✳️ شیوه بلاغی یعنی چه؟

❇️ پاسخ :
#شیوه_بیان_جمله_در_زبان_فارسی

◀️ گروه‌های سازنده‌ی جمله به دو صورت در پی هم قرار می‌گیرند :

الف) شیوه ی عادی :کاربرد این شیوه در نوشته های « خبری ، اداری ، آموزشی» به روش زیر معمول است:

نهاد همه ی جمله ها در ابتدای جمله می اید.
فعل همه جمله ها درپایان جمله می آید.
ترتیب سایر جمله ها نیز به این صورت است :

1) نهاد + مفعول +  فعل 
 مجید  او  را دوست دارد

2) نهاد + مسند +  فعل
 من  خوشحال  بودم

3) نهاد + متمم + فعل
من  با  او  دوست شدم

4) نها + مفعول + متمم + فعل
مادر بچه را از عشق ترساند

5) نهاد + مفعول + مسند + فعل
    او فرزندش  را  مجید   نامید

◀️‌ توجه : گروه های قیدی در جمله جای خاصی ندارند  بلکه بر حسب موقعیت یا ضرورت یا تاکید و برجسته نمایی پیش یا پس از نهاد می آیند.

 ب) شیوه ی بلاغی : 

در این شیوه اجزای کلام بر حسب تشخیص نویسنده و برای تاثیر بیشتر سخن جابه جا می شوند. بدیهی است که این جابه جایی ، با مجوز های دستوری انجام می پذیردو تشخیص نقش آنها به دو طریق صورت می‌گیرد:

۱) به کمک نقش نما:

اجزای جمله می توانند با نقش نمای خود جابه جا شوند:

با دوست از هر دری سخن گفتیم
از هر دری با دوست سخن گفتیم

۲) از طریق معنا :

به دو جمله زیر توجه کنید:

الف) زیبا ترین چیز نگاه پر از عشق تو بود
ب)  نگاه پر از عشق تو زیبا ترین چیز بود

از نظر معنا بین این این دو جمله هیج تفاوتی وجود ندارد اما فضای عاطفی هر یک از آن‌ها ، در موقعیت مناسب ، باعث برگزیدن یکی از آن دو می شود.

شیوه عادی:

ابر ز من حامل سرمایه شد
باغ ز من صاحب پیرایه شد

شیوه بلاغی:

چون بگشایم ز سر مو شکن
ماه ببیند رخ خود را به من

‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

عاشقانه‌های ادب پارسی (۱)

در نخستین تجربه‌های شعری، قالب قصیده است که بستر هنرنمایی‌های شاعران بوده؛ شاعرانی اغلب مرفه و درباری که به پشتوانۀ ثروت و قدرت‌شان آنچه می‌خواستند مهیا می‌گشت. عاشقانه‌های این شاعران در تغزل‌های ابتدای قصاید جلوه‌گر می‌شد. شاعری که به قدرت و ثروت دربار متصل بود معشوقش هم دست‌یافتنی می‌شد و نه چندان ارزشمند، و هر روز تازه‌عشقی و تازه‌نگاری بر او روی می‌نمود، چنانکه فرخی سیستانی می‌گوید:

هر روز مرا عشق نگاری به سر آید
در باز کند ناگه و گستاخ درآید
ور در به دو سه قفل گران‌سنگ ببندم
ره جوید و چون مورچه از خاک برآید
ور شب کنم از خانه به جای دگر آیم
او شب کند از خانه به جای دگر آید

و یا ابوالفرج رونی که با افتخار، در یک دل، عشق دو یار را جای داده و ظاهراً طلبکار هم هست:

از بهر چرا مرا نداری معذور؟
گر من به دلی دو عشق را سازم سور
یک دل به دو اندیشه کشد مهر دو حور
یک تن به دو سایه خیزد از عکس دو نور

این وضعیت اما دیر نمی‌پاید. کم‌کم شاعران از دربار رانده می‌شوند و دیگر خبری از آن مکنت و ثروت نیست. دور از دربار گاه حتی فقر و مسکنت است که گریبان شاعر را می‌گیرد. از سویی در قرن هفتم، حملۀ مغولان به ایران، با حجم عظیم کشتار، غارت و شکنجه، نوعی یأس و سرخوردگی را در اندیشۀ ایران‌شهر برجای می‌گذارد.
رهایی از چنین اندوهی آسان نیست. ایرانی مأیوس، چنگ در عرفان و تصوف می‌زند تا قلب شرحه‌شرحه‌اش را تسکین دهد.

شاعر، رانده شده از مسند خوشی‌ها، اندیشه‌های عرفانی را به جان پذیرا می‌شود و بر معشوقش نیز تسری می‌بخشد. معشوق دور از دسترس می‌شود، ارزش و اعتبار می‌یابد دیگر شاعر با روزِ نو، عشقش را نو نمی‌کند، عمر و جان بر پای معشوق نثار می‌نماید. زیباترین مثال‌ها را از عاشقانه‌های سعدی می‌شود آورد:

همه عمر برندارم سر از این خمار مستی
که هنوز من نبودم که تو در دلم نشستی
تو نه مثل آفتابی که حضور و غیبت افتد
دگران روند و آیند و تو همچنان که هستی
چه حکایت از فراقت که نداشتم ولیکن
تو چو روی باز کردی در ماجرا ببستی

اما در این بین جریان‌هایی هم هست. گاهی عاشق قدر خودش را بالا می‌برد و به رخ می‌کشد، آنچنان که انوری:

تو یار یگانه‌ای و بایست
یار تو که همچو تو یگانه است

و گاهی نیز عاشق گلایه دارد از معشوق، شعرهای وحشی بافقی را بخوانیم:

پیش او یار نو و یار کهن هر دو یکی‌ست
حرمت مدعی و حرمت من هر دو یکی‌ست
قول زاغ و غزل مرغ چمن هر دو یکی‌ست
نغمۀ بلبل و غوغای زغن هر دو یکی‌ست
این ندانسته که قدر همه یکسان نبود
زاغ را مرتبه مرغ خوش الحان نبود
چون چنین است پی کار دگر باشم به
چند روزی پی دلدار دگر باشم به

گاهی هم عاشق، چنان بر سر خشم است که معشوق را تهدید می‌کند:

گو مست جام خوبی، غافل مشو که دارد
این دست شیشه پُر کن، سنگِ قدح شکن هم ( وحشی بافقی)

و البته گاهی نیز به درشت‌گویی می‌افتد:

ای بی‌سبب اسیرکشِ بی‌گناه‌سوز!
پرسند اگر به حشر سبب را چه می‌کنی؟ (همان)

ادامه دارد ... .

‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

👇👇👇👇

عاشقانه‌های ادب پارسی (۲)

اما بدتر از همۀ اینها آنجایی است که عاشق خودش را خوار و ذلیل درگاه معشوق می‌داند. آنچنان بی‌قدر که سگی می‌شود بر در خانۀ معشوق، اوحدی مراغه‌ای در منطق‌العشاق می‌گوید:

نمی‌خواهی که پهلوی تو باشم؟
رها کن تا سگ کوی تو باشم

و این سگ کوی معشوق بودن انگار افتخاری بوده که باید نصیب همه می‌شده:

گفتا ز درم خسرو منزل به دگر جا کن
گفتم که سگ خانه نگذاشت در خود را (امیرخسرو)

بی‌خوابی و عاشقی‌ست کارم
سگ بهر وفا و پاسبانی‌ست (همان)

خرابیم، از دل ای بی‌رحم، گه‌گه یاد کن ما را
سگ کوی توایم آخر به سنگی شاد کن ما را (امیرشاهی سبزواری)

گفته‌ای شاهی اگر هیچ نباشد سگ ماست
من که باشم که به این سوخته این جاه رسد (همان)

این عاشقانه‌ها با همهٔ فراز و فرود‌هاشان، می‌رسند به غزل‌های امروز و جریانی به راه می‌افتد که به گمانم بیش از هر چیزی به سلامت روان نزدیک می‌شود. عاشق، معشوقش را از دست داده است، اندوه هست، حزن هست اما نفرین و ناسزا نیست، تهدید و گلایه نیست. معشوق را رها می‌کند و برایش آرزوی خوشبختی دارد. احترام به دیگری و پذیرش خواست او، و آرزوی رهایی عاشق از بند این عشق، می‌تواند عقل و عاطفه را آشتی دهد و جدال تاریخی عقل و عشق را ختم به خیر کند. من در این عاشقانه‌ها منطق و درایت می‌بینم و سلامت روان:

خبر به دورترین نقطۀ جهان برسد
نخواست او به من خسته بی گمان برسد
شکنجه بیشتر از این؟ که پیش چشم خودت
کسی که سهم تو باشد، به دیگران برسد
چه می کنی؟ اگر او را که خواستی یک عمر
به راحتی کسی از راه ناگهان برسد...
رها کنی برود از دلت جدا باشد
به آنکه دوست‌ترش داشته، به آن برسد
رها کنی بروند و دو تا پرنده شوند
خبر به دورترین نقطهٔ جهان برسد
گلایه‌ای نکنی، بغض خویش را بخوری
که هق هقِ تو مبادا به گوششان برسد
خدا کند که نه...! نفرین نمی‌کنم... نکند
به او -که عاشق او بوده‌ام- زیان برسد
خدا کند فقط این عشق از سرم برود
خدا کند که فقط زود آن زمان برسد

(نجمه زارع)

‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ بدیع چیست؟

❇️ بدیع چنان‌که قُدما گفته‌اند علمی است که از وجوه تحسین کلام بحث می‌کند و از نظر ما بدیع مجموعه‌ی شگردهای(یا بحث از فنونی) است که کلام عادی را کم و بیش تبدیل به کلام ادبی می‌کند یا کلام ادبی را به سطح والاتری تعالی می‌بخشد.

مثلاً مهم‌ترین عاملی که به این کلام سعدی حیثیت ادبی بخشیده است آوردن لفظ خویش به دو معنی مختلف است( جناس تام):

غمِ خویش در زندگی خور که خویش
به مرده نپردازد از حرصِ خویش

به همین لحاظ اگر به جای یک خویش"قوم" و به جای دیگری "خود" بگذاریم دیگر کلامِ ادبی نخواهد بود یا لااقل از حیثیت ادبی آن کاسته خواهد شد. و هم‌چنین است در بیت زیر که علاوه بر وجود جناسِ تام بین دو "شکست"، بین شکست و پیروزی رابطه‌ی تضاد هم هست:

شکستِ زلف تو صد دل اسیرِ خویش کند
که هست نعمتِ پیروزی از شکست تو را

◀️ گاهی در کلام عواملی است که می‌توان در مقام تمثیل به آن‌ها پارازیت گفت؛ بدین معنی که گیرنده را در فهم مستقیم پیام فرستنده دچار اشکال می‌کنند و به عبارت دیگر باعث مکث یا وقفه در روانی کلام می‌شوند. امّا دقّت در فهم آن‌ها منجر به درک حیثیت ادبی کلام می‌شود.

◀️ شاعر به جای آنکه بگوید شیرین تنها ماند، می‌گوید: "چو تنها ماند ماه سرو بالا" و به جای آنکه بگوید از چشمان اشک ریخت، می‌گوید: "فشاند از نرگسان لولوء لالا" و گاهی شاعر دست به غریب‌سازی می‌زند و فعلی در کلام می‌آورد که از نظر ارتباط با مفعول یا متمّم موجب اعجاب و تعجّب هنری می‌شود. شاعر به جای آن‌که بگوید می‌خواهم خوابِ لطیف و زیبای اقاقی‌ها را ببینم و در لذّت آن غرق شوم، می‌گوید: " می‌خواهم خوابِ اقاقی‌ها را بمیرم."

◀️ اگر در مجموعه‌ی این شگردها یا فوت و فن‌ها دقّت کنیم درمی‌یابیم که برخی به وجود آورنده‌ی تناسب یا ارتباط خاصی بین الفاظ( موسیقی لفظی) و برخی به وجو‌دآورنده‌ی تناسب و ارتباط بین معانی(موسیقی معنوی) هستند. به مجموعه‌ی عوامل به وجود‌آورنده‌ی تناسب یا موسیقی لفظی، بدیع لفظی و به مجموعه‌ی شگرد‌های به وجودآورنده‌ی تناسب یا موسیقی معنوی، بدیع معنوی گویند.

❇️ منبع:
نگاهی تازه به بدیع، دکتر #سیروس_شمیسا، نشر میترا، ۱۳۸۳ ص: ۲۱-۲۳

‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ در باب مدل‌هایی که آدم‌ها عاشق هم می‌شوند.

❇️ اسم عشق و عاشقی که می‌آید، همه یاد سند منگوله‌دار شش‌دانگ عشق می‌افتند که مجنون زده پشت قباله لیلی. حالا بماند که آن دو تا بیچاره هیچ وقت کارشان به عقد و عروسی و اینها نرسید ولی به هر حال خیلی وقت است که واژه عشق مترادف شده است با داستان عشاق اسطوره‌ای. قضیه این است که عشق و عاشقی هنوز وجود دارد، فقط کمی مدلش تغییر کرده؛ واقعیتی که باعث شد رابرت استرن برگ در سال ۱۹۸۷میلادی یک مدل از عشق واقعی و حواشی آن درست کند. آخر تحقیقات رابرت هم این شد که برای رسیدن به یک عشق واقعی باید سه عنصر صمیمیت، تعهد و تمایلات جسمانی به اندازه کافی وجود داشته باشد اما چون معمولاً این اندازه کافی یافت می‌نشود، بسته به بالا و پایین بودن هر کدام از این سه عنصر، هفت الگوی عشقی به دست می‌آید؛ الگوهایی که فقط بعضی‌هایشان به عشق واقعی نزدیکند. مثلث اعجاب انگیز تعهد و صمیمیت و تمایلات جسمانی درنهایت هفت مدل عشق را درست می‌کند. مدل‌هایی که دور و اطرافمان پر است از نمونه‌هایشان. مدل‌هایی که با پررنگ و کمرنگ شدن هرکدام‌شان ممکن است یا فاتحه عشق خوانده شود یا به مدل دیگری تغییر شکل پیدا کند.

◀️ ۱. مهر و دوستی :

مدل مهر و دوستی مدل بی‌دردسری است. در این مدل احساس تعلق، نزدیکی و صمیمیت به وفور یافت می‌شود ولی چیزی که هست اینکه از تعهد درازمدت، شوق یا گرایش‌های جسمانی خبری نیست.

◀️ ۲. عشق سودایی :

عشق سودایی شاید وحشتناک‌ترین مدل عشق باشد. در این مدل نه صمیمیت وجود دارد، نه تعهد و نه نزدیکی و هر چه هست مربوط به همان نگاه اول است. اصلاً این مدل، به عشق در نگاه اول هم معروف است؛ مدلی که اگر سریع تغییر شکل ندهد، به همان سرعتی که به وجود آمده محو می‌شود.

◀️ ۳. عشق توخالی:

گاهی عشق‌های قوی و درست و حسابی به دلایل مختلف به عشق‌های بی‌محتوایی تبدیل می‌شوند که اسم‌شان را گذاشته‌اند عشق تو خالی. در این مدل تعهد سر جایش باقی می‌ماند اما مهر و صمیمیت و تمایلات جسمانی وجود ندارد؛ همان سه عاملی که به وجود آورنده عشق بودند.

◀️ ۴. عشق رمانتیک:

بالاخره رسیدیم به مدل لیلی و مجنون. در عشق رمانتیک ۲ عامل شور و صمیمیت به وفور یافت می‌شود. تعهد هم که سر جای خودش باشد و همه چی آروم می‌شود.

◀️ ۵. عشق مشفقانه:

این هم مدل بدی نیست؛ لااقل آبروریزی نیست. در این مدل معمولاً شوق و گرایشات جسمانی از بین رفته است ولی مهر و محبت شدید بین دو طرف وجود دارد. این مدل مخصوص کسانی است که می‌خواهند عمری را با هم بگذرانند ولی گرایش جسمانی به هم ندارند. عشق میان اعضای یک خانواده هم از همین مدل است.

◀️ ۶. عشق سطحی و کورکورانه:

این مدل با تابلوترین اسم ممکن اصلاً مدل خوبی نیست؛ عشقی که نتیجه گردبادی از گرایشات جسمانی و تعهدات درازمدت است. در این مدل صمیمیت وجود ندارد و دو نفر، دوستان هم نیستند و فقط تعهد و غریزه است که عاشق و معشوق را به هم نزدیک کرده است.

◀️ ۷. عشق کامل:

این از آن مدل‌هایی است که به محض آمدن اسمش همه اصرار دارند در صورت رؤیت، سلام آنها را هم به این مدل نازنین برسانید. نوع کامل عشق که در آن صمیمیت، تعهد و تمایلات جسمانی در شرایط اکازیون قرار دارند. البته نگهداری این مدل عشق هم برای خودش مصیبتی است و باید حسابی حواس دو طرف به تغییر شکل احتمالی مدل رویایی جمع باشد.

‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ در ستایش نقد و نقّادی
✍️محمدباقر تاج الدّین

❇️ نقد و نقّادی لازمۀ هر جامعه ای بوده و موجب پویایی و سر زندگی آن جامعه می شود. جامعه ای که در آن نقد و نقادی نباشد به جامعه ای راکد و مرده تبدیل می شود که ممکن است فقط صدای ستایش گران، مجیز گویان و مداحان در آن به گوش برسد و هر گونه صدای دیگر تحمل نشود. نقد و نقادی البته چندان حد و مرزی نمی شناسد و ممکن است در مواردی حتی خطوط قرمزی که برساخت شده جامعه و فرهنگ هستند را نیز در نوردد. ناگفته پیداست که نقد و نقادی روش و اصول خاص خودش را داشته و بدون رعایت روش و اصول مورد نظر ممکن است کار به هتاکی، فحاشی، پرده دری، بی انصافی و حتی تهمت، افترا و دروغ بینجامد که صد البته کاریست بس غیر اخلاقی و غیر انسانی. و اما برخی اصول و قواعد نقد و نقّادی عبارتند از:

1️⃣ نقّادی؛غلبۀ عقلانیت و منطق بر احساسات، عواطف و هیجانات و فراتر رفتن از تمجید، ستایش و مجیزگویی از یک سو و دوری جستن از فحاشی، تهمت و افترا و دروغ پردازی از سوی دیگر است.

2️⃣ نقّادی؛ دروغ گویی، تهمت زنی، فحاشی و سیاه و سفید دیدن امور نیست، بلکه بازگویی نقاط مثبت و منفی و از همه مهم تر ارائه راه کارهایی برای تقویت و ارتقاء نقاط مثبت و تضعیف نقاط منفی است.

3️⃣ نقد؛ تشخیص و تمیز اندیشه ها و سخنان درست از نادرست آن هم مبتنی بر استدلال و منطق است.

4️⃣ اساساً در نقد و نقّادی نه مدّاحی راهی دارد و نه فحّاشی و هر گونه مدّاحی و فحّاشی نه تنها نقد نیست، بلکه فروکوفته شدن عقلانیت، منطق و انصاف به دست دگماتیسم، تعصب و یک جانبه گرایی است.

5️⃣ در نقّادی ضرورت دارد که نقّادان با ارائه استدلال مُتقَن و همچنین بیان گزاره های منطقی، درست یا نادرست بودن رأی و نظر نویسنده و گوینده را مورد واکاوی همه جانبه قرار دهند.

6️⃣ ناقد یا ناقدان محترم بایسته است که با ارجاع دقیق به نوشته ها و گفته های متفکران و اندیشمندان و نه صرفاً مبتنی بر شنیده ها و شایعات راه را بر هرگونه سوء استفاده های احتمالی در این زمینه می بندند و در واقع اخلاق نقد را رعایت می کنند.

7️⃣ نقّادی به یک معنای مهم و پایه ای در میان گذاشتن دانسته های خود با دانسته های دیگران است تا از این طریق دیگران با به کارگیری منطق و استدلال به بررسی و واکاوی دانسته های ما بپردازند و در جریان چنین فرایندی تعاطی افکار و تضارب آراء به نحو مناسبی انجام شود تا بدین روش ابعاد و اجزاء فکری و معرفتی افراد بر آفتاب افکنده شود و از همه مهم تر این که کسانی گمان نکنند که فقط آنانند که می دانند و می فهمند و دیگران را بهره ای از فهم و ادراک نیست.

8️⃣ ناگفته پیداست که کسانی جرأت و شجاعت در میان نهادن دانسته های خود را با دیگران دارند که ظرفیت نقد شدن را داشته و هیچ نگرانی ای از این بابت به خود راه نمی دهند. در واقع، گام نهادن در وادی نوشتن و اندیشیدن و تفکر کردن مستلزم نقد شدن و نقد کردن نیز هست و از این منظر نباید هیچ ترس و نگرانی ای وجود داشته باشد و این که نباید موجب رنجش و ناراحتی نقد شدگان بشود

9️⃣ احیاناً اگر کسانی یارای نقد شدن را ندارند و خیلی زود با نقد دیگران(البته همان گونه که گفته شد نقد به معنای واقعی کلمه نه مداحی و فحاشی) به اصطلاح معروف از کوره به در می روند و به تخریب ناقدان می پردازند و غصه دار می شوند بدیهی است که نباید وارد فضای نقد و نقادی شوند. فرد نویسنده و متفکر همین که دانسته های خود را با دیگران در میان می گذارد باید منتظر نقد و نقادی دیگران هم باشد حال با هر شدت و میزانی. حتی این گروه از دوستان باید خرسند هم باشند که دیگرانی بوده و هستند که نوشته ها و افکار و اندیشه های آنان را می خوانند و مورد توجه و دقت نظر قرار می دهند و به نقادی می پردازند و موجب غنی تر شدن این دسته از مباحث هم می شوند.

0️⃣1️⃣ نقد و نقّادی به همگان می آموزد که سخن در حد و اندازه خویش بگویند و بدون مطالعه، پژوهش، وارسی، تأمّل، تحمّل، دقت نظر، تفکّر، تخصّص و تعقّل در هر زمینه ای ورود نکنند و دادِ سخن ندهند و این گونه نپندارند که می توانند در هر زمینه ای بگویند و بنویسند و نظر بدهند بدون این که سخنان و گفته ها و اندیشه های شان در ترازوی نقد و نقادی قرار گیرد.

1️⃣1️⃣ نقد و نقّادی راه را بر هرگونه استبداد فکری و نظری و همچنین انحصار گرایی اندیشه و تفکر می بندد و زمینه را برای تضارب آراء و افکار و تکثرگرایی اندیشه و تفکر فراهم می سازد و ضمن ارائه یک چارچوب نسبتاً مشخص و روشن به همگان تذکر می دهد هر نظر و حرف و سخنی باید بر بنیان های استدلالی و منطقی و عقلانی متقنی استوار باشد و این گونه نیست که دیگران ملزم به پذیرش هر حرف و اندیشه ای باشند بدون این که از استدلال و منطق و دانش کافی برخوردار باشد.

‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ انواع هوش انسان و کاربرد آن در زندگی روزمره:

🔴 هوش منطقی(IQ):

همان هوش عقلی یا هوش ریاضی است که در مدارس، ما را با آن می‌سنجیدند. اما انسانهایی را می‌توانیم مثال بزنیم که در دانشگاه معدل بالایی داشتند، اما در زندگی خانوادگی یا کاری شکست خوردند. پس هوش عقلی لازم است، اما کافی نیست.

🔴 هوش هیجانی(EQ):

به معنای توانایی مدیریت کردن هیجانات خود و دیگران.بعنوان مثال در اداره ای هستید کارمند با ارباب رجوع مشغول دعواست.بعد از دعوا نوبت به شما میرسد آن کارمند با لحنی عصبانی به شما میگوید کارتون چیه . این کارمند هوش هیجانی پایینی دارد.هوش هیجانی با تمرین و تکرار قابلیت ارتقا دارد.

🔴 هوش سیاسی(PQ):

هوش سیاسی که بهتر است آن را به هوش تدبیری ترجمه کنیم، و معنا و مفهوم آن این است که بدانیم در مقابل هر فرد بهترین نوع رفتار چه باید باشد.‌ تشخیص تفاوت میان افراد و به‌کارگیری بهترین شیوه‌ی عملکرد برای نزدیک شدن به آنها، هوش تدبیری یعنی هر سخن جایی و هر نکته مکانی دارد.

🔴 هوش تدبیری:

یعنی اینکه خودم را با سواد مخاطب هدف هماهنگ کنم و از به‌کار بردن سؤالات و عبارات نابجا خودداری کنم. هوش تدبیری توان درک طرف مقابل را در ما افزایش می‌دهد. هوش تدبیری همان کیاست داشتن در کار است. به ما یاد می‌دهد که با مردم بحث نکنیم، یاد می‌دهد که در بازار رفته‌ایم تا معامله کنیم نه مقابله. و اینکه درک فرهنگها و خرده‌فرهنگها را داشته باشیم.

🔴 هوش جسمانی یا فیزیکی(PQ):

به ما می‌گوید که برای موفقیت در کار، و نزد مردم می‌بایست روح شاداب و مغزی پویا داشته باشیم و این مهم مهیا نمی‌شود مگر اینکه جسم سالم داشته باشیم. هوش جسمی به ما می‌گوید که عقل سالم در بدن سالم قرار دارد، پس مراقبت‌کننده‌ی ورزش و سلامتی خود باشیم.

🔴 هوش معنوی(SQ):

نهایتاً هوش معنوی به انسان بودن ما، صداقت داشتن ما و سالم بودن اخلاق ما می‌پردازد. هوش معنوی یعنی خودمان را نانوایی فرض کنیم که قرار نیست نان سوخته دست مردم بدهیم.

🔴هوش مدیریتی(MQ):

به ما یادآور می‌شود برای موفقیت در زندگی شخصی و کسب و کار باید بتوانیم بر خودمان مدیریت قوی داشته باشیم و به عبارتی روی خودمان که ارزشمندترین دارایی‌مان است سرمایه‌گذاری کنیم، و برای این مهم، ۵ هوش را با نگاه جامعیت‌نگری به‌کار گیریم .

MQ=IQ+EQ+PQ+PQ+SQ

‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

ساده‌سازی مفاهیم

افعال #پشنگ🤔😊

" پشنگ" در فارسی کهن به معنای اهرم یا تیشه است. برای به خاطر سپردن مصدرهایی که جمله‌های چهارجزئی مفعولی- مسندی می‌سازند این واژه را به خاطر بسپارید.

پنداشتن 👈 پ
فعلهای هم‌معنی با پنداشتن:
دیدن، دانستن، یافتن

شمردن👈 ش
فعلهای هم‌معنی با شمردن:
به شمار آوردن، به حساب آوردن

نامیدن 👈 ن
فعلهای هم‌معنی با نامیدن:
خواندن، گفتن، صدا کردن، صدا زدن

گردانیدن👈 گ
فعلهای هم‌معنی با گردانیدن:
نمودن، کردن، ساختن

این گروه فعلها قابل تأویل به افعال اسنادی(سه‌جزئی مسندی) هستند، به عنوان مثال:

👈محبّت چون به غایت رسد، آن را عشق خوانند.
( آن: مفعول/ عشق: مسند)
👇
آن عشق است.

👈خاطرات تلخ و شیرین پیمانه‌ی آدمی را پر میسازند.
( پیمانه: مفعول/ پر: مسند)
👇
پیمانه‌ی آدمی پر است.

👈در بیکران هستی چگونه خود را دانای کل میپنداری؟
(خود: مفعول/ دانای کل: مسند)
👇
خود دانای کل هستی.

👈همه جهان آتش بیند.
(همه جهان: مفعول/ آتش: مسند)
👇
همه‌ی جهان آتش است.

👈مردم او را "نسیم شمال" می‌نامیدند.
(او: مفعول/ نسیم شمال: مسند)
ٔ 👇
ٔ او نسیم شمال بود.

ابراهیم رمضانلی-خرداد۹۹

‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ انواع رنگ اسب

اَبرَش: آن که نقطه‌هایی خرد دارد مخالف رنگ تنش
ابلق: سیاه و سفید
ابیض: آن بود که سراسر موی و اندامش سفید بوَد
ادرع: اسبی که سر و گردنش سفید باشد
ادهم: سیاه
ارقط: ابرش
اشقر: اسب سرخ
اشهب: اسب سفید، خِنگ
اصفر: زرد، زرده
افضح: سر مویش سرخ باشد و بن مویش سفید و در پشت و ناصیه سفیدی داشته باشد
انبط: اسبی که شکمش سفید باشد
بورابرش: ابرش
بور: شید
بهیم: یک‌رنگ
تهله: یک‌رنگ
چال: اسبی که مویش سرخ و سفید باشد
خَرمُنج: اسب یکرنگ
دیزه: اسبی که رویش و گوشهایش و پره‌های بینی خاکستری باشد و خطی سیاه از سر دوش تا زانو داشته باشد
سبزخنگ: سبز یکرنگ
سحرخنگ: یال و دم و ناصیه و پایها و میان رانها و سم‌ها همه سیاه بوَد
سمند: اسب زرد که پشت و دم و ناصیه‌اش سیاه باشد
سیاه: سیاه یکرنگ
سیاه ابرش: اسبی که بر بدنش نقطه‌های سیاه باشد
سیاه سمند: به رنگ سوسن
شامة: سفیدی یا سیاهی یا سرخی بر تن اسب که مخالف رنگ اسب باشد
شیرخنگ: سفید مایل به زردی
صِنانی: اشقر یا کمیت که سپیدی با او آمیخته باشد
قرطاسی: سفید به رنگ کاغذ
قلّه: اسب یکرنگ با خطّی سیاه از سر شانه تا دنباله
کمیت: اسب یکرنگ
گلگون: موی تن اسب سیاه و سفید باشد و سیاهی بر سفیدی غالب باشد
مطرّف: اسبی که میان و برش سفید و سر و گردنش به رنگی دیگر باشد
منقّط: اسبی که نقطه نقطه از هر رنگ بر پوستش باشد
نبطه‌ای: اسب ابلق با شکم سفید
وَرد/وَردی: اسب زرد که میان پشتش سیاه باشد
هروی: اسبی که پشت و دم و ناصیهٔ او مایل به سیاهی باشد.
یاغز: اسب کاملاً یکرنگ

❇️ منبع: فرسنامهٔ قیّم نهاوندی
به کوشش آذرتاش آذرنوش
مقدّمه، صص بیست و شش_سی و شش

‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️آرایه ی استخدام در ادبیات چیست؟ (1)
❇️ دکترمجید محسنی وادقانی

❇️ «استخدام» آرایه‌ای است که کمتر به آن توجه شده و ازآنجا که تشخیص و توضیح آن کمی دشوار می‌نماید، ادیبان و شاعران پیرامون آن کمتر سخن گفته‌اند. البته شاعران و شعردوستان و آنان که در نقد و تفسیر شعر یدِ طولایی دارند، به کاربرد آن در شعر توجه داشته و از درکِ آن لذت می‌برند. گاهی نیز این آرایۀ ادبی با آرایۀ ایهام اشتباه شده و آن را با ایهام از یک خانواده می‌دانند.

◀️ آرایه «استخدام» به تعبیر ساده و روان هنگامی در سخن (نظم یا نثر) ایجاد می‌شود که نویسنده یا شاعر واژه‌ای را که دارای دو معنای متفاوت باشد، به گونه‌ای به کار می‌گیرد که به هر دو معنای آن در جمله نیاز باشد، و اگر یکی از آن معانی را حذف کنیم معنای جمله ناقص خواهد شد. همین جاست که تفاوت آن با ایهام آشکار می‌شود چرا که در ایهام هرچند واژه دارای دو یا چند معنا باشد، تنها یکی از معانی آن جمله را کامل‌کرده و و با انتخابِ یک معنی نقصی در جمله ایجاد نمی‌شود.

◀️ هرچند آرایۀ استخدام به گونه‌های مختلفی در کلام خود را نشان می‌دهد اما بیشترین و زیباترین نمودِ آن در تشبیه خلق می‌شود و علت آن نیز آشکار است، چراکه تشبیه دارای دو سوی است: مُشبّه و مُشبّه‌به، و شاعر برای ارتباط میان این دو، به ویژگی و مفهومی نیازمند است که در هر دو سوی تشبیه مشترک باشد که همان وجهِ‌شَبَه است. البته این ویژگی می‌بایست در مُشبّه‌به قوی‌تر و شناخته شده‌تر باشد. اما شاعر گاه از این فراتر رفته و به گونه‌ای هنری و زیبا و خلاقانه برای تشبیهِ خود وجهِ‌شَبَهی انتخاب می‌کند که اشتراک آن با دو سوی تشبیه تنها در لفظ است و نه در معنا. در واقع شاعر با این کار مخاطب را به نوعی فریب داده و ذهن او را با وجهِ‌شَبَهی درگیر می‌کند که معنی مشترکی با دوسوی تشبیه ندارد و تنها در لفظ این اشتراک دیده می‌شود.

◀️ برای توضیحِ بیشترِ موضوع به مثال زیر از سعدی توجه کنید:

بازآ که در فراقِ تو چشمِ امیدوار
چون گوشِ روزه‌دار بر اللهُ‌اکبر است

◀️ شاعر چشمِ انسانِ امیدوار را به گوشِ انسانِ روزه‌دار شبیه کرده است. وجهِ‌شَبَه این تشبیه «برالله‌اکبربودن (توجه خاص به اللهُ‌اکبر) است». این ویژگی در گوشِ انسانِ روزه‌دار واضح و آشکار است، چرا که انسانِ روزه‌دار هنگام مغرب برای افطار منتظرِ اذان و درانتظارِ شنیدنِ اللهُ‌اکبر است، اما چشم چگونه می‌تواند بر اللهُ‌اکبر باشد. در بررسی معنای شعر اگربخواهیم «بر اللهُ‌اکبر بودنِ چشم» را همان معنای قبلی بگیریم به نتیجه نمی‌رسیم چرا که اللهُ‌اکبر اذان شنیدنی است و دیدنی نیست. البته با کمی تأمل و جستجو در می‌یابیم که منظورِ شاعر از اللهُ‌اکبر برای چشم تنگۀ اللهُ‌اکبر است که در شمالی‌ترین نقطۀ شهرِ شیراز واقع شده و همان جایی است که امروزه «دروازه قرآن» نیز در آنجا قرار دارد.

◀️ با دریافتن معنای دیگرِ اللهُ‌اکبر ، معنای بیت آشکار می‌شود. یعنی چشمِ انسانِ امیدوار در انتظار آمدن تو به تنگۀ اللهُ‌اکبر خیره مانده است تا تو از آنجا بازگردی، مانند روزه‌داری که بابیتابی منتظر شنیدن اللهُ‌اکبرِ اذان است تا روزۀ خود را افطار کند.

◀️ می‌بینید که در این بیت ما مجبوریم برای معنی کردن بیت هر دو معنیِ متفاوتِ اللهُ‌اکبر را به کار ببریم و اگر بخواهیم تنها به یک معنا اکتفا کنیم به بیراهه رفته و به معنای درستی نمی‌رسیم.

به نمونۀ دیگری از سعدی توجه کنید:

شنیدم که جشنی مُلوکانه ساخت
چو چنگ، اندر آن بزم، خلقی نواخت

◀️ در این بیت نیز یک تشبیه وجود دارد. شاعر خلق (مردم) را به چنگ تشبیه می‌کند و می‌گوید: او(میزبان) مردم را مانند چنگ نواخت. همانگونه که می‌دانید وجهِ‌شَبَه در این تشبیه نواختن است اما نواختنِ مردم یعنی نوازش‌کردن و نواختنِ چنگ یعنی ساززدن. در واقع نواختن به دو معنا به کار رفته: «نوازش کردن» و «ساززدن»، که شاعر معنای نوازش‌کردن را برای مُشبّه و معنای ساز زدن را برای مُشبّه‌به به‌کار برده است.

ادامه دارد... .

‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

👇👇👇👇

آرایه ی استخدام در ادبیات چیست؟ (2)
دکترمجید محسنی وادقانی

✳️ شاعران خلاق می‌کوشند از قابلیتِ آرایۀ استخدام بهره جسته و آنرا با تشبیه بیامیزند و تشبیهاتی بدیع و دلنواز خلق کنند. البته این موضوع به اینجا ختم نمی‌شود چراکه در مثال‌های مزبور هر دو معنیِ واژه در وجهِ‌شَبَه واقعی است؛ یعنی دارای دو معنیِ واقعی یا لغت‌نامه‌ای است. اما گاه شاعر پا را از این فراتر گذاشته و معنای مجازی یا کنایی و یا استعاری یک واژه را نیز در این هنرمندی و خلاقیت به کار می‌گیرد؛ یعنی پس از بررسیِ وجهِ‌شَبَه درمی‌یابیم که وجهِ‌شَبَه دارای دو معناست که یکی حقیقی و دیگری مجازی و یا حتی هردومعنا مجازی است. برای توضیح بیشتر به این بیت از حافظ توجه کنید:
‏
چون پیاله دلم از توبه که کردم بشکست
همچو لاله جگرم بی می و پیمانه بسوخت

(دیوانِ حافظ، تصحیحِ خانلری)

◀️ در این بیت دو تشبیه وجود دارد در مصراع اول، شاعر دل را به پیاله تشبیه کرده است و در مصراع دوم جگر را به لاله. در مصراع اول مُشبّه، دل است و مُشبّهٌ‌به، پیاله و وجهِ‌شَبَه، شکستن. حال این پرسش مطرح است که شکستن در دل و پیاله به یک مفهوم است، قطعاً چنین نیست شکستن برای دل یک مفهوم کنایی و غیر واقعی است، و ترکیباتِ دل‌شکسته و شکسته‌دلی نیز از آن خلق شده است. اما شکستن برای پیاله یک مفهوم واقعی و عینی است.

◀️ در مصراع دوم نیز این چنین است جگر مُشبّه است و لاله مُشبّهٌ‌به، و وجهِ‌شَبَهِ این تشبیه سوختن است. جالب اینجاست که وجهِ‌شَبَه در این مصراع برای هر دو طرف تشبیه غیرواقعی و مجازی است. چرا که «سوختنِ جگر» کنایه است از غمگینی و رنج کشیدن، و سوختنِ جگرِ لاله استعاره‌ای است از سیاهی تَهِ لاله، و در هیچ کدام از طرفین سوختن واقعی نبوده و حتی مجازی بودن آن نیز در دو طرف تشبیه متفاوت است.

◀️ از این گونه موارد، نمونه های فراوانی در متونِ نظم و گاهی در متونِ نثر دیده می شود که علاقمندان با تحلیل و بررسی آن می‌توانند رمز و راز های زیباییِ آنها را پی‌برده و از کشفِ آن به التذاذی معنوی دست یابند.

◀️ بررسی نمونه های دیگر را به دوستان و علاقمندان واگذار کرده امیدوارم این بحث مورد توجه آنها قرار گرفته باشد.

‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ گفتار ادبی
❇️ حساميزي در شعر سپهری

❇️ هيچ شاعر فارسي زباني به اندازه سپهري از اين صنعت استفاده نكرده است. در حسامیزی، صفتي به موصوفي نسبت داده مي‌شود كه درفهم عمومي با آن رابطه‌اي ندارد. مثل عشقِ آبي و جيغِ بنفش كه رنگي به امر غيرمحسوس نسبت داده شده است.

◀️ اين صنعت مثل ساير بدايع، كوششي است براي توسعه امكانات بيان از راه خروج از زبان معيار و سپهري خوب از عهده اين كار بر آمده است.

◀️ شاعر به خريد ميوه مي‌رود و احساس شور و شوق خود از اين رنگ ها را به صورت ترنم و آواز شاد دردرون خود حس مي‌كند و بعد با صنعت "تشخيص" اين حس خود را به ميوه‌ها نسبت مي‌دهد و مي‌گويد:

... با سبد رفتم به ميدان، صبحگاهي ،
ميوه‌ها آواز مي‌خواندند... (صداي ديدار)

◀️ عنوان خود اين قطعه یعنی "صداي ديدار" نوعي حساميزي است كه در آن به امري عيني و مرئي و ديداري، اسناد صوت وصدا شده است و اين البته همان آوازي است كه شاعر حس مي‌كند ميوه‌ها به ترنم آن مشغولند.

◀️ از جنبش حياتي و سرزندگي گياهان به "هوش" تعبير مي‌كند و به جای آن که بگويد من اين هوش را حس مي كنم، مي‌گويد آن را مي‌شنوم. در واقع ‌اگر بتوان غيراز حواس ظاهر (حواس پنجگانه) از حواس باطن (حس كردن بدون واسطه حس معين) هم سخن گفت، سپهري اين حواس باطن را به حواس ظاهر تقليل مي‌دهد تا آن ها را محسوس‌تر سازد:

غروب بود
صداي هوش گياهان به گوش مي‌آمد... (مسافر)

◀️ درتوصيف فضايي آميخته به بوي خوش نارنج، بو را نه به خود نارنج كه به آن حال و هوا و آن فضا و آن لحظات نسبت مي‌دهد. كُلّ فضا را خوشبو مي‌يابد و نارنج را از اين كليت جدا نمي‌كند:

... اين دقايق خوشبو،
كه روي شاخه‌ي نارنج مي‌شود خاموش... (مسافر)

◀️ آن جا هم كه خود احساس خستگي مي‌كند، آن را به خود نسبت نمي‌دهد. خود را از كل فضا متمايز نمي‌بيند كه اين احساس را به خود نسبت دهد. خود را آميخته با فضا مي‌يابد،‌ لذا از "حضورخسته‌ي اشياء"، سخن مي‌گويد، شاعر احساس كسالت خود از اشياي تكراري پيرامون را با اين تعبير بيان و احساس طولاني‌شدن و دير گذشتن زمان را به "حجم وقت" تعبير مي‌كند:

دم غروب، ميان حضور خسته‌ي اشيا
نگاه منتظري،‌حجم وقت را مي‌ديد... (مسافر)

◀️ و براي بيان رابطه صميمي و گرم خود با يك سيب، صفت گرمي را به خود سيب نسبت مي‌دهد:

و عشق تو را به گرمي يك سيب مي‌كند مأنوس... (مسافر)

❇️ امین مروتی

‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

❄️سرد‌ترین زمستان‌های ادبیات کدامند؟
احسان رضایی

1⃣ سرود کریسمس (چارلز دیکنز) :

معمولا داستان‌های کریسمسی، سرمایشان آن‌قدر‌ها هم زیاد نیست.‌‌ اما چون در این داستان، ابنزر اسکروچِ طماع و پول‌پرست با روحِ سه کریسمس برخورد می‌کند که به او زندگی سخت مردم در شبهای سرد زمستان را نشان می‌دهند، پس می‌شود این رمان را هم جزو دستۀ سرد‌ها گذاشت. سرمایی که ممکن بود جان تیم کوچولو، پسر آقای کریچت را هم بگیرد که شکر خدا به خیر گذشت.

2⃣ بینوایان (ویکتور هوگو) :

چند صحنه اساسی این رمان طولانی، در زمستان است: ژان والژان به خاطر کار گیر نیاوردن در سوز و سرمای زمستان بود که دست به دزدی نان می‌زند، در یک زمستان سرد به کوزت برخورد می‌کند، فانتین مادر کوزت بر اثر سرما مریض می‌شود و می‌میرد، صحنه‌های انقلاب در زمستان می‌گذرد و... خلاصه زمستان است.

3⃣ دخترک کبریت‌فروش (هانس کریستین آندرسن) :

داستان معروف طفل دستفروشی در شب سال نو، که ملت دنبال رفت و آمدهای خودشان هستند و کسی از او کبریت نمی‌خرد تا عاقبت یکه و تنها در خیابان می‌ماند و سعی می‌کند با روشن کردن یکی‌یکی کبریت‌ها و دیدن چهره مادربزرگش در نور آن‌ها، گرم شود که نمی‌شود. آندرسن یک داستان سردِ دیگر هم دارد: «ملکه برفی» سنگدلی که دنیا را زیر برف برده. با این حال عمق احساسات «دخترک کبریت‌فروش» به قدری است که راحت می‌شود گفت این داستان، سرد‌تر است.

4⃣ نیروی اهریمنی‌اش (فیلیپ پولمن) :

ایده اصلی این داستان، وجود دنیاهای موازی است. تعدادی از این دنیا‌ها، گرم و استوایی هستند، اما در یکی از دنیا‌ها به قطب شمال سفر می‌کنیم، جایی که شفقِ قطبی پلی است برای سفر میان دنیاها. در اینجا، حضور خرسهای قطبی، عنصر پیش‌برنده داستان است. توصیفی که پولمن از خرسهای قطبی، زره‌هایی که خودشان می‌سازند و روحیه جنگندگی آن‌ها به دست داده، فوق‌العاده است.

5⃣ میشل استروگف (ژول ورن) :

فرمانده ارتباطات تزار، مأمور می‌شود پیام مهمی را به شهر دورافتاده ایرکوتسک در شرق سیبری برساند. دیگر خودتان حسابش را بکنید رمانی که در دشتهای سیبری می‌گذرد چقدر سرد است. کتاب چنان در توصیف جغرافیای یخی سیبری و مردمانِ زمخت این منطقه موفق است که وقتی ژول ورن قبل از چاپ، نسخه‌ای از کتاب را به سفیرِ روسیه در فرانسه داد، آقای سفیر متن را بدون حتی یک کلمه تغییر برگرداند و گفت: «هیچ نکتهٔ غیرعادی در آن به چشم نخورد».

6⃣ دکتر ژیواگو (بوریس پاسترناک) :

متخصص اصلی توصیف سرما، روس‌ها هستند. نمونه‌اش همین کتاب: داستان پزشکی که تا عاشق شد انقلاب اکتبر می‌شود و حوادث بین او و معشوقش فاصله می‌اندازد و باقی رمان، شرح جستجوهای این دو نفر برای وصال دوباره همدیگر است. توصیف سرمای شدید در کنار فقر و تنگدستی طبقه متوسط روسیه که دو جنگ جهانی را از سر گذرانده‌اند، این رمان را به اثری درخشان، سرد و سوزناک تبدیل کرده است.

7⃣ جنگ و صلح (لئو تولستوی) :

اگر در سینما، تصویر تحلیل رفتن ارتش هیتلر در زمستان سخت استالینگراد به خوبی تصویر شده، در دنیای ادبیات، تصویر گیر کردن ارتش ناپلئون در سرمای سخت سال ۱۸۱۲ روسیه را با قلم جادویی تولستوی داریم. در جنگ ارتش روسیه با ناپلئون، بعضی قهرمانان داستان مثل پرنس آندره و نیکلای روستوف درگیر هستند و صحنه مرگ ژنرال کوتوزوف در زیر بارش برف از صحنه‌های معروف ادبیات است. بجز «جنگ و صلح»، داستان «آنا کارنینا» هم در زمستان می‌گذرد، ولی آنجا سرما نقش کلیدی ندارد.

8⃣ سپیددندان (جک لندن) :

جک لندن دوتا رمان «سگی» دارد، یعنی رمانهایی که روای آن‌ها یک سگ است: در اولی (آوای وحش) باک، سگ اهلی و سربه‌زیرِ یک قاضی از انسان‌ها جدا می‌شود و سر از محیط خشن طبیعت درمی‌آورد.در دومی، یک سگ-گرگی از میان گرگ‌ها به دنیای انسان‌ها وارد می‌شود.این دومی کلا در سرزمین‌های یخبندان قطب می‌گذرد و سپیددندانِ نیمه‌وحشی اما وفادار،جزو سگ‌های سورتمه می‌شود.

9⃣ نارنیا (سی. اس. لوییس) :

ایده ملکه یخی آندرسن،اینجا کامل شده و جادوگر،سرتاسر سرزمین مخفیِ نارنیا را در تاریکی و یخبندان اسیر کرده و باعث شده نارنیا صد‌ها سال در زمستان فرو برود.دشمن او، شیری با اسم شرقیِ اصلان است که غرشش می‌تواند یخ و برف را آب کند، اما جادوگر خود اصلان را هم اسیر کرده و حالا بچه‌ها که شاگرد مدرسه‌هایی معمولی هستند، باید به نارنیا بروند و اصلان را بیدار کنند تا نارنیا را نجات بدهد.

🔟 ترانه آتش و یخ (جورج آر. آر. مارتین) :

و بالاخره می‌رسیم به یکی از هولناک‌ترین تصاویر سرما و زمستان.جایی که بشر، دیواری جلوی سرزمین‌های یخبندان کشیده تا موجودات آن سوی دیوار نتوانند حمله کنند،اما حالا «زمستان طولانی»فرارسیده و هفت قلمرو در خطر است و جز نگهبانان دیوار هم کسی حواسش نیست.بله، وینتر ایز کامینگ.

📇 تماشاگران امروز(ش۱)

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ایهام و لطیفه‌گویی

❇️ ایهام از این روی که می‌تواند هم‌زمان چند معنی را برتابد، چند معنایی که گاه پاره‌ای از آنها خلاف انتظار و در نتیجه طنزآمیز و خنده‌انگیز می‌نمایند، برای شیرین‌کاری‌های زبانی یعنی نکته گویی، لطیفه‌پردازی، مطایبه‌آوری و حاضرجوابی و.... شیوه‌ای شیرین و زمینه‌ای مناسب به شمار می‌آید و از این جاست که ایهام با لطیفه‌پردازی پیوند آشکار و استواری می‌پذیرد. تأمّل در ساختار لطیفه‌ها نیز نشان می‌دهد که بنیاد بسیاری از آنها بر واژه یا عبارت یا ساختاری چند معنایی است:

🔳گویند یغمای جندقی شبی را در منزل یکی از دوستان به عیش و نوش گذراند، سحرگاهان به اتاقی رفت تا اندکی بیاساید. از بختِ بد اتاق او روی طویله‌ای قرار داشت که خری در آن بود. تا می‌رفت چشمش گرم شود، خر با عرعرهای پیاپی او را از جا می‌پراند. یغما هرچه کرد نتوانست بخوابد. ناگزیر با اوقات تلخی از جا برخاست و بی‌آنکه به صاحبخانه چیزی بگوید این بیت را بر کاغذی نوشت و رفت:
خود آدمک بدی نبودی
قبرِ پدرِ خرت بسوزد.
محورِ ایهام: مصراع دوم.
1ـ فحش به خرِ صاحب‌خانه که نگذاشت یغما بخوابد. 2 ـ فحش به خودِ صاحب‌خانه

🔳ظریفی به خانۀ حاکمی رفت، حاکم با برادرش سرگرم شیره کشیدن بود. ظریف به بداهت گفت:
بر خلاف طبیعت و سیره
دو برادر شدند همشیره
محور ایهام: همشیره. 1 ـ خواهر 2 ـ کسی که با دیگری شیره می‌کشد.

🔳محتسبان مستی را که در ملأعام عربده جویی می‌کرد گرفتند و به محکمه بردند. دیری گذشت بدون اینکه کسی به او چیزی بگوید. مست که حوصله‌اش سر رفته بود از یکی پرسید مرا برای چه اینجا آورده‌اید؟ گفتند برای عرق‌خوری. گفت چه خوب ما هم اهلش هستیم، پس شروع کنیم.
محور ایهام: برای عرق خوری
1ـ به گناه عرق خوری 2ـ برای این که با هم عرق بخوریم.

🔳معلم تاریخ از دانش‌آموزی که چند روز غایب بود پرسید: از کی تا حالا غایب بوده‌ای؟ گفت از انقراض صفویه و بعد خندۀ بچه‌ها
محور ایهام: از انقراض صفویه
1ـ از روز درس انقراض صفویه 2 ـ از انقراض صفویه

🔳یکی از دیگری پرسید تو که اهل ادبی بگو بدانم هیچ‌کِدام( با کسره کاف) درست است یا هیچ‌کَدام ( با فتحه کام ). گفت: هیچ‌کُدام
محور ایهام: هیچ‌کّدام
1ـ هیچ‌کُدام درست است 2 ـ هیچ‌کُدام از هیچ‌کِدام و هیچ‌کَدام درست نیست.

❇️ منبع:

ایهام در شعر فارسی، سید محمد راستگو. ـ تهران: سروش،1379

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️جانوران و نمادین بودن آنها در ادبیات

آهو ( آزادگی و بی گناهی )
اسب (نجابت و هوشیاری )
پلنگ ( تکبر و بلند پروازی )
پشه ( ضعف و ناتوانی )
جغد ( دانایی و تیزبینی و قصه گویی )
باز ( فال نیک )
الاغ ( کودنی و صبوری )
بره ( معصومیت )
خرس ( پر خوری )
بلبل (بی توجهی، عاشقی و دلباختگی )
خرگوش ( غفلت )
بوقلمون ( چند رنگی و بی ثباتی )
روباه ( مکر و حیله )
بزغاله ( شیطنت )
بز ( دانایی )
سگ ( وفاداری و دوستی )
ببر ( ضعیف کشی )
شیر ( پادشاهی و شجاعت و قدرت )
شتر مرغ ( بهانه جویی )
بوتیمار ( غم خوردن )
پرستو ( فال نیک و بهار )
شتر ( کینه توزی )
طوطی ( تقلید )
عقاب ( خودپسندی )
کرکس ( مفت خوری )
لک لک (شادی و نشاط )
کبک ( خوش خرامی و طنازی )
زرافه ( بلندی و نشخوارگی )
کلاغ ( شومی و سخن چینی )
ماهی ( زیبایی و امید و پویایی)
گربه ( بی وفایی و بی چشم و رویی )
گوسفند ( حماقت و خونسردی )
فیل ( یکدلی و قدرت )
گرگ ( زرنگی و تجاوز )
نهنگ (عظمت و درندگی )
موش ( حقارت و موذیگری )
کفتار ( دزدی و نحسی )
میمون ( تقلید و اطوار )
مار ( ظاهر خوش و باطن بد)
عقرب ( زیرکی و خودنمایی )
قناری ( خوش آوازی )
قورباغه
هدهد ( مژده دهی و رهبری )
کرگدن ( تنومندی و پرزوری )
طاووس ( زیبایی و غرور )
عقاب ( بلند پروازی )
شیر ( شجاعت )
ملخ ( بی خیالی و راحت طلبی )
خفاش ( جهل و نادانی و شیطان )

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ هرز آموزی در ادبیات

❇️ هرزآموزی عبارت از بیان روش ها و تکنیکهایی است که :

◀️‌۱. اساس علمی ندارد (در کتاب درسی و مراجع دانشگاهی نیامده است. همچنین در امتحانات تشریحی و نهایی مورد پذیرش نیست)

◀️ ۲. اساس منطقی ندارد(میان مفروضات و نتایج، ارتباط منطقی وجود ندارد؛موارد نقض بسیاری در یک حکم کلی دیده می شود و به زبان عامه مصداق گودرز و شقایق است. )

◀️ ۳. بی نیاز از طی فرآیند یادگیری و تمرین و تکرار معرفی می شود.(به دانش آموز امید واهی می دهد که بدون زحمت آموختن میتواند به موفقیت در آزمون برسد.)

◀️ ۴. گوینده آنها آگاهانه و عامدانه برای شانه خالی کردن از دشواری آموزش مباحث علمی، آن آموزه غلط را ارائه می کند.(به جای درگیرکردن دانش آموز با مفاهیم و روش های سوال ورزی و پاسخ جویی، ذهن او را به ارائه نتایجی حاضروآماده و نیندیشیده معتاد می کنند که در بسیاری موارد درست هم از آب در نمی آیند.)

🔵 نمونه های رایج هرزآموزی در درس زبان و ادبیات فارسی:

🙈وقتی بشود بین دو مصراع " همچنان که " آورد، اسلوب معادله است!
🙈وقتی نتوان بیتی را پشت وانت بار نوشت، اسلوب معادله نیست!
🙈هر وقت اجزای بدن انسان را به غیر جاندار نسبت بدهیم ، اضافه استعاری است!
🙈کنایه فعل مرکب است!
🙈پاسخ سوالات "چطور است؟ و چگونه است؟ " ، مسند جمله است!
🙈اگر به اعضای بدن انسان " ه " اضافه شود، کلمه مشتق ساخته می شود!
🙈هروقت " بی " معنای "بدونِ" بدهد، تکواژ آزاد است!
🙈اولین کلمه ای که در گروه اسمی کسره می گیرد، هسته گروه اسمی است!
🙈حافظ عارف کامل بوده و تمام شعرهایش عرفانی است!
🙈در قدیم رامین اسم دخترها بوده، به همین خاطر ویس به رامین نامه عاشقانه می نوشته!
🙈به ناصرالدین شاه لقب صاحب قران دادند چون در زمان او سکه یک قرانی ضرب شد!
🙈برای جواب دادن به تستهای قرابت معنایی باید تکنیک بلد باشیم!
🙈ادبیات حفظی است🙈

❇️ مطلب ارسالی از: کانال « دکتر هامون سبطی »

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ ایماژ در شعرِ شاعران عصر سامانی:

❇️ در روزگار سامانی شاعران با طبیعت و مظاهرِ آن اُنس و همدلیِ فراوان داشتند و تصویر هر چیزی را در مناظر طبیعت مُتجلّی می‌دیدند. به عبارت دیگر جلوه‌های رنگارنگ و دامنۀ گسترده و پُر نقشِ طبیعت الهام‌بخش طبعِ آنان در نگارگری‌های شاعرانه بود. از این رو رودکی دندان‌های درخشندۀ سال‌های جوانیش را چون ستارۀ سحری و قطرۀ باران می‌دید:

مرا بِسُود و فرو ریخت هرچه دندان بود
نبود دندان لابل چراغِ تابان بود

سپید سیمِ زده بود و دُرُّ و مرجان بود
ستارۀ سحری بود و قطره باران بود.

◀️ فردوسی نیز فرِّ فریدون و ضرورت وجود او را در روزگار تیرۀ ضحّاک، بمنزلۀ بارانی در کام تشنۀ جهان می‌انگاشت و فریدون را چنین تصوّر می‌کرد:

جهان را چو باران به بایستگی
روان را چو دانش به شایستگی

◀️ شهید بلخی می‌پنداشت که اگر غم را چون آتش دود بود، جهان تاریک بودی جاودانه:

اگر غم را چو آتش دود بودی
جهان تاریک بودی جاودانه

در این گیتی سراسر گر بگردی
خردمندی نیابی شادمانه

و همو دانش و خواسته(ثروت) را چون نرگس و گل می‎دید که به یک جای نَشکُفند به هم:

دانش و خواسته است نرگس و گُل
که به یک جای نشکفند به هم

هر که را خواسته است دانش نیست
وان که را خواسته است دانش کم

◀️ آغاجی بخارایی از معاصران دقیقی، ریزش برف را ـ که خود جلوه‌ای از طبیعت بود ـ با نمایش پرواز کبوتران سپید بال یعنی منظرۀ طبیعی دیگر چنین ساده و زیبا مُجسّم می‌ساخت:

به هوا در نگر که لشکر برف
چون کند او همی پرواز

راست همچون کبوتران سپید
راه گُم‌کردگان ز هیبتِ باز

◀️ یا رودکی وقتی می‌خواست از تأثیر دمِ گرم و شعرِ لطیف و نرم خویش در دل‌های سخت سخن گوید، به مدد این تصویرِ ساده امّا بسیار گویا ادایِ مقصود می‌کرد:

بسا دلا که بسان حریر کرده به شعر
از آن سپس که به کردار سنگ و سندان بود.

◀️ ابوالعبّاس رَبّنجِنی نیز میان لرزش گنجشک در باران و احوالِ خویشتن پیوندی چنین لطیف احساس می‌کرد:

بُنجشگ چگونه لرزد از باران
چون یاد کنم تو را چنان لرزم

◀️ غرض آنکه در شعرِ فارسی آن عصر نوعی پیوستگی شاعرانه و در عین حال ساده با طبیعت محسوس بود. شاعر نه تنها با طبیعت اُنسِ فراوان داشت و همه چیز را در آینۀ آن می‌دید؛ بلکه زیبایی را نیز در سادگی طبیعی می‌جُست. عجب نیست که فرّخی سیستانی دست بردن در حُسنِ خداداد و آشفتنِ آن را روا نمی‌دید:

ای غالیه کشیده تو را دستِ روزگار
باز این چه غالیه است که تو برده‌ای به کار

روی تو را به غالیه کردن چه حاجت است
او را چنان که هست بدو دست بازدار

آرایشی بکار چه داری همی کز او
آرایش خدای تبه گردد، ای نگار

❇️ منبع:
یادگار‌نامۀ حبیب یغمائی، زیر نظر ایرج افشار، تهران: انتشارات فرهنگ ایران زمین، 1356 / از مقالۀ دکتر غلامحسین یوسفی با عنوان: زچندین عاشقانه شعر دلبر، ص: 372 ـ 371

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ انواع سبک‌های زبانی در فارسی
❇️ بخش اول

❇️ سبک‌های زبانی در فارسی را می‌توان به صورت بخش‌هایی روی‌ یک پیوستار در نظر گرفت که میزان رسمی‌بودن در آن، بسته به جایگاه اجتماعی و میزان صمیمیت گوینده و شنونده به‌تدریج کاهش می‌یابد. البته میان این سبک‌ها مرز کاملا روشن و دقیقی وجود ندارد و تا حدی ممکن است همپوشی داشته نیز باشند.

- محترمانه: به آن دو نفر بفرمایید برای صرف غذا به تالار تشریف ببرند.

- رسمی: به آن دو نفر بگویید برای خوردن غذا به تالار بروند.

- نیمه‌رسمی: به اون دو نفر بگین برای خوردن غذا به تالار برن.

- محاوره‌ای: به اون دو نفر بگو برای خوردن غذا برن تالار.

- عامیانه: به اون دو نفر بگو واسه لمبوندن برن تالار.

◀️ سبک محترمانه

سبک محترمانه سبکی بسیار رسمی ‌است و در موقعیت‌هایی استفاده می‌شود که جایگاه اجتماعی دو طرف گفت‌وگو بسیار بالاست، مثلن میان دو سفیر ‌یا دو مقام بلندپایه‌ی دولتی ‌یا علمی‌ یا در موقعیت‌هایی که فاصله‌ی گوینده و شنونده از نظر مرتبه‌ی اجتماعی ‌یا صمیمت، بسیار زیاد است. از ویژگی‌های این سبک کاربرد فعل‌های بسیار محترمانه مانند «فرمودند» (معادل گفت), «ملاحظه کردند» (معادل دید), «تشریف بردند» (معادل رفت) و مانند آن‌هاست. همچنین در این سبک حذف حروف اضافه و کاربرد اصطلاح‌های متعلق به سبک‌های محاوره‌ای و خودمانی دیده نمی‌شود. بسیاری از اصطلاح‌ها و عبارت‌های این سبک نیز کلیشه‌ای‌اند, مثلن در مراسم عزا عبارت «بقای عمر شما باشد» رواج دارد. ‌یکی دیگر از ویژگی‌های این سبک این است که ضمایر و صیغه‌های فعلی مربوط به دوم شخص جمع به جای دوم شخص مفرد به کار می‌رود و دلیل آن هم رساندن مفهوم «احترام» است، مثلا به جای «تو به مدرسه نرفتی» گفته می‌شود «شما به مدرسه نرفتید».

در آثار ادبی اگر موقعیت ایجاد شده در گفت‌وگو، موقعیتی با همین مشخصات باشد، گفتار گوینده به همین سبک نمود می‌یابد. مثال:

«ولی این سکوت, در پاره‌یی مسایل که رنگ شوخی ندارد ممکن است اشتباهاتی را باعث شود و ضایعاتی به بار آورد که من این‌جا برای جلوگیری از اطاله‌ی کلام با کمال تأسف از ذکر امثله بی‌شماری که در مورد آن به‌یاد دارم، خودداری می‌کنم … در هر حال من برای استماع توضیحات کافی آقایان آماده‌ام و همان‌طور که همیشه رویه‌ی اینجانب بوده، برای ایضاح هرچه بیش‌تر مسایل … از صرف اوقات گران‌بهای خود … به هیچ‌وجه مضایقه ندارم» (شاملو ۱۴۷).

◀️ سبک رسمی

اساس این سبک را زبان معیار تشکیل می‌دهد. زبان معیار ‌یا سبک رسمی‌ به‌طور رایج در مراکز اداری و آموزشی کشور و در نگارش آثار ادبی و علمی ‌استفاده می‌شود. این سبک در نگارش بخش بزرگ‌تر متن‌های ادبی، علمی ‌و فنی، سخن‌رانی‌ها و نشست‌ها و موقعیت‌های رسمی ‌مانند سمینارهای دانشگاهی و جلسات دادگاه‌ها, اخبار رادیو و تلویزیون و مانند آن‌ها به کار می‌رود.

در سبک رسمی, صیغه‌های فعل‌ها به همان صورت که در زیرساخت‌ یعنی در نظام زبانی فارسی‌زبانان وجود دارد به کار می‌روند و تغییر نمی‌کنند. حذف حروف اضافه نیز در این سبک وجود ندارد. همچنین بخش زیادی از اصطلاح‌های مربوط به سبک‌های محاوره‌ای و خودمانی در این سبک کاربرد ندارند. در مثال زیر گفت‌وگوی دو فرد اشراف‌زاده که در صحبت با‌ یکدیگر سبک رسمی‌ را به کار می‌گیرند دیده می‌شود:

گفتم: فخرالنساء, صبح به این زودی سرما می‌خوری, آن هم با این پیراهن تور.

گفت: دیر‌یازود, چه فرق می‌کند؟ دیشب چه قدر باختی, شازده؟

گفتم: تعریفی نداشت.

گفت: تو سرما نخوری.

گفتم: نترس. (گلشیری ۱۱۱)

◀️ سبک نیمه‌رسمی

سبک نیمه‌رسمی، هم دارای برخی از ویژگی‌های سبک رسمی ‌است و هم دارای برخی از ویژگی‌های سبک محاوره‌ای. سبک نیمه‌رسمی ‌در موقعیت‌هایی استفاده می‌شود که رسمی‌بودن رابطه‌ی دو طرف کم‌تر است و گفتار طرفین گفت‌وگو به سبک محاوره‌ای نزدیک شده است. مثلا دانش‌آموزان در کلاس درس هنگام صحبت با آموزگارشان و کارمندان در محل کار هنگام صحبت با رییس اداره از این سبک استفاده می‌کنند. در این سبک, صیغه‌های فعل‌ها دارای صورت آوایی و نوشتاری متمایز از صورت فعل‌های در سبک رسمی‌اند. مثلا «بگویید» به‌صورت «بگین», «بروند» به‌صورت «برن» و «بیایید» به صورت «بیایین» تلفظ و بر همین اساس نوشته می‌شوند. در مثال‌های زیر سبک نیمه‌رسمی ‌به کار رفته است:

- ناراحت نشین مامانم.‌ یک گوسفند نذر ابوالفضل کنین. (شاملو ۸۰)

- برای جواز دفن فردا صبح هم می‌تونستین بفرستین پی من. (همان ۸۱)

ادامه دارد ... .

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ انواع سبک‌های زبانی در فارسی
❇️ بخش دوم

در بعضی از مواقع حرف‌های اضافه حذف می‌شود. مثلا در متن زیر حرف اضافه «به» قبل از «هندوستان» و «جلفا» حذف شده است:

«شوهر که کرد رفت هندوستان و چند سال بعد با پسرش برگشت جلفا.» (پیرزاد ۲۷)

همچنین اصطلاح‌های محاوره‌ای و عامیانه (که در سبک‌های محترمانه و رسمی ‌به‌ندرت به کار می‌روند ‌یا اصلن به کار نمی‌روند و در سبک‌های محاوره‌ای و خودمانی به میزان بسیار زیاد به کار می‌روند) در موارد اندکی، در سبک نیمه‌رسمی ‌دیده می‌شوند. مثلن برخی از این اصطلاح‌ها را در عبارت‌های زیر می‌توان دید:

«… و باز ارمنی‌های جلفا ساز کوک کردند …», «توی جلفا چو افتاد پسرش مرض لاعلاجی گرفته…»، و «و تبریزی از دماغ فیل افتاده؟» (همان ۲۷)

برای این که تغییرات مربوط به صیغه‌های فعل در این سبک به‌طور روشن‌تری مشاهده شوند، صیغه‌های فعل مضارع از «رفتن» در دو سبک رسمی ‌و نیمه‌رسمی‌ در زیر ذکر می‌شود. صیغه‌های رسمی‌ عبارتند از: «می‌روم, می‌روی, می‌رود, می‌رویم, می‌روید, می‌روند». صیغه‌های نیمه‌رسمی ‌عبارتند از: «می‌رم, می‌ری, می‌ره, می‌ریم, می‌رین, می‌رن».

◀️ سبک‌ محاوره‌ای

ویژگی‌های رسمی ‌این سبک نسبت به سبک نیمه‌رسمی‌ کم‌تر است، از جمله این که در سبک نیمه‌رسمی‌ کاربرد صیغه‌های فعلی دوم شخص جمع به‌جای دوم شخص مفرد برای بیان مفهوم احترام بیش‌تر دیده می‌شود تا در سبک محاوره‌ای. واژه‌ها بیش از حد تخصصی ‌یا ادبی ‌یا فنی و به‌طور کلی واژه‌هایی که خاص سبک رسمی‌اند عمومن در این سبک کاربرد ندارند. مثلن به‌طور معمول واژه‌های «درمی‌نوردم», «بدرود»، «چه‌گونه»، «پرداختن»، «تعلل» و «تناول» در سبک محاوره‌ای به کار نمی‌روند. ‌یکی دیگر از ویژگی‌های این سبک کاربرد ساخت‌های دوگان‌سازی‌شده مانند «چیزمیز», «کاغذماغذ», «قاطی‌پاتی» و «صاف‌وصوف» است. همچنین در این سبک اصطلاح‌های محاوره‌ای کاربرد زیادی دارد. سبک محاوره‌ای همان سبک زبانی‌ است که بین مردم در کوچه و خیابان که دارای سطوح متفاوت و متنوع تحصیلاتی, سنی و طبقاتی‌اند به کار می‌رود. در مثال‌های زیر سبک محاوره‌ای به کار رفته است:

- پدرم از دستم می‌ره. خداجان چه کار کنم؟

- چیزی نیست مامانم، خوب می‌شه.

- مرد این خونه تو هستی دیگه. (شاملو ۸۰)

سبک‌های رسمی ‌و محاوره‌ای از نظر وسعت دامنه‌ی کاربرد, بارزتر از سبک‌های دیگرند و در واژگان زبان زوج‌های زیادی را می‌توان ‌یافت که تفاوت آن‌ها سبکی است و هر‌یک از اعضای هر زوج متعلق به ‌یکی از این دو سبک ‌اند, مثل {در، توی}, {عدد,‌ تا}، {پنهان شد, قایم شد}, {نام, اسم}, {منزل, خانه} و {دشوار, سخت}.

◀️ سبک عامیانه (خودمانی)

این سبک برای ارتباط زبانی میان کسانی به کار می‌رود که مردم عامی‌ کوچه و بازارند. این سبک بین کسانی که ارتباط خیلی صمیمانه دارند نیز کاربرد دارد، مانند دوستان بسیار صمیمی, هم‌کلاسی‌های مدرسه, رفقای هم‌محله, زن و شوهر, پدر و فرزند‌ یا مادر و فرزند. این سبک با سبک محاوره‌ای تا حدی همپوشی دارد، ولی ‌یکی از ویژگی‌های بارز این سبک، کاربرد زیاد اصطلاح‌های عامیانه است.

به دلیل این که ‌یکی از موارد کاربرد این سبک، در گفتار کسانی است که از طبقات پایین جامعه و عمدتن بی‌سواد ‌یا کم‌سوادند و از نظر اقتصادی و اجتماعی در پایین‌ترین سطوح جامعه قرار دارند، در این سبک اصطلاح‌های عامیانه و واژه‌های زیادی به کار می‌رود که بخش عمده‌ی آن‌ها عمومن در سبک‌های دیگر به کار نمی‌رود. واژه‌ها و عبارت‌هایی که در سبک‌های دیگر به کار نمی‌روند, مانند فحش‌ها و متلک‌های عامیانه, در این سبک رواج دارند. در «کتاب کوچه» از احمد شاملو اصطلاح‌های بسیاری از این سبک را می‌توان ‌یافت. در مثال‌های زیر نمودی از سبک خودمانی مشاهده می‌شود:

- اگه ‌یه بار دیگه ببینه گردو‌بازی می‌کنی پوستتو قلفتی می‌کنه (شاملو ۱۶۰)

- حالا همه‌مون‌ یکی ‌یه شیکم سیر حلوا می‌خوریم (همان ۱۶۳)

- هیچ وقت بچه‌ها مثل حالا نیومده بودن دور هم بشینن بگن حسنی رییس ماس تا منهم عصای رییسی رو بدم به‌اش. (همان ۱۶۶)

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan