوند دار است.
《برفتن مگر بهتر آیدش جای
چو آرام یابد به دیگر سرای》
◀️ مرگ در شاهنامه بخشی از زندگی است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ مرگ کِرامند(مهم) ترین چالش از نخستین سال های آفرینش بوده است. آدم نمی توانست بپذیرد و اکنون نیز به دشواری می پذیرد که آدمی را مرده یابد در هنگامی که چند روز یا چند تسوک(ساعت) پیش زنده بوده، سخن می گفته، اندیشه و برنامه ها و آرزوهایی داشته.
⬅️ پرسش های بشر درباره مرگ همواره بی پاسخ مانده یا پاسخ هایی به درد نخور یا نابخردانه گرفته است.
◀️ یکی از بهترین پرسش ها و پاسخ ها درباره مرگ در شاهنامه فردوسی و استاد سخن آمده است.
فردوسی فرزانه در پدیدار رهایی داستان《رستم و سهراب》درباره مرگ (مرگ جوان) ابیاتی دارد که برابر با ده ها نسک فلسفی است.
نخست نگاره هراسناکی از مرگ یک جوان می سازد ...
《اگر تندبادی برآید ز کنج
به خاک افگند نارسیده ترنج،》
◀️ ترنج نارسیده به خاک افتاده، از تندباد روزگار، نخستین پرسش نمودار می شود، مرگ را
《ستمکاره خوانیمش ار دادگر؟
هنرمند دانیمش ار بی‌هنر؟》
◀️ مرگ داد است یا بیداد ؟؟؟
پرسشی که بشر تاکنون پاسخی برای آن نیافته است، از این پس نیز نخواهد توانست، مرگ رازآلوده و سر به مُهر و مبهم خواهد ماند، هنگامی که می آید هر کسی را می خواهد می برد، نه توان ایستادن در برابرش هست و نه امکان گفتگو و درنگ و داد و ستد، افزون بر این مرگ اندازه ای برای《دادگری یا بیداد》خود ندارد، نمی خواهد داشته باشد، فراتر از همه این اندازه ها و مرزبندی های بشری است،《داد و بیداد چالش آدمی است》، در اندازه پیوند آدمی چم(معنی) دارد نه بیش از آن، اما پرسش همچنان پابرجاست ...
《اگر مرگ دادست بیداد چیست؟
ز داد این همه بانگ و فریاد چیست؟》
◀️ نمی دانیم، تنها چیزی که می دانیم همین است که نمی دانیم. فردوسی فرزانه در اندام فرزانه ای دانا و جهان شناس این نادانی را به زبان می آورد ....
《از این راز جان تو آگاه نیست
بدین پرده اندر ترا راه نیست》
◀️ فردوسی فرزانه بر پایه اندیشه ایرانی که در اوستا و سایر متون پهلوی آمده می‌گوید ...
《همه تا در آز رفته فراز
به کس بر نشد این در راز باز》
◀️ #آز در این بیت چمِ کلیدی دارد، #آز بدترین #دیو در شاهنامه است، در اینجا آز به چم نیاد(طبیعت) بشری است، به چم(یعنی)همه تا اندازه توان نیاد بشری خود توانسته اند به مرگ بیندیشند، ولی چون نیاد بشری اندک و کم است و نمی تواند راز مرگ را بگشاید بشر نتوانسته است گامی درخور بردارد.
《برین کار یزدان ترا راز نیست
اگر جانت با دیو انباز نیست》
◀️ در نهایت به یک راهکار آشکار و ساده می رسیم، راه کاری که از فزونی تکرار و سادگی بی ارزش می نماید ولی نیست.
《به گیتی در آن کوش چون بگذری
سرانجام نیکی بر خود بری》
◀️ باید چنان زندگی کرد که هنگام مرگ توشه ای ارزنده در انبان باشد.
《همین، راز مرگ در زندگی است.》
زندگی روزمره، تنها این بخش از داستان پیچیده مرگ به انسان پیوند دار است.
《برفتن مگر بهتر آیدش جای
چو آرام یابد به دیگر سرای》
◀️ مرگ در شاهنامه بخشی از زندگی است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ نماد در قلمرو ادبیات و شعر
✳️ بخش: اول
❇️ اصطلاح «نماد» مفهوم بسیار وسیعی دارد؛ آن چنان که می توان از آن برای توصیف هر شیوه بیانی که به جای اشاره مستقیم به موضوعی، آن را غیرمستقیم و به واسطه موضوعی دیگر بیان می کند، استفاده کرد. نماد در قلمرو ادبیات و شعر از پیشینه ای طولانی و پرفراز و نشیب برخوردار است. «نماد» معادل واژه (Symbol) برگزیده شده است.
◀️ نماد عبارت است از هر علامت، اشاره، ترکیب و عبارتی که بر معنی و مفهوم ورای آنچه ظاهر آن می نماید، دلالت کند، درعین حال «نمادگرایی» یا «سمبولیسم»، فقط نشاندن یک مفهوم به جای مفهوم دیگر نیست، بلکه استفاده از تصاویر عینی و ملموس برای بیان عواطف و افکار انتزاعی نیز هست.
◀️ یک کلمه یا یک شکل وقتی نمادین تلقی می شود که به چیزی بیش از معانی آشکار و مستقیم خود دلالت کند.
❇️ نمادها را در یکی از سه دسته زیر جای داده اند:
◀️ ۱) طبیعی: مثل گل که نماد زیبایی است و زالو که نماد جنایتکار است. آب که نماد تطهیر، لاله، نماد پاکی و جوانی و شهید است و یا آب که نماد آرامش، ملایمت، مداومت، آسودگی، صلح، هستی، هستی بخش، پاکی و پاک کنندگی است. نمادهای طبیعی در بعضی موارد دوقطبی هستند وبا توجه به زمینه کاربردیشان، معانی متفاوتی می یابند؛ چنان که آب در صورتی که به سیل یا طوفان تبدیل شود، می تواند عامل تخریب کننده نیرومندی باشد و بدین ترتیب، علاوه بر نمایش آسودگی و صلح، مظهری از وحشت و هرج و مرج نیز باشد.
◀️ ۲) مستور یا اختصاصی: که تنها در اثر یک شاعر و نویسنده جنبه نمادین یافته است و وقتی از آنها اسمی به میان می آید زود آن نوشته به ذهن خطور می کند؛ مانند اشعار حافظ که پیرمغان، عشق، باده، خرابات، رند و.... در دیوان حافظ از بسامد بالایی برخوردار است و تا حد زیادی زبان او را نمادین ساخته است.
◀️ ۳) نمادهای مرسوم: که بر اثر عمومیت یافتن نمادهای اختصاصی به وجود می آیند: مانند زمستان به عنوان نماد پیری، سردی، بی عاطفگی که این واژه را ابتدا اخوان دراین مفهوم به کار برد، اما بعدها دیگران آن را پسندیدند و از آن استفاده کردند.
❇️ باید یادآورشد که علاوه بر تقسیم بندی فوق، به نمادهای فرهنگی نیز قایل شده اند که عبارتنداز:
◀️دنمادهایی که برای توضیح «حقایق جاودانه» به کار می روند و هنوز در بسیاری از ادیان کاربرد دارند. نمادهای فرهنگی، تحولات فراوانی را پشت سر گذاشته اند و فرایند تحولاتشان کمابیش وارد خودآگاه شده است و بدین سان، جوامع متمدن آنها را به صورت نمایه های جمعی پذیرفته اند. نمادهای موجود در آیین ها و اعیاد و مراسم ملی و مذهبی و نیز نمادهای مربوط به زایش دوباره... از این نوع اند. یکی از زیباترین و کارآمدترین طبقه بندی نمادها، جای دادن نمادها در دو نوع نمادهای فرارونده و نمادهای انسانی است. براساس این تقسیم بندی نماد عبارت است از حرکتی از گستره چیزهای مادی و احساس هایی که برمی انگیزند به سوی گسترده برداشت های انتزاعی و عواطف فردی، یعنی: از گستره بوها، منظره ها، آواها به سوی برداشت ها یا عواطفی که این عوامل برمی انگیزانند.
نمادهای انسانی، جنبه شخصی نمادپردازی است که در آن، تصاویر نمادین ملموس، بیانگر افکار و احساسات ویژه شاعر یا نویسنده است. به عبارت دیگر این نوع نمادها، احساس نهفته در پس تصویرها را القا می کند. اکثر نمادهای مربوط به کوزه در «رباعیات خیام» در این نوع جای می گیرند. اما در نمادپردازی «فرارونده» تصاویر نمادین ملموس بیانگر دنیایی معنوی و حقیقی اند که دنیای واقع در مقایسه با آن تنها نمودی ناقص به شمار می آیند.
نمادهای عرفانی و نمادهای فرهنگی را می توان از این نوع دانست. ولینسکی درباره نمادهای فرارونده می گوید: «نمادپردازی عبارت است از ادغام دو جهان محسوس و الهی در تجسمی هنری.»
در توضیح نمادهای فرارونده باید گفت که در تفکر نمادین این گروه از نمادگراها و به خصوص در تفکر عرفانی همه چیز-حتی انسان- اصل و منشأ الهی و آسمانی دارند؛ چنان که مولانا می گوید:
«این شخص تو، سایه تو است» و صاحب گلشن راز می گوید:
هر آن چیزی که درعالم عیان است
چو عکسی ز آفتاب آن جهان است
و همه عالم، کتاب حق تعالی به شمار می آید.از این چشم انداز، هستی معنایی عمیق و باطنی می یابد که به مراتب فراتر از تجربه های حسی و مادی است. ژول لوبل می گوید: «هر شیء مخلوقی، همانطور که هست، انعکاسی از کمال الهی است. علامتی قابل ادراک و طبیعی است از حقیقتی فوق طبیعی، و سالوستیوس اظهار می دارد که «دنیا، شیء نمادین است.»
ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
👇👇👇👇
✳️ بخش: اول
❇️ اصطلاح «نماد» مفهوم بسیار وسیعی دارد؛ آن چنان که می توان از آن برای توصیف هر شیوه بیانی که به جای اشاره مستقیم به موضوعی، آن را غیرمستقیم و به واسطه موضوعی دیگر بیان می کند، استفاده کرد. نماد در قلمرو ادبیات و شعر از پیشینه ای طولانی و پرفراز و نشیب برخوردار است. «نماد» معادل واژه (Symbol) برگزیده شده است.
◀️ نماد عبارت است از هر علامت، اشاره، ترکیب و عبارتی که بر معنی و مفهوم ورای آنچه ظاهر آن می نماید، دلالت کند، درعین حال «نمادگرایی» یا «سمبولیسم»، فقط نشاندن یک مفهوم به جای مفهوم دیگر نیست، بلکه استفاده از تصاویر عینی و ملموس برای بیان عواطف و افکار انتزاعی نیز هست.
◀️ یک کلمه یا یک شکل وقتی نمادین تلقی می شود که به چیزی بیش از معانی آشکار و مستقیم خود دلالت کند.
❇️ نمادها را در یکی از سه دسته زیر جای داده اند:
◀️ ۱) طبیعی: مثل گل که نماد زیبایی است و زالو که نماد جنایتکار است. آب که نماد تطهیر، لاله، نماد پاکی و جوانی و شهید است و یا آب که نماد آرامش، ملایمت، مداومت، آسودگی، صلح، هستی، هستی بخش، پاکی و پاک کنندگی است. نمادهای طبیعی در بعضی موارد دوقطبی هستند وبا توجه به زمینه کاربردیشان، معانی متفاوتی می یابند؛ چنان که آب در صورتی که به سیل یا طوفان تبدیل شود، می تواند عامل تخریب کننده نیرومندی باشد و بدین ترتیب، علاوه بر نمایش آسودگی و صلح، مظهری از وحشت و هرج و مرج نیز باشد.
◀️ ۲) مستور یا اختصاصی: که تنها در اثر یک شاعر و نویسنده جنبه نمادین یافته است و وقتی از آنها اسمی به میان می آید زود آن نوشته به ذهن خطور می کند؛ مانند اشعار حافظ که پیرمغان، عشق، باده، خرابات، رند و.... در دیوان حافظ از بسامد بالایی برخوردار است و تا حد زیادی زبان او را نمادین ساخته است.
◀️ ۳) نمادهای مرسوم: که بر اثر عمومیت یافتن نمادهای اختصاصی به وجود می آیند: مانند زمستان به عنوان نماد پیری، سردی، بی عاطفگی که این واژه را ابتدا اخوان دراین مفهوم به کار برد، اما بعدها دیگران آن را پسندیدند و از آن استفاده کردند.
❇️ باید یادآورشد که علاوه بر تقسیم بندی فوق، به نمادهای فرهنگی نیز قایل شده اند که عبارتنداز:
◀️دنمادهایی که برای توضیح «حقایق جاودانه» به کار می روند و هنوز در بسیاری از ادیان کاربرد دارند. نمادهای فرهنگی، تحولات فراوانی را پشت سر گذاشته اند و فرایند تحولاتشان کمابیش وارد خودآگاه شده است و بدین سان، جوامع متمدن آنها را به صورت نمایه های جمعی پذیرفته اند. نمادهای موجود در آیین ها و اعیاد و مراسم ملی و مذهبی و نیز نمادهای مربوط به زایش دوباره... از این نوع اند. یکی از زیباترین و کارآمدترین طبقه بندی نمادها، جای دادن نمادها در دو نوع نمادهای فرارونده و نمادهای انسانی است. براساس این تقسیم بندی نماد عبارت است از حرکتی از گستره چیزهای مادی و احساس هایی که برمی انگیزند به سوی گسترده برداشت های انتزاعی و عواطف فردی، یعنی: از گستره بوها، منظره ها، آواها به سوی برداشت ها یا عواطفی که این عوامل برمی انگیزانند.
نمادهای انسانی، جنبه شخصی نمادپردازی است که در آن، تصاویر نمادین ملموس، بیانگر افکار و احساسات ویژه شاعر یا نویسنده است. به عبارت دیگر این نوع نمادها، احساس نهفته در پس تصویرها را القا می کند. اکثر نمادهای مربوط به کوزه در «رباعیات خیام» در این نوع جای می گیرند. اما در نمادپردازی «فرارونده» تصاویر نمادین ملموس بیانگر دنیایی معنوی و حقیقی اند که دنیای واقع در مقایسه با آن تنها نمودی ناقص به شمار می آیند.
نمادهای عرفانی و نمادهای فرهنگی را می توان از این نوع دانست. ولینسکی درباره نمادهای فرارونده می گوید: «نمادپردازی عبارت است از ادغام دو جهان محسوس و الهی در تجسمی هنری.»
در توضیح نمادهای فرارونده باید گفت که در تفکر نمادین این گروه از نمادگراها و به خصوص در تفکر عرفانی همه چیز-حتی انسان- اصل و منشأ الهی و آسمانی دارند؛ چنان که مولانا می گوید:
«این شخص تو، سایه تو است» و صاحب گلشن راز می گوید:
هر آن چیزی که درعالم عیان است
چو عکسی ز آفتاب آن جهان است
و همه عالم، کتاب حق تعالی به شمار می آید.از این چشم انداز، هستی معنایی عمیق و باطنی می یابد که به مراتب فراتر از تجربه های حسی و مادی است. ژول لوبل می گوید: «هر شیء مخلوقی، همانطور که هست، انعکاسی از کمال الهی است. علامتی قابل ادراک و طبیعی است از حقیقتی فوق طبیعی، و سالوستیوس اظهار می دارد که «دنیا، شیء نمادین است.»
ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
👇👇👇👇
✳️ نماد در قلمرو ادبیات و شعر
✳️ بخش: دوم ( پایانی )
◀️ شعر عرفانی که قسمت عظیم اشعار ادبیات فارسی را تشکیل می دهد، نمادپردازی های عمیق فرارونده را دارد؛ زیرا به اعتقاد عارفان، همه چیز در جهان محسوس، اصلی الهی و نمونه ای ازلی دارد، جهان مادی جلوه و سایه ای از جهان معنوی است، اکثر آثار عرفانی را می توان بازتاب مثالی و تصویری یک معنی و اندیشه ازلی به حساب آورد.
برای مثال در ادبیات فارسی منظومه منطق الطیر شیخ عطار نیشابوری که در شرح سفرنمادین پرندگان مختلف برای یافتن سیمرغ است، هر پرنده نماد دسته ای از مردم است.
شیوه سمبولیست ها همواره به چند اصل کلی متوجه است:
◀️ ۱) به اشکال، نمادها (سمبل)، آهنگ ها و قوانینی که نه عقل و منطق بلکه احساسات آنها را پذیرفته است توجه دارند.
◀️ ۲) تا حد توان و امکان باید از واقعیت عینی Objective دور و به واقعیت ذهنی (Subjective) نزدیک شد.
◀️ ۳) هر خواننده ای اثر ادبی را به نسبت درک و احساس خود می فهمد، ایشان برای شعر مقام مشابه به موسیقی قایل هستند که شعر از راه آهنگ کلمات: حالات روحی و احساساتی را به طور غیرمستقیم به خواننده القا می کند. استفاده از نماد به شاعر کمک می کند تا شعر او را هرکس بنا به درک و احساس خود بفهمد.
◀️ ۴) آنها می کوشند حالت غیرعادی روحی و معلومات نابهنگامی را که در ضمیر انسان پیدا می شود در اشعار و آثارشان بیان کنند و بیافرینند.
◀️ با توجه به آنچه گذشت، می توان دریافت که نماد، معانی متنوعی دارد و درگستره وسیعی از دانش های بشری به کار می رود. با این همه، نمادگرایی در ادبیات از پیشینه ای طولانی برخوردار است و آنچه در ادبیات از این کلمه استنباط می شود، با کاربردهای آن در سایر دانش های بشری تفاوت دارد. به علاوه برای بالابردن ظرفیت زبانی، تصاویری در ادبیات به کار گرفته می شود که شباهت ها و تفاوت هایی خاص با نماد دارند. جدا ساختن نماد از تصاویر مشابه آن، نحستین گام در نمادپردازی آثار ادبی است.
❇️ سلیمان مختاری
✅ منابع:
۱- درآمدی بر نمادپردازی در ادبیات، محمدرضا صرفی، فرهنگ، ۶۴ و ۷۴، تابستان - پاییز ۲۸،
۲- مکتب های ادبی- رضا سیدحسینی، ۲ج، تهران، نگاه، ۵۱۳۸
۳- فرهنگ اصطلاحات ادبی- سیما داد، تهران، مروارید، ۱۱۳۷
۴- فرهنگ ۶ جلدی فارسی، محمدمعین، تهران، امیرکبیر، ۰۱۳۸
❇️ گردآوری :گروه ادبیات سایت تبیان زنجان
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ بخش: دوم ( پایانی )
◀️ شعر عرفانی که قسمت عظیم اشعار ادبیات فارسی را تشکیل می دهد، نمادپردازی های عمیق فرارونده را دارد؛ زیرا به اعتقاد عارفان، همه چیز در جهان محسوس، اصلی الهی و نمونه ای ازلی دارد، جهان مادی جلوه و سایه ای از جهان معنوی است، اکثر آثار عرفانی را می توان بازتاب مثالی و تصویری یک معنی و اندیشه ازلی به حساب آورد.
برای مثال در ادبیات فارسی منظومه منطق الطیر شیخ عطار نیشابوری که در شرح سفرنمادین پرندگان مختلف برای یافتن سیمرغ است، هر پرنده نماد دسته ای از مردم است.
شیوه سمبولیست ها همواره به چند اصل کلی متوجه است:
◀️ ۱) به اشکال، نمادها (سمبل)، آهنگ ها و قوانینی که نه عقل و منطق بلکه احساسات آنها را پذیرفته است توجه دارند.
◀️ ۲) تا حد توان و امکان باید از واقعیت عینی Objective دور و به واقعیت ذهنی (Subjective) نزدیک شد.
◀️ ۳) هر خواننده ای اثر ادبی را به نسبت درک و احساس خود می فهمد، ایشان برای شعر مقام مشابه به موسیقی قایل هستند که شعر از راه آهنگ کلمات: حالات روحی و احساساتی را به طور غیرمستقیم به خواننده القا می کند. استفاده از نماد به شاعر کمک می کند تا شعر او را هرکس بنا به درک و احساس خود بفهمد.
◀️ ۴) آنها می کوشند حالت غیرعادی روحی و معلومات نابهنگامی را که در ضمیر انسان پیدا می شود در اشعار و آثارشان بیان کنند و بیافرینند.
◀️ با توجه به آنچه گذشت، می توان دریافت که نماد، معانی متنوعی دارد و درگستره وسیعی از دانش های بشری به کار می رود. با این همه، نمادگرایی در ادبیات از پیشینه ای طولانی برخوردار است و آنچه در ادبیات از این کلمه استنباط می شود، با کاربردهای آن در سایر دانش های بشری تفاوت دارد. به علاوه برای بالابردن ظرفیت زبانی، تصاویری در ادبیات به کار گرفته می شود که شباهت ها و تفاوت هایی خاص با نماد دارند. جدا ساختن نماد از تصاویر مشابه آن، نحستین گام در نمادپردازی آثار ادبی است.
❇️ سلیمان مختاری
✅ منابع:
۱- درآمدی بر نمادپردازی در ادبیات، محمدرضا صرفی، فرهنگ، ۶۴ و ۷۴، تابستان - پاییز ۲۸،
۲- مکتب های ادبی- رضا سیدحسینی، ۲ج، تهران، نگاه، ۵۱۳۸
۳- فرهنگ اصطلاحات ادبی- سیما داد، تهران، مروارید، ۱۱۳۷
۴- فرهنگ ۶ جلدی فارسی، محمدمعین، تهران، امیرکبیر، ۰۱۳۸
❇️ گردآوری :گروه ادبیات سایت تبیان زنجان
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ شروط آرابه سجع
❇️ نکته ی مهم: در سجع سه شرط وجود دارد:
1) کلمات سجع مربوط به کلمات آخر جمله ها است و اول یا وسط جمله سجع وجود ندارد. پس در جمله ی «ای کریمی که بخشنده ی عطایی و ای حکیمی که پوشنده ی خطایی» بین «کریمی و حکیمی» و «بخشنده و پوشنده» آرایه ی سجع وجود ندارد؛ زیرا در آخر جمله نیستند.
2) در سجع باید حداقل دو جمله وجود داشته باشد؛ یعنی تنها در یک جمله آرایه ی سجع ساخته نمی شود؛ مثلاً در جمله ی «شب را به بوستان یکی از دوستان اتفاق مبیت افتاد» بین «بوستان و دوستان» سجع وجود ندارد چون تنها یک جمله است.
3) برای تشخیص سجع واژه های یکسان آخر جمله ها را در نظر نمی گیریم این کلمات ممکن است در یک جمله حذف شود؛ مثلاً در جمله ی «یکی از دو
ستان در کجاوه انیس من بودی و در حجره جلیس» کلمه و فعل «من بودی» در جمله ی دوم حذف شده است.
◀️ توجه: گاه ممکن است کلمه یا فعلی در آخر هر دو جمله به قرینه ی معنوی حذف شود. مثلاً در جمله ی «دل او در پرده های گمراهی نهان و حق از او روی گردان» فعل «است» از آخر هر دو جمله حذف شده است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ نکته ی مهم: در سجع سه شرط وجود دارد:
1) کلمات سجع مربوط به کلمات آخر جمله ها است و اول یا وسط جمله سجع وجود ندارد. پس در جمله ی «ای کریمی که بخشنده ی عطایی و ای حکیمی که پوشنده ی خطایی» بین «کریمی و حکیمی» و «بخشنده و پوشنده» آرایه ی سجع وجود ندارد؛ زیرا در آخر جمله نیستند.
2) در سجع باید حداقل دو جمله وجود داشته باشد؛ یعنی تنها در یک جمله آرایه ی سجع ساخته نمی شود؛ مثلاً در جمله ی «شب را به بوستان یکی از دوستان اتفاق مبیت افتاد» بین «بوستان و دوستان» سجع وجود ندارد چون تنها یک جمله است.
3) برای تشخیص سجع واژه های یکسان آخر جمله ها را در نظر نمی گیریم این کلمات ممکن است در یک جمله حذف شود؛ مثلاً در جمله ی «یکی از دو
ستان در کجاوه انیس من بودی و در حجره جلیس» کلمه و فعل «من بودی» در جمله ی دوم حذف شده است.
◀️ توجه: گاه ممکن است کلمه یا فعلی در آخر هر دو جمله به قرینه ی معنوی حذف شود. مثلاً در جمله ی «دل او در پرده های گمراهی نهان و حق از او روی گردان» فعل «است» از آخر هر دو جمله حذف شده است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ رَجَزخوانی و کارکردهای آن در حماسه
❇️ کلمه رَجَز در عربی عبارت اسـت از دردی کـه در عـَجُز شتر اصابت میکند؛ همچنین در معانی اضطراب پای شتر؛ سکندری خوردن و خلف وعده کردن نیز آمده است (ابن منظور، 1968: مادة رَجَز). همچنین مـعنای ایـن واژه را سـرعت و اضطراب نیز گفته‌اند (مصاحب، 1356: ذیل «رجز، بحر»).
◀️ در زبان فارسی رجز به معنای مفاخره کردن و بیان مـردانگی و شرافت خویشتن، مباهات، فخرفروشی و لاف‌زنی به کار رفته است و ترکیباتی همچون رجزخواندن، رجزخوانی و رجزگویان از آن در زبان فارسی رواج یـافته اسـت (دهـخدا، لغتنامه)
◀️ در اصطلاح ادبی شعری را گویند که مبارزان در مقام مفاخره و مباهات و لافـ‌زنی در بـیان مردانگی‌های خویش و خاندانشان به‌ویژه در میدان جنگ بر زبان می‌رانده‌اند (دهخدا، نفیسی)
◀️ در واقع رجزخوانی بخشی از تاکتیک رزمی جنگاوران برای درهم شکستن روحیة دشمن بوده است.
◀️ کارکردهای رجزخوانی
پهلوانان و رزم‌آوران برای مـقاصد گـوناگون رجـز خوانی می‌کنند. همة این مـقاصد بـرای پیـروزی بر هماورد است، یعنی به سود خودی و علیه جبهة دشمن تنظیم میشود. برخی از این اهداف عبارتند از:
✅ بالا کشیدن یا برجسته کردن توانایی های پهلوانان خودی
فردوسی کـه شـاعری دقـیق و اهل ظرافت است در گفتگوهای شاهنامه به نوع شـخصیت‌های گـوینده و موقعیت‌هایی که آنها در آن قرار دارند توجه بسیاری دارد و در رجـزخوانی‌ها نیز همواره موضع پهلوانان ایرانی به‌ویژه رستم را نسبت به همآوردانشان، پر صـلابت و قـدرتمندانه تـصویر میکند. گفتگوی رستم در نبرد با پهلوان تورانی اشکبوس، نمونه ی مناسبی است. فردوسی در برابر تحقیرهای اشکبوس جوابی مقتدرانه و پر از صلابت و سرشار از بلاغت بر زبان رستم می گذارد.
✅ تهدید و تحقیر دشـمن به قصد تضعیف روحیه
در رجـزها مـعمولاً بـا بـیان اقتدار و توانایی پهـلوانان خـودی و شکست‌های پهلوانان دشمن هماورد را تهدید می‌کنند. گاه پهلوانان در هنگام برشمردن کردارهای شجاعانة خویش به مقهور کـردن پهـلوانان پیـشین مفاخره می‌کنند تا روحیة حریف را بشکنند. تـوس پهـلوان ایـرانی در رجـزخوانی بـرای هـومان پهلوان تورانی، به کشتن ارژنگ دلاور تورانی مفاخره میکند.
✅ تـشجیع و تـقویت خودی
رجزخوانی نزد سپاهیان خـودی بـرای تقویت روحیة آنان یکی از شگردهای پهلوانان شاهنامه است. در ماجرای نبرد رستم و شنگل شاه هند، شنگل شاه با غرور و تکبر در پیشاپیش سپاه افراسیاب حرکت مـی‌کند و بـا ادای کلمات زشت، رستم را به مبارزه می طلبد. و رستم قبل از رفتن به نبرد با او پیش سپاهیان خود، می‌گوید: من از خداوند آرزویی جز این نخواسته‌ام که ناشناسی از لشکر ایشان دلیری کند و از من رزم بخواهد تا بیخ و بن ایشان را از جـای بـکنم.
✅ کتمان ترس برای تقویت روحیه ی خود و اطمینان بخشیدن به نیروهای خودی .
❇️ منابع:
1-ذبیح الله صفا،حماسه سرايي در ايران
2- شميسا،انواع ادبي
۳-غلامعلی،فلاح.رجزخوانی در حماسه،دو فصل نامه ی زبان و ادبیات فارسی،پاییز و زمستان۱۳۸۵
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ کلمه رَجَز در عربی عبارت اسـت از دردی کـه در عـَجُز شتر اصابت میکند؛ همچنین در معانی اضطراب پای شتر؛ سکندری خوردن و خلف وعده کردن نیز آمده است (ابن منظور، 1968: مادة رَجَز). همچنین مـعنای ایـن واژه را سـرعت و اضطراب نیز گفته‌اند (مصاحب، 1356: ذیل «رجز، بحر»).
◀️ در زبان فارسی رجز به معنای مفاخره کردن و بیان مـردانگی و شرافت خویشتن، مباهات، فخرفروشی و لاف‌زنی به کار رفته است و ترکیباتی همچون رجزخواندن، رجزخوانی و رجزگویان از آن در زبان فارسی رواج یـافته اسـت (دهـخدا، لغتنامه)
◀️ در اصطلاح ادبی شعری را گویند که مبارزان در مقام مفاخره و مباهات و لافـ‌زنی در بـیان مردانگی‌های خویش و خاندانشان به‌ویژه در میدان جنگ بر زبان می‌رانده‌اند (دهخدا، نفیسی)
◀️ در واقع رجزخوانی بخشی از تاکتیک رزمی جنگاوران برای درهم شکستن روحیة دشمن بوده است.
◀️ کارکردهای رجزخوانی
پهلوانان و رزم‌آوران برای مـقاصد گـوناگون رجـز خوانی می‌کنند. همة این مـقاصد بـرای پیـروزی بر هماورد است، یعنی به سود خودی و علیه جبهة دشمن تنظیم میشود. برخی از این اهداف عبارتند از:
✅ بالا کشیدن یا برجسته کردن توانایی های پهلوانان خودی
فردوسی کـه شـاعری دقـیق و اهل ظرافت است در گفتگوهای شاهنامه به نوع شـخصیت‌های گـوینده و موقعیت‌هایی که آنها در آن قرار دارند توجه بسیاری دارد و در رجـزخوانی‌ها نیز همواره موضع پهلوانان ایرانی به‌ویژه رستم را نسبت به همآوردانشان، پر صـلابت و قـدرتمندانه تـصویر میکند. گفتگوی رستم در نبرد با پهلوان تورانی اشکبوس، نمونه ی مناسبی است. فردوسی در برابر تحقیرهای اشکبوس جوابی مقتدرانه و پر از صلابت و سرشار از بلاغت بر زبان رستم می گذارد.
✅ تهدید و تحقیر دشـمن به قصد تضعیف روحیه
در رجـزها مـعمولاً بـا بـیان اقتدار و توانایی پهـلوانان خـودی و شکست‌های پهلوانان دشمن هماورد را تهدید می‌کنند. گاه پهلوانان در هنگام برشمردن کردارهای شجاعانة خویش به مقهور کـردن پهـلوانان پیـشین مفاخره می‌کنند تا روحیة حریف را بشکنند. تـوس پهـلوان ایـرانی در رجـزخوانی بـرای هـومان پهلوان تورانی، به کشتن ارژنگ دلاور تورانی مفاخره میکند.
✅ تـشجیع و تـقویت خودی
رجزخوانی نزد سپاهیان خـودی بـرای تقویت روحیة آنان یکی از شگردهای پهلوانان شاهنامه است. در ماجرای نبرد رستم و شنگل شاه هند، شنگل شاه با غرور و تکبر در پیشاپیش سپاه افراسیاب حرکت مـی‌کند و بـا ادای کلمات زشت، رستم را به مبارزه می طلبد. و رستم قبل از رفتن به نبرد با او پیش سپاهیان خود، می‌گوید: من از خداوند آرزویی جز این نخواسته‌ام که ناشناسی از لشکر ایشان دلیری کند و از من رزم بخواهد تا بیخ و بن ایشان را از جـای بـکنم.
✅ کتمان ترس برای تقویت روحیه ی خود و اطمینان بخشیدن به نیروهای خودی .
❇️ منابع:
1-ذبیح الله صفا،حماسه سرايي در ايران
2- شميسا،انواع ادبي
۳-غلامعلی،فلاح.رجزخوانی در حماسه،دو فصل نامه ی زبان و ادبیات فارسی،پاییز و زمستان۱۳۸۵
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ تحلیل مفاهیم و آموزه های شاهنامه(داستان رستم و اشکبوس)
✳️ بخش: یک
❇️ یکی از داستان های جذاب و دل انگیز شاهنامه همانا ماجرای نبرد رستم و اشکبوس ِ کشانی است که فردوسی در اثنای شرح تقابل ِ این دو پهلوان نکات و اطلاعات ِ جانبی بسیاری در زمینه های مختلف تقدیم خواننده می کند.در این مقاله به ترتیب ِ سیر ِ موضوعی داستان به برخی از این نکات اشاره می شود:
◀️1-به صدا درآوردن شیپورها و طبل های بزرگ در هنگام جنگ به منظور ایجاد رعب و وحشت در دل دشمنان:
در این داستان نیز هنگامی که رهام به نمایندگی از سپاه ایران به جنگ با اشکبوس می رود هر دو سپاه بنای دمیدن در شیپورهای جنگی و کوبیدن بر طبل های بزرگ را می نهند.
برآویخت رهام با اشکبوس / برآمد ز هر دو سپه بوق و کوس»...
◀️ 2-تقبیح و زشت شمردن پرداختن ِ افراطی ِ پهلوانان به باده نوشی و مجالس بزم و غافل شدنشان از فراگرفتن اصول نبرد در میدان رزم:
زمانی که رهام تاب مقاومت در برابر اشکبوس را نمی آورد و از او روی برمی گرداند و به سوی کوه می گریزد ، موجب خشم توس،فرمانده سپاه ایران، می گردد طوری که می خواهد قلب سپاه را رها کند و به سوی میدان روانه شود. از سوی دیگر رستم نیز از این شکست ِ مفتضحانه خشمگین می شود و دلیل ِ آن را شادخواری و باده نوشی ِ بیش از اندازه ی رهام می داند،آن گونه که باعث شده او از آموختن فنون جنگی ِ نو و پرداختن به تقویت قدرت رزمی خویش باز بماند و با شکست در این میدان ایرانیان را سرافکنده کند.
چو رهام گشت از کشانی ستوه
بپیچید زو روی و شد سوی کوه
ز قلب سپاه اندر آشفت توس
بزد اسب کاید بر ِ اشکبوس
تهمتن برآشفت و با توس گفت
که رهام را جام ِ باده ست جفت»...
◀️ 3-جایگاه ِ فرمانده ی سپاه در قلب ِ لشکر است:
محافظت از قلب سپاه اهمیت بسیاری داشته است و جایگاه پادشاه و فرمانده سپاه نیز در آن جا بوده است. در جنگ ها اگر دشمن موفق به رساندن نیروهای خود به قلب سپاه می شد با کشتن ِ فرمانده لشکر به سادگی می توانست به پیروزی دست یابد. در این داستان نیز وقتی که توس با دیدن شکست رهام قصد رفتن به میدان را دارد، رستم مانع او می شود و این نکته را به او گوشزد می نماید که وی وظیفه ی مهم تری بر عهده دارد ، آن هم محافظت از قلب لشکر است.
تو قلب ِ سپه را به آیین بدار
من اکنون پیاده کنم کارزار»...
◀️ 4-باز کردن زه ِ کمان در زمان هایی که از جنگ خبری نبود:
در گذشته زه ِ کمان را از روده ی تاب داده ی گوسفند می ساختند و عملیات ِ خاصی را بر روی آن انجام می دادند تا حالت ِ ارتجاعی پیدا کند.این زه اگر برای مدتی طولانی به دو طرف کمان متصل باقی می ماند حالت ارتجاعی خود را از دست می داد به همین خاطر در زمان هایی که پهلوانان از میدان جنگ دور بودند و از مبارزه خبری نبود ، یک طرف زه را باز می کردند و به محض شروع جنگ دوباره آن را متصل می نمودند به همین خاطر است که اصطلاح ِ کمان ِ به زه به مرور زمان معنای کمان ِ آماده به خود گرفته است.
چو نازش به اسب ِ گران مایه دید
کمان را به زه کرد و اندرکشید»...
کمان را به زه کرد زود اشکبوس
تنی لرز لرزان و رخ سندروس»...
ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ بخش: یک
❇️ یکی از داستان های جذاب و دل انگیز شاهنامه همانا ماجرای نبرد رستم و اشکبوس ِ کشانی است که فردوسی در اثنای شرح تقابل ِ این دو پهلوان نکات و اطلاعات ِ جانبی بسیاری در زمینه های مختلف تقدیم خواننده می کند.در این مقاله به ترتیب ِ سیر ِ موضوعی داستان به برخی از این نکات اشاره می شود:
◀️1-به صدا درآوردن شیپورها و طبل های بزرگ در هنگام جنگ به منظور ایجاد رعب و وحشت در دل دشمنان:
در این داستان نیز هنگامی که رهام به نمایندگی از سپاه ایران به جنگ با اشکبوس می رود هر دو سپاه بنای دمیدن در شیپورهای جنگی و کوبیدن بر طبل های بزرگ را می نهند.
برآویخت رهام با اشکبوس / برآمد ز هر دو سپه بوق و کوس»...
◀️ 2-تقبیح و زشت شمردن پرداختن ِ افراطی ِ پهلوانان به باده نوشی و مجالس بزم و غافل شدنشان از فراگرفتن اصول نبرد در میدان رزم:
زمانی که رهام تاب مقاومت در برابر اشکبوس را نمی آورد و از او روی برمی گرداند و به سوی کوه می گریزد ، موجب خشم توس،فرمانده سپاه ایران، می گردد طوری که می خواهد قلب سپاه را رها کند و به سوی میدان روانه شود. از سوی دیگر رستم نیز از این شکست ِ مفتضحانه خشمگین می شود و دلیل ِ آن را شادخواری و باده نوشی ِ بیش از اندازه ی رهام می داند،آن گونه که باعث شده او از آموختن فنون جنگی ِ نو و پرداختن به تقویت قدرت رزمی خویش باز بماند و با شکست در این میدان ایرانیان را سرافکنده کند.
چو رهام گشت از کشانی ستوه
بپیچید زو روی و شد سوی کوه
ز قلب سپاه اندر آشفت توس
بزد اسب کاید بر ِ اشکبوس
تهمتن برآشفت و با توس گفت
که رهام را جام ِ باده ست جفت»...
◀️ 3-جایگاه ِ فرمانده ی سپاه در قلب ِ لشکر است:
محافظت از قلب سپاه اهمیت بسیاری داشته است و جایگاه پادشاه و فرمانده سپاه نیز در آن جا بوده است. در جنگ ها اگر دشمن موفق به رساندن نیروهای خود به قلب سپاه می شد با کشتن ِ فرمانده لشکر به سادگی می توانست به پیروزی دست یابد. در این داستان نیز وقتی که توس با دیدن شکست رهام قصد رفتن به میدان را دارد، رستم مانع او می شود و این نکته را به او گوشزد می نماید که وی وظیفه ی مهم تری بر عهده دارد ، آن هم محافظت از قلب لشکر است.
تو قلب ِ سپه را به آیین بدار
من اکنون پیاده کنم کارزار»...
◀️ 4-باز کردن زه ِ کمان در زمان هایی که از جنگ خبری نبود:
در گذشته زه ِ کمان را از روده ی تاب داده ی گوسفند می ساختند و عملیات ِ خاصی را بر روی آن انجام می دادند تا حالت ِ ارتجاعی پیدا کند.این زه اگر برای مدتی طولانی به دو طرف کمان متصل باقی می ماند حالت ارتجاعی خود را از دست می داد به همین خاطر در زمان هایی که پهلوانان از میدان جنگ دور بودند و از مبارزه خبری نبود ، یک طرف زه را باز می کردند و به محض شروع جنگ دوباره آن را متصل می نمودند به همین خاطر است که اصطلاح ِ کمان ِ به زه به مرور زمان معنای کمان ِ آماده به خود گرفته است.
چو نازش به اسب ِ گران مایه دید
کمان را به زه کرد و اندرکشید»...
کمان را به زه کرد زود اشکبوس
تنی لرز لرزان و رخ سندروس»...
ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ تحلیل مفاهیم و آموزه های شاهنامه(داستان رستم و اشکبوس)
✳️ بخش: دوم ( پایانی )
◀️ 5-رجزخوانی پهلوانان در جنگ:
رجزخوانی به معنای بر زبان آوردن سخنانی درشت و پرصلابت به منظور تضعیف روحیه ی حریف و ترساندن ِ اوست که در شاهنامه نمونه های بسیاری از این دست دیده می شود.یکی از زیباترین نمونه های رجزخوانی در کتاب شاهنامه همانا رجزخوانی رستم در مقابل اشکبوس است.رستم که بدون اسب به میدان رفته است در مقابل ِ اشکبوسی که به داشتن ِ اسب بر وی فخر می فروشد، به سخره و استهزا سخنانی را بر زبان می آورد که خشم او را برمی انگیزد و آرام و قرار او را می گیرد.تهمتن در جواب ِ اشکبوس که نام او را می پرسد ، می گوید مادرم نام مرا مرگ ِ تو نهاده است یعنی عن قریب به دست من کشته خواهی شد.
بدو گفت خندان که نام ِ تو چیست؟
تن ِ بی سرت را که خواهد گریست؟
تهمتن چنین داد پاسخ که نام
چه پرسی کزین پس نبینی تو کام
مرا مادرم نام مرگ ِ تو کرد
زمانه مرا پتک ِ ترگ ِ تو کرد»...
و دلیل ِ بدون اسب به میدان آمدن ِ خود را نیز گرفتن ِ اسب اشکبوس بیان می کند تا موجب تمسخر و خنده ی سپاهیان شود.
پیاده مرا زان فرستاده توس
که تا اسب بستانم از اشکبوس
کشانی پیاده شود همچو من
بدو روی خندان شود انجمن»...
این نکته ی مهم را هم به حریف خود یادآوری می کند که در این میدان ِ جنگ، یک پهلوان ِ پیاده همچون من به پانصد جنگجوی سوار مانند تو می ارزد.
پیاده به از چون تو پانصد سوار
بدین روز و این گردش ِ کارزار»...
و در ادامه بعد از آن که با تیری اسب او را از پا درمی آورد، با ریشخند به او توصیه می کند چند لحظه ای دست از جنگیدن بردارد و در کنار جفت خود(اسب) بنشیند و سرش را در آغوش بگیرد.
بخندید رستم به آواز گفت
که بنشین به پیش ِ گرانمایه جفت
سزد گر بداری سرش در کنار
زمانی برآسایی از کارزار»...
6-تیرهایی که در گذشته مورد استفاده قرار می گرفته از سه قسمت تشکیل می شدند:
از فحوای این داستان چنان برمی آید که تیرهای مورد استفاده در جنگ ها از سه بخش اصلی تشکیل می شدند.
الف-سوفار یا دهانه ی تیر که درون چله و زه ِ کمان قرار می گرفت و معمولا چهار پر عقاب به آن متصل می کردند تا مستقیم به سوی هدف حرکت کند
ب-پیکان ِ تیر که از فلزی تیز و بران ساخته می شد
ج-تنه یا چوبه ی تیر که بیشتر اوقات از چوب خدنگ ساخته می شده است.
تهمتن به بند ِ کمر برد چنگ
گزین کرده یک چوبه تیر ِ خدنگ
یکی تیر ِ الماس پیکان چو آب
نهاده بر او چار پر ِ عقاب»...
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ بخش: دوم ( پایانی )
◀️ 5-رجزخوانی پهلوانان در جنگ:
رجزخوانی به معنای بر زبان آوردن سخنانی درشت و پرصلابت به منظور تضعیف روحیه ی حریف و ترساندن ِ اوست که در شاهنامه نمونه های بسیاری از این دست دیده می شود.یکی از زیباترین نمونه های رجزخوانی در کتاب شاهنامه همانا رجزخوانی رستم در مقابل اشکبوس است.رستم که بدون اسب به میدان رفته است در مقابل ِ اشکبوسی که به داشتن ِ اسب بر وی فخر می فروشد، به سخره و استهزا سخنانی را بر زبان می آورد که خشم او را برمی انگیزد و آرام و قرار او را می گیرد.تهمتن در جواب ِ اشکبوس که نام او را می پرسد ، می گوید مادرم نام مرا مرگ ِ تو نهاده است یعنی عن قریب به دست من کشته خواهی شد.
بدو گفت خندان که نام ِ تو چیست؟
تن ِ بی سرت را که خواهد گریست؟
تهمتن چنین داد پاسخ که نام
چه پرسی کزین پس نبینی تو کام
مرا مادرم نام مرگ ِ تو کرد
زمانه مرا پتک ِ ترگ ِ تو کرد»...
و دلیل ِ بدون اسب به میدان آمدن ِ خود را نیز گرفتن ِ اسب اشکبوس بیان می کند تا موجب تمسخر و خنده ی سپاهیان شود.
پیاده مرا زان فرستاده توس
که تا اسب بستانم از اشکبوس
کشانی پیاده شود همچو من
بدو روی خندان شود انجمن»...
این نکته ی مهم را هم به حریف خود یادآوری می کند که در این میدان ِ جنگ، یک پهلوان ِ پیاده همچون من به پانصد جنگجوی سوار مانند تو می ارزد.
پیاده به از چون تو پانصد سوار
بدین روز و این گردش ِ کارزار»...
و در ادامه بعد از آن که با تیری اسب او را از پا درمی آورد، با ریشخند به او توصیه می کند چند لحظه ای دست از جنگیدن بردارد و در کنار جفت خود(اسب) بنشیند و سرش را در آغوش بگیرد.
بخندید رستم به آواز گفت
که بنشین به پیش ِ گرانمایه جفت
سزد گر بداری سرش در کنار
زمانی برآسایی از کارزار»...
6-تیرهایی که در گذشته مورد استفاده قرار می گرفته از سه قسمت تشکیل می شدند:
از فحوای این داستان چنان برمی آید که تیرهای مورد استفاده در جنگ ها از سه بخش اصلی تشکیل می شدند.
الف-سوفار یا دهانه ی تیر که درون چله و زه ِ کمان قرار می گرفت و معمولا چهار پر عقاب به آن متصل می کردند تا مستقیم به سوی هدف حرکت کند
ب-پیکان ِ تیر که از فلزی تیز و بران ساخته می شد
ج-تنه یا چوبه ی تیر که بیشتر اوقات از چوب خدنگ ساخته می شده است.
تهمتن به بند ِ کمر برد چنگ
گزین کرده یک چوبه تیر ِ خدنگ
یکی تیر ِ الماس پیکان چو آب
نهاده بر او چار پر ِ عقاب»...
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ مقایسه داستان رستم و اسفندیار با حماسه یونانی اشیل و هکتور
❇️ ساخت كلي داستان« رستم و اسفنديار» و « آشيل و هكتور» به صورت زير دسته بندي مي شود:
❇️ شباهت ها:
◀️ 1- سپاهيان به سرزميني يوناني نشين، امّا دور از يونان حمله مي برند. سپاهيان ايران نيز به سرزميني ايراني نشين، امّا در كنار ايران حمله مي برند.
◀️ 2- در هر دو داستان، پهلوان اصلي از كشور بزرگ است. آشيل و اسفنديار هر دو بر دلاور كشور كوچك غلبه مي يابند.
◀️ 3- هر دو پهلوان بزرگ از پاي در مي آيند، يكي به تيري بر پاشنه ي پا و ديگري به تيري بر چشمان و اين هر دو موضع، تنها نقطه اي از تن ايشان است كه رويين نيست.
◀️ 4- هر دو پهلوان كشور بزرگ رويين اند.
◀️ 5- هر دو پهلوان به ياري نيروي فوق طبيعي از پاي در مي آيند. در داستان ايلياد به ياري خدايان و در داستان رستم و اسفنديار به ياري سيمرغ.
◀️ 6- هم شهر تروا و هم سيستان هر دو ويران مي شوند و مردم آن ها از دم تيغ مي گذرند.
❇️ امّا تفاوت هايي نيز در ساخت كلي دو داستان وجود دارد.
◀️ نخست : علّت جنگ و نبرد است. در داستان ايلياد انگيزه ي نبرد، هلن، شاهزاده بانوي يوناني است، امّا در شاهنامه، علّت اصلي نبرد آن است كه گشتاسب با مأموريتي كه به فرزندش، اسفنديار مي دهد، در واقع مي خواهد او را از سر راه خود بردارد تا جانشين او نشود. پيشگويان مرگ اسفنديار را به دست رستم پيش بيني كرده بودند و ظاهراً بهانه جويي اين كار اين بود كه رستم وقعي به پادشاهي گشتاسب ننهاده و پاس نداشته است.
◀️ تفاوت ديگر : در اين است كه هكتور به دست آشيل كشته مي شود، ولي در داستان ايراني، رستم به رغم مغلوب شدن و گريختن، در ميدان نبرد كشته نمي شود.
◀️ تفاوت سوم : در اين است كه اسفنديار به دست پهلواني يل و بي نظير كشته مي شود، امّا مرگ آشيل به دست يك پهلوان نيست، بلكه به دست پاريس به هلاكت مي رسد كه خود با ربودن هلن، عامل اصلي فتنه و نبرد بعدي است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ ساخت كلي داستان« رستم و اسفنديار» و « آشيل و هكتور» به صورت زير دسته بندي مي شود:
❇️ شباهت ها:
◀️ 1- سپاهيان به سرزميني يوناني نشين، امّا دور از يونان حمله مي برند. سپاهيان ايران نيز به سرزميني ايراني نشين، امّا در كنار ايران حمله مي برند.
◀️ 2- در هر دو داستان، پهلوان اصلي از كشور بزرگ است. آشيل و اسفنديار هر دو بر دلاور كشور كوچك غلبه مي يابند.
◀️ 3- هر دو پهلوان بزرگ از پاي در مي آيند، يكي به تيري بر پاشنه ي پا و ديگري به تيري بر چشمان و اين هر دو موضع، تنها نقطه اي از تن ايشان است كه رويين نيست.
◀️ 4- هر دو پهلوان كشور بزرگ رويين اند.
◀️ 5- هر دو پهلوان به ياري نيروي فوق طبيعي از پاي در مي آيند. در داستان ايلياد به ياري خدايان و در داستان رستم و اسفنديار به ياري سيمرغ.
◀️ 6- هم شهر تروا و هم سيستان هر دو ويران مي شوند و مردم آن ها از دم تيغ مي گذرند.
❇️ امّا تفاوت هايي نيز در ساخت كلي دو داستان وجود دارد.
◀️ نخست : علّت جنگ و نبرد است. در داستان ايلياد انگيزه ي نبرد، هلن، شاهزاده بانوي يوناني است، امّا در شاهنامه، علّت اصلي نبرد آن است كه گشتاسب با مأموريتي كه به فرزندش، اسفنديار مي دهد، در واقع مي خواهد او را از سر راه خود بردارد تا جانشين او نشود. پيشگويان مرگ اسفنديار را به دست رستم پيش بيني كرده بودند و ظاهراً بهانه جويي اين كار اين بود كه رستم وقعي به پادشاهي گشتاسب ننهاده و پاس نداشته است.
◀️ تفاوت ديگر : در اين است كه هكتور به دست آشيل كشته مي شود، ولي در داستان ايراني، رستم به رغم مغلوب شدن و گريختن، در ميدان نبرد كشته نمي شود.
◀️ تفاوت سوم : در اين است كه اسفنديار به دست پهلواني يل و بي نظير كشته مي شود، امّا مرگ آشيل به دست يك پهلوان نيست، بلكه به دست پاريس به هلاكت مي رسد كه خود با ربودن هلن، عامل اصلي فتنه و نبرد بعدي است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی
◀️ لب
لب دو ویژگی دارد یکی رنگ سرخ و دیگری شیرینی. رنگ سرخ در نظر اول دیده میشود اما برای شیرینی باید آنرا چشید. شاعر خندیدن شاعر را موجب روان شدن شکر دانسته که احتمالا منظورش نمایان شدن دندانهای سفید است:
گر بخندد یک زمان آن لب شکر گردد روان
ور بجنبد یک زمان آن زلف مشک ارزان شود
(ص ۳۲)
آمد دو لب تو را ز شکر نفری
کز هر سخنی همی فشاند شکری
(ص ۳۲۱)
در این بیت نیز شاعر از چشیدن لب سر باز می‌زند زیرا لبش شکری است که اگر مکیده شود آب می‌گردد:
آن لب نمزم گر چه مرا آن سازد
زیرا که شکر چون بمزی بگدازد
(۳۱۲)
✅ تشبیه لب به یاقوت و شکر:
بدندان و لبش بنگر بعبرت
دو معنی هر یکی را بود همبر
یکی لؤلوی عمانی و پروین
یکی یاقوت رمّانی و شکر
(ص ۴۷)
✅ تشبیه به مرجان سرخ:
جام از لب تو گونه مرجان گیرد
وز جعد تو باد بوی ریحان گیرد
(ص ۳۱۲)
✅ تشبیه به می‌و شراب سرخ:
دو لب چو مدام داری و زلف چو دام
من مانده بدام دایم از بهر مدام
(ص ۳۱۵)
گر ماه به غالیه مطوق داری
چون رنگ لبان می‌مروق داری
(ص ۳۲۰)
✅ تشبیه به عقیق سرخ:
دادمش دو بوسه بر کجا؟ بر لب بر
لب بود؟ نه، چه بود؟ عقیق، چون بد؟ چو شکر.
(ص ۳۱۴)
✅ تشبیه به عناب:
ای رخ نه رخی که لاله سیرابی
⚛️ این عضو در شعر بیدل نیز به احجار کریمه سرخ رنگ تشبیه میشود زیرا مهمترین ویژگی لب همان سرخی است. حال چه با تعبیر عاشقانه یا تعبیر عارفانه.
◀️یاقوت
سرخی این سنگ گران قیمت سبب تشبیه لعل به آن است. بیدل مطابق سبک خود، ساختار شعری برای خودترسیم میکند و بر اساس آن بنای شعر خود را به پا می‌دارد. در این بیت علاوه بر لعل یاقوت و آتش را هم می‌بینیم که تداعی کننده لب است:
ز حرف طاقت گداز لعلت دمی به جرأت دچار گردم
که همچو یاقوتم آب و آتش عنان پرواز رنگ گیرد
(۳۳۰)
◀️ لعل
تبسم ریز لعلش گر نشان پرسد غبارم را
ببوسد تا قیامت بوی گل خاک مزارم را
(ص ۱۳۸)
ای قدح‌گوش شو و مژدهٔ مستی دریاب
گرم نطقی است‌کنون لعل خموش مینا
می‌کشد جلوهٔ لعل تو به‌کیفیت می
آب حسرت ز لب خنده‌فروش مینا
(ص ۱۲۵)
از ادب پرورده‌های حسرت لعل توام
ناله ام چون موج گوهر نیست جز زیر نقاب
(ص ۲۷۶)
گر لعل خموشت کند آهنگ نواها
دشنام دعاها و بروهاست بیاها
(ص ۲۲۲)
✅ تشبیه به شکر
شیرینی لب معشوق در ادبیات کاربرد دارد و غالباً به شکر تشبیه میشود. این شیرینی در شعر بدیل بیشتر مربوط به سخنان شیرین است. این تعبیر را در آوردن لفظ طوطی هم می‌توان دید زیرا طوطی را شیرین سخن می‌گویند.
زبان حال خط دارد حدیث شکر لعلش
⚛️استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی
✅ لب در شعر صائب
پراکندگی ابیات صائب در توصیف لبان معشوق در سراسر دیوان او قدرت او را در تسلط به سنت ادبی و مضمون یابی و نازک خیالی نشان می‌دهد. در شعر صائب لب معمولاً به احجار کریمه مانند یاقوت، لعل، عقیق و عناصر سرخ رنگی مانند شراب، می، خون، آتش و همچنین شکر، آب حیوان، پسته، تشبیه میشود.
نعل در آتش گذارد روی گرمت بوس را
زخمی دندان کند لعلت لب افسوس را
(ص ۴۷)
دیدن لعل لبش خاموش می‌سازد مرا
تنگ ظرفم رنگ می‌مدهوش می‌سازد مرا
(ص ۶۶)
تناسب لعل و بدخشان در تشبیه لب به لعل و همچنین خون که تداعی گر سرخی لب است:
چون به خاطر آن دو لعل آبدار آید مرا
صد بدخشان اشک خونین در کنار آید مرا
(ص ۷۵)
ترسم آخر ذکر خیر اختلاط این گروه
بر زبانها افکند لعل سخنگوی تو را
(ص ۲۰)
شد صبح قیامت ز لب لعل تو پرشور
می خواست نمکدان چنین خوان قیامت
(ص ۱۰۷۶)
❇️ رضایی
❇️ منبع: استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی، مینا جعفر پور
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
◀️ لب
لب دو ویژگی دارد یکی رنگ سرخ و دیگری شیرینی. رنگ سرخ در نظر اول دیده میشود اما برای شیرینی باید آنرا چشید. شاعر خندیدن شاعر را موجب روان شدن شکر دانسته که احتمالا منظورش نمایان شدن دندانهای سفید است:
گر بخندد یک زمان آن لب شکر گردد روان
ور بجنبد یک زمان آن زلف مشک ارزان شود
(ص ۳۲)
آمد دو لب تو را ز شکر نفری
کز هر سخنی همی فشاند شکری
(ص ۳۲۱)
در این بیت نیز شاعر از چشیدن لب سر باز می‌زند زیرا لبش شکری است که اگر مکیده شود آب می‌گردد:
آن لب نمزم گر چه مرا آن سازد
زیرا که شکر چون بمزی بگدازد
(۳۱۲)
✅ تشبیه لب به یاقوت و شکر:
بدندان و لبش بنگر بعبرت
دو معنی هر یکی را بود همبر
یکی لؤلوی عمانی و پروین
یکی یاقوت رمّانی و شکر
(ص ۴۷)
✅ تشبیه به مرجان سرخ:
جام از لب تو گونه مرجان گیرد
وز جعد تو باد بوی ریحان گیرد
(ص ۳۱۲)
✅ تشبیه به می‌و شراب سرخ:
دو لب چو مدام داری و زلف چو دام
من مانده بدام دایم از بهر مدام
(ص ۳۱۵)
گر ماه به غالیه مطوق داری
چون رنگ لبان می‌مروق داری
(ص ۳۲۰)
✅ تشبیه به عقیق سرخ:
دادمش دو بوسه بر کجا؟ بر لب بر
لب بود؟ نه، چه بود؟ عقیق، چون بد؟ چو شکر.
(ص ۳۱۴)
✅ تشبیه به عناب:
ای رخ نه رخی که لاله سیرابی
⚛️ این عضو در شعر بیدل نیز به احجار کریمه سرخ رنگ تشبیه میشود زیرا مهمترین ویژگی لب همان سرخی است. حال چه با تعبیر عاشقانه یا تعبیر عارفانه.
◀️یاقوت
سرخی این سنگ گران قیمت سبب تشبیه لعل به آن است. بیدل مطابق سبک خود، ساختار شعری برای خودترسیم میکند و بر اساس آن بنای شعر خود را به پا می‌دارد. در این بیت علاوه بر لعل یاقوت و آتش را هم می‌بینیم که تداعی کننده لب است:
ز حرف طاقت گداز لعلت دمی به جرأت دچار گردم
که همچو یاقوتم آب و آتش عنان پرواز رنگ گیرد
(۳۳۰)
◀️ لعل
تبسم ریز لعلش گر نشان پرسد غبارم را
ببوسد تا قیامت بوی گل خاک مزارم را
(ص ۱۳۸)
ای قدح‌گوش شو و مژدهٔ مستی دریاب
گرم نطقی است‌کنون لعل خموش مینا
می‌کشد جلوهٔ لعل تو به‌کیفیت می
آب حسرت ز لب خنده‌فروش مینا
(ص ۱۲۵)
از ادب پرورده‌های حسرت لعل توام
ناله ام چون موج گوهر نیست جز زیر نقاب
(ص ۲۷۶)
گر لعل خموشت کند آهنگ نواها
دشنام دعاها و بروهاست بیاها
(ص ۲۲۲)
✅ تشبیه به شکر
شیرینی لب معشوق در ادبیات کاربرد دارد و غالباً به شکر تشبیه میشود. این شیرینی در شعر بدیل بیشتر مربوط به سخنان شیرین است. این تعبیر را در آوردن لفظ طوطی هم می‌توان دید زیرا طوطی را شیرین سخن می‌گویند.
زبان حال خط دارد حدیث شکر لعلش
⚛️استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی
✅ لب در شعر صائب
پراکندگی ابیات صائب در توصیف لبان معشوق در سراسر دیوان او قدرت او را در تسلط به سنت ادبی و مضمون یابی و نازک خیالی نشان می‌دهد. در شعر صائب لب معمولاً به احجار کریمه مانند یاقوت، لعل، عقیق و عناصر سرخ رنگی مانند شراب، می، خون، آتش و همچنین شکر، آب حیوان، پسته، تشبیه میشود.
نعل در آتش گذارد روی گرمت بوس را
زخمی دندان کند لعلت لب افسوس را
(ص ۴۷)
دیدن لعل لبش خاموش می‌سازد مرا
تنگ ظرفم رنگ می‌مدهوش می‌سازد مرا
(ص ۶۶)
تناسب لعل و بدخشان در تشبیه لب به لعل و همچنین خون که تداعی گر سرخی لب است:
چون به خاطر آن دو لعل آبدار آید مرا
صد بدخشان اشک خونین در کنار آید مرا
(ص ۷۵)
ترسم آخر ذکر خیر اختلاط این گروه
بر زبانها افکند لعل سخنگوی تو را
(ص ۲۰)
شد صبح قیامت ز لب لعل تو پرشور
می خواست نمکدان چنین خوان قیامت
(ص ۱۰۷۶)
❇️ رضایی
❇️ منبع: استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی، مینا جعفر پور
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی |
❇️ چشم
در شواهدی که از دیوان عنصری به دست آمده معمولاً چشم به نرگسی، سحاب، خنجر آبداده، عبهر و بادام تشبیه شده است. ویژگی گل نرگس خمار بودن است. عنصری به طور غیر مستقیم این گل را مشبه به چشم قرار داده است:
من از بس حیلت چشمش، بدانم
که نرگس را چه در دست احتیالا
(ص ۴)
گل ار با خار و بی خارست نرگس
رخ و چشمش چرا بی خار و با خار
◀️ در بیت زیر هم به غمزه چشم اعتراض میکند که او نباید قصاب باشد زیرا شبیه گل نرگس است:
ای غمزه بجادویی مگر قصابی
تو غمزه نه ای که نرگس پرخوابی
(ص ۳۲۱)
◀️ چشم یا مست است یا خمار. در بیت زیر چشم می‌خورده و اکنون خمار شده است:
ور نشد ابروش عاشق چند باشد گوژپشت
ور نه می‌خورده است چشمش از چه باشد در خمار
(ص ۱۱۸)
منظور از خار نرگس همان مژه است:
یکی چون سرخ گل بیخار و دلبند
یکی چون نرگس و خارش جگر خوار
(ص ۳۸)
◀️ در دو بیت زیر چشم و رخ را در کنار هم توصیف نموده که یکی سرخ و دیگری همچون گل عبهر است و هر کدام در زمانی مخالف یکدیگر در طبیعت پدید می‌شوند ولی در چهره او همزمان ایجاد شده اند و این مایه شگفتی است:
رخ و چشمش ز دو وقت مخالف
دو چیز آرند هر دو مست بنگر
یکی از ماه آذار آب لاله
یکی از ماه آذر چشم عبهر
(ص ۴۷)
بینی آن چشم پر کرشمه و ناز
که بدان چشم هیچ عبهر نیست
(ص ۱۹)
◀️ چشم معشوق در هنگام غم و غصه اشک خونین می‌ریزد که مانند عقیق سرخ و شفاف است و چهره وی همچون زر است که نگین بر آن سوار میشود و این هنر زرگر است:
چشمم ز غمانش زرگری آغازد
تا بگدازد عقیق بر زر یازد
(ص ۳۱۲)
◀️ یکی از هنرهای چشم فتنه گری است که به واسطه غمزه انجام می‌دهد و عاشق را مفتون میکند:
شدم فتنه بر مژگانش بلی
شود فتنه مردم چو بیند فتن
وگر یاد کردم من اندر غمش
❇️ رضایی
❇️ منبع: استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی، مینا جعفر پور
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ چشم
در شواهدی که از دیوان عنصری به دست آمده معمولاً چشم به نرگسی، سحاب، خنجر آبداده، عبهر و بادام تشبیه شده است. ویژگی گل نرگس خمار بودن است. عنصری به طور غیر مستقیم این گل را مشبه به چشم قرار داده است:
من از بس حیلت چشمش، بدانم
که نرگس را چه در دست احتیالا
(ص ۴)
گل ار با خار و بی خارست نرگس
رخ و چشمش چرا بی خار و با خار
◀️ در بیت زیر هم به غمزه چشم اعتراض میکند که او نباید قصاب باشد زیرا شبیه گل نرگس است:
ای غمزه بجادویی مگر قصابی
تو غمزه نه ای که نرگس پرخوابی
(ص ۳۲۱)
◀️ چشم یا مست است یا خمار. در بیت زیر چشم می‌خورده و اکنون خمار شده است:
ور نشد ابروش عاشق چند باشد گوژپشت
ور نه می‌خورده است چشمش از چه باشد در خمار
(ص ۱۱۸)
منظور از خار نرگس همان مژه است:
یکی چون سرخ گل بیخار و دلبند
یکی چون نرگس و خارش جگر خوار
(ص ۳۸)
◀️ در دو بیت زیر چشم و رخ را در کنار هم توصیف نموده که یکی سرخ و دیگری همچون گل عبهر است و هر کدام در زمانی مخالف یکدیگر در طبیعت پدید می‌شوند ولی در چهره او همزمان ایجاد شده اند و این مایه شگفتی است:
رخ و چشمش ز دو وقت مخالف
دو چیز آرند هر دو مست بنگر
یکی از ماه آذار آب لاله
یکی از ماه آذر چشم عبهر
(ص ۴۷)
بینی آن چشم پر کرشمه و ناز
که بدان چشم هیچ عبهر نیست
(ص ۱۹)
◀️ چشم معشوق در هنگام غم و غصه اشک خونین می‌ریزد که مانند عقیق سرخ و شفاف است و چهره وی همچون زر است که نگین بر آن سوار میشود و این هنر زرگر است:
چشمم ز غمانش زرگری آغازد
تا بگدازد عقیق بر زر یازد
(ص ۳۱۲)
◀️ یکی از هنرهای چشم فتنه گری است که به واسطه غمزه انجام می‌دهد و عاشق را مفتون میکند:
شدم فتنه بر مژگانش بلی
شود فتنه مردم چو بیند فتن
وگر یاد کردم من اندر غمش
❇️ رضایی
❇️ منبع: استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی، مینا جعفر پور
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی
❇️ابرو
ابرو در شعر فارسی مشبه بهی دارد که هیچ کس از آن تخطی نکرده است و آن » کمان» است. معشوق ایرانی ابرویی کمانی دارد و غیر از این نیتس اما این که کارکرد ابرو چه باشد بسته به شاعر دارد. اغلب از کمان ابرو تیراندازی میشود. عنصری هم در اینجا ابرو را کمان و مژه را تیر فرض کرده و غیر از تشبیه، ایجاد تناسب نیز کرده است:
ابروت به زه کرده کمان آمد راست
مژگانت چو تیر بر کمان آمد راست
(عنصری،: ۳۱۰)
◀️ نوآوری عنصری در مورد ابرو در این بیت رخ نموده است. تشبیه ابرو به عاشق گوژپشت به وسیله استفهام انکاری تشبیه پنهانی ایجاد کرده است. این مشبه به تا به حال برای ابرو به کار نرفته است:
ور نشد ابروش عاشق چند باشد گوژپشت
❇️ رضایی
❇️ منبع: استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی، مینا جعفر پور
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ابرو
ابرو در شعر فارسی مشبه بهی دارد که هیچ کس از آن تخطی نکرده است و آن » کمان» است. معشوق ایرانی ابرویی کمانی دارد و غیر از این نیتس اما این که کارکرد ابرو چه باشد بسته به شاعر دارد. اغلب از کمان ابرو تیراندازی میشود. عنصری هم در اینجا ابرو را کمان و مژه را تیر فرض کرده و غیر از تشبیه، ایجاد تناسب نیز کرده است:
ابروت به زه کرده کمان آمد راست
مژگانت چو تیر بر کمان آمد راست
(عنصری،: ۳۱۰)
◀️ نوآوری عنصری در مورد ابرو در این بیت رخ نموده است. تشبیه ابرو به عاشق گوژپشت به وسیله استفهام انکاری تشبیه پنهانی ایجاد کرده است. این مشبه به تا به حال برای ابرو به کار نرفته است:
ور نشد ابروش عاشق چند باشد گوژپشت
❇️ رضایی
❇️ منبع: استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی، مینا جعفر پور
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ چند نوع مَجاز داریم؟
❇️ مجازها در یک تقسیم‌بندی کلّی، دو دسته‌اند:
🔹۱- مجازهایی که در ساختمان‌شان، هیچ تشبیهی نیست؛ یعنی رابطه‌ی بین کلمه‌ی مجاز و حقیقت، بر شباهت نیست. مانند همان فانوس و دفتر دبیرستان.
نمونه‌های دیگر:
الف: به فرزاد گفته بودم: دستش را در گوشش فرو نکند.
شنونده به کمک (به قرینه) عقل و تجربه متوجه میشود که منظور از دست، نوک انگشت است، چون دست از سر انگشت تا شانه را شامل میشود. رابطه (علاقه)ی این مجاز با حقیقت، رابطه‌ی جزء و کل است. انگشت، جزئی از دست است.
ب: بچه که بودم، توت و سیب و آب را بی‌فلسفه می‌خوردم.
روشن است که کلمه‌ی فلسفه، با کلمات دیگر، هم‌خوانی ندارد. می‌دانیم که اساس فلسفه بر چون و چِرا است. منظور گوینده چون و چرا (پرسش) بوده است، چون لازمه‌ی فلسفه، پرسش کردن است، به حقیقت ِ کلمه‌ی مجاز (فلسفه) پی می‌بریم.
معنای عبارت:
بچه که بودم بدون چون و چرا، آب و سیب و توت می‌خوردم.
🔹۲- مجازهایی که رابطه‌ی آنها با حقیقت، بر شباهت است. این نوع مجاز را استعاره میگوییم.
استعاره را به کمک قرینه‌هایی که بیشتر در خود ِ عبارت می‌آید، می‌توان شناخت.
مثال: خورشید، صبحگاه در آسمان شکفت و شامگاه، پرپر شد.
از دو کلمه‌ی صبحگاه و شامگاه می‌توان فهمید که شکفتن و پرپر شدن برای خورشید، واقعی نیست. ضمن اینکه عقل هم به عنوان راه‌نما (قرینه)، کمک‌مان میکند تا از مجاز به حقیقت برویم.
معنای حقیقی جمله:
صبحگاه خورشید، طلوع کرد و شامگاه غروب کرد.
🔺یک نکته‌ی مهم
استعاره، هنری‌ترین نوع مجاز است.
منظورم از هنری‌ترین، این است که ذهن ِ خواننده با دیدن استعاره، بیشتر درگیر میشود. همین درگیری، به او لذت بیشتری در قیاس با دیگر مجازها می‌دهد.
❇️ م. فرهنگ
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ مجازها در یک تقسیم‌بندی کلّی، دو دسته‌اند:
🔹۱- مجازهایی که در ساختمان‌شان، هیچ تشبیهی نیست؛ یعنی رابطه‌ی بین کلمه‌ی مجاز و حقیقت، بر شباهت نیست. مانند همان فانوس و دفتر دبیرستان.
نمونه‌های دیگر:
الف: به فرزاد گفته بودم: دستش را در گوشش فرو نکند.
شنونده به کمک (به قرینه) عقل و تجربه متوجه میشود که منظور از دست، نوک انگشت است، چون دست از سر انگشت تا شانه را شامل میشود. رابطه (علاقه)ی این مجاز با حقیقت، رابطه‌ی جزء و کل است. انگشت، جزئی از دست است.
ب: بچه که بودم، توت و سیب و آب را بی‌فلسفه می‌خوردم.
روشن است که کلمه‌ی فلسفه، با کلمات دیگر، هم‌خوانی ندارد. می‌دانیم که اساس فلسفه بر چون و چِرا است. منظور گوینده چون و چرا (پرسش) بوده است، چون لازمه‌ی فلسفه، پرسش کردن است، به حقیقت ِ کلمه‌ی مجاز (فلسفه) پی می‌بریم.
معنای عبارت:
بچه که بودم بدون چون و چرا، آب و سیب و توت می‌خوردم.
🔹۲- مجازهایی که رابطه‌ی آنها با حقیقت، بر شباهت است. این نوع مجاز را استعاره میگوییم.
استعاره را به کمک قرینه‌هایی که بیشتر در خود ِ عبارت می‌آید، می‌توان شناخت.
مثال: خورشید، صبحگاه در آسمان شکفت و شامگاه، پرپر شد.
از دو کلمه‌ی صبحگاه و شامگاه می‌توان فهمید که شکفتن و پرپر شدن برای خورشید، واقعی نیست. ضمن اینکه عقل هم به عنوان راه‌نما (قرینه)، کمک‌مان میکند تا از مجاز به حقیقت برویم.
معنای حقیقی جمله:
صبحگاه خورشید، طلوع کرد و شامگاه غروب کرد.
🔺یک نکته‌ی مهم
استعاره، هنری‌ترین نوع مجاز است.
منظورم از هنری‌ترین، این است که ذهن ِ خواننده با دیدن استعاره، بیشتر درگیر میشود. همین درگیری، به او لذت بیشتری در قیاس با دیگر مجازها می‌دهد.
❇️ م. فرهنگ
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ فرق نماد با استعاره در چیست ؟
❇️ یکی از دوستان بسیار عزیز پرسیده‌اند:
سلام.من هنوز نمی‌دونم فرق نماد با استعاره چیه؟
◀️ برداشت من اینه که نماد در متن های مختلف با توجه به متن معنی می شه مثلا سیاهی در متن مذهبی گمراهی- کفر و...در متن سیاسی وضعیت بد جامعه و... اما استعاره همیشه (اگه مکرر باشد و سنتی) یه معنی. مثلا گل همیشه معشوق یا لعل همیشه لب. البته هر عصری استعاره های جدیدی به استعارات قبلی اضافه می شه.
◀️ خوب اگه تا این جا برداشت من درسته لطفا بفرمایید آیا هر نماد در متن یه استعاره نیست؟
پاسخ:
آنها که نگاه فلسفی به زبان دارند، هر نوع بازی مجازی را استعاری می نامند؛ اما در بحثهای بلاغی نماد و استعاره تفاوت دارند.
استعارۀ گل و لعل (به قول شما مکرر و سنتی) درخوانش ادبی ما تک معنایی شده اند یعنی در سنت ادبی معنای نزدیک به قرارداد و کلیشه پیداکرده اند. اینها را گاه استعارۀ مرده می شمارند. در طی زمان به نشانه های گفتمانی هم بدل می شوند: یعنی نشانه هایی که برچسب گفتمان تغزلی فارسی دارند. تولد،کهولت و مرگ استعاره و نماد اساس دگردیسی زبان و سبک ادبی و یکی از بحثهای جدی در نقد ادبی است.
◀️ اما تفاوتهای استعاره و نماد :
" استعاره جانشين يك واژه است. نمادجانشين انديشه است.
" يك تشبيه فشرده است.
نماد سرچشمه مفاهيم و تصوّرات است.
" فقط يك تأويل (معنى) دارد. نماد تأويلهاى متعدّد و بىشمارى دارد.
" بهجانشين و علاقۀ خود پيوسته است.
نماد تصويرى است آزاد و آزادانه عمل مىكند.
" جانشين يك مفهوم خارجى است. نماد تن بهمفهومات حسّى نمىدهد.
" شباهت پنهان دو شىء با هم است.
نماد با مفهوم خود، وحدت ذاتى دارد.
" در سطح شباهت ميان اشيا مىماند.
نماد به معنای نهفته در تصویر عمق و ژرفا می بخشد.
" صريح و محدود است. نماد گنگ و بيكرانه است.
" امر جزئى را تصوير مىكند. نماد كلّيت را تصوير مىكند.
" آرايهاى است در بدنه شعر. نماد كاكل شعر است و محور آن.
" پنهانسازى آگاهانه است. نماد پنهانسازى ناخودآگاه است.
" صورت ديگرى از نشانه زبانى است. نماد صورت يك انديشه است.
" بهبرونه زبان معطوف است. نماد بهدرونه زبان معطوف است.
" نماد در بستر ادبیات و جامعه و به مرور ساخته میشود مثلا همین نی که میگوییم نماد انسان عارف است بعد از سرایش این شعر و بحث های بعد ساخته وپرداخته شده اما استعاره ساخت آنی دارد.
"شاعری دو چیز را بهم با وجه شبه ای تشبیه میکند و از یکی کار دیگری را میخواهد و استعاره ساخته می شود. اما نماد اینگونه نیست.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ یکی از دوستان بسیار عزیز پرسیده‌اند:
سلام.من هنوز نمی‌دونم فرق نماد با استعاره چیه؟
◀️ برداشت من اینه که نماد در متن های مختلف با توجه به متن معنی می شه مثلا سیاهی در متن مذهبی گمراهی- کفر و...در متن سیاسی وضعیت بد جامعه و... اما استعاره همیشه (اگه مکرر باشد و سنتی) یه معنی. مثلا گل همیشه معشوق یا لعل همیشه لب. البته هر عصری استعاره های جدیدی به استعارات قبلی اضافه می شه.
◀️ خوب اگه تا این جا برداشت من درسته لطفا بفرمایید آیا هر نماد در متن یه استعاره نیست؟
پاسخ:
آنها که نگاه فلسفی به زبان دارند، هر نوع بازی مجازی را استعاری می نامند؛ اما در بحثهای بلاغی نماد و استعاره تفاوت دارند.
استعارۀ گل و لعل (به قول شما مکرر و سنتی) درخوانش ادبی ما تک معنایی شده اند یعنی در سنت ادبی معنای نزدیک به قرارداد و کلیشه پیداکرده اند. اینها را گاه استعارۀ مرده می شمارند. در طی زمان به نشانه های گفتمانی هم بدل می شوند: یعنی نشانه هایی که برچسب گفتمان تغزلی فارسی دارند. تولد،کهولت و مرگ استعاره و نماد اساس دگردیسی زبان و سبک ادبی و یکی از بحثهای جدی در نقد ادبی است.
◀️ اما تفاوتهای استعاره و نماد :
" استعاره جانشين يك واژه است. نمادجانشين انديشه است.
" يك تشبيه فشرده است.
نماد سرچشمه مفاهيم و تصوّرات است.
" فقط يك تأويل (معنى) دارد. نماد تأويلهاى متعدّد و بىشمارى دارد.
" بهجانشين و علاقۀ خود پيوسته است.
نماد تصويرى است آزاد و آزادانه عمل مىكند.
" جانشين يك مفهوم خارجى است. نماد تن بهمفهومات حسّى نمىدهد.
" شباهت پنهان دو شىء با هم است.
نماد با مفهوم خود، وحدت ذاتى دارد.
" در سطح شباهت ميان اشيا مىماند.
نماد به معنای نهفته در تصویر عمق و ژرفا می بخشد.
" صريح و محدود است. نماد گنگ و بيكرانه است.
" امر جزئى را تصوير مىكند. نماد كلّيت را تصوير مىكند.
" آرايهاى است در بدنه شعر. نماد كاكل شعر است و محور آن.
" پنهانسازى آگاهانه است. نماد پنهانسازى ناخودآگاه است.
" صورت ديگرى از نشانه زبانى است. نماد صورت يك انديشه است.
" بهبرونه زبان معطوف است. نماد بهدرونه زبان معطوف است.
" نماد در بستر ادبیات و جامعه و به مرور ساخته میشود مثلا همین نی که میگوییم نماد انسان عارف است بعد از سرایش این شعر و بحث های بعد ساخته وپرداخته شده اما استعاره ساخت آنی دارد.
"شاعری دو چیز را بهم با وجه شبه ای تشبیه میکند و از یکی کار دیگری را میخواهد و استعاره ساخته می شود. اما نماد اینگونه نیست.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹
✳️ مجموعه های کانال های زیر مجموعه ی گروه سیری در آثار و افکار حضرت مولانا
============
سیری در آثار و افکار مولانا و آثار دیگر بزرگان ادب عرفانی در این باره
گروهی در جهت معرفی آثار و افکار حضرت جلال الدین محمدبلخی ( مولانا )
@molavi_asar_o_afkar
===================
نکات ناب تربیتی
کانالی پر از مطالب تربیتی و اخلاقی و مناجات های عاشقانه و عارفانه
@nokatetarbiyati
==================
مخزن نکات نگارشی ؛ ویرایشی و دستوری
کانالی برای بیان نکات نگارشی ؛ ویرایشی و دستوری؛ کانالی برای نیاز امروز افراد جامعه ی ایرانی برای درست نویسی متون فارسی
@makhzanenokatenegarshi_virayashi
==============
فردوس سخن
کانالی برای بیان نکات و مطالب درسی ؛ نمونه سوال امتحانی ؛ نکات درسی مقطع یک و دو دبیرستان و مطالب ادبی و اطلاعات عمومی
@ferdosesokhan
=================
عاشقانه های نزار قبانی
نزار قبانی دیپلمات، شاعر و ناشر سوری بود. نزار قبانی با شعرهای عاشقانه‌اش مشهور است؛ زن و عشق موضوع اصلی شعر اوست
@nezar_asheghaneha
====================
نجواهای عاشقانه ی یک زن ( غاده السمان )
غادة السمان (متولد ۱۹۴۲ -دمشق) نویسنده و ادیب زن اهل سوریه است. وی یکی از بنیان‌گذاران شعر نو در ادبیات عرب به‌شمار می رود.
@ghadat_asheghaneha
====================
موزيك كانال
محلي براي عرضه آهنگ هاي پاپ از خوانندگان محبوب كشور و مداحي ها و ويس هاي برگزيده مذهبي ؛ به ما بپيونديد و كانال ما را تبليغ كنيد
@muzic_canal
==================
مثل آباد( داستان ها و ریشه های ضرب المثل های زبان فارسی)
کانالی برای داستان ها و کاربرد ضرب المثل های رایج در زبان فارسی که از گروه ها و کانال های مختلف جمع آوری شده است .
@zarbolmaslhaefarsi
==================
مخزن کتاب های pdf ادبی
مخزنی برای نسخه های الکترونیکی کتب ادبی
@pdf_kotob_e_adabi
==================
مخزن گروه سیری در آثار و افکار مولانا
با عضویت در کانال مخزن گروه سیری در آثار و افکار مولانا؛ از آرشیو مطالب گروه بهره ببرید .
@mazhzan_molana
=================
فارسی و نگارش فنی و حرفه ای و کار و دانش
فارسی و نگارش۱و۲و۳ رشته‌های فنی و حرفه‌ای و کار و دانش ؛ مباحث درسی ؛ نمونه سوالات امتحانی و جزوه های درسی
@farsionegaresh_fanni
===============
گروه فارسی و نگارش فنی و حرفه ای و کار و دانش
فارسی و نگارش۱و۲و۳ رشته‌های فنی و حرفه‌ای و کار و دانش ؛ مباحث درسی ؛ نمونه سوالات امتحانی و جزوه های درسی
@farsionegaresh_fanni_gr
=================
مخزن سوالات زبان فارسی و نگارش و فنون ادبی
مخزنی از سوالات به صورت ورد(word) ؛ pdf؛ مجموعه سوالات نهایی ؛ بخش به بخش و آزمون آنلاین ، از دروس زبان فارسی و نگارش و فارسی و نگارش فنی و حرفه ای و کار ودانش و فنون ادبی از همه گروه ها و کانال ها
سری به این کانال بزنید:
@makhzanesoalatedoroseadabi
======================
گروه نوای چکاوک ( شعر و نثر و متون ادبي و نثر آهنگين )
گروهی برای ارسال شعرها و نثرهای زیبای فارسی و متون های زیبای ادبی و نثرهای آهنگین فارسی
@nava_e_chakavak
===================
حافظ شیرین سخن
حافظ حافظه ماست ، ز هر دری سخن در باره حافظ و غزلیاتش
@hafez_e_shirin_sokhan
====================
مجمع دبیران ادبیات دوره متوسطه اول
گروهی به جهت بررسی و هماهنگی در دروس ادبیات فارسی متوسطه دوره اول
@majmaedabiraneadabiatdoreaval
======================
مخزن گروه دبیران ادبیات متوسطه اول
محلی برای ذخیره مطالب درسی درس های نگارش و ادبیات فارسی متوسطه اول
@makhzan_e_doroseadabiatedoreaval
================
راه ارتباطی اعضای کانال ها با آدمین ها :
Admin :
@mollasadeghi
🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹
عزیزان همراه
مجموعه این گروه‌ها و کانال‌ها تحت حمایت و هدایت گروه سیری در آثار و افکار مولانا شکل گرفته و اداره میشود.
لطفا از برداشت و ارسال هرگونه مطلب و فایلی از این کانال‌ها بدون لینک اختصاصی آن خودداری بفرمایید.
✳️ مجموعه های کانال های زیر مجموعه ی گروه سیری در آثار و افکار حضرت مولانا
============
سیری در آثار و افکار مولانا و آثار دیگر بزرگان ادب عرفانی در این باره
گروهی در جهت معرفی آثار و افکار حضرت جلال الدین محمدبلخی ( مولانا )
@molavi_asar_o_afkar
===================
نکات ناب تربیتی
کانالی پر از مطالب تربیتی و اخلاقی و مناجات های عاشقانه و عارفانه
@nokatetarbiyati
==================
مخزن نکات نگارشی ؛ ویرایشی و دستوری
کانالی برای بیان نکات نگارشی ؛ ویرایشی و دستوری؛ کانالی برای نیاز امروز افراد جامعه ی ایرانی برای درست نویسی متون فارسی
@makhzanenokatenegarshi_virayashi
==============
فردوس سخن
کانالی برای بیان نکات و مطالب درسی ؛ نمونه سوال امتحانی ؛ نکات درسی مقطع یک و دو دبیرستان و مطالب ادبی و اطلاعات عمومی
@ferdosesokhan
=================
عاشقانه های نزار قبانی
نزار قبانی دیپلمات، شاعر و ناشر سوری بود. نزار قبانی با شعرهای عاشقانه‌اش مشهور است؛ زن و عشق موضوع اصلی شعر اوست
@nezar_asheghaneha
====================
نجواهای عاشقانه ی یک زن ( غاده السمان )
غادة السمان (متولد ۱۹۴۲ -دمشق) نویسنده و ادیب زن اهل سوریه است. وی یکی از بنیان‌گذاران شعر نو در ادبیات عرب به‌شمار می رود.
@ghadat_asheghaneha
====================
موزيك كانال
محلي براي عرضه آهنگ هاي پاپ از خوانندگان محبوب كشور و مداحي ها و ويس هاي برگزيده مذهبي ؛ به ما بپيونديد و كانال ما را تبليغ كنيد
@muzic_canal
==================
مثل آباد( داستان ها و ریشه های ضرب المثل های زبان فارسی)
کانالی برای داستان ها و کاربرد ضرب المثل های رایج در زبان فارسی که از گروه ها و کانال های مختلف جمع آوری شده است .
@zarbolmaslhaefarsi
==================
مخزن کتاب های pdf ادبی
مخزنی برای نسخه های الکترونیکی کتب ادبی
@pdf_kotob_e_adabi
==================
مخزن گروه سیری در آثار و افکار مولانا
با عضویت در کانال مخزن گروه سیری در آثار و افکار مولانا؛ از آرشیو مطالب گروه بهره ببرید .
@mazhzan_molana
=================
فارسی و نگارش فنی و حرفه ای و کار و دانش
فارسی و نگارش۱و۲و۳ رشته‌های فنی و حرفه‌ای و کار و دانش ؛ مباحث درسی ؛ نمونه سوالات امتحانی و جزوه های درسی
@farsionegaresh_fanni
===============
گروه فارسی و نگارش فنی و حرفه ای و کار و دانش
فارسی و نگارش۱و۲و۳ رشته‌های فنی و حرفه‌ای و کار و دانش ؛ مباحث درسی ؛ نمونه سوالات امتحانی و جزوه های درسی
@farsionegaresh_fanni_gr
=================
مخزن سوالات زبان فارسی و نگارش و فنون ادبی
مخزنی از سوالات به صورت ورد(word) ؛ pdf؛ مجموعه سوالات نهایی ؛ بخش به بخش و آزمون آنلاین ، از دروس زبان فارسی و نگارش و فارسی و نگارش فنی و حرفه ای و کار ودانش و فنون ادبی از همه گروه ها و کانال ها
سری به این کانال بزنید:
@makhzanesoalatedoroseadabi
======================
گروه نوای چکاوک ( شعر و نثر و متون ادبي و نثر آهنگين )
گروهی برای ارسال شعرها و نثرهای زیبای فارسی و متون های زیبای ادبی و نثرهای آهنگین فارسی
@nava_e_chakavak
===================
حافظ شیرین سخن
حافظ حافظه ماست ، ز هر دری سخن در باره حافظ و غزلیاتش
@hafez_e_shirin_sokhan
====================
مجمع دبیران ادبیات دوره متوسطه اول
گروهی به جهت بررسی و هماهنگی در دروس ادبیات فارسی متوسطه دوره اول
@majmaedabiraneadabiatdoreaval
======================
مخزن گروه دبیران ادبیات متوسطه اول
محلی برای ذخیره مطالب درسی درس های نگارش و ادبیات فارسی متوسطه اول
@makhzan_e_doroseadabiatedoreaval
================
راه ارتباطی اعضای کانال ها با آدمین ها :
Admin :
@mollasadeghi
🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹
عزیزان همراه
مجموعه این گروه‌ها و کانال‌ها تحت حمایت و هدایت گروه سیری در آثار و افکار مولانا شکل گرفته و اداره میشود.
لطفا از برداشت و ارسال هرگونه مطلب و فایلی از این کانال‌ها بدون لینک اختصاصی آن خودداری بفرمایید.
✳️ تفاوت گفت‌وگو و جَدَل
❇️ گفت‌وگو، زبان مفاهمه است و هیچ تمدّنی بدون گفت‌وگو شکل نگرفته و بدون آن نیز دوام نیافته است.
اکنون در بسیاری از گروه‌های مجازی و محافل علمی و سیاسی، جدل فرمانروایی میکند و کثیری به تصوّر اینکه در حال گفت‌وگو با یکدیگرند، در ورطه‌ی مجادلات بی‌ثمر و بی‌پایان افتاده‌اند، هم‌چنان‌که در گفت‌وگوهای دو یا چند نفره. مرز میان گفت‌وگو و جدل، بسیار باریک و مبهم است
لذا چند نکته ساده‌ی آن یادآوری میشود.
◀️ ۱. هدف گفت‌وگو این است که من بدانم در ضمیر شما چه می‌گذرد و شما بدانید که درد من چیست اما جدل تشنه پیروزی است و شهوت استیلا بر طرف مقابل دارد.
◀️ ۲. پایان جدل، دشمنی است و پایان گفتگو، دوستی است. ذهن و زبان جدلیون، در تسخیر سوء‌ظن به دیگران و خودشیفتگی است. اما گفت‌وگو، راهی برای کاستن از افتراق‌ها و سوءتفاهم‌هاست. بنابراین گفت‌وگو ما را به یکدیگر نزدیک‌‌تر میکند و جدل، دورتر و دشمن‌تر. گفت‌وگو اگر گرهی نگشاید، گره را کورتر نمی‌کند.
◀️ ۳. در گفت‌وگو، میان اندیشه و صاحب اندیشه فرق می‌گذاریم. یعنی مخالفت ما با اندیشه‌ای، به دشمنی ما با صاحب آن اندیشه نمی‌انجامد.
◀️ ۴. در گفت‌وگو می‌کوشیم که حرف دیگری را بفهمیم ولی در جدل می‌کوشیم که حرف خود را در گوش او فرو کنیم.
◀️ ۵. اهل جدل، درد حقیقت ندارند. پس به هیچ خطا یا جفایی اعتراف نمی‌کنند. اما در گفت‌وگوی سالم، طرفین می‌پذیرند که در فلان مسئله خطا کرده، دچار غفلت یا مبالغه و تندروی شده‌اند.
◀️ ۶. جدل، استثمار گفت‌وگو است. یعنی گفت‌وگو در جدل، بهانه‌ای بیش نیست. بدین رو اهل جدل، گاهی این بهانه را وامی‌نهند و از ابزار دیگری استفاده می‌کنند که هیچ سنخیتی با گفت‌وگو ندارد، مانند زورگویی، تهدید، نصیحت، افشاگری و تجاوز به حریم خصوصی افراد.
◀️ ۷. جدل‌گرایان، معمولا زبانی درشت‌گو و پر از نیش و کنایه دارند، گرچه هر درشت‌گویی جدل‌گرا نیست و هر جدل‌گرایی درشت‌گو نیست.
◀️ ۸. جدل گذشته‌گرا است، اما گفت‌وگو آینده‌ساز است. در جدل، شما از راهی دفاع می‌کنید که آن را طی کرده‌اید اما در گفت‌وگو راهی را می‌جویید که آینده را بسازد. از همین رو گفت‌وگو پیش‌رونده است، اما جدل، هر بار به نقطه آغاز بر می‌گردد.
◀️ ۹. در گفت‌وگو می‌کوشیم که چیزی بیاموزیم، اما در جدل، تلاش ما بیشتر برای شیرفهم‌کردن طرف مقابل است.
◀️ ۱۰. در گفت‌وگو تابع منطقیم و فارغ از اینکه گوینده کیست بر این نکته متمرکزیم که چه می‌گوید؟ و بدون هیچ مقاومتی حرف حق را می‌پذیریم ولی در جدال، از ابتدا با گارد وارد می‌شویم و به چیزی جز غلبه و کسب نتیجه‌ی از پیش تعیین‌شده نمی‌اندیشیم.
◀️ ۱۱. سماجت و افراط در کش‌دارکردن مباحث، از نشانه‌های اهل جدل است. اهل گفت‌وگو به همان آسانی که وارد گفت‌وگو می‌شوند، آن را رها می‌کنند و می‌دانند که کجا و کی باید کنار بکشند، اما جدلیون تا بالابردن پرچم پیروزی و اعتراف خصم به شکست، سماجت می‌کنند.
❇️ اکبر دانش سرارودی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ گفت‌وگو، زبان مفاهمه است و هیچ تمدّنی بدون گفت‌وگو شکل نگرفته و بدون آن نیز دوام نیافته است.
اکنون در بسیاری از گروه‌های مجازی و محافل علمی و سیاسی، جدل فرمانروایی میکند و کثیری به تصوّر اینکه در حال گفت‌وگو با یکدیگرند، در ورطه‌ی مجادلات بی‌ثمر و بی‌پایان افتاده‌اند، هم‌چنان‌که در گفت‌وگوهای دو یا چند نفره. مرز میان گفت‌وگو و جدل، بسیار باریک و مبهم است
لذا چند نکته ساده‌ی آن یادآوری میشود.
◀️ ۱. هدف گفت‌وگو این است که من بدانم در ضمیر شما چه می‌گذرد و شما بدانید که درد من چیست اما جدل تشنه پیروزی است و شهوت استیلا بر طرف مقابل دارد.
◀️ ۲. پایان جدل، دشمنی است و پایان گفتگو، دوستی است. ذهن و زبان جدلیون، در تسخیر سوء‌ظن به دیگران و خودشیفتگی است. اما گفت‌وگو، راهی برای کاستن از افتراق‌ها و سوءتفاهم‌هاست. بنابراین گفت‌وگو ما را به یکدیگر نزدیک‌‌تر میکند و جدل، دورتر و دشمن‌تر. گفت‌وگو اگر گرهی نگشاید، گره را کورتر نمی‌کند.
◀️ ۳. در گفت‌وگو، میان اندیشه و صاحب اندیشه فرق می‌گذاریم. یعنی مخالفت ما با اندیشه‌ای، به دشمنی ما با صاحب آن اندیشه نمی‌انجامد.
◀️ ۴. در گفت‌وگو می‌کوشیم که حرف دیگری را بفهمیم ولی در جدل می‌کوشیم که حرف خود را در گوش او فرو کنیم.
◀️ ۵. اهل جدل، درد حقیقت ندارند. پس به هیچ خطا یا جفایی اعتراف نمی‌کنند. اما در گفت‌وگوی سالم، طرفین می‌پذیرند که در فلان مسئله خطا کرده، دچار غفلت یا مبالغه و تندروی شده‌اند.
◀️ ۶. جدل، استثمار گفت‌وگو است. یعنی گفت‌وگو در جدل، بهانه‌ای بیش نیست. بدین رو اهل جدل، گاهی این بهانه را وامی‌نهند و از ابزار دیگری استفاده می‌کنند که هیچ سنخیتی با گفت‌وگو ندارد، مانند زورگویی، تهدید، نصیحت، افشاگری و تجاوز به حریم خصوصی افراد.
◀️ ۷. جدل‌گرایان، معمولا زبانی درشت‌گو و پر از نیش و کنایه دارند، گرچه هر درشت‌گویی جدل‌گرا نیست و هر جدل‌گرایی درشت‌گو نیست.
◀️ ۸. جدل گذشته‌گرا است، اما گفت‌وگو آینده‌ساز است. در جدل، شما از راهی دفاع می‌کنید که آن را طی کرده‌اید اما در گفت‌وگو راهی را می‌جویید که آینده را بسازد. از همین رو گفت‌وگو پیش‌رونده است، اما جدل، هر بار به نقطه آغاز بر می‌گردد.
◀️ ۹. در گفت‌وگو می‌کوشیم که چیزی بیاموزیم، اما در جدل، تلاش ما بیشتر برای شیرفهم‌کردن طرف مقابل است.
◀️ ۱۰. در گفت‌وگو تابع منطقیم و فارغ از اینکه گوینده کیست بر این نکته متمرکزیم که چه می‌گوید؟ و بدون هیچ مقاومتی حرف حق را می‌پذیریم ولی در جدال، از ابتدا با گارد وارد می‌شویم و به چیزی جز غلبه و کسب نتیجه‌ی از پیش تعیین‌شده نمی‌اندیشیم.
◀️ ۱۱. سماجت و افراط در کش‌دارکردن مباحث، از نشانه‌های اهل جدل است. اهل گفت‌وگو به همان آسانی که وارد گفت‌وگو می‌شوند، آن را رها می‌کنند و می‌دانند که کجا و کی باید کنار بکشند، اما جدلیون تا بالابردن پرچم پیروزی و اعتراف خصم به شکست، سماجت می‌کنند.
❇️ اکبر دانش سرارودی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ راهکارهای حفظ شعر:
❇️ حفظ کردن شعرهای قافیه‌دار
✅ ۱.شعر را بارها با صدای بلند بخوانید
باید همیشه یادتان باشد که تمامی اشعار، به وجود آمده‌اند تا به زبان بیایند و شنیده شوند
شعر ویژگی‌های خاصی دارد؛ از ترتیب قافیه‌ها گرفته تا وزن و آهنگ. همین ویژگی‌ها به افرادی که به خوبی سواد خواندن نداشتند کمک می‌کرد تا به راحتی شعری را بخوانند و روند شعر و داستان را پیگیری کنند.
پیش از اینکه تلاش‌تان را برای حفظ کردن شعر شروع کنید، آن را چند بار با صدای بلند برای خودتان بخوانید. سعی کنید شعر را روی یک کاغذ بنویسید یا آن را تایپ کنید.
این‌طور نباشد که صرفا کلمات را از رو بخوانید؛ بلکه سعی کنید جوری شعر را بخوانید که انگار دارید داستان آن را برای عده‌ای تعریف می‌کنید. هر جا که لازم است، تُن صدای‌تان را پایین بیاورید و آرام بخوانید و هر جا که تأکید لازم است، با صدای بلند و محکم آن را ادا کنید. از حرکات دست برای قطعات اصلی و مهم استفاده کنید. خلاصه اینکه نمایش بازی کنید!
خیلی مهم است که شعر را با صدای بلند بخوانید، نه در دل‌تان! شنیدن شعر با گوش‌های خودتان به شما کمک میکند قافیه و ریتم را درک کنید و در نتیجه بهتر شعر را حفظ کنید.
✅ ۲.معنای کلماتی را که نمی‌دانید، پیدا کنید
اگر قرار است یک شعر نسبتا قدیمی را حفظ کنید، به احتمال زیاد با کلمات قدیمی و ناآشنا مواجه می‌شوید یا با دستور زبان قدیمی روبه‌رو خواهید شد و شاید در موردش چیزی ندانید و درکش نکنید. معنای این کلمات و جمله‌ها را جست‌وجو کنید؛ این کار در حفظ شعر به شما کمک میکند. مثلا:
این چه ژاژ است و چه کفر است و فشار؟
پنبه‌ای اندر دهان خود فشار
چارق و پاتابه لایق مر تو راست
آفتابی را چنین‌ها کی رواست
توجه داشته باشید که گاهی این معنی خود کلمه نیست که مشکل ایجاد میکند، بلکه کاربرد استعاره‌ای آن است که ممکن است فهمیدن را با مشکل روبه‌رو کند.
✅ ۳.داستانی را که در دل شعر وجود دارد، بفهمید و درک کنید.
وقتی تمام کلمات ناآشنا و طرز نگارشی و بیانی را که نمی‌دانستید فهمیدید، لازم است ماجرای نهفته در شعر را هم درک کنید. اگر ندانید که شعر در مورد چه چیزی حرف می‌زند، مشکل زیادی در حفظ کردن آن خواهید داشت چون گویی سعی دارید زنجیره‌ای از کلماتی بی‌ربط را حفظ کنید که مفهومی برای‌تان ندارد. پیش از اینکه سعی کنید شعری را به خاطر بسپارید، باید بتوانید داستانش را به راحتی و کاملا در ذهن‌تان خلاصه کنید. در این مرحله، لازم نیست حتما از کلمات به‌کاربرده شده در شعر استفاده کنید؛ تنها خلاصه‌ای از آن کافی است.
✅ ۴.بین بندها یا قسمت‌های شعر، ارتباط پیدا کنید
روشن است که تمام شعرها، روایی نیستند و داستان واضحی را دنبال نمی‌کنند اما همه‌ی شعرها تقریبا در مورد چیزی حرف می‌زنند و بهترین شعرها، یعنی همان‌هایی که با عنوان «حفظ کنیم» انتخاب شده‌اند، بالاخره موضوعی دارند و درباره‌ی همان هستند. حتی اگر هیچ طرح و سوژه‌ای در شعر پیدا نکردید، سعی کنید معنا یا پیام شعر را با درک ارتباط میان بندها دریابید.
شعر را چند بار بخوانید تا آهنگ و ریتم آن، که شامل تنوعات وزنی میشود، درست مانند آهنگ مورد علاقه‌تان عادی و قابل پیش‌بینی شود.
✅ ۵.ساختار منظم شعر را حفظ کنید
یک شعر منظم، که به آن آهنگین هم گفته میشود، شعری است که الگویی از ترکیب قافیه، طول بند و وزن را دنبال میکند. شما دیگر می‌دانید وزن چیست، اما حالا باید ترتیب‌بندی قافیه‌ها را یاد بگیرید، تا بفهمید در هر قطعه، چند مصرع وجود دارد.
با حفظ کردن ساختار منظم شعر، وقتی سعی دارید شعری را از بر بخوانید، می توانید حافظه‌تان را برای چیزی که قرار است پشت سر هم بخواند آماده کنید.
✅ ۶.باز شعر را چند بار با صدای بلند بخوانید
این بار، تجربه‌ای متفاوت دارید، زیرا حالا دیگر فهمی بسیارعمیق‌تر از ماجرای شعر، پیام آن، معنایش، ریتمش، ساختار منظمش و… دارید.
شعر را آرام و نمایش‌گونه بخوانید، تمام دانش جدیدتان از شعر را در اجرایتان نشان دهید. هر چه بهتر بتوانید شعر را اجرا کنید، شعر راحت‌تر در مغزتان جای خواهد گرفت.
هر وقت دیدید کلمات و مصرع‌های شعر، بدون اینکه لازم باشد به نوشته نگاه کنید، خودشان بر زبان‌تان جاری می‌شوند، بیشتر و بیشتر آن را از بر بخوانید.
اگر لازم بود به نوشته نگاه کنید، ایرادی ندارد. می‌توانید از آن به عنوان راهنمایی برای جهت دادن به حافظه‌تان استفاده کنید.
هر چه بیشتر شعر را با صدای بلند بخوانید، خواهید دید کلمات و سطرهای بیشتری هم به یادتان می‌آید.
◀️ حالا دیگر وقت آن است که اجازه دهید شعر خودش به خاطرتان بیاید تا اینکه به نوشته نگاه کنید.
بعد از اینکه موفق شدید شعر را کاملا از حفظ بخوانید، این کار را دست‌کم ۵ تا ۶ بار دیگر هم ادامه دهید تا مطمئن شوید که آن را کاملا حفظ شده اید.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ حفظ کردن شعرهای قافیه‌دار
✅ ۱.شعر را بارها با صدای بلند بخوانید
باید همیشه یادتان باشد که تمامی اشعار، به وجود آمده‌اند تا به زبان بیایند و شنیده شوند
شعر ویژگی‌های خاصی دارد؛ از ترتیب قافیه‌ها گرفته تا وزن و آهنگ. همین ویژگی‌ها به افرادی که به خوبی سواد خواندن نداشتند کمک می‌کرد تا به راحتی شعری را بخوانند و روند شعر و داستان را پیگیری کنند.
پیش از اینکه تلاش‌تان را برای حفظ کردن شعر شروع کنید، آن را چند بار با صدای بلند برای خودتان بخوانید. سعی کنید شعر را روی یک کاغذ بنویسید یا آن را تایپ کنید.
این‌طور نباشد که صرفا کلمات را از رو بخوانید؛ بلکه سعی کنید جوری شعر را بخوانید که انگار دارید داستان آن را برای عده‌ای تعریف می‌کنید. هر جا که لازم است، تُن صدای‌تان را پایین بیاورید و آرام بخوانید و هر جا که تأکید لازم است، با صدای بلند و محکم آن را ادا کنید. از حرکات دست برای قطعات اصلی و مهم استفاده کنید. خلاصه اینکه نمایش بازی کنید!
خیلی مهم است که شعر را با صدای بلند بخوانید، نه در دل‌تان! شنیدن شعر با گوش‌های خودتان به شما کمک میکند قافیه و ریتم را درک کنید و در نتیجه بهتر شعر را حفظ کنید.
✅ ۲.معنای کلماتی را که نمی‌دانید، پیدا کنید
اگر قرار است یک شعر نسبتا قدیمی را حفظ کنید، به احتمال زیاد با کلمات قدیمی و ناآشنا مواجه می‌شوید یا با دستور زبان قدیمی روبه‌رو خواهید شد و شاید در موردش چیزی ندانید و درکش نکنید. معنای این کلمات و جمله‌ها را جست‌وجو کنید؛ این کار در حفظ شعر به شما کمک میکند. مثلا:
این چه ژاژ است و چه کفر است و فشار؟
پنبه‌ای اندر دهان خود فشار
چارق و پاتابه لایق مر تو راست
آفتابی را چنین‌ها کی رواست
توجه داشته باشید که گاهی این معنی خود کلمه نیست که مشکل ایجاد میکند، بلکه کاربرد استعاره‌ای آن است که ممکن است فهمیدن را با مشکل روبه‌رو کند.
✅ ۳.داستانی را که در دل شعر وجود دارد، بفهمید و درک کنید.
وقتی تمام کلمات ناآشنا و طرز نگارشی و بیانی را که نمی‌دانستید فهمیدید، لازم است ماجرای نهفته در شعر را هم درک کنید. اگر ندانید که شعر در مورد چه چیزی حرف می‌زند، مشکل زیادی در حفظ کردن آن خواهید داشت چون گویی سعی دارید زنجیره‌ای از کلماتی بی‌ربط را حفظ کنید که مفهومی برای‌تان ندارد. پیش از اینکه سعی کنید شعری را به خاطر بسپارید، باید بتوانید داستانش را به راحتی و کاملا در ذهن‌تان خلاصه کنید. در این مرحله، لازم نیست حتما از کلمات به‌کاربرده شده در شعر استفاده کنید؛ تنها خلاصه‌ای از آن کافی است.
✅ ۴.بین بندها یا قسمت‌های شعر، ارتباط پیدا کنید
روشن است که تمام شعرها، روایی نیستند و داستان واضحی را دنبال نمی‌کنند اما همه‌ی شعرها تقریبا در مورد چیزی حرف می‌زنند و بهترین شعرها، یعنی همان‌هایی که با عنوان «حفظ کنیم» انتخاب شده‌اند، بالاخره موضوعی دارند و درباره‌ی همان هستند. حتی اگر هیچ طرح و سوژه‌ای در شعر پیدا نکردید، سعی کنید معنا یا پیام شعر را با درک ارتباط میان بندها دریابید.
شعر را چند بار بخوانید تا آهنگ و ریتم آن، که شامل تنوعات وزنی میشود، درست مانند آهنگ مورد علاقه‌تان عادی و قابل پیش‌بینی شود.
✅ ۵.ساختار منظم شعر را حفظ کنید
یک شعر منظم، که به آن آهنگین هم گفته میشود، شعری است که الگویی از ترکیب قافیه، طول بند و وزن را دنبال میکند. شما دیگر می‌دانید وزن چیست، اما حالا باید ترتیب‌بندی قافیه‌ها را یاد بگیرید، تا بفهمید در هر قطعه، چند مصرع وجود دارد.
با حفظ کردن ساختار منظم شعر، وقتی سعی دارید شعری را از بر بخوانید، می توانید حافظه‌تان را برای چیزی که قرار است پشت سر هم بخواند آماده کنید.
✅ ۶.باز شعر را چند بار با صدای بلند بخوانید
این بار، تجربه‌ای متفاوت دارید، زیرا حالا دیگر فهمی بسیارعمیق‌تر از ماجرای شعر، پیام آن، معنایش، ریتمش، ساختار منظمش و… دارید.
شعر را آرام و نمایش‌گونه بخوانید، تمام دانش جدیدتان از شعر را در اجرایتان نشان دهید. هر چه بهتر بتوانید شعر را اجرا کنید، شعر راحت‌تر در مغزتان جای خواهد گرفت.
هر وقت دیدید کلمات و مصرع‌های شعر، بدون اینکه لازم باشد به نوشته نگاه کنید، خودشان بر زبان‌تان جاری می‌شوند، بیشتر و بیشتر آن را از بر بخوانید.
اگر لازم بود به نوشته نگاه کنید، ایرادی ندارد. می‌توانید از آن به عنوان راهنمایی برای جهت دادن به حافظه‌تان استفاده کنید.
هر چه بیشتر شعر را با صدای بلند بخوانید، خواهید دید کلمات و سطرهای بیشتری هم به یادتان می‌آید.
◀️ حالا دیگر وقت آن است که اجازه دهید شعر خودش به خاطرتان بیاید تا اینکه به نوشته نگاه کنید.
بعد از اینکه موفق شدید شعر را کاملا از حفظ بخوانید، این کار را دست‌کم ۵ تا ۶ بار دیگر هم ادامه دهید تا مطمئن شوید که آن را کاملا حفظ شده اید.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ دربارهٔ تعبیر «دست‌مریزاد!»
◀️ می‌دانیم که دست‌مریزاد! معادلِ «دستت درد نکند/ مکناد!» یا همان تعبیرِ «آفرین بر دست و بر بازوت باد!» در مثنوی است. در منابعِ مکتوب و مجازی در توضیحِ آن آورده‌اند: «دستانت دچار لرزش مباد!». در «فرهنگ بزرگ سخن» (به سرپرستی استاد دکتر حسن انوری) که ماحصلِ چند سده سنتِ لغت‌نامه‌نویسیِ فارسی‌زبانان است، ذیل «مریزاد» با ارجاع به «دست‌مریزاد» در همان فرهنگ آمده: «دچار لرزش و کاستی نباشد». در «پارسی‌ویکی» آمده:«منظور این است که دست تو دچار بیماری نشود به‌گونه‌ای که با گرفتار‌شدن به بیماری دچارِ لرزش شوی و چیزها از دستت بریزد...». برداشت‌ه‍ای نادرست‌تری نیز از این تعبیر شده‌است. در «ویکی‌واژه» آمده: «دست شما آزار نبیند. دست شما از آزار دور باد». حتی برخی این تعبیر را به‌صورت «دست‌مریضاد!» (در معنای «مریض مباد!») می‌نویسند.
◀️ در این تعبیر، «ریختن» در معنای پوسیدن و تجزیه‌شدن (به‌ویژه در خاک گور) یا همان تعبیرِ قرآنیِ «عظمِ رمیم/ رُفات» به کار رفته‌است. این مصدر به‌صورت «ریزیدن» نیز در متونِ کهن کاربرد فراوان داشته و صفت‌های مفعولی‌شان نیز («ریخته» و «ریزیده») به‌ویژه در تفاسیرِ کهن آمده‌است.
◀️ سعدی در گلستان می‌گوید: «یکی از ملوکِ خراسان محمودِ سبکتگین را به خواب چنان دید که جمله وجود او ریخته‌بود و خاک شده مگر چشمانِ او...» (چاپ استاد یوسفی، انتشارات خوارزمی، ص۵۹). گاه این تعبیر را هنگامی که تنِ کسی بالای دار می‌مانْد و می‌پوسید نیز به‌کار‌می‌بردند. در بیتی از غزلی منتسب به حافظ (در لغت‌نامهٔ دهخدا به‌سببِ نامشخص بودن شاعر نشانهٔ (؟) آمده) نیز آمده:
بنازیم دستی که انگور چید
مریزاد پایی که درهم‌فشرد!
که مصراعِ دوم اشاره‌دارد به فشردن و لگد‌مال‌کردنِ انگور در حوض (چَرخُشت) برای تهیهٔ شراب. عملی که تفصیلِ آن، به‌ویژه در شعر منوچهری خواندنی است.
◀️ دهخدا در توضیح یادآور شده «کلمهٔ تحسین باشد استادانِ پیشه‌ور و ارباب صنایع را» که بیانگرِ علتِ آمدنِ واژهٔ «دست» در این عبارت است.
◀️ باید گفت «مریزاد» در این تعبیر، فعلِ دعایی، برای سپاسگزاری از کسی است که کاری برای کسی کرده و یا محبتی از او دیده‌شده‌است. معنای کناییِ این تعبیر «انشاءالله زنده باشی!» است. درست شبیهِ تعبیر «تن‌درست باشی/ باشید».
◀️ یادداشت‌تکمیلی در باب « دست مریزاد»:
این تعبیر در دیوان دقیقی نیز آمده:
اگر بتگر چنان پیکر نگارد
مریزاد آن خجسته دست بتگر
( گردآورنده استاد محمد دبیرسیاقی، موسسهٔ مطبوعاتی علمی، ۱۳۴۲،ص۱۰۰). نیز شکل کوتاه‌شدهٔ آن در یک دوبیتی که آن را از باباطاهر دانسته‌اند :
غمم غم بی و غم‌خوار دلم غم
غمم هم مونس و هم یار و همدم
غمم نهله که مو تنها نشینم
مریزا! بارک‌الله! مرحبا غم!
(دیوان باباطاهر، انتشارات ابن سینا، چ چهارم، ۱۳۴۷،ص۳۸).
❇️ مطلب ارسالی از: کانال « گذشته و اکنون »
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
◀️ می‌دانیم که دست‌مریزاد! معادلِ «دستت درد نکند/ مکناد!» یا همان تعبیرِ «آفرین بر دست و بر بازوت باد!» در مثنوی است. در منابعِ مکتوب و مجازی در توضیحِ آن آورده‌اند: «دستانت دچار لرزش مباد!». در «فرهنگ بزرگ سخن» (به سرپرستی استاد دکتر حسن انوری) که ماحصلِ چند سده سنتِ لغت‌نامه‌نویسیِ فارسی‌زبانان است، ذیل «مریزاد» با ارجاع به «دست‌مریزاد» در همان فرهنگ آمده: «دچار لرزش و کاستی نباشد». در «پارسی‌ویکی» آمده:«منظور این است که دست تو دچار بیماری نشود به‌گونه‌ای که با گرفتار‌شدن به بیماری دچارِ لرزش شوی و چیزها از دستت بریزد...». برداشت‌ه‍ای نادرست‌تری نیز از این تعبیر شده‌است. در «ویکی‌واژه» آمده: «دست شما آزار نبیند. دست شما از آزار دور باد». حتی برخی این تعبیر را به‌صورت «دست‌مریضاد!» (در معنای «مریض مباد!») می‌نویسند.
◀️ در این تعبیر، «ریختن» در معنای پوسیدن و تجزیه‌شدن (به‌ویژه در خاک گور) یا همان تعبیرِ قرآنیِ «عظمِ رمیم/ رُفات» به کار رفته‌است. این مصدر به‌صورت «ریزیدن» نیز در متونِ کهن کاربرد فراوان داشته و صفت‌های مفعولی‌شان نیز («ریخته» و «ریزیده») به‌ویژه در تفاسیرِ کهن آمده‌است.
◀️ سعدی در گلستان می‌گوید: «یکی از ملوکِ خراسان محمودِ سبکتگین را به خواب چنان دید که جمله وجود او ریخته‌بود و خاک شده مگر چشمانِ او...» (چاپ استاد یوسفی، انتشارات خوارزمی، ص۵۹). گاه این تعبیر را هنگامی که تنِ کسی بالای دار می‌مانْد و می‌پوسید نیز به‌کار‌می‌بردند. در بیتی از غزلی منتسب به حافظ (در لغت‌نامهٔ دهخدا به‌سببِ نامشخص بودن شاعر نشانهٔ (؟) آمده) نیز آمده:
بنازیم دستی که انگور چید
مریزاد پایی که درهم‌فشرد!
که مصراعِ دوم اشاره‌دارد به فشردن و لگد‌مال‌کردنِ انگور در حوض (چَرخُشت) برای تهیهٔ شراب. عملی که تفصیلِ آن، به‌ویژه در شعر منوچهری خواندنی است.
◀️ دهخدا در توضیح یادآور شده «کلمهٔ تحسین باشد استادانِ پیشه‌ور و ارباب صنایع را» که بیانگرِ علتِ آمدنِ واژهٔ «دست» در این عبارت است.
◀️ باید گفت «مریزاد» در این تعبیر، فعلِ دعایی، برای سپاسگزاری از کسی است که کاری برای کسی کرده و یا محبتی از او دیده‌شده‌است. معنای کناییِ این تعبیر «انشاءالله زنده باشی!» است. درست شبیهِ تعبیر «تن‌درست باشی/ باشید».
◀️ یادداشت‌تکمیلی در باب « دست مریزاد»:
این تعبیر در دیوان دقیقی نیز آمده:
اگر بتگر چنان پیکر نگارد
مریزاد آن خجسته دست بتگر
( گردآورنده استاد محمد دبیرسیاقی، موسسهٔ مطبوعاتی علمی، ۱۳۴۲،ص۱۰۰). نیز شکل کوتاه‌شدهٔ آن در یک دوبیتی که آن را از باباطاهر دانسته‌اند :
غمم غم بی و غم‌خوار دلم غم
غمم هم مونس و هم یار و همدم
غمم نهله که مو تنها نشینم
مریزا! بارک‌الله! مرحبا غم!
(دیوان باباطاهر، انتشارات ابن سینا، چ چهارم، ۱۳۴۷،ص۳۸).
❇️ مطلب ارسالی از: کانال « گذشته و اکنون »
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan