✳️ رَجَزخوانی و کارکردهای آن در حماسه

❇️ کلمه رَجَز در عربی عبارت اسـت از دردی کـه در عـَجُز شتر اصابت‌ می‌کند‌؛ همچنین‌ در معانی اضطراب پای شتر؛ سکندری خوردن و خلف وعده کردن‌ نیز آمده است (ابن منظور، 1968: مادة رَجَز). همچنین مـعنای ایـن واژه را سـرعت و اضطراب نیز گفته‌اند (مصاحب‌، 1356‌: ذیل‌ «رجز، بحر»).

◀️ در زبان فارسی رجز به معنای مفاخره کردن و بیان مـردانگی‌ و شرافت‌ خویشتن‌، مباهات، فخرفروشی و لاف‌زنی به کار رفته است و ترکیباتی همچون رجزخواندن، رجزخوانی و رجزگویان از آن‌ در‌ زبان‌ فارسی رواج یـافته اسـت (دهـخدا، لغتنامه)

◀️ در اصطلاح ادبی شعری را گویند که مبارزان‌ در‌ مقام مفاخره و مباهات و لافـ‌زنی در بـیان مردانگی‌های خویش و خاندانشان به‌ویژه در میدان جنگ‌ بر‌ زبان‌ می‌رانده‌اند (دهخدا، نفیسی)

◀️ در واقع رجزخوانی بخشی از تاکتیک رزمی جنگاوران برای درهم شکستن روحیة دشمن بوده است.

◀️ کارکردهای رجزخوانی

پهلوانان و رزم‌آوران برای مـقاصد گـوناگون رجـز خوانی می‌کنند. همة این مـقاصد‌ بـرای‌ پیـروزی‌ بر هماورد است، یعنی به سود خودی و علیه جبهة دشمن تنظیم می‌شود. برخی از این‌ اهداف‌ عبارتند‌ از:

✅ بالا کشیدن یا برجسته کردن توانایی های پهلوانان خودی

فردوسی کـه شـاعری دقـیق و اهل ظرافت است‌ در‌ گفتگوهای شاهنامه به نوع شـخصیت‌های گـوینده و موقعیت‌هایی که آن‌ها در آن قرار دارند توجه بسیاری دارد‌ و در‌ رجـزخوانی‌ها نیز همواره موضع پهلوانان ایرانی به‌ویژه رستم را نسبت به همآوردانشان‌، پر‌ صـلابت و قـدرتمندانه تـصویر می‌کند. گفتگوی رستم در نبرد‌ با‌ پهلوان‌ تورانی اشکبوس، نمونه ی مناسبی است. فردوسی‌ در‌ برابر تحقیرهای اشکبوس جوابی مقتدرانه و پر از صلابت و سرشار از بلاغت بر زبان‌ رستم می گذارد.

✅ تهدید و تحقیر دشـمن به قصد تضعیف روحیه

در رجـزها مـعمولاً بـا بـیان اقتدار‌ و توانایی‌ پهـلوانان‌ خـودی و شکست‌های پهلوانان دشمن هماورد را تهدید می‌کنند. گاه پهلوانان در هنگام برشمردن کردارهای شجاعانة‌ خویش به مقهور کـردن پهـلوانان پیـشین مفاخره می‌کنند تا روحیة حریف را بشکنند‌. تـوس پهـلوان ایـرانی در‌ رجـزخوانی‌ بـرای هـومان پهلوان تورانی، به کشتن ارژنگ دلاور تورانی مفاخره می‌کند.

✅ تـشجیع و تـقویت خودی

رجزخوانی نزد سپاهیان خـودی بـرای تقویت روحیة آنان یکی از شگردهای پهلوانان شاهنامه است. در ماجرای نبرد رستم و شنگل‌ شاه‌ هند‌، شنگل شاه با غرور و تکبر‌ در‌ پیشاپیش‌ سپاه افراسیاب حرکت مـی‌کند و بـا ادای کلمات زشت، رستم را به مبارزه می طلبد. و رستم قبل از رفتن به نبرد با او‌ پیش‌ سپاهیان‌ خود، می‌گوید: من از خداوند آرزویی جز این‌ نخواسته‌ام‌ که ناشناسی از لشکر ایشان دلیری کند و از من رزم بخواهد تا بیخ و بن ایشان را از جـای بـکنم‌.

✅ کتمان ترس برای تقویت روحیه ی خود و اطمینان بخشیدن به نیروهای خودی .

❇️ منابع:

1-ذبیح الله صفا،حماسه سرايي در ايران
2- شميسا،انواع ادبي
۳-غلامعلی،فلاح.رجزخوانی در حماسه،دو فصل نامه ی زبان و ادبیات فارسی،پاییز و زمستان۱۳۸۵

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ تحلیل مفاهیم و آموزه های شاهنامه(داستان رستم و اشکبوس)
✳️ بخش: یک

❇️ یکی از داستان های جذاب و دل انگیز شاهنامه همانا ماجرای نبرد رستم و اشکبوس ِ کشانی است که فردوسی در اثنای شرح تقابل ِ این دو پهلوان نکات و اطلاعات ِ جانبی بسیاری در زمینه های مختلف تقدیم خواننده می کند.در این مقاله به ترتیب ِ سیر ِ موضوعی داستان به برخی از این نکات اشاره می شود:

◀️1-به صدا درآوردن شیپورها و طبل های بزرگ در هنگام جنگ به منظور ایجاد رعب و وحشت در دل دشمنان:

در این داستان نیز هنگامی که رهام به نمایندگی از سپاه ایران به جنگ با اشکبوس می رود هر دو سپاه بنای دمیدن در شیپورهای جنگی و کوبیدن بر طبل های بزرگ را می نهند.
برآویخت رهام با اشکبوس / برآمد ز هر دو سپه بوق و کوس»...

◀️ 2-تقبیح و زشت شمردن پرداختن ِ افراطی ِ پهلوانان به باده نوشی و مجالس بزم و غافل شدنشان از فراگرفتن اصول نبرد در میدان رزم:

زمانی که رهام تاب مقاومت در برابر اشکبوس را نمی آورد و از او روی برمی گرداند و به سوی کوه می گریزد ، موجب خشم توس،فرمانده سپاه ایران، می گردد طوری که می خواهد قلب سپاه را رها کند و به سوی میدان روانه شود. از سوی دیگر رستم نیز از این شکست ِ مفتضحانه خشمگین می شود و دلیل ِ آن را شادخواری و باده نوشی ِ بیش از اندازه ی رهام می داند،آن گونه که باعث شده او از آموختن فنون جنگی ِ نو و پرداختن به تقویت قدرت رزمی خویش باز بماند و با شکست در این میدان ایرانیان را سرافکنده کند.

چو رهام گشت از کشانی ستوه
بپیچید زو روی و شد سوی کوه

ز قلب سپاه اندر آشفت توس
بزد اسب کاید بر ِ اشکبوس

تهمتن برآشفت و با توس گفت
که رهام را جام ِ باده ست جفت»...

◀️ 3-جایگاه ِ فرمانده ی سپاه در قلب ِ لشکر است:

محافظت از قلب سپاه اهمیت بسیاری داشته است و جایگاه پادشاه و فرمانده سپاه نیز در آن جا بوده است. در جنگ ها اگر دشمن موفق به رساندن نیروهای خود به قلب سپاه می شد با کشتن ِ فرمانده لشکر به سادگی می توانست به پیروزی دست یابد. در این داستان نیز وقتی که توس با دیدن شکست رهام قصد رفتن به میدان را دارد، رستم مانع او می شود و این نکته را به او گوشزد می نماید که وی وظیفه ی مهم تری بر عهده دارد ، آن هم محافظت از قلب لشکر است.

تو قلب ِ سپه را به آیین بدار
من اکنون پیاده کنم کارزار»...

◀️ 4-باز کردن زه ِ کمان در زمان هایی که از جنگ خبری نبود:

در گذشته زه ِ کمان را از روده ی تاب داده ی گوسفند می ساختند و عملیات ِ خاصی را بر روی آن انجام می دادند تا حالت ِ ارتجاعی پیدا کند.این زه اگر برای مدتی طولانی به دو طرف کمان متصل باقی می ماند حالت ارتجاعی خود را از دست می داد به همین خاطر در زمان هایی که پهلوانان از میدان جنگ دور بودند و از مبارزه خبری نبود ، یک طرف زه را باز می کردند و به محض شروع جنگ دوباره آن را متصل می نمودند به همین خاطر است که اصطلاح ِ کمان ِ به زه به مرور زمان معنای کمان ِ آماده به خود گرفته است.

چو نازش به اسب ِ گران مایه دید
کمان را به زه کرد و اندرکشید»...

کمان را به زه کرد زود اشکبوس
تنی لرز لرزان و رخ سندروس»...

ادامه دارد... .

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ تحلیل مفاهیم و آموزه های شاهنامه(داستان رستم و اشکبوس)
✳️ بخش: دوم ( پایانی )

◀️ 5-رجزخوانی پهلوانان در جنگ:

رجزخوانی به معنای بر زبان آوردن سخنانی درشت و پرصلابت به منظور تضعیف روحیه ی حریف و ترساندن ِ اوست که در شاهنامه نمونه های بسیاری از این دست دیده می شود.یکی از زیباترین نمونه های رجزخوانی در کتاب شاهنامه همانا رجزخوانی رستم در مقابل اشکبوس است.رستم که بدون اسب به میدان رفته است در مقابل ِ اشکبوسی که به داشتن ِ اسب بر وی فخر می فروشد، به سخره و استهزا سخنانی را بر زبان می آورد که خشم او را برمی انگیزد و آرام و قرار او را می گیرد.تهمتن در جواب ِ اشکبوس که نام او را می پرسد ، می گوید مادرم نام مرا مرگ ِ تو نهاده است یعنی عن قریب به دست من کشته خواهی شد.

بدو گفت خندان که نام ِ تو چیست؟
تن ِ بی سرت را که خواهد گریست؟

تهمتن چنین داد پاسخ که نام
چه پرسی کزین پس نبینی تو کام

مرا مادرم نام مرگ ِ تو کرد
زمانه مرا پتک ِ ترگ ِ تو کرد»...

و دلیل ِ بدون اسب به میدان آمدن ِ خود را نیز گرفتن ِ اسب اشکبوس بیان می کند تا موجب تمسخر و خنده ی سپاهیان شود.

پیاده مرا زان فرستاده توس
که تا اسب بستانم از اشکبوس

کشانی پیاده شود همچو من
بدو روی خندان شود انجمن»...

این نکته ی مهم را هم به حریف خود یادآوری می کند که در این میدان ِ جنگ، یک پهلوان ِ پیاده همچون من به پانصد جنگجوی سوار مانند تو می ارزد.

پیاده به از چون تو پانصد سوار
بدین روز و این گردش ِ کارزار»...

و در ادامه بعد از آن که با تیری اسب او را از پا درمی آورد، با ریشخند به او توصیه می کند چند لحظه ای دست از جنگیدن بردارد و در کنار جفت خود(اسب) بنشیند و سرش را در آغوش بگیرد.

بخندید رستم به آواز گفت
که بنشین به پیش ِ گرانمایه جفت

سزد گر بداری سرش در کنار
زمانی برآسایی از کارزار»...

6-تیرهایی که در گذشته مورد استفاده قرار می گرفته از سه قسمت تشکیل می شدند:

از فحوای این داستان چنان برمی آید که تیرهای مورد استفاده در جنگ ها از سه بخش اصلی تشکیل می شدند.

الف-سوفار یا دهانه ی تیر که درون چله و زه ِ کمان قرار می گرفت و معمولا چهار پر عقاب به آن متصل می کردند تا مستقیم به سوی هدف حرکت کند

ب-پیکان ِ تیر که از فلزی تیز و بران ساخته می شد

ج-تنه یا چوبه ی تیر که بیشتر اوقات از چوب خدنگ ساخته می شده است.

تهمتن به بند ِ کمر برد چنگ
گزین کرده یک چوبه تیر ِ خدنگ

یکی تیر ِ الماس پیکان چو آب
نهاده بر او چار پر ِ عقاب»...

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ مقایسه داستان رستم و اسفندیار با حماسه یونانی اشیل و هکتور

❇️ ساخت كلي داستان« رستم و اسفنديار» و « آشيل و هكتور» به صورت زير دسته بندي مي شود:

❇️ شباهت ها:

◀️ 1- سپاهيان به سرزميني يوناني نشين، امّا دور از يونان حمله مي برند. سپاهيان ايران نيز به سرزميني ايراني نشين، امّا در كنار ايران حمله مي برند.

◀️ 2- در هر دو داستان، پهلوان اصلي از كشور بزرگ است. آشيل و اسفنديار هر دو بر دلاور كشور كوچك غلبه مي يابند.

◀️ 3- هر دو پهلوان بزرگ از پاي در مي آيند، يكي به تيري بر پاشنه ي پا و ديگري به تيري بر چشمان و اين هر دو موضع، تنها نقطه اي از تن ايشان است كه رويين نيست.

◀️ 4- هر دو پهلوان كشور بزرگ رويين اند.

◀️ 5- هر دو پهلوان به ياري نيروي فوق طبيعي از پاي در مي آيند. در داستان ايلياد به ياري خدايان و در داستان رستم و اسفنديار به ياري سيمرغ.

◀️ 6- هم شهر تروا و هم سيستان هر دو ويران مي شوند و مردم آن ها از دم تيغ مي گذرند.

❇️ امّا تفاوت هايي نيز در ساخت كلي دو داستان وجود دارد.

◀️ نخست : علّت جنگ و نبرد است. در داستان ايلياد انگيزه ي نبرد، هلن، شاهزاده بانوي يوناني است، امّا در شاهنامه، علّت اصلي نبرد آن است كه گشتاسب با مأموريتي كه به فرزندش، اسفنديار مي دهد، در واقع مي خواهد او را از سر راه خود بردارد تا جانشين او نشود. پيشگويان مرگ اسفنديار را به دست رستم پيش بيني كرده بودند و ظاهراً بهانه جويي اين كار اين بود كه رستم وقعي به پادشاهي گشتاسب ننهاده و پاس نداشته است.

◀️ تفاوت ديگر : در اين است كه هكتور به دست آشيل كشته مي شود، ولي در داستان ايراني، رستم به رغم مغلوب شدن و گريختن، در ميدان نبرد كشته نمي شود.

◀️ تفاوت سوم : در اين است كه اسفنديار به دست پهلواني يل و بي نظير كشته مي شود، امّا مرگ آشيل به دست يك پهلوان نيست، بلكه به دست پاريس به هلاكت مي رسد كه خود با ربودن هلن، عامل اصلي فتنه و نبرد بعدي است.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی

◀️ لب

لب دو ویژگی دارد یکی رنگ سرخ و دیگری شیرینی. رنگ سرخ در نظر اول دیده می‌شود اما برای شیرینی باید آنرا چشید. شاعر خندیدن شاعر را موجب روان شدن شکر دانسته که احتمالا منظورش نمایان شدن دندانهای سفید است:

گر بخندد یک زمان آن لب شکر گردد روان
ور بجنبد یک زمان آن زلف مشک ارزان شود

(ص ۳۲)

آمد دو لب تو را ز شکر نفری
کز هر سخنی همی فشاند شکری

(ص ۳۲۱)

در این بیت نیز شاعر از چشیدن لب سر باز می‌زند زیرا لبش شکری است که اگر مکیده شود آب می‌گردد:

آن لب نمزم گر چه مرا آن سازد
زیرا که شکر چون بمزی بگدازد

(۳۱۲)

✅ تشبیه لب به یاقوت و شکر:

بدندان و لبش بنگر بعبرت
دو معنی هر یکی را بود همبر

یکی لؤلوی عمانی و پروین
یکی یاقوت رمّانی و شکر

(ص ۴۷)

✅ تشبیه به مرجان سرخ:

جام از لب تو گونه مرجان گیرد
وز جعد تو باد بوی ریحان گیرد

(ص ۳۱۲)

✅ تشبیه به می‌و شراب سرخ:

دو لب چو مدام داری و زلف چو دام
من مانده بدام دایم از بهر مدام

(ص ۳۱۵)

گر ماه به غالیه مطوق داری
چون رنگ لبان می‌مروق داری

(ص ۳۲۰)

✅ تشبیه به عقیق سرخ:

دادمش دو بوسه بر کجا؟ بر لب بر
لب بود؟ نه، چه بود؟ عقیق، چون بد؟ چو شکر.

(ص ۳۱۴)

✅ تشبیه به عناب:

ای رخ نه رخی که لاله سیرابی

⚛️ این عضو در شعر بیدل نیز به احجار کریمه سرخ رنگ تشبیه می‌شود زیرا مهمترین ویژگی لب همان سرخی است. حال چه با تعبیر عاشقانه یا تعبیر عارفانه.

◀️یاقوت

سرخی این سنگ گران قیمت سبب تشبیه لعل به آن است. بیدل مطابق سبک خود، ساختار شعری برای خودترسیم می‌کند و بر اساس آن بنای شعر خود را به پا می‌دارد. در این بیت علاوه بر لعل یاقوت و آتش را هم می‌بینیم که تداعی کننده لب است:

ز حرف طاقت گداز لعلت دمی به جرأت دچار گردم
که همچو یاقوتم آب و آتش عنان پرواز رنگ گیرد

(۳۳۰)

◀️ لعل

تبسم ریز لعلش گر نشان پرسد غبارم را
ببوسد تا قیامت بوی گل خاک مزارم را

(ص ۱۳۸)

ای قدح‌گوش شو و مژدهٔ مستی دریاب
گرم نطقی است‌کنون لعل خموش مینا

می‌کشد جلوهٔ لعل تو به‌کیفیت می
آب حسرت ز لب خنده‌فروش مینا

(ص ۱۲۵)

از ادب پرورده‌های حسرت لعل توام
ناله ام چون موج گوهر نیست جز زیر نقاب

(ص ۲۷۶)

گر لعل خموشت کند آهنگ نواها
دشنام دعاها و بروهاست بیاها

(ص ۲۲۲)

✅ تشبیه به شکر

شیرینی لب معشوق در ادبیات کاربرد دارد و غالباً به شکر تشبیه می‌شود. این شیرینی در شعر بدیل بیشتر مربوط به سخنان شیرین است. این تعبیر را در آوردن لفظ طوطی هم می‌توان دید زیرا طوطی را شیرین سخن می‌گویند.

زبان حال خط دارد حدیث شکر لعلش

⚛️استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی

✅ لب در شعر صائب

پراکندگی ابیات صائب در توصیف لبان معشوق در سراسر دیوان او قدرت او را در تسلط به سنت ادبی و مضمون یابی و نازک خیالی نشان می‌دهد. در شعر صائب لب معمولاً به احجار کریمه مانند یاقوت، لعل، عقیق و عناصر سرخ رنگی مانند شراب، می، خون، آتش و همچنین شکر، آب حیوان، پسته، تشبیه می‌شود.

نعل در آتش گذارد روی گرمت بوس را
زخمی دندان کند لعلت لب افسوس را

(ص ۴۷)

دیدن لعل لبش خاموش می‌سازد مرا
تنگ ظرفم رنگ می‌مدهوش می‌سازد مرا

(ص ۶۶)

تناسب لعل و بدخشان در تشبیه لب به لعل و همچنین خون که تداعی گر سرخی لب است:

چون به خاطر آن دو لعل آبدار آید مرا
صد بدخشان اشک خونین در کنار آید مرا

(ص ۷۵)

ترسم آخر ذکر خیر اختلاط این گروه
بر زبانها افکند لعل سخنگوی تو را

(ص ۲۰)

شد صبح قیامت ز لب لعل تو پرشور
می خواست نمکدان چنین خوان قیامت

(ص ۱۰۷۶)

❇️ رضایی

❇️ منبع: استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی، مینا جعفر پور

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی |

❇️ چشم

در شواهدی که از دیوان عنصری به دست آمده معمولاً چشم به نرگسی، سحاب، خنجر آبداده، عبهر و بادام تشبیه شده است. ویژگی گل نرگس خمار بودن است. عنصری به طور غیر مستقیم این گل را مشبه به چشم قرار داده است:

من از بس حیلت چشمش، بدانم
که نرگس را چه در دست احتیالا

(ص ۴)

گل ار با خار و بی خارست نرگس
رخ و چشمش چرا بی خار و با خار

◀️ در بیت زیر هم به غمزه چشم اعتراض می‌کند که او نباید قصاب باشد زیرا شبیه گل نرگس است:

ای غمزه بجادویی مگر قصابی
تو غمزه نه ای که نرگس پرخوابی

(ص ۳۲۱)

◀️ چشم یا مست است یا خمار. در بیت زیر چشم می‌خورده و اکنون خمار شده است:

ور نشد ابروش عاشق چند باشد گوژپشت
ور نه می‌خورده است چشمش از چه باشد در خمار

(ص ۱۱۸)

منظور از خار نرگس همان مژه است:

یکی چون سرخ گل بیخار و دلبند
یکی چون نرگس و خارش جگر خوار

(ص ۳۸)

◀️ در دو بیت زیر چشم و رخ را در کنار هم توصیف نموده که یکی سرخ و دیگری همچون گل عبهر است و هر کدام در زمانی مخالف یکدیگر در طبیعت پدید می‌شوند ولی در چهره او همزمان ایجاد شده اند و این مایه شگفتی است:

رخ و چشمش ز دو وقت مخالف
دو چیز آرند هر دو مست بنگر

یکی از ماه آذار آب لاله
یکی از ماه آذر چشم عبهر

(ص ۴۷)

بینی آن چشم پر کرشمه و ناز
که بدان چشم هیچ عبهر نیست

(ص ۱۹)

◀️ چشم معشوق در هنگام غم و غصه اشک خونین می‌ریزد که مانند عقیق سرخ و شفاف است و چهره وی همچون زر است که نگین بر آن سوار می‌شود و این هنر زرگر است:

چشمم ز غمانش زرگری آغازد
تا بگدازد عقیق بر زر یازد

(ص ۳۱۲)

◀️ یکی از هنرهای چشم فتنه گری است که به واسطه غمزه انجام می‌دهد و عاشق را مفتون می‌کند:

شدم فتنه بر مژگانش بلی
شود فتنه مردم چو بیند فتن

وگر یاد کردم من اندر غمش

❇️ رضایی

❇️ منبع: استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی، مینا جعفر پور

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی

❇️ابرو

ابرو در شعر فارسی مشبه بهی دارد که هیچ کس از آن تخطی نکرده است و آن » کمان» است. معشوق ایرانی ابرویی کمانی دارد و غیر از این نیتس اما این که کارکرد ابرو چه باشد بسته به شاعر دارد. اغلب از کمان ابرو تیراندازی می‌شود. عنصری هم در اینجا ابرو را کمان و مژه را تیر فرض کرده و غیر از تشبیه، ایجاد تناسب نیز کرده است:

ابروت به زه کرده کمان آمد راست
مژگانت چو تیر بر کمان آمد راست

(عنصری،: ۳۱۰)

◀️ نوآوری عنصری در مورد ابرو در این بیت رخ نموده است. تشبیه ابرو به عاشق گوژپشت به وسیله استفهام انکاری تشبیه پنهانی ایجاد کرده است. این مشبه به تا به حال برای ابرو به کار نرفته است:

ور نشد ابروش عاشق چند باشد گوژپشت

❇️ رضایی

❇️ منبع: استعاره‌ها و اشاره‌ها جسمانی در اشعار خراسانی و هندی، مینا جعفر پور

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ چند نوع مَجاز داریم؟

❇️ مجازها در یک تقسیم‌بندی کلّی، دو دسته‌اند:

🔹۱- مجازهایی که در ساختمان‌شان، هیچ تشبیهی نیست؛ یعنی رابطه‌ی بین کلمه‌ی مجاز و حقیقت، بر شباهت نیست. مانند همان فانوس و دفتر دبیرستان.

نمونه‌های دیگر:

الف: به فرزاد گفته بودم: دستش را در گوشش فرو نکند.
شنونده به کمک (به قرینه) عقل و تجربه متوجه می‌شود که منظور از دست، نوک انگشت است، چون دست از سر انگشت تا شانه را شامل می‌شود. رابطه (علاقه)ی این مجاز با حقیقت، رابطه‌ی جزء و کل است. انگشت، جزئی از دست است.

ب: بچه که بودم، توت و سیب و آب را بی‌فلسفه می‌خوردم.

روشن است که کلمه‌ی فلسفه، با کلمات دیگر، هم‌خوانی ندارد. می‌دانیم که اساس فلسفه بر چون و چِرا است. منظور گوینده چون و چرا (پرسش) بوده است، چون لازمه‌ی فلسفه، پرسش کردن است، به حقیقت ِ کلمه‌ی مجاز (فلسفه) پی می‌بریم.

معنای عبارت:
بچه که بودم بدون چون و چرا، آب و سیب و توت می‌خوردم.

🔹۲- مجازهایی که رابطه‌ی آن‌ها با حقیقت، بر شباهت است. این نوع مجاز را استعاره می‌گوییم.
استعاره را به کمک قرینه‌هایی که بیش‌تر در خود ِ عبارت می‌آید، می‌توان شناخت.

مثال: خورشید، صبحگاه در آسمان شکفت و شامگاه، پرپر شد.

از دو کلمه‌ی صبحگاه و شامگاه می‌توان فهمید که شکفتن و پرپر شدن برای خورشید، واقعی نیست. ضمن این‌که عقل هم به عنوان راه‌نما (قرینه)، کمک‌مان می‌کند تا از مجاز به حقیقت برویم.

معنای حقیقی جمله:
صبحگاه خورشید، طلوع کرد و شامگاه غروب کرد.

🔺یک نکته‌ی مهم

استعاره، هنری‌ترین نوع مجاز است.
منظورم از هنری‌ترین، این است که ذهن ِ خواننده با دیدن استعاره، بیش‌تر درگیر می‌شود. همین درگیری، به او لذت بیش‌تری در قیاس با دیگر مجازها می‌دهد.

❇️ م. فرهنگ

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ فرق نماد با استعاره در چیست ؟

❇️ یکی از دوستان بسیار عزیز پرسیده‌اند:

سلام.من هنوز نمی‌دونم فرق نماد با استعاره چیه؟

◀️ برداشت من اینه که نماد در متن های مختلف با توجه به متن معنی می شه مثلا سیاهی در متن مذهبی گمراهی- کفر و...در متن سیاسی وضعیت بد جامعه و... اما استعاره همیشه (اگه مکرر باشد و سنتی) یه معنی. مثلا گل همیشه معشوق یا لعل همیشه لب. البته هر عصری استعاره های جدیدی به استعارات قبلی اضافه می شه.

◀️ خوب اگه تا این جا برداشت من درسته لطفا بفرمایید آیا هر نماد در متن یه استعاره نیست؟

پاسخ:

آنها که نگاه فلسفی به زبان دارند، هر نوع بازی مجازی را استعاری می نامند؛ اما در بحثهای بلاغی نماد و استعاره تفاوت دارند.
استعارۀ گل و لعل (به قول شما مکرر و سنتی) درخوانش ادبی ما تک معنایی شده اند یعنی در سنت ادبی معنای نزدیک به قرارداد و کلیشه پیداکرده اند. اینها را گاه استعارۀ مرده می شمارند. در طی زمان به نشانه های گفتمانی هم بدل می شوند: یعنی نشانه هایی که برچسب گفتمان تغزلی فارسی دارند. تولد،کهولت و مرگ استعاره و نماد اساس دگردیسی زبان و سبک ادبی و یکی از بحثهای جدی در نقد ادبی است.

◀️ اما تفاوتهای استعاره و نماد :

" استعاره جانشين يك واژه است. نمادجانشين انديشه است.

" يك تشبيه فشرده است.
نماد سرچشمه مفاهيم و تصوّرات است.

" فقط يك تأويل (معنى) دارد. نماد تأويلهاى متعدّد و بى‏شمارى دارد.

" به‏جانشين و علاقۀ خود پيوسته است.
نماد تصويرى است آزاد و آزادانه عمل مى‏كند.

" جانشين يك مفهوم خارجى است. نماد تن به‏مفهومات حسّى نمى‏دهد.

" شباهت پنهان دو شى‏ء با هم است.
نماد با مفهوم خود، وحدت ذاتى دارد.

" در سطح شباهت ميان اشيا مى‏ماند.
نماد به معنای نهفته در تصویر عمق و ژرفا می بخشد.

" صريح و محدود است. نماد گنگ و بيكرانه است.

" امر جزئى را تصوير مى‏كند. نماد كلّيت را تصوير مى‏كند.

" آرايه‏اى است در بدنه شعر. نماد كاكل شعر است و محور آن.

" پنهان‏سازى آگاهانه است. نماد پنهان‏سازى ناخودآگاه است.

" صورت ديگرى از نشانه زبانى است. نماد صورت يك انديشه است.

" به‏برونه زبان معطوف است. نماد به‏درونه زبان معطوف است.

" نماد در بستر ادبیات و جامعه و به مرور ساخته میشود مثلا همین نی که میگوییم نماد انسان عارف است بعد از سرایش این شعر و بحث های بعد ساخته وپرداخته شده اما استعاره ساخت آنی دارد.

"شاعری دو چیز را بهم با وجه شبه ای تشبیه میکند و از یکی کار دیگری را میخواهد و استعاره ساخته می شود. اما نماد اینگونه نیست.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹

✳️ مجموعه های کانال های زیر مجموعه ی گروه سیری در آثار و افکار حضرت مولانا

============
سیری در آثار و افکار مولانا و آثار دیگر بزرگان ادب عرفانی در این باره

گروهی در جهت معرفی آثار و افکار حضرت جلال الدین محمدبلخی ( مولانا )

@molavi_asar_o_afkar

===================
نکات ناب تربیتی

کانالی پر از مطالب تربیتی و اخلاقی و مناجات های عاشقانه و عارفانه

@nokatetarbiyati

==================
مخزن نکات نگارشی ؛ ویرایشی و دستوری

کانالی برای بیان نکات نگارشی ؛ ویرایشی و دستوری؛ کانالی برای نیاز امروز افراد جامعه ی ایرانی برای درست نویسی متون فارسی

@makhzanenokatenegarshi_virayashi

==============
فردوس سخن

کانالی برای بیان نکات و مطالب درسی ؛ نمونه سوال امتحانی ؛ نکات درسی مقطع یک و دو دبیرستان و مطالب ادبی و اطلاعات عمومی

@ferdosesokhan

=================
عاشقانه های نزار قبانی

نزار قبانی دیپلمات، شاعر و ناشر سوری بود. نزار قبانی با شعرهای عاشقانه‌اش مشهور است؛ زن و عشق موضوع اصلی شعر اوست

@nezar_asheghaneha

====================
نجواهای عاشقانه ی یک زن ( غاده السمان )

غادة السمان (متولد  ۱۹۴۲ -دمشق) نویسنده و ادیب زن اهل سوریه است. وی یکی از بنیان‌گذاران شعر نو در ادبیات عرب به‌شمار می رود.

@ghadat_asheghaneha

====================

موزيك كانال 
محلي براي عرضه آهنگ هاي پاپ از خوانندگان محبوب كشور و مداحي ها و ويس هاي برگزيده مذهبي ؛ به ما بپيونديد و كانال ما را تبليغ كنيد

@muzic_canal

==================
مثل آباد( داستان ها و ریشه های ضرب المثل های زبان فارسی)

کانالی برای داستان ها و کاربرد ضرب المثل های رایج در زبان فارسی که از گروه ها و کانال های مختلف جمع آوری شده است .

@zarbolmaslhaefarsi

==================
مخزن کتاب های pdf ادبی

مخزنی برای نسخه های الکترونیکی کتب ادبی

@pdf_kotob_e_adabi

==================
مخزن گروه سیری در آثار و افکار مولانا

با عضویت در کانال مخزن گروه سیری در آثار و افکار مولانا؛ از آرشیو مطالب گروه بهره ببرید .

@mazhzan_molana

=================
فارسی و نگارش فنی و حرفه ای و کار و دانش

فارسی و نگارش۱و۲و۳ رشته‌های فنی و حرفه‌ای و کار و دانش ؛ مباحث درسی ؛ نمونه سوالات امتحانی و جزوه های درسی

@farsionegaresh_fanni

===============
گروه فارسی و نگارش فنی و حرفه ای و کار و دانش

فارسی و نگارش۱و۲و۳ رشته‌های فنی و حرفه‌ای و کار و دانش ؛ مباحث درسی ؛ نمونه سوالات امتحانی و جزوه های درسی

@farsionegaresh_fanni_gr

=================
مخزن سوالات زبان فارسی و نگارش و فنون ادبی

مخزنی از سوالات به صورت ورد(word) ؛ pdf؛ مجموعه سوالات نهایی ؛ بخش به بخش و آزمون آنلاین ، از دروس زبان فارسی و نگارش و فارسی و نگارش فنی و حرفه ای و کار ودانش و فنون ادبی از همه گروه ها و کانال ها

سری به این کانال بزنید:

@makhzanesoalatedoroseadabi

======================
گروه نوای چکاوک ( شعر و نثر و متون ادبي و نثر آهنگين )

گروهی برای ارسال شعرها و نثرهای زیبای فارسی  و متون های زیبای ادبی و نثرهای آهنگین فارسی
@nava_e_chakavak

===================
حافظ شیرین سخن

حافظ حافظه ماست ، ز هر دری سخن در باره حافظ و غزلیاتش

@hafez_e_shirin_sokhan

====================
مجمع دبیران ادبیات دوره متوسطه اول

گروهی به جهت بررسی و هماهنگی در دروس ادبیات فارسی متوسطه دوره اول

@majmaedabiraneadabiatdoreaval

======================
مخزن گروه دبیران ادبیات متوسطه اول

محلی برای ذخیره مطالب درسی درس های نگارش و ادبیات فارسی متوسطه اول

@makhzan_e_doroseadabiatedoreaval

================
راه ارتباطی اعضای کانال ها با آدمین ها :
Admin :
@mollasadeghi

🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹
عزیزان همراه
مجموعه این گروه‌ها و کانال‌ها تحت حمایت و هدایت گروه سیری در آثار و افکار مولانا شکل گرفته و اداره می‌شود.
لطفا از برداشت و ارسال هرگونه مطلب و فایلی از این کانال‌ها بدون لینک اختصاصی آن خودداری بفرمایید.

✳️ تفاوت گفت‌وگو و جَدَل

❇️ گفت‌وگو، زبان مفاهمه است و هیچ تمدّنی بدون گفت‌وگو شکل نگرفته و بدون آن نیز دوام نیافته است.
اکنون در بسیاری از گروه‌های مجازی و محافل علمی و سیاسی، جدل فرمانروایی می‌کند و کثیری به تصوّر این‌که در حال گفت‌وگو با یکدیگرند، در ورطه‌ی مجادلات بی‌ثمر و بی‌پایان افتاده‌اند، هم‌چنان‌که در گفت‌وگوهای دو یا چند نفره. مرز میان گفت‌وگو و جدل، بسیار باریک و مبهم است

لذا چند نکته ساده‌ی آن یادآوری می‌شود.

◀️ ۱. هدف گفت‌وگو این است که من بدانم در ضمیر شما چه می‌گذرد و شما بدانید که درد من چیست اما جدل تشنه پیروزی است و شهوت استیلا بر طرف مقابل دارد.

◀️ ۲. پایان جدل، دشمنی است و پایان گفتگو، دوستی است. ذهن و زبان جدلیون، در تسخیر سوء‌ظن به دیگران و خودشیفتگی است. اما گفت‌وگو، راهی برای کاستن از افتراق‌ها و سوءتفاهم‌هاست. بنابراین گفت‌وگو ما را به یکدیگر نزدیک‌‌تر می‌کند و جدل، دورتر و دشمن‌تر. گفت‌وگو اگر گرهی نگشاید، گره را کورتر نمی‌کند.

◀️ ۳. در گفت‌وگو، میان اندیشه و صاحب اندیشه فرق می‌گذاریم. یعنی مخالفت ما با اندیشه‌ای، به دشمنی ما با صاحب آن اندیشه نمی‌انجامد.

◀️ ۴. در گفت‌وگو می‌کوشیم که حرف دیگری را بفهمیم ولی در جدل می‌کوشیم که حرف خود را در گوش او فرو کنیم.

◀️ ۵. اهل جدل، درد حقیقت ندارند. پس به هیچ خطا یا جفایی اعتراف نمی‌کنند. اما در گفت‌وگوی سالم، طرفین می‌پذیرند که در فلان مسئله خطا کرده‌، دچار غفلت یا مبالغه و تندروی شده‌اند.

◀️ ۶. جدل، استثمار گفت‌وگو است. یعنی گفت‌وگو در جدل، بهانه‌ای بیش نیست. بدین رو اهل جدل، گاهی این بهانه را وامی‌نهند و از ابزار دیگری استفاده می‌کنند که هیچ سنخیتی با گفت‌وگو ندارد، مانند زورگویی، تهدید، نصیحت، افشاگری و تجاوز به حریم خصوصی افراد.

◀️ ۷. جدل‌گرایان، معمولا زبانی درشت‌گو و پر از نیش ‌و کنایه دارند، گرچه هر درشت‌گویی جدل‌گرا نیست و هر جدل‌گرایی درشت‌گو نیست.

◀️ ۸. جدل گذشته‌گرا است، اما گفت‌وگو آینده‌ساز است. در جدل، شما از راهی دفاع می‌کنید که آن را طی کرده‌اید اما در گفت‌وگو راهی را می‌جویید که آینده‌ را بسازد. از همین رو گفت‌وگو پیش‌رونده است، اما جدل، هر بار به نقطه‌ آغاز بر می‌گردد.

◀️ ۹. در گفت‌وگو می‌کوشیم که چیزی بیاموزیم، اما در جدل، تلاش ما بیشتر برای شیرفهم‌کردن طرف مقابل است.

◀️ ۱۰. در گفت‌وگو تابع منطقیم و فارغ از این‌که گوینده کیست بر این نکته متمرکزیم که چه می‌گوید؟ و بدون هیچ مقاومتی حرف حق را می‌پذیریم ولی در جدال، از ابتدا با گارد وارد می‌شویم و به چیزی جز غلبه و کسب نتیجه‌ی از پیش تعیین‌شده نمی‌اندیشیم.

◀️ ۱۱. سماجت و افراط در کش‌دارکردن مباحث، از نشانه‌های اهل جدل است. اهل گفت‌وگو به همان آسانی که وارد گفت‌وگو می‌شوند، آن را رها می‌کنند و می‌دانند که کجا و کی باید کنار بکشند، اما جدلیون تا بالابردن پرچم پیروزی و اعتراف خصم به شکست، سماجت می‌کنند.

❇️ اکبر دانش سرارودی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ راهکارهای حفظ شعر:
❇️ حفظ کردن شعرهای قافیه‌دار

✅ ۱.شعر را بارها با صدای بلند بخوانید
باید همیشه یادتان باشد که تمامی اشعار، به ‌وجود آمده‌اند تا به زبان بیایند و شنیده شوند
شعر ویژگی‌های خاصی دارد؛ از ترتیب قافیه‌ها گرفته تا وزن و آهنگ. همین ویژگی‌ها به افرادی که به خوبی سواد خواندن نداشتند کمک می‌کرد تا به راحتی شعری را بخوانند و روند شعر و داستان را پیگیری کنند.
پیش از اینکه تلاش‌تان را برای حفظ کردن شعر شروع کنید، آن را چند بار با صدای بلند برای خودتان بخوانید. سعی کنید شعر را روی یک کاغذ بنویسید یا آن را تایپ کنید.
این‌طور نباشد که صرفا کلمات را از رو بخوانید؛ بلکه سعی کنید جوری شعر را بخوانید که انگار دارید داستان آن را برای عده‌ای تعریف می‌کنید. هر جا که لازم است، تُن صدای‌تان را پایین بیاورید و آرام بخوانید و هر جا که تأکید لازم است، با صدای بلند و محکم آن را ادا کنید. از حرکات دست برای قطعات اصلی و مهم استفاده کنید. خلاصه اینکه نمایش بازی کنید!
خیلی مهم است که شعر را با صدای بلند بخوانید، نه در دل‌تان! شنیدن شعر با گوش‌های خودتان به شما کمک می‌کند قافیه و ریتم را درک کنید و در نتیجه بهتر شعر را حفظ کنید.

✅ ۲.معنای کلماتی را که نمی‌دانید، پیدا کنید
اگر قرار است یک شعر نسبتا قدیمی را حفظ کنید، به احتمال زیاد با کلمات قدیمی و ناآشنا مواجه می‌شوید یا با دستور زبان قدیمی روبه‌رو خواهید شد و شاید در موردش چیزی ندانید و درکش نکنید. معنای این کلمات و جمله‌ها را جست‌وجو کنید؛ این کار در حفظ شعر به شما کمک می‌کند. مثلا:
این چه ژاژ است و چه کفر است و فشار؟
پنبه‌ای اندر دهان خود فشار
چارق و پاتابه لایق مر تو راست
آفتابی را چنین‌ها کی رواست
توجه داشته باشید که گاهی این معنی‌ خود کلمه نیست که مشکل ایجاد می‌کند، بلکه کاربرد استعاره‌ای آن است که ممکن است فهمیدن را با مشکل روبه‌رو کند.

✅ ۳.داستانی را که در دل شعر وجود دارد، بفهمید و درک کنید.
وقتی تمام کلمات ناآشنا و طرز نگارشی و بیانی را که نمی‌دانستید فهمیدید، لازم است ماجرای نهفته در شعر را هم درک کنید. اگر ندانید که شعر در مورد چه چیزی حرف می‌زند، مشکل زیادی در حفظ کردن آن خواهید داشت چون گویی سعی دارید زنجیره‌ای از کلماتی بی‌ربط را حفظ کنید که مفهومی برای‌تان ندارد. پیش از اینکه سعی کنید شعری را به خاطر بسپارید، باید بتوانید داستانش را به راحتی و کاملا در ذهن‌تان خلاصه کنید. در این مرحله، لازم نیست حتما از کلمات به‌کاربرده شده در شعر استفاده کنید؛ تنها خلاصه‌ای از آن کافی است.

✅ ۴.بین بندها یا قسمت‌های شعر، ارتباط پیدا کنید
روشن است که تمام شعرها، روایی نیستند و داستان واضحی را دنبال نمی‌کنند اما همه‌ی شعرها تقریبا در مورد چیزی حرف می‌زنند و بهترین شعرها، یعنی همان‌هایی که با عنوان «حفظ کنیم» انتخاب شده‌اند، بالاخره موضوعی دارند و درباره‌ی همان هستند. حتی اگر هیچ طرح و سوژه‌ای در شعر پیدا نکردید، سعی کنید معنا یا پیام شعر را با درک ارتباط میان بندها دریابید.
شعر را چند بار بخوانید تا آهنگ و ریتم آن، که شامل تنوعات وزنی می‌شود، درست مانند آهنگ مورد علاقه‌تان عادی و قابل پیش‌بینی شود.

✅ ۵.ساختار منظم شعر را حفظ کنید
یک شعر منظم، که به آن آهنگین هم گفته می‌شود، شعری است که الگویی از ترکیب قافیه، طول بند و وزن را دنبال می‌کند. شما دیگر می‌دانید وزن چیست، اما حالا باید ترتیب‌بندی قافیه‌ها را یاد بگیرید، تا بفهمید در هر قطعه، چند مصرع وجود دارد.
با حفظ کردن ساختار منظم شعر، وقتی سعی دارید شعری را از بر بخوانید، می توانید حافظه‌تان را برای چیزی که قرار است پشت سر هم بخواند آماده کنید.

✅ ۶.باز شعر را چند بار با صدای بلند بخوانید
این بار، تجربه‌ای متفاوت دارید، زیرا حالا دیگر فهمی بسیارعمیق‌تر از ماجرای شعر، پیام آن، معنایش، ریتمش، ساختار منظمش و… دارید.
شعر را آرام و نمایش‌گونه بخوانید، تمام دانش جدیدتان از شعر را در اجرایتان نشان دهید. هر چه بهتر بتوانید شعر را اجرا کنید، شعر راحت‌تر در مغزتان جای خواهد گرفت.
هر وقت دیدید کلمات و مصرع‌های شعر، بدون اینکه لازم باشد به نوشته نگاه کنید، خودشان بر زبان‌تان جاری می‌شوند، بیشتر و بیشتر آن را از بر بخوانید.
اگر لازم بود به نوشته نگاه کنید، ایرادی ندارد. می‌توانید از آن به عنوان راهنمایی برای جهت دادن به حافظه‌تان استفاده کنید.
هر چه بیشتر شعر را با صدای بلند بخوانید، خواهید دید کلمات و سطرهای بیشتری هم به یادتان می‌آید.

◀️ حالا دیگر وقت آن است که اجازه دهید شعر خودش به خاطرتان بیاید تا اینکه به نوشته نگاه کنید.
بعد از اینکه موفق شدید شعر را کاملا از حفظ بخوانید، این کار را دست‌کم ۵ تا ۶ بار دیگر هم ادامه دهید تا مطمئن شوید که آن را کاملا حفظ شده‌ اید.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ دربارهٔ تعبیر «دست‌مریزاد!»

◀️ می‌دانیم که دست‌مریزاد! معادلِ «دستت درد‌ نکند/ مکناد!» یا همان تعبیرِ «آفرین بر دست و بر بازوت باد!» در مثنوی است. در منابعِ مکتوب و مجازی در توضیحِ آن آورده‌اند: «دستانت دچار لرزش مباد!». در «فرهنگ بزرگ سخن» (به سرپرستی استاد دکتر حسن انوری) که ماحصلِ چند سده سنتِ لغت‌نامه‌نویسیِ فارسی‌زبانان است، ذیل «مریزاد» با ارجاع به «دست‌مریزاد» در همان فرهنگ آمده: «دچار لرزش و کاستی نباشد». در «پارسی‌ویکی» آمده:«منظور این است که دست تو دچار بیماری نشود به‌گونه‌ای که با گرفتار‌شدن به بیماری دچارِ لرزش شوی و چیزها از دستت بریزد...». برداشت‌ه‍ای نادرست‌تری نیز از این تعبیر شده‌است. در «ویکی‌واژه» آمده: «دست شما آزار نبیند. دست شما از آزار دور باد». حتی برخی این تعبیر را به‌صورت «دست‌مریضاد!» (در معنای «مریض مباد!») می‌نویسند.

◀️ در این تعبیر، «ریختن» در معنای پوسیدن و تجزیه‌شدن (به‌ویژه در خاک گور) یا همان تعبیرِ قرآنیِ «عظمِ رمیم/ رُفات» به ‌کا‌ر رفته‌است. این مصدر به‌صورت «ریزیدن» نیز در متونِ کهن کاربرد فراوان داشته و صفت‌های مفعولی‌شان نیز («ریخته» و «ریزیده») به‌ویژه در تفاسیرِ کهن آمده‌است.

◀️ سعدی در گلستان می‌گوید: «یکی از ملوکِ خراسان محمودِ سبکتگین را به‌ خواب چنان دید که جمله وجود او ریخته‌بود و خاک‌ شده مگر چشمانِ او...» (چاپ استاد یوسفی، انتشارات خوارزمی، ص۵۹). گاه این تعبیر را هنگامی که تنِ کسی بالای دار می‌مانْد و می‌پوسید نیز به‌کار‌می‌بردند. در بیتی از غزلی منتسب به حافظ (در لغت‌نامهٔ دهخدا به‌سببِ نامشخص بودن شاعر نشانهٔ (؟) آمده) نیز آمده:

بنازیم دستی که انگور چید
مریزاد پایی که درهم‌فشرد!

که مصراعِ دوم اشاره‌دارد به فشردن و لگد‌مال‌کردنِ انگور در حوض (چَرخُشت) برای تهیهٔ شراب. عملی که تفصیلِ آن، به‌ویژه در شعر منوچهری خواندنی است.

◀️ دهخدا در توضیح یادآور شده «کلمهٔ تحسین باشد استادانِ پیشه‌ور و ارباب صنایع را» که بیانگرِ علتِ آمدنِ واژهٔ «دست» در این عبارت است.

◀️ باید گفت «مریزاد» در این تعبیر، فعلِ دعایی، برای سپاسگزاری از کسی است که کاری برای کسی کرده و یا محبتی از او دیده‌شده‌است. معنای کناییِ این تعبیر «انشاءالله زنده باشی!» است. درست شبیهِ تعبیر «تن‌درست باشی/ باشید».

◀️ یادداشت‌تکمیلی در باب « دست مریزاد»:

این تعبیر در دیوان دقیقی نیز آمده:

اگر بتگر چنان پیکر نگارد
مریزاد آن خجسته دست بتگر

( گردآورنده استاد محمد دبیرسیاقی، موسسهٔ مطبوعاتی علمی، ۱۳۴۲،ص۱۰۰). نیز شکل کوتاه‌شدهٔ آن در یک دوبیتی که آن را از بابا‌طاهر دانسته‌اند :

غمم غم بی و غم‌خوار دلم غم
غمم هم مونس و هم یار و همدم
غمم نهله که مو تنها نشینم
مریزا! بارک‌الله! مرحبا غم!

(دیوان باباطاهر، انتشارات ابن سینا، چ چهارم، ۱۳۴۷،ص۳۸).

❇️ مطلب ارسالی از: کانال « گذشته و اکنون »

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ در شمارش تعداد گروه های اسمی یک عبارت،

۱- معطوف، گروهِ جدید با هستهٔ جدید است.
برادر خوب و دوست نازنینم آمدند.
دو گروه اسمی دارد.

۲- معطوف به وابسته، گروه جدید نیست.
برادر خوب و مهربان و نازنین،
یک گروه اسمی دارد.

۳- بدل، حکم معطوف را دارد؛ یعنی بدل از یک گروه اسمی، نیز به عنوان گروه اسمی، شمرده می‌شود.
زیرا بدل، در واقع گروه جدید با هستهٔ جدید است.
قرآن مجید، کتاب آسمانی، به پیامبر اسلام (ص) نازل شد.
هستهٔ گروه نهادی = قرآن.
هستهٔ گروه بدلی = کتاب.

۴- انواع متمم، چون در اصل گروه اسمی هستند، قابل شمارش در گروه های اسمی هستند.

۵- با توجه به سؤالی در سنجش آزمایشی ۹۴ - که تعداد گروههای اسمی «سر کوی ماهرویان، همه روز فتنه باشد» - را بیشتر از بقیه گرفته و این در صورتی است که «سر کوی ماهرویان» و «همه روز» را نیز گروه اسمی بشماریم، می توان قیدهای مشترک با اسم را نیز گروه اسمی به شمار آورد.

۶- قید مختص، فقط گروه قیدی است.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️انواع گل ، در ادب فارسی

 یکی از شاهکارهای عالم خلقت است که راز و رمز غریبی با خود دارد . لطافت ، رنگ ، بو و مکانیسم ظاهری اش بگونه ای است  که بدون شک ، چشم ناظرین را خیره می سازد و انسان را دربرابر آن همه زیبایی به تحیر وا می دارد . گاهی شعرا ، گل را تصویری از آن یگانه معبود ازلی می دانند که چون ، باغبان روزگار نتوانسته است آن را به زیبایی خدای جمیل ، ترسیم کند ، از سرِ خجلت ، در غنچه اش پنهان ساخته است .
زمانه از ورق گل ، مثال روی تو بست /  ولی زشرم تو در غنچه کرد پنهانش . (حافظ)
 در عالم ادب ، هر گلی به تناسب ، نماد و یا نشانه ای از یکی از اعضای آدمی و گاهی متفرعات وجود او ، همچون عُمر ، وفا ، رنگ ویا ...است . در این وجیزه ، سعی شده است که ضمن معرفی کوتاه هریک ، نقش نمادین و کاربردی ادبی آن بررسی گردد .
1- #آلاله (شقایق ،لاله) ، گلی سرخ رنگ و نماد موجودی که عمرش گذران است .  او بی بار است و داغ روزگار بردل دارد .
* دل ما به دور رویت ، ز چمن فراغ دارد /  که چو سرو ، پای بند است و چو لاله داغ دارد . (حافظ)   
* یکی برزیگری نالون در این دشت /  به چشم خون فشان ، آلاله می کشت . (باباطاهر)
2- #ارغوان ، رنگی متمایل به قرمز دارد و در عربی ارجوان است . گاهی نمادی از رنگ چهره ی افراد است .
* فرنگیس بگرفته گیسو به دست  /  گل ارغوان را به فندق بخست . (فردوسی)
3- #اسپرغم ( ریحان ، شاهسپرم) ، مطلق گیاهان خوشبوست .
* بادام بُنان ، مقنعه بر سر بدریدند /  شاه اسپرمان ، چین در زلف کشیدند . (منوچهری)
4 – #بادام ، استعاره از چشم یار است .
* دهانت پسته و چشمانت بادام /  فدای آن دهان و چشم بادام . (شرفنامه ی منیری)
5- #بنفشه ، علاوه بر کبودی پشت لب یار ، لطافت و بوی خوش ، سرافکندگی را  بدان تشبیه می سازند .
* مانند بنفشه ، سرنگونی ز هوس /  چون لاله ز تو ، رنگ به کار آید و بس . (رشیدی سمرقندی)
* با یاد رنگ و بوی تو ای نوبهار عشق /  همچو بنفشه ، سر به گریبان کشیده ایم . (رهی معیری)
6- #بوستان_افروز (تاج خروس ، گل یوسف) ، سرخ رنگ و بی بو ، عده ای آن را  نماد شخص لاغر و نازک اندام می دانند و عده ای هم سنان خون آلودی می دانند که در جنگ به کار می رود . 
* بوستان افروز ، پیش ضیمران /  چون نزاری ، پیش رویِ فربهی . ( منوچهری)
* بوستان افروز تازه در میان بوستان /  همچو خون آلوده در هیجا ، سنان کارزار . (غضایری رازی)
7- #بید ، درختی کم استقامت در جریان باد .
* تن هرکسی گشت لرزان چو بید /  که کوپال و شمشیرشان بُد امید . (فردوسی)
8 – #خیری (گل همیشه بهار) ، زرد و خوشبو ، رویِ زرد را بدان تشبیه کنند .
* تا گل خیری بود چو روی معصفر /  تا تن سنبل بود چو زلف مجعد . (منوچهری)
9- درخت ، انسان ، دوستی ، وفا و امید را بدان تشبیه کنند.
* درخت دوستی بنشان که کام دل به بار آرد /  نهال دشمنی برکن که رنج بیشمار آرد . (ناصرخسرو)
10- درخت #طوبی ، درختی بهشتی که به زیبایی ، پاکی و خرمی معروف است  .
* سایه ی طوبی و دلجویی حور و لب حوض /  به هوایِ سرِ کوی تو برفت از یادم . (حافظ)
11- #ریحان (ر . ک . اسپرغم)
12- #زردگل یا گل زرد ، نمادی از روی زرد یار است .
* دل غالیه فام است و رُخش چون گلِ زرد است /  گویی که شبِ دوش ، میِ غالیه خورده است . (منوچهری)
13- #زعفران ، خوش رنگ ، معطر و گرانقیمت تر از طلا .
* درم ریخته از کران تا کران /  همان مشک و دینار و هم زعفران . (فردوسی)
14- #زیتون ، درختی با ارتفاع حداکثر 15 متر، چوبش سخت و زرد رنگ . چون  به موجب نص قرآن مجید ، مبارک است ، نشاننده ی آن را پرهیزگار می دانند .
* نه زو هرگز بدی خیزد ، نه از بدخواه او نیکی /  چو زیتون برنیارد خار و خار بر زیتون . ( قطران تبریزی)
15- #سمن ، گلی است سپید و خوشبو که آن را یاسمن و یاس گویند .
* هرباد که از سوی بخارا به من آید  /  با بوی گل و مشک نسیم و سمن آید .
16- #سنبل ، که در ادب فارسی ، به معنی موی و زلف است و سنبلِ تَر ، به  معنی خط جوانان ، خال و زلف خوبان است .
* به غنچه ی تو ، شکر خنده ، نشانه ی باده /  به سنبل تو در گوش ، مهره ی افعی . (رودکی)
17- #سیب ، تشبیه زنخدان محبوب در شعر شاعران ، به آن معمول بوده است .
* وان زنخدان ، به سیب مانَد راست /  اگر از مشک ، خال دارد سیب . (رودکی)  
18- #شقایق ، نخستین گلی است که در بهار ، به روی طبیعت لبخند می زند و  می شکفد . او پیام آور بهار است . شعرا ، کشتگان میدان جنگ را به دشت شقایق و یا لاله زار تشبیه کرده اند . 
* بیابان چو دریای خون شدست /  تو گفتی ز روی زمین لاله رُست
19- #شمشاد ، قامت معتدل محبوب ، بدان تشبیه شده است .
* به بالای تو مانَد سرو شمشاد /  اگر به هر دو مانَد نقش نوشاد . (ویس و رامین)
20- #صنوبر ، درختی است که حدود 20 گونه از آن در طبیعت وجود دارد . این  درخت استعاره از قامت بلند

‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ آداب حضور در شبکه‌های اجتماعی

🔵🔸۱ - ‌‌هر چیزی را فورى به اشتراک نگذارید. ابتدا آنرا با دقت بخوانید و کمی در آن تأمل کنید.

🔵🔸۲ - هر چیزی را ازهر جایی کپی نکنید.

🔵🔸۳ - لطفا از شدت آزادی بیانی که در گروه‌های مجازی وجود دارد، ذوق‌زده نشوید! شاید مسیر را گم کرده باشید و به بیراهه بروید.

🔵🔸۴ - اول از همه، اهداف گروه‌تان را مشخص کنید.

🔵🔸۵ - هر کسی را به هر گروهی اضافه نکنید.

🔵🔸۶ - حجم خبرهایي را که به اشتراک می‌گذارید خودآگاهانه و با وسواس کنترل کنید!

🔵🔸۷ - گاهی تماشاگر باشید.

🔵🔸۸ - واکنش سریع نشان ندهید.

🔵🔸۹ - همیشه حواس‌تان باشد که چه پست می‌کنید.

🔵🔸۱۰ - مطالب متناسب با مخاطب پست کنید.

🔵🔸۱۱ - گاهى وقتها مي توانيد با كم يا زياد كردن کلمات یا جملات، پيام قبلى را اصلاح و يا تكميل نماييد.

🔵🔸۱۲- هوشيارانه عمل كنيد چون شاید در آينده، از اثرات منفی این پيامها، در شرایطی عليه خودتان یا خانواده تان استفاده شود!

🔵🔸۱۳ - دقت کنید که اشاعه دهنده بی بند و باری و فحشا نباشید.

🔵🔸۱۴ - آبروی دیگران، بازیچه شما و ابزاری برای سرگرمی دوستانتان نیست!

🔵🔸۱۵ - در به اشتراک گذاشتن فایلها و عکسها، کمی دوراندیش باشید! شاید قربانی بعدی شما باشید.

🔵🔸۱۶ - در هر شرایطی که قراردارید، ترویج دهنده افکاری سازنده و سالم باشید.

🔵🔸۱۷ - اگر شما را در گروهى عضو كردند و شما هيچ كس را نمى شناسيد و يا از هدف گروه بى اطلاعيد، سریع از آن خارج شويد.

🔵🔸۱۸ - پيامي كه قبول نداريد به ديگران ارسال نكنيد!

🔵🔸۱۹ - توجه كنيد كه امروزه يكى از راههاى شناخت شخصيت شما همين شبكه هاى اجتماعى است.

🔵🔸۲۰ - در انتقاد از دیگران انصاف را رعایت کنید.

🔵🔸۲۱ - در مبارزه با نظرات و عملکرد دیگران از جاده مردی و مردانگی خارج نشوید.

🔵🔸۲۲ - همیشه خداوند را حاضر و ناظر بر اعمال خود بدانید.

🔵🔸۲۳ - از دین استفاده ابزاری نکنید.

🔵🔸۲۴ - خرافه پرستی را ترویج نکنید.

🔵🔸۲٥ - از بحث هاى دو نفره و سلام و احوال پرسى هاى خصوصى در محيط عمومى خوددارى كنيد.

❇️ امیدوارم درهمه شئونات زندگی چه حقیقی و چه مجازی موفق و سربلند باشید.

‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ سرگذشت ما و عکس‌های مان سرگذشت جالبی دارد.

❇️ چند دهه قبل در خانه‌ها عموماً سه قابِ عکس در طاقچه اتاق نشیمن قرار داشت:

الله،
علی (ع) ؛
آقاجون!

◀️ در جامعه‌ای که مرد محورِ امور بود تنها عکس پدر خانواده می‌توانست در طاقچه قرار گیرد و بعد از الله و علی(ع)، از آن بالا به ما نگاه کند.

◀️ با گذشت زمان و وقتی‌که زیارت، خانوادگی شد به‌تدریج عکس‌های خانوادگی هم روی دیوارها و در طاقچه‌ها جا باز کردند.

همان عکس‌هایی که اعضای خانواده بدون هیچ لبخندی، دست بر سینه در کنار آرامگاه امام رضا (ع) ایستاده بودند.

در این عکس‌ها هم غالباً پدر خانواده در مرکز عکس قرار داشت. با تغییر جامعه و گسترش مدرنیسم اجتماعی، به‌تدریج عکس‌های خانوادگی آتلیه‌ای (با محوریت زن و شوهر) روی دیوارها جا باز کردند.

زن و شوهرها عکس دونفره می‌گرفتند، قاب می‌کردند و به دیوار می‌چسباندند.

عکس‌ها بیشتر شدند و آلبوم وارد خانواده‌ها شد. معمولاً خانواده‌ها یک آلبوم عکس داشتند که با عکس عروسی پدر و مادر شروع می‌شد.

وقتی آلبوم را ورق می‌زدید گویی دارید یک سریال تلویزیونی تماشا می‌کنید. این آلبوم عکس بود که سرگذشت خانواده را روایت می‌کرد.

آدم‌ها وقتی دل شان می‌گرفت آلبوم می‌دیدند و درباره آدم‌ها حرف می‌زدند.

وقتی مهمان می‌آمد آلبوم‌ها آورده می‌شد، تخمه می‌شکستند و دور هم عکس می‌دیدند و خاطرات را مرور می‌کردند.

آدم‌ها برنامه‌ریزی می‌کردند که فلان روز به آتلیه بروند. برای همین قبل و بعد از عکس گرفتن در آتلیه، خوش بودند.

عکس گرفتن به معنای یک روز خوب بود. یکی از خاطرات خوب زندگی هم حرف زدن از فیگورهای عکاس‌ها موقع گرفتن عکس بود.

دوربین‌های شخصی که آمد با آن فیلم‌های 12 ، 24 و 36 تایی، دوره انتظار پر شدن حلقه و بردن به عکاسی و گرفتن از عکاسی را با خودش آورد.

همه دوربین نداشتند. خیلی اوقات پیش می‌آمد که آدم ها عکس‌هایی از خودشان می‌دیدند که خودشان نداشتند.

در مراسمی عکس گرفته بودند و طبیعتاً فقط صاحب دوربین عکس‌ها را داشت.

هر خانواده معمولاً یک آلبوم داشت و آدم‌ها با ازدواج می‌توانستند آلبوم عکس جداگانه‌ای داشته باشند.

داشتن آلبوم عکس به معنای مستقل شدن از خانواده بود. دوربین‌های دیجیتال که آمد، انقلابی بر پا شد و موبایل‌های دوربین‌دار که آمد انقلابی دیگر!

امروزه بااین که هر کس در ماه شاید صدها عکس بگیرد دیگر آلبومی وجود ندارد. عکس‌ها گرفته می‌شوند ولی حتی یک‌بار هم نگاه نمی‌شوند.

عکس‌ها مانند پودر رخت‌شویی فقط مصرف می‌شوند. همه عجله می‌کنند تا لحظه‌های شان را با عکس ثبت کنند ولی چون این جمله باب شده است که در لحظه زندگی کنید معمولاً به هیچ لحظه‌ای پس از ثبت شدن با عکس، رجوع نمی‌شود.

لحظه‌ها فقط ثبت می‌شوند! جالب آن که برخی از آدم‌ها عکس‌های قدیمی‌شان را هم اسکن می‌کنند تا از بین نرود!

درحالی‌که به‌ندرت هزاران عکسی را که به‌تازگی گرفته‌اند، می‌بینند. فقط عکس روی عکس است که انباشته می‌شود.

با تحولات جامعه، عکس‌های اقوام و فامیل کمتر و عکس با دوستان بیشتر شده است. دیگر از برخی از فامیل هیچ عکسی نداریم.

حتی یک عکس. "عکس‌های امام رضایی" کم شده و "عکس‌های آنتالیایی" جای آن‌ها را گرفته‌اند.

دیگر در اتاق نشیمن عکسی دیده نمی‌شود. عکس‌های زن‌وشوهری به اتاق‌خواب و عکس‌های خانوادگی به روی یخچال منتقل شده‌اند.

عکس گرفتن بیشتر از عکس دیدن مهم شده است. آدم‌ها دیگر هم خوب عکس می‌اندازند و هم خوب عکس می‌گیرند.

تلفن‌های همراهِ دارای دوربین‌های قوی دو پیامد داشت:

-- آن‌هایی که پشت دوربین بودند احساس کردند که استعداد عجیبی در عکاسی دارند.

-- و آن‌هایی هم که جلوی دوربین بودند با دیدن عکس خودشان از زمانه گلایه کردند که چرا هنوز به‌عنوان یک مدل کشف نشده‌اند.

در مقایسه با قدیم، امروزه وقتی عکسی می‌گیریم اول خودمان را چک می‌کنیم. عکس‌هایی را که خوش مان نمی‌آید فوراً حذف می‌کنیم.

امروزه عکس‌ گرفتن در موقعیت طبیعی باب شده است. با اصطلاح (همین الان یهوی )ولی هیچ‌کس طبیعی عکس نمی‌گیرد. از کوچک تا بزرگ می‌دانند که چطور باید عکس بگیرند.

همه از نحوه لبخند زدن تا نحوه قرار دادن پاها جلوی دوربین از قبل ممارست کرده‌اند تا در موقعیت طبیعی مجبور نباشند فیگور عکس گرفتن بگیرند!

به نظر می‌رسد امروزه دوره عکس گرفتن با دوستان هم در حال سپری شدن است. عکس‌ها تکی شده‌اند.

خیلی از آدم‌ها فقط از خودشان عکس می‌گیرند: من چقدر بی‌نظیرم!

قصه را تمام کنم. از لنز دوربین‌های قدیم " ما " بیرون می‌آمد ولی از لنز دوربین‌های امروز " من " متولد می‌شود.

❇️ دکتر فردین علیخواه
جامعه شناس

‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ نهار درسته یا ناهار؟

❇️ بسیار دیده شده است که پارسی گویان و پارسی نویسان، جایگاه بکار بردن (و یا بهتر گفته شود، جایگاه درست بکار بردن) واژه ی«ناهار» و ‌«نهار» را نمی دانند و بدبختانه این نا آشنایی در برخی از فرهنگ نامه ها نیز دیده شده است.

◀️ از آن میان روانشاد دهخدا و حتی استاد دکتر معین دراین زمینه سخن استواری نگفته و هر دو واژه ‌«نهار» و‌ «ناهار‌» را کمابیش یکسان دانسته اند . در جایی که واژه ی «ناهار‌» پارسی است به معنای ‌«خوراک اندک» و واژه ی «نهار‌» تازی است، به معنای‌«روز.

◀️ با اینکه استاد معین در برابر واژه ‌ «نهار» (برگ ٤٨٦٣ فرهنگنامه خود) نوشته است: این واژه تازی است و مقابل شب و بویژه در آن فرهنگنامه یادآوری کرده است و می نویسد: «... بعضی ‌«نهار» را بجای «ناها‌ر» درست نمی دانند. چه نهاردر زبان عربی به معنا‌ی «رو‌ز» است و اصل آن ناهار است که باید با«دو الف» استعمال شود‌» استاد سپس می افزاید «در اینکه اصل کلمه ‌«ناهار‌» است، شکی نیست‌». ولی باز هم در بخشی دیگر از فرهنگ نامه ی خود «نهار» را هم درکاربرد ‌«ناهار‌» بکار برده است.

◀️ شاید استادان ارجمندی چون دهخدا و دکتر معین نیز به خوبی جدایی میان این دو واژه را می دانستند ولی چون، برخی از گذشتگان ما، درهم ریختگی هایی را میان معنای این دو واژه پدید آورده بودند، این دو استاد نیز بناچار، همان درهم ریختگی ها را گزارش کرده اند.

بر این پایه بنگریم که این دو واژه ، چه معناهایی دارند و درکجاها باید بکار برده شوند.

✅ ناهار:

این واژه بی چون و چرا پارسی است و از دو بخش (نا + اهار) و یا (نَ + آهار) ساخته شده است.

واژه ی «آهار‌» چنانکه فرهنگ های «معین، ناظم الاطبا،، دهخدا، اشتنگاس و برهان قاطع» می نویسند، به معنای «خوردنی، خورش، خوارکی‌» آمده است.

پس‌«ناهار» یعنی کسی که خوراکی نخورده (گرسنه است) واز بامداد تانیمروز چیزی نخورده باشد. به گفته ی دیگر «ناهار» یعنی: ناخورده، چیزی نخورده وگرسنه و..‌» ناگفته نماند که معنای واژه ی ‌«ناهار‌» ازواژه ی «ناشتا» جدا است و در فرهنگ اسدی و غیاث اللغات و رشیدی آمده است‌ : «ناشتا» کسی است که در آن روز، هیچ نخورده باشد، «نه ناشتایی و نه ناهار.‌»

دقیتی می سراید:

روستایی , زمین چو کرد شیار
گشت عاجز که بود , بس «ناهار»

فردوسی می سراید:

نهادند خوان و بخندید شاه
که «ناهار» بودی همانا براه

و باز از فردوسی است:

چو شیران «ناهار» و ما گرسِنِه
که از کوهسار اندر آمد , رمه

و سرانجام ناصر خسرو سروده است:

بس که تو را دل به سوی عصیان مانده است
چون سوی طباخ , چشم مردم «ناهار»

✅ در همه ی نمونه های بالا ، واژه ی ‌«ناهار» معنا‌ی «گرسنه‌» و «چیز نخورده» را می دهد ولی در زبان پارسی امروزی رفته رفته واژه ی ‌«ناهار‌» درکاربرد‌«خوراک نیمروزی‌» بکار رفت و معنای تازه را به خود گرفت.

بر این پایه هنگامی که می گویند: «زمان ناهار فرارسیده است‌» یعنی «دزمان خوردن خوراک نیمروز‌» است.

به همین انگیزه درگفتار پارسی زبانان کنونی، ساخت های: ناهارخوری، ناهارخوران، ناهارکشیدن،ناهار پختن، ناهارخوردن و... و... فراوان داریم.

✅ نهار:

واژه ی «نهار» ریشه ی تازی دارد و در آن زبان معنای‌ «روز» را می دهد و استاد محمدتقی بهار، در این زمینه بویژه پافشاری می کرد که باید برای خوراک نیمروز‌ «ناها‌ر» گفته شود نه «نهار».

ساخت های «لیل و نهار = شب و روز» و «اَلفُ النهار = هزار روز‌» و ده ها مانند اینها در زبان تازی، نمایانگر آن است که واژه ی ‌«نهار‌» تازی است و نباید بجای واژه ی پارسی ‌«ناهار‌» بکار برده شود.

❇️ برگرفته از کتاب در ژرفای واژه‌ها اثر ناصر انقطاع.

‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ تفاوت کاربرد « هست » و « است »

❇️ «هست» خود فعلی مستقل است‌، از مصدر «هستن»، به‌معنی «وجودداشتن» و بنابراین‌، به تنهایی قابل‌ استفاده است‌. ولی «است» فقط رابطی در جملات اسنادی و اسناد‌ دادن چیزی به چیزی دیگر را نشان می‌دهد. مثلاً می‌گوییم «خدا هست» یعنی «خدا وجود دارد» و این جمله كامل است. فعل و فاعل خود را دارد. اما اگر بگوییم «خدا است» عبارت ناقص به‌نظر می‌آید و این پرسش را به میان می‌كشد كه‌ خدا چه چیزی است‌؟ یا در كجا است‌؟ این‌جا مثلاً باید گفت «خدا كریم است» یا «خدا با ما است».

از سوی دیگر، «هست» بر «وجود» چیزی دلالت می‌كند و «است» بر «چگونگی» آن. وقتی می‌گوییم «آب هست» یعنی این‌جا آب وجود دارد. اما وقتی می‌گوییم «آب سرد است» دیگر بحث از وجود آب نیست‌، از چگونگی آن است. اما این قضیه گاهی كمی پیچیده می‌شود، وقتی كه از عبارت‌، هم وجود چیزی را بتوان استنباط كرد و هم چگونگی آن را. به‌راستی كدام ‌یك از این دو عبارت درست است‌؟ «آب در كوزه هست» یا «آب در كوزه است».
به‌واقع هر دو عبارت درست است‌، ولی هر یك در جای خود و معنای خود. در جمله «آب در كوزه هست» هدف این است كه وجود آب را روشن كنیم. گویا كسی صرف بودن یا نبودن آن را از ما پرسیده است و ما به این پرسش پاسخ می‌دهیم كه «در كوزه‌، آب هست‌؟» یعنی «آب وجود دارد؟» اما وقتی می‌گوییم «آب در كوزه است» به‌واقع موقعیت آب را روشن می‌كنیم و به این پرسش پاسخ می‌دهیم كه «آب در كجاست‌؟» گویا پرسش‌گر خود می‌داند كه آبی در كار هست. می‌خواهد بداند آن آب در كجاست. پس وجود و عدم در كار نیست‌، بلكه چگونگی یا موقعیت مهم است. این‌جاست كه «است» به كار می‌آید.

◀️ در گویش و حتی نگارش بعضی مردم‌، گاه چنین عبارتی می‌بینیم: «در خانه استم.» به‌راستی این درست است یا نه‌؟ این‌جا باید توضیح دهیم كه اگر تكیه اصلی بر «بودن» باشد، باید گفت «در خانه هستم» یعنی «خاطرجمع باش كه در خانه حضور دارم» اما اگر تكیه اصلی بر «خانه» باشد، یعنی صرفا بخواهیم موقعیت خود را بیان كنیم‌، باید گفت «در خانه‌ام» یعنی مثلا «در مغازه یا خیابان نیستم» اما این شكل دوم را در بعضی از مناطق‌، به‌صورت «خانه‌ام» نمی‌گویند، بلكه به‌صورت «خانه استم» بیان می‌كنند، چون شكل اول‌، در گویش محلی آن‌ها قابل‌بیان نیست.

❇️ محمد کاظم کاظمی

‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ شیوه بلاغی یعنی چه؟

❇️ پاسخ :
#شیوه_بیان_جمله_در_زبان_فارسی

◀️ گروه‌های سازنده‌ی جمله به دو صورت در پی هم قرار می‌گیرند :

الف) شیوه ی عادی :کاربرد این شیوه در نوشته های « خبری ، اداری ، آموزشی» به روش زیر معمول است:

نهاد همه ی جمله ها در ابتدای جمله می اید.
فعل همه جمله ها درپایان جمله می آید.
ترتیب سایر جمله ها نیز به این صورت است :

1) نهاد + مفعول +  فعل 
 مجید  او  را دوست دارد

2) نهاد + مسند +  فعل
 من  خوشحال  بودم

3) نهاد + متمم + فعل
من  با  او  دوست شدم

4) نها + مفعول + متمم + فعل
مادر بچه را از عشق ترساند

5) نهاد + مفعول + مسند + فعل
    او فرزندش  را  مجید   نامید

◀️‌ توجه : گروه های قیدی در جمله جای خاصی ندارند  بلکه بر حسب موقعیت یا ضرورت یا تاکید و برجسته نمایی پیش یا پس از نهاد می آیند.

 ب) شیوه ی بلاغی : 

در این شیوه اجزای کلام بر حسب تشخیص نویسنده و برای تاثیر بیشتر سخن جابه جا می شوند. بدیهی است که این جابه جایی ، با مجوز های دستوری انجام می پذیردو تشخیص نقش آنها به دو طریق صورت می‌گیرد:

۱) به کمک نقش نما:

اجزای جمله می توانند با نقش نمای خود جابه جا شوند:

با دوست از هر دری سخن گفتیم
از هر دری با دوست سخن گفتیم

۲) از طریق معنا :

به دو جمله زیر توجه کنید:

الف) زیبا ترین چیز نگاه پر از عشق تو بود
ب)  نگاه پر از عشق تو زیبا ترین چیز بود

از نظر معنا بین این این دو جمله هیج تفاوتی وجود ندارد اما فضای عاطفی هر یک از آن‌ها ، در موقعیت مناسب ، باعث برگزیدن یکی از آن دو می شود.

شیوه عادی:

ابر ز من حامل سرمایه شد
باغ ز من صاحب پیرایه شد

شیوه بلاغی:

چون بگشایم ز سر مو شکن
ماه ببیند رخ خود را به من

‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan