✳️ معایب روشِ موسوم به « A P A» (ارجاع به نام نویسنده) به جایِ ارجاع به نام کتاب:

◀️ 1. سنت ما، سنتی کتاب محور بوده، نه نویسنده محور. قدما نیز اصولاً کتاب‌محور بوده‌اند. نسلِ اول ادبای دانشگاهی ما نیز به کتاب ارجاع داده‌اند و اولین اشکالِ این روش ایجاد تشتت در سنتی چند قرنه است.

◀️ 2. خصوصاً در رشتة تاریخ و ادبیات کتب بیشماری هست که نویسندة کتاب نامشخص است و هنگام ارجاع به آنها دچار سردرگمی می‌شویم.

◀️ 3. بسیاری از کتبی که در اختیارِ ماست تاریخ نشر ندارد و در این مورد نیز دچار سرگشتی می‌شویم و دائماً باید از عبارتِ ناهمگونِ «بی‌تا» استفاده کنیم.

◀️ 4. ارجاع به نامِ کتاب برای مبتدیان و منتهیان از جهتِ آموزشی بودن نیز مفید است. خوانندة مبتدی با دیدنِ مکرر نام کتاب‌ها، به مرور با نام ( و به تبع با درون‌مایة آنها) آشنا می‌شود. و برای منتهیان نیز دارای این حسن است که یادآوری اسم این کتب، مانع از فراموشی‌شان خواهد بود.

◀️ 5. ارجاع به «فامیل نویسنده» باعث «فامیل تراشی‌ها»ی گاه مضحک برای قدما می‌شود. چون همان‌طور که همگان آگاهند، پدیدة فامیل در ایران، رخدادی مدرن است و هنگام ارجاع در متن و منابع باید برای نامِ افرادی که قرن‌ها پیش می‌زیسته‌اند، دست به فامیل سازی بزنیم!
دربارة حافظ شیرازی، نامش را حافظ بگیریم، و فامیلش را شیرازی؟! حسینِ منصورِ حلاج فامیلش چیست؟! فامیلِ کمال اسماعیل را نیز بفرمایید!

◀️ 6. در ارجاع به متونی که تصحیح شده‌اند، با روش قدیم مشکلی پیش نمی‌آمد، چون هنگام ارجاع به سخن مصحح و اصلِ متن مشکلی نداشتیم. اما الان نویسنده هنگام نقل سخنی از علامه قزوینی در تاریخ جهانگشا، (که گاه مخلوطی از عربی و فارسی و فرانسوی است) ، باید به «جوینی» ارجاع دهم. عکسش هم صادق است: اگر نویسنده بخواهد به شعری از انوری در کتابِ چشمة روشن ارجاع دهد، باید ابیاتِ انوری را بیاورد و مثلاً مقابلش بنویسد: (یوسفی، 1387،25)!

◀️ 7. در موارد عدیده، وقتی چاپ چند جلد از کتابی واحد در سال‌های مختلف رخ داده است، مشکلِ تازه‌ای رخ می‌دهد. مثلاً دفترهای مختلفِ شرح مثنوی آقای زمانی هریک مربوط به سالی جداگانه است و کتابی جدا محسوب می‌شود، و باید به عنوان مدخل مستقل بیاید. اما در عین حال ممکن است، دفتر سوم و چهارم دارای سالِ چاپِ مشترک باشند. در این مورد هم نویسنده سردرگم است چون مثلاً چند کتاب با وضعیتِ (مولوی، 1381) دارد!

◀️ 8. مشکلِ دیگر به هم خوردنِ یکدستی نگارش است. در زبانِ فارسی از تکرارِ کلمات با فاصلة کم پرهیز می‌شود و آن را به نوعی مخل فصاحت می‌دانیم. ولی در این روش، بنده می‌نویسم، فتوحی دربارة این مسئله چنین گفته و بعد بلافاصله دوباره باید بنویسم (فتوحی، 1385)

◀️ 9. اشکالِ دیگرِ این روش در هنگامِ استفاده از نسخِ خطی رخ می‌دهد که در مواردِ عدیده تاریخِ کتابت (اگر بخواهیم جایگزینِ سال نشرش کنیم) ندارد.

◀️ 10. گویا دلیلِ اصلی اجبار این روش در غرب، در رشته‌های پزشکی و امثالِ آن بوده، که خواننده بدونِ زحمتِ ارجاع مکرر به فهرستِ منابع، بفهمد در متن چقدر از منابعِ روزآمد استفاده شده. (چون منابع در این رشته، به سرعت قدیمی محسوب می‌شوند). حالا تصور کنید که در رشتة ادبیات و تاریخ و....که گاهی هیچ منبعِ جلوتری از صفویه نداریم، ما هنوز از مصریم از همان روش بهره ببریم و آن را «مطابق با اصولِ بین‌الملل و علمی» می‌دانیم!

◀️ 11. دلیلِ اصلیِ ارجاعات دقیق، یاری رساندن به پژوهشگران در هنگام تحقیق است. می‌شود از دست‌اندرکاران پرسید، این روش چقدر به سهولت کارِ شما یاری رسانده است؟!

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ این پرسش را فراوان شنیده‌ام که :

چرا خواندن متن‌های سده‌های گذشتۀ فارسی برای فارسی‌گویان و فارسی‌نویسان به‌نسبت ساده یا بهتر است بگوییم شدنی است ولی همین کار برای زبان‌هایی مانند انگلیسی به این سادگی نیست؟

❇️ می‌توان دلیل‌هایی برای این پدیده برشمرد؛ برای نمونه:

◀️ یک:

معیار شدن زبان فارسی و کاربرد آن به عنوان #زبان_رسمی و ادبی و علمی در حدود هزار سال پیش رخ داده است و قرن‌ها پیش از آن، زبان فارسی از نظر #زبان‌شناسی_تاریخی وارد دورۀ «نو»ی خود شده بوده یعنی زبانی با ویژگی‌های کمابیش همگن و با عنوان علمیِ #فارسی_نو پدید آمده بوده است، در حالی که برخی از زبان‌های مطرحِ امروز در آن زمان هنوز دورۀ «کهن/باستان» و یا دورۀ «میانه»ی خود را می‌گذرانده‌اند و از حالتی که امروز دارند به اندازۀ یک یا دو مرحله دگرگونی عمده و گسترده فاصله داشته‌اند.

◀️ دو:

هزار سال پیش هم دستور فارسی تا به حدی ساده شده بوده که دگرگونی‌های بیشتر در آن، برای نمونه در طول زمان، اغلب مشکلی بنیادین در فهم زبان پدید نمی‌آورده.

◀️ سه:

#خط_فارسی (همانند دیگر خط‌های منطقه، از جمله خط عبری و خط آرامی که نظامی مشابه دارند) به گونه‌ای طراحی شده که اختلاف لهجه و بسیاری از دگرگونی‌های آوایی که در خلال زمان رخ می‌دهند نتوانند مانعی برای ارتباط نوشتاری پدید آورند.

◀️ چهار:

موفقیت در معیارسازی زبان به گونه‌ای که مردمان سرزمین‌هایی پرشمار در جغرافیایی پهناور و زمانی دراز با تکیه بر این معیارها بتوانند با هم ارتباط برقرار کنند. (هدف ایجاد #زبان_معیار همین است)؛

◀️ پنج:

موفقیت در پی‌ریزی سنتی آموزشی در سده‌های گذشته که صورت معیار فارسی را به نسل‌های بعد و به دوردست‌ها منتقل می‌کرده‌است. فراموش نکنید که فقط شما نیستید که در مدرسه یاد می‌گیرید شاهنامه را بفهمید، حافظ هم حدود چهارصد سال پس از فردوسی یاد گرفته بود چگونه شاهنامه بخواند و بفهمد. هفتصد سال پس از فردوسی، یعنی سیصد سال پیش هم در هند و عثمانی همین مهارت را از راه همین سنت‌ها یاد می‌گرفتند؛

◀️ شش:

حکومت‌هایی نیرومند، بزرگ و ثروتمند از حدود هزار سال پیش و در جغرافیایی گسترده که بعدها از هند تا عثمانی کشیده شد زبان فارسی را به عنوان زبان رسمی خود به کار می‌بردند و از این زبان در درون امپراتوری خود و برای ارتباط با امپراتوری‌های همسایه استفاده می‌کردند. برای این منظور، یعنی برای کاربرد بین‌المللی، نیاز بوده که زبان به درجات بالایی تثبیت و معیار شده بوده باشد.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ دانش‌آموزان در میانهٔ سه دنیای متعارض
✳️ به بهانهٔ فرارسیدن پاییز و بازگشایی مدارس

❇️ سازگاری و هماهنگی کلی میان اجزا و عناصر "زیست‌جهان" آدمی، لازمه‌ سلامت روانی و سامان اجتماعی و سیاسی است. وقتی عناصر زندگی با یکدیگر تعارض و ستیز داشته باشند و هنگامی که رویارویی و خصومت در عرصه‌های متفاوت، آشکارا رخنه کرده باشد، آن‌گاه با تبعات منفی روان‌شناختی و جامعه‌شناختی مواجه خواهیم شد.

در آستانه‌ ماه مهر و شروع سال جدید تحصیلی، باید به این پرسش بیندیشیم که آیا عناصر و مولفه‌ها‌ی "زیست جهان" دانش‌آموزان با یک‌دیگر سازگار و هماهنگ‌اند؟
در یک نگاه کلی، پاسخ منفی است و دانش‌آموزان، زیستن در سه عرصهٔ تقریبا متعارض را تجربه می‌کنند.

◀️ دانش‌آموزان در سه جهان متعارض زندگی می‌کنند:

✅ جهان اول: خانواده
✅ جهان دوم: مدرسه
✅ جهان سوم: جامعه

سازگاری و یا عدم سازگاری این سه جهان، مهم و بلکه مهمترین و بنیادی‌ترین مسئله‌ای است که باید مورد توجه و تامل قرار گیرد. زیرا "جامعه سالم"در گرو"انسان سالم"است و سلامت روان‌شناختی، اخلاقی و جامعه‌شناختی هر انسانی بشدت تاثیر سازگاری و یا عدم سازگاری محیط‌های سه‌گانه‌‌ای است که در آن زندگی می‌کند. تعارض و آشفتگی و کشمکش‌های زیست‌جهان، اولا سلامت روان افراد را مخدوش می‌کند و منجر به انواع آسیب‌های روان‌شناختی می‌گردد. ثانیا، افراد را به سمت جامعه‌گریزی و حتی جامعه ستیزی سوق می‌دهد. ثالثا، به انحطاط اخلاق منتهی می‌گردد.

زیستن در سه دنیای متعارض، به این معنی است که کودکان با سه جهان ارزشی، سه گونه سلسله مراتب ترجیحات و سه دسته انتظارات متعارض مواجه می‌شوند.
سه جهان مورد نظر را از زوایای مختلف می‌توان مقایسه کرد.
از میان انواع مولفه‌ها، سه عامل تاثیرات مستقیم و کوتاه مدت بر کودکان می‌گذارد. به دیگر سخن، اگر خانه، مدرسه وعرصه‌ عمومی و یا همان جامعه را به منزله‌ سه منبع هنجار در نظر بگیریم، گویی کودکان با سه ارباب روبرو هستند که هر یک از این اربابان، انتظارات، هنجارها و دستورات متعارضی دارند و کودکان در میانه‌ سه ارباب که هر یک او را به سمتی می‌کشد قرار گرفته است.
سرگشتگی اجتماعی و یا "آنومیای اجتماعی"، نتیجه تعارض هنجارها و ارزشهایی است که بتدریج به علت همین تعارضات، منزلت، مشروعیت و احترامشان را از دست می‌دهند و افراد را در برهوت "بی‌هنجاری" رها می‌کنند. به نحوی که معیار، سنجش و تفکیک "خوب" از "بد" را از دست می‌دهند. فرسایش و تخریب ترازوی ارزیابی برای فهم عمل درست، لاجرم به تخریب جامعه و انحطاط اجتماعی منجر می‌شود. تخاصمات و پریشانی‌ها افزایش می‌یابد و "امر اجتماعی" را به بن‌بست می‌کشاند.
صلح اجتماعی بدون سازگاری معقول میان این سه جهان زندگی، چندان ممکن نیست. بلکه تنشی پنهان است که لایه‌های روابط اجتماعی را در هم می‌نوردد. "جنگ سرد" است که با روکشی از صلح‌شکننده تزیین شده است.

◀️ اختلاف و کشمکش خانه، مدرسه و جامعه بر سر چیست؟

به نحو مختصر، از میان موضوعات متعدد، هشت تعارض و ناسازگاری میان این سه حوزه قابل مشاهده است:

۱.  انتظارات متعارض نسبت به "سبک زندگی"
۲.  هنجارهای متعارض نسبت به "ارزش‌های دینی"
۳.  نگرش‌های متعارض نسبت به "ارزش‌های سیاسی"
۴. تعریف متعارض درباره "خوشبختی و سعادت"
۵. نگرش‌‌های متعارض نسبت به "ارزش‌های فرهنگی"
۶. دیدگاه متعارض نسبت به "هنجارها"
۷. انتظارت متعارض نسبت به "رفتار مطلوب"
۸. برنامه‌ریزی متعارض برای اهداف و آینده‌ای که پیش رو است.

تعارض و ناسازگاری میان خانه و مدرسه، بیشترین و عمیق‌ترین تعارض‌ها را تشکیل می‌دهد. و از میان انواع تعارضات میان خانه و مدرسه، دو گونه تعارض در صدر اهمیت است:
اولا،  تعارض در ناحیه‌ نگرش‌ها و ارزش‌های دینی
ثانیا تعارض‌ها در ناحیه‌ ارزش‌ها و نگرش‌های سیاسی.

هر دوی این تعارضات اختلال جدی در جامعه‌پذیری دینی و جامعه‌پذیری سیاسی ایجاد کرده است. سرگشتگی ارزشی و بحران در حوزه‌ رفتارها به فرسودگی و فرسایش نوجوانانی منجر شده که قرار است از طریق نهاد آموزش و پرورش، برای یک زندگی سالم و موفق آماده شوند. این در حالی است که نه تنها به این هدف نمی‌رسند که نوعی دچار "چندگانگی فرهنگی" و "تشتت وجودی" می‌گردند.

نتیجه کلی و ماحصل آموزش و پرورش در نزاع با خانواده، خلق "انسان دوپاره" و "انسان دو زیستی" است.
انسانی که باید هم‌زمان در دو جهان متعارض با دو گونه انتظارات ناهماهنگ زندگی کند، چنان‌که در نهایت سامان فرهنگی، وجودی و سلامت روان‌شناختی‌اش در معرض انواع آسیب‌ها قرار می‌گیرد.
"خستگی مزمن" و از دست رفتن انگیزه موفقیت، از جمله تبعات زندگی دوگانه‌ای است که روان دانش‌آموزان را در هم می‌شکند.

❇️ علی زمانیان

‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ غلط ننویسیم تا غلط زندگی نکنیم

❇️ وقتی کسی کلمات را غلط می‌نویسد، یعنی چه بسا زندگی را هم دارد غلط می‌نویسد.
نوشتار و املای غلط به چیزهای دیگر هم سرایت می‌کند، به گفتار، به رفتار، به کردار، به همه چیز.

بی‌مبالاتی نسبت به کلمات،
بی‌مبالاتی نسبت به خیلی چیزها را در پی خواهد داشت.
کسی که جملاتش را ویرایش نمی‌کند، زندگی‌اش را هم ویرایش نخواهد کرد.

کسی که آنجا که باید نقطه نمی‌گذارد، و تفاوت ویرگول و نقطه ویرگول را بلد نیست در زندگی هم نمی‌داند کجا باید تمامش کند، کجا باید ادامه دهد، کجا باید فقط قدری بایستد و تأمل کند.

کسی که به قواعد زبان بی‌توجه است، به قواعد زندگی هم بی‌توجه است.

کسی که دستور زبان را به سخره می‌گیرد، دستور زبان عشق را و دستور زبان انسانیت را هم محترم نمی‌شمارد.

آدم بی‌قاعده و بی‌اصول، خطرناک است،
چه در نوشتار چه در زندگی...

من می‌ترسم از کسانی که غلط املایی دارند.

وقتی کسی برایم می‌نویسد که می‌خواهم با شما «راجب» به فلان موضوع صحبت کنم، می‌فهمم که فاجعه عمیق‌تر از آن است که خودش فکر می‌کند.

وقتی کسی می‌نویسد از لطف شما «سپاسگذارم»، می‌فهمم که هزار و یک جای زندگی‌اش اشکال دارد.

وقتی کسی برایم می‌نویسد «عایا» برای نویسندگی باید کلاس رفت؟
می‌فهمم که باید به روانپزشک هم مراجعه کند.

یک پیامک سه خطی هزار و یک راز را برای من برملا می‌کند، خیلی بیشتر از آن چیزی که فرستنده قصد گفتنش را دارد.


خودتان را در املای‌تان جستجو کنید،
در نگارشتان، در نحوه جمله بندی‌تان.

❇️ غلط ننویسیم تا غلط زندگی نکنیم.
❇️ عرفان نظرآهاری

‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ برخی از داستان ها و روایات قرآنی در مثنوی معنوی

❇️ مولانا در آثار خود، به ویژه در مثنوی معنوی، به بسیاری از داستان‌ها و روایت‌های قرآنی اشاره کرده است. این روایت‌ها که اغلب برای بیان مفاهیم عرفانی و اخلاقی به‌کار گرفته می‌شوند، به‌نوعی زبان تمثیلی و سمبولیک مولانا را می‌سازند. چهارده روایت قرآنی که مولانا از آنها سخن گفته به قرار زیر است:

◀️1. خلقت آدم و سجده‌ی فرشتگان (داستان خلقت آدم و فرمان خدا به فرشتگان برای سجده به او، و سرپیچی ابلیس از این فرمان.)

◀️ 2.هبوط آدم از بهشت (آدم و حوا پس از فریب خوردن از شیطان، از بهشت به زمین فرستاده می‌شوند.)

◀️ 3.قابیل و هابیل (داستان دو پسر آدم، که قابیل برادر خود هابیل را می‌کشد.)

◀️ 4.ابراهیم و نمرود (ماجرای حضرت ابراهیم و مواجهه‌ی او با نمرود، از جمله پرتاب شدن به آتش و نجات یافتن از آن.)

◀️ 5.قربانی کردن اسماعیل توسط ابراهیم (حضرت ابراهیم مأمور می‌شود که فرزندش اسماعیل را قربانی کند، ولی در نهایت خداوند گوسفندی را جایگزین او می‌سازد.)

◀️ 6.یوسف و برادرانش (داستان یوسف و حسادت برادرانش، فروخته شدنش به عنوان برده، و رسیدن او به مقام بالای حکومتی در مصر.)

◀️ 7.موسی و فرعون (موسی و نجات بنی اسرائیل از ظلم فرعون و عبور از دریای سرخ.)

◀️ 8.ملاقات موسی و خضر (ماجرای سفر موسی با خضر و آموزه‌های عرفانی که در این مسیر دریافت می‌کند.)

◀️ 9.داوود و جالوت (داستان جنگ داوود با جالوت و پیروزی او به یاری خداوند.)

◀️ 10.سلیمان و هدهد (ماجرای سلیمان و پرنده‌ای به نام هدهد که از ملکه سبا خبر می‌آورد.)

◀️ 11.عیسی و معجزاتش (داستان حضرت عیسی و معجزات او مانند شفا دادن بیماران و زنده کردن مردگان.)

◀️ 12.اصحاب کهف (گروهی از جوانان که در غاری به خواب عمیقی فرو رفتند و پس از چندین سال بیدار شدند.)

◀️ 13.یونس در شکم نهنگ (حضرت یونس که در شکم نهنگ گرفتار شد و پس از دعا و توبه نجات یافت.)

◀️ 14.کشتی نوح (ماجرای نوح و قومش، و نجات مومنان از طریق ساخت کشتی در مقابل طوفان عظیم.

❇️ مولانا این داستان‌ها را به‌طور گسترده در مثنوی و غزلیات خود بازگو می‌کند تا به مخاطبانش درس‌های معنوی و عرفانی بیاموزد.

‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✅ به بهانه روز #زبان_مادری، با ایرنا گفتگویی داشتم که درباره مفهوم "زبان" و "مادر" در عبارت "زبان مادری" صحبت کردم.

 باید توجه داشت که زبان صرف لغات و گرامر نیست و فراتر از اینها مجموعه‌ای از شناخت‌ها، طرح‌واره و استعاره‌های شناختی است و در یک کلام زبان یعنی جهان‌بینی؛ ما با استفاده از زبان مدخلی را پیدا می‌کنیم که جهانِ پیش‌رو را ببینیم و مفهوم‌سازی کنیم و درواقع از این دریچه به جهان بیرون نگاه کنیم.
از سوی دیگر «مادری» در ترکیب «زبانِ مادری» به این معنا نیست که زبان صرفا از طریق مادر به شما منتقل و آموخته می‌شود؛ بله در این عبارت مادر معنای وسیع‌تری دارد که به محیطی اشاره می‌کند که کودک در آن بزرگ شده و رشد یافته‌است و درواقع همان اجتماع فکری و فرهنگی و شناختی اوست.
بنابراین: اگر بنا به هر دلیلی زبان مادری را از فردی بگیریم، صرفا لغات را از او نگرفته‌ایم بلکه بخشی از جهان‌بینی او را از وی سلب کرده‌ایم و در حقیقت بخشی از مفهوم‌سازی دنیای بیرون را که آن فرد در آن محیط رشد یافته است را از وی گرفته‌ایم.
اگر هدف از حذف زبان‌ها ایجاد وحدت و نظم است باید گفت این دیدگاهی ساده اندیشانه است که تصور کنیم نظم در قالب یکسان‌سازی‌ها و حذف‌ها رخ خواهد داد. این که همه شبیه به هم حرف بزنند و شبیه به هم لباس بپوشند.
اتفاقا موضوع اینجاست که نظم طبیعی و حقیقی از دل تکثرها و تفاوت‌ها خودش را نشان می‌دهد و هر خرده فرهنگی نوعی از شناخت را وارد دنیا می‌سازد.
وقتی یک زبان را حذف می‌کنیم در حقیقت یک دریچه را که زاویه‌ای برای نگاه به حقیقت بوده است را حذف کرده‌ایم و خودمان را از دیدن حقیقت از این دریچه محروم ساخته‌ایم.
✍ دکتر #لیلا_اردبیلی

متن کامل این مصاحبه را در پیوند زیر بخوانید:

https://www.irna.ir/news/84236905/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%DA%86%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA

‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ نخستین مدارس ایران چگونه بودند؟

❇️ آموزش‌ در سده‌های ۱۲ و ۱۳ ه. ق در مکتب‌خانه‌ها و مدارس دینی ایران در حدی بود که افراد خواندن و نوشتن و حداکثر احکام دینی را بیاموزند. از میان افرادی که این مرحله را پشت سر می‌گذاشتند، تعداد معدودی که توانایی مالی و علاقه به فراگیری علوم بیشتر را داشتند برای علم‌آموزی به شهرهای بزرگ و مذهبی که دارای مدارس علوم دینی معتبر بودند می‌رفتند.

❇️ اولین مدارس نوین در ایران از دوران محمدشاه قاجار شکل گرفتند. اولین مدرسه را کشیشی آمریکایی به‌نام پرکینز در ارومیه در سال ۱۲۵۴ ه. ق ساخت که در آن علاوه بر برخی دانش‌های جدید، قالی‌باقی و آهنگری نیز به کودکان تعلیم داده می‌شد و دومین مدرسه را اوژن بوره(کشیش فرانسوی) در سال ۱۲۵۵ در تبریز بنا کرد. 

❇️ این‌ها همه جدا از تلاش‌های میرزا حسن رشدیه از بنیانگذاران مدارس نوین برای ایجاد مدرسه در شهرهای تبریز، مشهد و تهران است که شاید چون ایرانی بود، با سرزنش‌ها و آزار هموطنان مواجه شد...

🏮دارالفنون 

دارالفنون نام مدرسه متوسطه‌ای بود که به ابتکار میرزا تقی خان امیرکبیر در زمان ناصرالدین‌شاه قاجار برای آموزش علوم و فنون جدید در تهران تأسیس شد. این مدرسه نخستین مدرسه ایران به سبك مدارس عالی اروپا بود.
امیر کبیر هفت معلم را در رشته‌های مختلف برای تدریس در این مدرسه از اتریش به ایران آورد.
مدرسه دارالفنون ۱۳ روز قبل از قتل امیرکبیر یعنی در ششم دی ماه ۱۲۳۰ شمسی افتتاح شد.
شاگردان دارالفنون، لباس مخصوص به خود داشتند. آن‌ها سالی دو دست لباس تابستانی و زمستانی به رایگان دریافت می‌کردند و ناهار را به خرج مدرسه در آنجا می‌خوردند. 
آن‌ها کمک هزینه‌ تحصیلی یا مقرری دریافت می‌کردند که این مقرری بعدها قطع شد. گاه به هر شاگرد خوب، انعام نیز داده می‌شد. 
رشته‌های تحصیلی در دارالفنون شامل هفت رشته پیاده‌نظام، سواره نظام، توپخانه، پزشکی و جراحی، داروسازی و کانی‌شناسی بود.
در دارالفنون علاوه بر دروس اساسی، درس زبان خارجه برای شاگردان اجباری بود و در آن سه زبان فرانسه، انگلیسی و روسی تدریس می‌شد. 
دارالفنون را همچنین می‌توان نخستین دانشگاه در تاریخ مدرن ایران دانست.

🏮مدرسه رشدیه

مدرسه‌ی رشدیه نام مدرسه‌ای است که میرزا حسن رشدیه در سال ۱۲۶۸ شمسی در ششگِلان تبریز تأسیس کرد.
مدرسه‌ی رشدیه نخستین دبستان به سبک نوین در ایران بود.
پس از چند سال به‌علت تخریب بنای مدرسه، مدرسه‌ی دیگری در کوی «جُبّه‌خانه» ساخته شد. این مدرسه در نهایت به محل کنونی در خیابان ارتش جنوبی تبریز منتقل شد.
رشدیه پس از تلاش‌های فراوان برای ساخت مدارس متعدد در ۹۷ سالگی درگذشت. 
وصیت او چنین بود: "مرا در محلی به خاک بسپارید که هر روز شاگردان مدارس از روی گورم بگذرند و از این بابت روحم شاد شود".
 
🏮اولین مدارس دخترانه ایران

تا پیش از مشروطیت، در ایران به عوام چنین تلقین می‌شد که درس خواندن برای دختران لازم، جایز و پسندیده نیست.
راه‌اندازی اولین مدرسه دختران در ایران توسط بی‌بی خانم استرآبادی بود. 
او اولین مدرسه دختران در ایران را به نام «دوشیزگان» در سال ۱۳۲۴ هجری قمری تاسیس کرد. اما اقدام جسورانه وی با مخالفت بسياری روبرو شد. سرانجام، با وجود ايستادگی بی‌بی خانم این فشارها باعث شد مدرسه دوشيزگان تعطيل شود.
مدرسه «ناموس» مدرسه دیگری برای دختران بود که در سال ۱۳۲۶ ه. ق توسط خانم طوبی آزموده در خيابان فرمانفرمای تهران تأسيس شد.
پس از مقاومت‌های فراوان زنان در برابر هنجارهای غلط آن دوران، سرانجام در سال ۱۳۲۷ ه. ق كليه دبستانهای تهران دولتی شدند و رسماً تحت نظارت اداره فرهنگ قرار گرفتند و ۴۶ باب مدارس دخترانه و پسرانه تأسيس گرديد.

🏮مدرسه شوکتیه

مدرسه شوکتیه اولین موسسه آموزش در شهرستان بیرجند بود که در ۱۲۶۹ ه.ش (از محل موقوفات شوکت‌الملک اول) تحت عنوان حسینیه شوکتیه ساخته شد و در ۱۲۸۲ ه.ش تبدیل به مدرسه شد.
این مدرسه پس از دارالفنون تهران و رشدیه تبریز سومین مدرسه بود که آموزش به سبک جدید را در ایران آغاز کرد.
مدرسه شوکتیه ابتدا در مقطع ابتدایی بود که پس از مدتی دبیرستان شوکتیه نیز به آن افزوده شد. 
برای تشویق افراد به تحصیل در این مدرسه برای محصلین بی‌بضاعت و خانواده آنها کمک‌های نقدی و جنسی موثری در نظر گرفته می‌شد.

🏮 مدرسه سعادت بوشهر

مدرسه‌ی سعادت که در ۱۲۷۸ ش به سبک نوین آموزشی در بوشهر تأسیس شد، از نظر تاریخی مادر مدارس جنوب ایران محسوب می‌شود.

‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

کانال شیفتگان کتاب به زبان کردی

@shiftegankordi

‌‌️@pdf_kotob_e_adabi

✳️ لِکلِّ مقام ِ مقال:یعنی مناسبت کلام با مقتضیّات و فهم و درک مخاطب

❇️ لِکلِّ مقام ِ مقال:یعنی مناسبت کلام با مقتضیّات و فهم و درک مخاطب، یعنی بلاغت، یعنی:فصاحت،و این یکی از مختصّات کلام ادبی و فحل است؛زیرا کلام ادبی باید دل نشین باشد و بزرگان ادب گفتهاند :"آن چه  از دل برآيد لابد بر دل هم نشيند"؛وگر باژگونه شود یعنی به مقتضاي حال و مقام مستمع نباشد هرچند به زیور طبع آراسته شود،دل نشين و موثر نخواهد بود؛ چنان که نظامی عروضی در چهار مقاله در ستایش کلام فردوسی طوسی داد سخن سر می دهد که:

(( سخن را به آسمان علیّین برد و در عذوبت به ماءِ مَعین رسانید و کدام طبع را قدرت آن باشد که سخن بدین درجه رساند که او رسانیده است.))

یا "حکیم سخن شناس طوس"در معرفی همشهری سخندانش،"دقیقی طوسی" حقّ مطلب را به خوبی ادا می کند و می
گوید:

جوانی بیامد گشاده زبان
سخن گفتن خوب و طبع روان

یا:سعدی، مَلِک مُلک سخن،برای سخندانی این گونه حد و مرز تعیین می کند و می گوید:

(برحدیث من و حسن  تو نیفزود کس
حد همین است سخندانی و زیبایی را)

صادق هدایت در" بوف کور" ادعا می کند که فرشته ای آسمانی همواره بر او تأثیر گذاشته است تا بتواند دادِ سخن سر دهد به طوری که فهم بشر از
ادراک آن عاجز است؛اینه:

(( به یک نگاه کافی بود،برای این که آن فرشته ی آسمانی،آن دختر اثیری،تا آن جایی که که فهم بشر از ادراک آن عاجز است،تاثیر خودش را در من بگذارد.)) (هدایت،صادق،۱۳۳۱،ص:۱۷)

همو که"خواجه ی شیراز"قرن ها قبل تر
ادعا نموده بود:

صبحدم از عرش می آمد خروشی عقل گفت:
گویی قدسيان شعر حافظ از بر مي کنند

سعدی:

(گل همین پنج روز و شش باشد
وین" گلستان"همیشه خوش باشد)

یا:

(زمین به تیغ بلاغت گرفته ای سعدی
سپاس دار که جز فیض آسمانی نیست)

و یا سهرابِ شعرِ  معاصر بدین گونه به"روشنی کلام خود می نازد:

((حرف هایم،مثل یک تکه چمن روشن بود.))

فردوسی:

(پی افکندم از نظم کاخی بلند
کز باد و باران نیابد گزند)

رودکی:

(اینک شعری چنان که طاقت من بود
لفظ همی نیک و هم به معنی آسان)

یا شکسپیر ادعا می کند:

((از گزند داس دروگر وقت هیچ روینده را زنهار نیست/مگر ترانه ی من که در
روزگار نامده برجای می ماند.))

و اما همان طور که بدایت سخن گفتیم
اگر کلام باژگونه شود چه پیش خواهد آمد؟ یقیناً از عهده ی انتقال معنی به صورت عاجز خواهدبود.

عالمان علم معانی،معمولاً در این باب اين بيت معروف ناصر خسرو،بهترین متکلم ق.پنجم  را مثال می آورند:

(پسنده است با زهد عمّار و بوذر
کند مدح،محمود مر عنصری را؟)

البته با این توضیح که شاعر به تناسب
قافیه و ردیفِ شعر و به ضرورت، عنصری(شاعرِ بلخی)را که نهاد است و باید قبل ازمفعول(محمود)
بنشاند، بعد از مفعول آورده است.
و اين عمل یعنی:تعقید لفظی و ضعف تالیف!

🤺یا فردوسی از قول اسفندیار در بیت زیر، به رستم به جای" بشنودی"بشندی" آورده است:

گریزان به بالا چرا برشدی؟
چو آواز شیر ژیان بشنُدی؟

همین طور"ملای روم"چند جا صیّاد را  در حالت مخفّف به کار گرفته است؛ این یکی مِن بابِ مثال:

(از صیادی بشنود آواز طِیر
مرغ ابله می کند آن سوی،سِیر)

پس بنابراين بحث تصدیع یا تمجید کلام مربوط به سبک شناسی است و این که در هر دوره ای زبان معیاری وجود داشته است و باید بدانیم برخی از لغات در دوره ی خاصی مرسوم بوده و بسامد بیشتری داشته است.لغاتی که امروزه 'کراهت در سمع'،'غرابت استعمال'و'تنافر در حروف' دارند.زبان سعدی و حافظ به دلایل نزدیکی به زبان مردم امروزه هم به راحتی قابل فهم است و مردم بدون رجوع به فرهنگ ها و مثل ها از عهده ی درک آن ها بر می آیند.ماحصل کلام این که خطبا و شعرا و پژوهندگان علم سبک شناسی باید با مطالعه و پژوهش دقيق با مقتضيات کلام آشنا شوند.

‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

💥💥چند توصیه به دبیران جوان💥💥

چند توصیه  به دبیران جوانی که در اولین کلاس های در خود حضور پیدا می کنند.
مسلماً اساتید با تجربه،خودصاحب مهارت‌های ویژه می‌باشند.
             
💥 بهترین وضعیت یک دبیر در هنگام تدریس، قرار داشتن در پای تخته کلاس است.

میزان تحرک و جابجایی،بهتر است مختصر، آرام و در محدوده تخته کلاسی باشد!

اینکه مدام قدم بزنیم، و یا درعرض و طول کلاس جابجا بشویم، تمرکز شاگردان را برهم زده و به تدریج  حرکت بیش از حد ما، برای دانش آموزان خسته کننده می شود.

💥بهترین حجم صدا هنگام تدریس:

حجمی متوسط،توام با آرامش و بیان شمرده کلمات است.

جالب نیست دانش آموز تذکردهد: لطفا بلندتر!
و نیز اشتباه است فکر کنیم با فریاد کشیدن مطالب را بهتر به شاگردان فهمانده ایم!

فریاد زدن به هنگام تدریس تدریجا گوش و ذهن آنها را خسته می کند و انرژی معلم را نیز تحلیل می برد.

اگر درس را با فریاد زدن شروع کنیم دیگر تا انتها باید داد بزنیم!..چون دانش آموزان عادت کرده و دیگر به صدای آهسته ما توجه نخواهند کرد!!

حجم متوسط صدا بهترین است...و آنگاه می توان گاهی با بالا بردن یا پایین آوردن صدا توجه بیشتری را ایجاد نماییم...

💥 نگاه دبیر باید بر روی صورت تمام دانش آموزان حرکت کند.

در هنگام تدریس فقط بعضی نفرات را نگاه کردن...و یا فقط به در و دیوار کلاس چشم دوختن...اثر منفی داشته  و عده ای از شاگردان با این احساس که در دایره توجه قرار ندارند کم کم از دنبال کردن صحبت های ما دور خواهند شد!!

💥 از یاد نبریم دانش آموز بیش از آنکه به مقدار پیشرفت درس در هر جلسه کلاس توجه کند به محتوی مطالب گفته شده دقت می کند...

به عبارت دیگر قبل از آنکه از خود بپرسد در یک جلسه چند صفحه کتاب تدریس شده، از خود می پرسد چه مطالبی را خوب و عمیق یاد گرفته است!
کیفیت آنچه تدریس می کنیم مهمتر از کمیت مطالب گفته شده است...سریع و تند درس دادن مطالب درسی معمولا دانش آموز را دچار اضطراب می کند.
این مطلب به ویژه درجلسات اول شروع برنامه کلاس ها مهمتر است.

💥 بیش از نود درصد دانش آموزان، تخته ای باصفا و زیبا را می پسندند!

از رنگ های متنوع استفاده کنیم....تا جایی که ممکن است مرتب و منظم و خوش خط بنویسیم.

حتی المقدور از یک سمت تخته شروع کرده و به تدریج و منظم کل تخته را پر کنیم...

💥 اخلاق خود را برای شاگردان توضیح  ندهیم!

کل توضیحاتی که درباره اخلاق و کاراکتر و انتظارات خودتان می دهید نهایتا نیم ساعت به یاد شاگردان می ماند!
آنها باید اخلاق و منش شما را از روی رفتارتان بفهمند و به خاطر بسپارند ..
یا به عبارت دیگر آنچه را که مستقیم یا غیرمستقیم از رفتار و حرکات شما ببینند به خاطر خواهند سپرد.

💥 دو چیز باعث تمکین،نظم و با اخلاق بودن دانش آموزان در کلاس یک دبیر می شود:
اول:علاقه ای که به آن دبیر دارند.

دوم:میزان احترامی که برای شخصیت آن دبیر قائل هستند.

هیچ یک از دو مورد بالا با زور و اجبار ایجاد نخواهد شد!

دانش آموزان را دوست بدارید تا شما را دوست داشته باشند...
هرچقدر دبیر رفتار موقرتری داشته  باشد، دانش آموزان نیز ناگزیر بیشتر به او احترام می گذارند.

💥 بدترین اتفاقی که می تواندبرای یک معلم بیافتد خشمگین شدن...فریاد زدن...و خدای ناکرده  کلمات نامناسب بر زبان راندن است!!

از نظر دانش آموزان معلمی که نتواند خودش را کنترل کند قدرت کنترل کلاس را نیز نخواهد داشت...

خشمگین شدن و فریاد زدن،شخصیت یک معلم را در نظر کلاس فرو خواهد ریخت!!

💥 با دانش آموز جروبحث نکنیم!

بحث کردن با نوجوانان بیش از آنکه آنها را قانع کند از شخصیت و اعتبار دبیر می کاهد...

خود را درگیر بحث نکنید...اگر نظری راجع به روش تدریس و یا روش اداره کلاس می دهند به نظرشان احترام بگذارید،با جملات منطقی اما نه خیلی طولانی،جواب هایی هوشمندانه  بدهید...اما نگذارید بحث طولانی شود.

💥 در مقابل خطاهای دانش آموزان، بیش از حد حساس نشده و عکس العمل شدید نشان ندهیم.

گاهی یک نگاه معنا دار کافیست...
گاهی یک تذکر دوستانه اما جدی و بصورت انفرادی،مشکل را حل می کند.

گاهی جابجا کردن و تغییر دادن محل نشستن یک دانش آموز،آرامش و سکوت را به کلاس برمی گرداند.

💥 هرچقدر با مطالعه بیشتر و دست پرتر به سر کلاس برویم از احترام بیشتری برخوردار می شویم.

هنر زیبا درس دادن اگر با توان علمی بالا همراه شود معجزه می کند...

💥 از مهمترین نکات مثبت شغل ما سرو کار داشتن با نوجوانان پر انرژی،با نشاط و سرشار از حس زندگی است. همراه نوجوانان بودن ما را جوان نگه می دارد....قدر این موضوع را بدانیم.

 ‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ آیا ریشه واژه ادب ایرانی است؟
(واژه ادب از زبان پهلوی به عربی راه یافت)

❇️ این نظریه ای است که آقای محیط طباطبائی در ضمن مقاله ای که در موضوع ادب و ادیب منتشر ساخته اظهار داشته است. نویسنده پس از تفصیل عقاید و آراء مختلفی که در خصوص اشتقاق این را لغت اظهار شد چنین احتمال میدهد که ادب و ادیب از ریشه دب و دیپ فارسی که به معنی نوشتن است گرفته شده.دلایلی که در تأیید نظر خود ذکر کرده اند به شرح زیر خلاصه می شود:

◀️ ۱ - دیپ یک استعمال باستانی و دیرینه ای در زبانهای ایرانی داشته و دیپی در کتیبه داریوش به معنی نوشته آمده و نویسنده را در روزگار ساسانیان دیپیر گفتند و خط را دپیریه می گفتند چنان که محل نگارش را دیوان گفتند و آنجا که کودکان را دبیری می اموختند دبیرستان یا دبستان نامیدند.

◀️ ۲.اعراب همان طور که پس از استیلای بر کشور ایران روش کشورداری را از ایرانیان آموختند الفاظ دیوان و دفتر را نیز در زبان خود راه داده اند و بر اسلوب دبستان و دبیرستان اماکنی برای آموزش کودکان خود اختصاص دادند که گویی نام آنها را به طور تحت اللفظی از فارسی ترجمه کرده مکتب و «کتاب» گفتند؛ آموزگاری هم که در دبستانها دانش و فرهنگ می آموخت ادیب و مؤدب و عمل او را تأدیب اصطلاح کردند.

◀️ ۳- همان طور که مکتب و کتاب را از دبستان و دبیرستان تقلید کردند و دیوان و دفتر را به صورت اصلی خود برگزیدند.

❇️ بنابراین مفهوم ادب در نخستین دوره استعمال آن یک مفهوم ایرانی بوده و مواد آن غالبا از ادبیات پهلوی گرفته شده و از ادبیات پهلوی به عربی راه یافته است.

❇️ منبع :
فرهنگ ایرانی پیش از اسلام و آثار در تمدن اسلامی و ادبیات عربی، محمد محمدی ملایری، ۱۳۹۶، ص ۳۱۷ و ۳۱۸

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ چه گویی نیست مولانا از ایران؟
✳️ #دکترمحمودفتوحی

❇️ اگر از شما بپرسند که جلال الدین محمد بلخی ایرانی  است یا ترک؟ بگویید این خُراسانی قطعاً پارسی زبان بوده است.  اما پیش از آن که به زندگینامۀ مولانا استناد کنید، سراغ آثار خود مولانا بروید. هر مؤلف یک "جهان‌-متن" دارد و جهان-متن وی با  سپهرهای فرهنگی و هویتی پیوند استوار می‌خورد. در درون آثار مولانا یک ایران فرهنگی، راسخ ایستاده است و خاستگاه هویتی او را فریاد می‌زند؛ جلال الدین بلخی، تعلقِ تمام عیار به سپهر فرهنگی ایرانی دارد که اگر آن را از آثارش بیرون بکشیم، غزلیات شمس و مثنوی و دیگر آثار مولانا بخش عمدۀ رمزگان فرهنگی و بنیان هویتی خود را از دست می‌دهد. شاخص‌هایی که تعلق هویتی و فرهنگی متن و مؤلف را نشان می‌دهد، از ناخودآگاه مؤلف در متن می‌نشیند. حتی زمانی که مؤلف به زبان دیگری می‌نویسد، یا اثرش ترجمه می‌شود آن سازه‌ها در شالودۀ متن می‌مانند.

❇️ برخی از عناصر ایرانی که در صفحه‌صفحۀ آثار مولوی خود را به رخ خواننده می‌کشند از این قرارند:

◀️ ۱. جغرافیای ایران‌زمین

نام شهرها و مکانهای ایرانشهر:
ایران (۲ بار)، تبریز (۶۰۰)، بخارا (۳۰)، سمرقند (۱۳)، سبزوار (۹)، سپاهان (۷)، بلخ (۵)، خراسان (۵)، کُهستان (۴)، همدان (۴)، کرمان (۳)، نشابور (٢)، خوارزم (3)، قزوین، غزنی، توسی، ری (رازی)، مرو (مروزی)، کابل، خوزی، گیلی، غوری،
اما از شهرهای ترکیه و سوریه  که مولانا بخش عمدۀ زندگی خود را در آن دو منطقه  گذرانده فقط این‌ نامها را می‌بینیم:
ترکیه: قونيه (۴)، قيصريه (۱)، لارنده (۱)، انطاکیه (۱)
سوریه: دمشق، حلب،
از یاد نبریم که در روزگار مولوی، ترکیه امروزی، جزو ایران فرهنگی بود؛ هم به لحاظ زبانی و ادبی و هم به لحاظ ساختار سیاسی و دیوانی سلجوقیان در گسترۀ ایرانشهر فرهنگی قرار داشت.

◀️ ۲.نامها و نشانهای تقویم خورشیدی ایرانی

نوروز (۹)، مهرگان (۲)، بهمن (۲۰)، دی، تیر ماه.
این تقویم و مناسبتهای آن که به ایام العجم مشهور است از ایران باستان متمایز کنندۀ ایرانیان از دیگر ملل پیرامون بوده است. (نک. آثار الباقیه بیرونی)

◀️ ۳. موسیقی ایرانی

نظام موسیقی ایرانی که پیشینه‌اش را به روزگار ساسانیان می‌رسانند در غزلیات مولانا پر رنگ است. مولانا  بنا به گواه سخنان خود او در غزلهایش غالباً با  آهنگها و نواهای ایرانی در سماع می‌رفته است. نام برخی از نواهای ایرانی در غزلیات شمس از این قرار است.
پردۀ عشاق، پردۀ حجاز، رهاوی، بوسلیک، حسینی، راست‌، پرده‌های شاهوار، زیر خرد، زیر بزرگ، سپاهان،
و سازهای ایرانی: سرنا، بربط، چنگ، چغانه، تنبور و ...

◀️ ۴. اساطیر و تاریخ ایران

رستم (زیاد)، سیمرغ (٣٧)، کیقباد-قباد (۳۰)،  کیخسرو (١٢)، خسروانی (٩)،  بهرام (٨)، جام جم (٨)، مانی (٨)، ضحاک (٦)،  فریدون/افریدون (٦)،  جمشید (٥)، تهمتن (٤)، کاووس (٤) کیکاووس (٤)، زال (٤)، زردشت (٢)،  سهراب (٢)، نوشروان (٢)، سیاوش، رخش و ...
سنجر (٢١)، محمود و ایاز (١٨)، خوارزمشاه (٥)؛ نظام الملک توسی

نظام اسطوره‌ای ایرانشهری، بیش از دو هزار سال جزو سازه‌های پایدار ایرانیت در معنابخشی به جهان و انسان و ایران بوده است. مولانا با رمزگان این نظام مفهومی به جهان و انسان اندیشیده، تخیل کرده و سروده است.

◀️ ۵. کتابهای پارسی و ایرانی

در آثار مولوی نام این کتابهای فارسی را می‌بینیم:
اوستا، شاهنامه، کلیله و دمنه، ویس و رامین، الهی‌نامه (حکیم غزنوی=حدیقۀ سنایی)، منطق الطیر خاقانی،
آیا در آثار مولوی از کتابی به زبانهای ترکی، رومی، یونانی، نشانی هست؟

◀️ ۶. تعلق به زبان پارسی

بگذریم از این که جهان-متن مولانا به زبان پارسی است اما وی تعلق خاطر خود به این زبان را نیز چند بار بر زبان آورده است. زبان پارسی، زبان میانجیِ ایرانیان از همۀ تیره‌ها و طوایف است و تعلق ایرانیان به هویت دیرین خود در احترام و عشق به زبان پارسی نمود یافته است. مولوی هم تعلق خاطر خود را چنین سروده است.

مسلمانان مسلمانان زبان پارسی گویم
که نبود شرط در جمعی شکر خوردن به تنهایی

پارسی گوییم شاها آگهی خود از فؤاد
ماه تو تابنده باد و دولتت پاینده باد

❇️ مدعیانی که آرزوی محال می‌پرورند تا به دروغ مولانا را پروردۀ فرهنگ و هویتی غیر از ایران بنمایانند، باید سپهر فرهنگی و هویتیِ مطلوب خود را در آثار مولانا نشان دهند. البته اذعان خواهند کرد که فکر، زبان و فرهنگ مولانا بر بستر هویت ایرانی شکل گرفته است. و همه می‌بالیم که آن مرد تعلق به تمام اعصار و همۀ جهان دارد زیرا جهانیان به او تعلق خاطر دارند.

❇️ عناصر ایرانی زیادی در جهان-متن مولانا هنور هست که مهمانان عزیز کاروند مرا به آنها رهنمون خواهند کرد.

مولانا و ایران

#کاروندپارسی
#مولانا_ایرانی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ توضیحی پیرامون جریان « فرمالیسم روسی » و اصول ادبی شان

❇️ خلاصه جریان #فرمالیسم_روسی: از کتاب نقد ادبی دکتر #شمیسا

✅ ۱. در خلال جنگ جهانی اول در روسیه به وجود آمد.

✅ ۲. فرمالیسم را مخالفان، جهت تحقیر به این مکتب دادند.

✅ ۳. اعضای انجمن زبانشناسان فرمالیست عبارت بودند از؛

۱۹۱۶ م /بوریس آخن بام، شکلوفسکی، یاکوبینسکی)
۱۹۱۵ م/ یاکوبسون

◀️ اعتقاد فرمالیست ها:

ادبیات صرفا یک مساله زبانی نیست و لذا می توان گفت که زبان ادبی یکی از انواع زبان هاست و باید به آن از دید زبان شناسی نگریست.

اثر ادبی، شکل (فرم) محض است و در بررسی اثر ادبی باید تکیه بر فرم باشد نه محتوا

آنها مخالف تقسیم متن به صورت و معنی بودند. از نظر آنها ادبیات در فرم و ساخت است نه در روح و فکر.
مثلا از نظر آنها یک شعر غنایی یا عاشقانه فقط یک طرح و ساختار زبانی است.

فرمالیست ها سرنوشت مطالعات ادبی را در غرب تغییر دادند. می توان گفت که همه ساختارگرایان معروف قرن بیستم تحت تاثیر فرمالیسم روسی و حلقه زبانشناسان پراگ هستند.

◀️ معادل فرمالیسم روسی در نقد ادبی غرب، نقد نو و در زبانشناسی، زبان شناسی همزمانی است.

فرمالیست ها که از ۱۹۲۱ تا ۱۹۲۵ آزادانه فعال بودند حدود ۱۹۳۰ بر اثر حماقت استالینیست ها که می خواستند ادبیات را هم بر مبنای اقتصاد توضیح دهند، از میان رفت.

◀️ نکات تکیه ی منتقدان فرمالیست ها عبارت بودند از:

✅ ۱. تغییر شکل در زبان عادی

✅ ۲. صناعات ادبی که باعث آشنا زدایی می شوند.

◀️ فرمالیست معروف، ویکتور شکلوفسکی، نخستین اثر فرمالیستی را موسوم به "رستاخیز واژه" نوشت. به نظر او هسته مرکزی هنر، در ایجاد تغییر در واقعیت یا به اصطلاح خود او در غریب سازی است.

شکلوفسکی، اصطلاح روابط بینامتنی را مطرح کرد. به این معنی که متونی که موضوع مشترک دارند در همه ادوار تاریخ به هم مرتبطند و بین آنان مکالمه است. او می گوید: هر قدر آشنایی ما با ادبیات گذشته بیشتر باشد این نکته بر ما بیشتر روشن خواهد شد که تقریبا هیچ موضوع و تصویری نیست که بدیع و بی سابقه باشد. چه بسا افرادی که شاعری را در ابداع مضامین و تصاویر جدید و بی همتا بدانند اما برای اهل فن روشن است که آن مضامین و تصاویر هم قبلا گفته شده است. لذا مساله در تصویر و موضوع نیست، در زبان است یعنی عمده نوآوری و ابداع در طرز بیان و استعمال زبان است.

◀️ با از بین رفتن فرمالیسم، یک جریان جدیدی از ازدواج فرمالیسم با مارکسیسم به وجود آمد که مانند فرمالیسم به ساخت زبانی آثار ادبی عنایت داشت اما در ضمن بر مبنای آرای مارکسیستی می گفت که زبان و معنی از هم جدا نیستند. از نمایندگان این جریان، #میخاییل_باختین، پاول مدویدف و لوشینوف هستند.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ دلنوشته چیست ؟ و چه ویژگی هایی دارد ؟

❇️ دل‌نوشته‌ها نوعی نوشتار احساسی و شخصی هستند که نویسنده در آنها احساسات، افکار، تجربیات و تأملات خود را به صورت صادقانه و بی‌پرده بیان می‌کند. این نوع نوشته‌ها معمولاً بدون رعایت قواعد رسمی و سخت‌گیرانه نوشتاری نوشته می‌شوند و بیشتر بر احساسات و جریان طبیعی ذهن نویسنده تأکید دارند. در زیر به برخی ویژگی‌های دل‌نوشته‌ها اشاره می‌کنیم:

❇️ ویژگی‌های دل‌نوشته‌ها

◀️ صمیمیت و صداقت:

دل‌نوشته‌ها معمولاً با صداقت و صمیمیت نوشته می‌شوند. نویسنده در این نوع نوشته‌ها احساسات واقعی خود را بیان می‌کند و از تصنع و ریاکاری پرهیز می‌کند.

◀️ احساسات قوی:

دل‌نوشته‌ها غالباً شامل احساسات قوی و عمیق هستند. این احساسات می‌توانند شامل عشق، دلتنگی، شادی، غم، تنهایی و یا حتی خشم باشند.

◀️ زبان ساده و روان:

دل‌نوشته‌ها معمولاً با زبان ساده و روان نوشته می‌شوند. نویسنده از زبان پیچیده و فنی استفاده نمی‌کند و سعی می‌کند به زبان خودمانی و قابل فهم بنویسد.

◀️ جریان طبیعی ذهن:

دل‌نوشته‌ها به شکل جریان طبیعی ذهن نویسنده نوشته می‌شوند. این نوشته‌ها ممکن است از نظر ساختاری منسجم نباشند و به صورت پراکنده و آزادانه بیان شوند.

◀️ بیان تجربیات شخصی:

دل‌نوشته‌ها اغلب به بیان تجربیات شخصی و خاطرات نویسنده می‌پردازند. نویسنده تجربیات خود را با خواننده به اشتراک می‌گذارد و از این طریق ارتباطی عاطفی و نزدیک با او برقرار می‌کند.

◀️ انعکاس افکار و تأملات:

دل‌نوشته‌ها فضایی برای بیان افکار و تأملات نویسنده فراهم می‌کنند. این نوشته‌ها می‌توانند به بررسی مسائل فلسفی، اجتماعی و یا حتی روزمره بپردازند.

◀️ فضاسازی احساسی:

دل‌نوشته‌ها به دلیل طبیعت احساسی خود، فضاسازی قوی دارند. نویسنده سعی می‌کند با استفاده از کلمات و جملات احساسی، خواننده را درگیر و تحت تأثیر قرار دهد.

◀️ شخصیت‌محوری:

در دل‌نوشته‌ها، شخصیت نویسنده و دنیای درونی او به شدت مطرح است. این نوشته‌ها بیشتر به بیان حالت‌ها و احوالات نویسنده می‌پردازند تا به روایت داستانی خارجی.

❇️ مثال‌هایی از دل‌نوشته‌ها

◀️ دل‌نوشته‌ای درباره عشق:

"عشق همان حسی است که با دیدن چشمان تو در قلبم جاری می‌شود. هر لحظه بدون تو مثل قرنی است و هر ثانیه با تو مثل بهشتی بی‌پایان. دوستت دارم و این عشق هرگز پایان نخواهد یافت."

◀️ دل‌نوشته‌ای درباره دلتنگی:

"دلتنگی مثل سایه‌ای است که همیشه با من است. هر کجا که می‌روم، به دنبال من می‌آید و قلبم را سنگین می‌کند. چقدر دلم برای صدایت، برای لبخندت تنگ شده است. ای کاش زمان بازمی‌گشت و دوباره می‌توانستم در کنارت باشم."

❇️ نتیجه‌گیری:

دل‌نوشته‌ها نوعی نوشتار شخصی و احساسی هستند که با صداقت، صمیمیت و زبان ساده نوشته می‌شوند. این نوشته‌ها به بیان احساسات، تجربیات و افکار نویسنده می‌پردازند و فضاسازی قوی و احساسی دارند. دل‌نوشته‌ها ابزاری مناسب برای ارتباط عمیق و صمیمی با خواننده هستند و می‌توانند تأثیرگذاری بسیاری داشته باشند.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ سنایی واسوخت گرا

❇️ شاخصه اصلی شعر واسوختی را روی گرداندن عاشق از معشوق دانسته اند. غالبا هم گفته می شود که این طرز در حدود قرن دهم تداول یافت و چیزی نگذشت که به حاشیه نهاد ادبی رانده شد. چنانکه در جلد سوم تاریخ ادبیات ایران و قلمرو زبان فارسی گفته ام، شایسته است که بین واسوختی بودن و واسوخت گرایی تفاوت قایل شد. واسوخت گرایان در طول تاریخ ادبی حضور داشته اند، هر چند به این نام خوانده نمی شدند و پس از قرن دهم نیز این گرایش ادامه یافت، هر چند کسی به شاعران واسوخت گرای پس از قرن دهم واسوختی نمی گوید. ما می توانیم شعر واسوختی را یک ژانر به شمار آوریم که پیش از قرن دهم «ژانری ضمنی» بود، یعنی در ضمن ژانرهای دیگر زندگی می کرد، در قرن دهم به عنوان ژانری مستقل متولد شد و پس از آن، از «ژانر» به «وجه» تغییر وضعیت یافت. ژانرها پس از اینکه ضرورت وجودی خویش را از دست می دهند و دیگر قادر نیستند به افق انتظارات عصر پاسخ دهند، در دل ژانرهای دیگر و به صورت وجه یا صفت زندگی می کنند. غزل زیر از جمله این گونه غزلیات واسوختی سنایی است که خشم شاعر را بازنمایی می کند:

کسی کاندر تو دل بندد همی بر خویشتن خندد
که جز بی معنی ای چون تو چتو دلبند نپسندد
که گر نوکیسه عشقی را تو از شوخی به دست آری
قباها کز تو بر دوزد کمرها کز تو بربندد
اگر دل داده بستاند سنایی از تو بی معنی
گزاف است این چنین زیرک ز نااهلی جگر رندد
و گر خود تو نه ای جز جان چنان بستاند از تو دل
که یک چشمت همی گرید دگر چشمت همی خندد
. (نسخه k ب 410)

خشماگینی شاعر سبب شده عاطفه غزل تند و تیز شود و با غزلیات واسوختی قرن دهم، که زبان در آنها نرم‌تر و عاشق منعطف تر است، تفاوت داشته باشد. در واقع واسوخت گرایی در طول تاریخ شعر فارسی و متناسب با بافت‌هایی که شعر از دل آن برآمده تغییر می کرده است. موضوع روی گرداندن عاشق از معشوق وجه مشترک آنها ست اما کیفیت رویگردانی و شیوه بیان آن در دوره های مختلف تاریخی متفاوت است.

❇️ دکتر سید مهدی زرقانی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ کاریکلماتور چیست ؟ و نمونه های از آن

❇️ کاریکلماتور واژه‌ای است که از ترکیب دو واژه: کاریکاتور و کلمه ساخته شده است و در اصطلاح نوعی جمله قصار یا کلام کوتاه منثور است که معمولاً به یک نکته طنزآمیز یا جدی می‌پردازد
مثل:« موش غذای متحرک گربه است» که بیانی طنزآمیز دارد اما این نمونه بیان جدی دارد: «وقتی گل پرپر می‌شود شبنم سقوط می‌کند»

کاریکلماتور‌ها لطیفه‌هایی هستند که برخی دارای شوخ طبعی و طنز هستند بعضی بیانی عاشقانه دارند و گاهی هم به موضوعات حکمی و فلسفی نزدیک می‌شوند، گاهی هم به مسائل اجتماعی و سیاسی و درد و رنج‌های جامعه می‌پردازند البته با کمی اغراق و نیشخندی کنایه آمیز

اساس آفرینش کاریکلماتور مضمون پردازی و تصویرسازی است لذا شاعر یا نویسنده باذوق بی نظیر خود و یاری گرفتن از امکانات و شگردهای ادبی و تخیلی همچون: تشبیه، استعاره، ایهام، تشخیص، آشنایی زدایی و مراعات نظیر جملاتی جذاب، پرمغز و خواندنی می‌آفرینند و تصویری را در ذهن خواننده نقش می‌زنند

وجه مشترک اغلب کاریکلماتورها نمایاندن جلوه‌های بدیع زندگی و مضمون پردازی در مورد آنهاست نویسندهٔ مبتکر با تخیل قوی خود و الهام از پدیده‌ها و سوژه‌های روزمره با کشف رابطه‌های تازه دریافت‌ها و تصورات و تصویرهای خود را می‌آفریند

اصطلاح کاریکلماتور را اولین بار احمد شاملو شاعر معاصر ابداع کرد و اولین کسی که به طور جدی به این نوع ادبی پرداخت پرویز شاپور بود که در سال ۱۳۵۰ کتابی حاوی کاریکلماتورهای خود را منتشر کرد

چنانچه بخواهیم با مقداری مسامحه در گذشته ادبی ایران رد پایی از این نوع ادبی بیابیم می‌توان به شطحیات عارفان و صوفیان اشاره کرد

🔰نمونه های کاریکلماتور:

🔹پرویز شاپور :

🔆اگر بخواهم پرنده را محبوس کنم قفسی به بزرگی آسمان می‌سازم

🔆غم کلکسیون خنده‌ام را به سرقت برد
🔆 به عقیده گیوتین سر آدم زیادیست

🔆 قلم کم حرف عمرش طولانی می‌شود

🔆با دیدن قبض آب برق از سرش پرید

🔆 ذهنم کلمات را به بازی گرفته و رفتارم زندگی را

🔆چون ریاضی نمی دانست دیگران راآدم حساب نمی کرد
                       
🔆معلمی شغلی با کلاس است
                        
🔆سنگ انچنان به آینه اصابت کرد که تصویرم به سوی سطل زباله پر کشید
                      
🔆هنگام حفاری روزنه ی امیدم آرزوهای برباد رفته به ریشم می خندند
                         
🔆به حال عاشقی اشک می ریزم که موجودی گامهایش نرسیده به کوی یار ته می کشد
                        
🔆بدون عینک تمام سازها را تار می بینم
                          
🔆نقاش فقیر خجالت می کشید
                           
🔆بعضی برای سربلندی دیگران تاکمر خم می شوند
                            
🔆سایه ی چهار نژاد یک رنگ است
                             
🔆مطالعه در گورستان احتیاج به ورق زدن سنگ قبرها ندارد
                            
🔆شمع برای اینکه نمی تواند خاکستری از خود به جا بگذارد اشک می ریزد
                           
🔆عاشق گربه ای هستم که لب حوض فقط غرق تماشای ماهی ها می شود
                        
🔆آفتاب وباران دست هم را به گرمی دررنگین کمان می فشارند
                         
🔆دررودخانه ای که ازسراب سرچشمه بگیرد ماهی ها آرزوی دیدن دریا را به گور می برند
                           
🔆پروانه آنچنان باگل پاییزی تصادف کرد که درآغوش هم پرپر شدند

🔹محمد تقی حرآبادی:

👈آنقدر آزاده باش که در خیابان‌های ذهنت منع رفت و آمد نباشد

👈با آنکه آدم خــود خواهیست، عمریست که خودش را گم کرده

👈آنقدر به عقایدمان آب بستند، که ذخیرهٔ 600 ساله آب را در 30 سال تمام کردند

👈اگر پول نداشــته باشی، قصاب سرکوچه هم بهت دل نمی‌دهد

👈باران آدمها را از سوراخ چترشان می‌شناسد

👈بعد از این که دسته گل ها را به آب دادند، آب لوله‌کشی شد

👈آنقدر از سر کچلم گفتم که زبانم مو  در آورد

👈هر وقت آب از آسیاب بیفته، نان گران میشه

👈مسئول استخدام از خانم پرسید تخصص شما چیست؟ جواب داد زیبا سازی

👈باران آنقدر دیر آمد که از خجالت آب شد

👈باور کن اگر دلم برای دیدنت پر نمیزد، پرواز هیچ پرنده‌ای را باور نمیکردم

👈در  سیبستان ممنوعت قدم  میزنم، شاید سیبی به احترام جاذبه فرود آید

👈امید به وعده‌هایت اگر سر خرمن هم باشد، ارزش درو کردن را دارد

👈خوب شد نوروز آمد، وگرنه بهان‌های نداشتم از دست روزهای کهنه رها شوم

👈بسکه بی‌گدار به آب میزد، آب از سرش گذشت

👈 بسکه گرسنهٔ اندیشه بود، افکار خودش را می‌خورد

🔹حسین مقدسی:

👈سگ سوزن خورده از سوزن بانی که غذایش را سگ خور کرده می‌ترسد

👈ممنوع التصویر بود آینه نادیده‌اش گرفت

👈سبک مغز با همه سرسنگین است

👈بحث کلامی می‌کردند با هم دو ناشنوا

👈 به جان کندن گور خودش را کند گورکن پیر

✍حسن حاج صدری

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

🔴 *بیست علامت بلوغ عاطفی*

‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ آیا شعر حاصل بیان عواطف و احساسات شاعر است؟

❇️ این که گفته می شود، شعر حاصل بیان عواطف و احساسات شاعر است، کوزه ای است که دریایی از معنا را در خود جای داده است. شاید درباره شاعران معمولی این سخن قابل قبول باشد؛ اما پذیرش این تعریف برای شاعران بزرگ که بدون شک خواجه شیراز هم یکی از آنهاست، دشوار است. حافظ می فرماید:

دردمندی من سوخته ی زار و نزار
ظاهرا حاجت تقریر و بیان اینهمه نیست

◀️ دکتر شفیعی کدکنی معتقد است، شعر بیان گستره وسیع عواطف و احساسات همه انسانهاست. سخن او پذیرفتنی است و بدون شک بیشتر در دل می نشیند. شاعری که تنها به بیان احساسات شخصی خود بپردازد، دیگران چه ارتباطی با سخن او برقرار خواهند کرد.
بنابراین شعر حافظ، زبان حال همگان است. تا هر جغرافیایی که راه یافته است. در زمان حیاتش از هند و چین تا حجاز و شام، آن را زمزمه می کردند و امروز سخن خواجه اروپا و آمریکا را هم درنوردیده است.

◀️ حافظ از زبان ما سخن می گوید. مردم غم ها و شادی ها، امیدها و یاس ها، کامیابی ها و ناکامی ها و تمام احساسات خود را در آن می یابند. با آن همزاد پنداری می کنند، به آن تفال می جویند و در نهایت به آرامش می رسند.
خواجه شیراز، از مقام رفیعی که خداوند به او بخشیده است، تا جایگاه تک تک ما پایین آمده است و پیر و جوان و رند و بازاری و عارف و عامی را در بزمی کنار یکدیگر نشانده است تا عشق و صفا همواره بر دوام باشد.

عشق بازی و جوانی و شراب لعل فام
مجلس انس و حریف همدم و شرب مدام

ساقی شکر دهان و مطرب شیرین سخن
همنشینی نیک کردار و ندیمی نیک نام

بزمگاهی دلنشان چون قصر فردوس برین
گلشنی پیرامنش چون روضه دارالسلام

باده گلرنگ تلخ تیز خوشخوار سبک
نقلش از لعل نگار و نقلش از یاقوت خام

نکته دانی بذله گو چون حافظ شیرین سخن
بخشش آموزی جهان افروز چون حاجی قوام

هر که این عشرت نخواهد خوشدلی بر وی تباه
وآن که این مجلس نجوید زندگی بر وی حرام

❇️ مهدی ضیا از گروه « حافظ پژوهی »

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ تفاوت اسطوره و افسانه

❇️ اسطوره بافتی منسجم از روایات سنتی و مقدسی است که در جوامع ابتدایی بشر، باور و اعتقاد قلمداد می‌شده است. اسطوره‌های هر ملت حاوی سنتهایی دربارهٔ خلق هستی، خدایان انسان و خویشکاری ایشان است.

تعریفهای متعدد و متفاوتی از اسطوره وجود دارد اما ویژگی مشترک همهٔ این تعریفها، تأکید کارکرد تاریخی و واقعیت اسطوره‌هاست. (شایگان ۱۳۹۰: ۱۶؛ رضایی ۱۳۸۴: ۲۶) که در زمانی ازلی رخ داده و به گونه‌ای نمادین به ما می‌گوید که چگونه چیزها پدید آمده، هستی یافته و یا از میان خواهند رفت. اسطوره بینش شهودی جوامع ابتدایی و تفسیر آنها از جهان است؛ هرچند در ردیف حماسه، افسانه و قصه‌های پریان قرار می‌گیرد، اما متفاوت از آنهاست؛ (اسماعیل پور ۱۳۹۱: ۱۴-۱۳)

اسطوره گزارش داد و ستد میان خدایان و بشر و یا تعریف تکامل بعضی پدیده‌های طبیعی است. (ستاری ۱۳۹۰: ۱۰۱)

اثربخشی مراسم و تشریفات آیینی، بخش دیگری از کارکردهای اسطوره است. گستردگی باورهای اسطوره‌ای سبب گردیده که در طی اعصار به عنصری اساسی در تمدن انسانی تبدیل شود؛ از این‌ رو، نمی‌توان آن را افسانه‌سازی و قصه‌پردازیِ بیهوده دانست. (الیاده ۱۳۹۲: ۲۸)

مضامین نهفته در اسطوره برای پاسخگویی به نیازهای روحی و روانی انسان ساخته شده است و به طور کلی از افسانه که نوعی سرگرمی به حساب می‌آید، جداست. اسطوره توجیه پدیده‌هاست؛ در حالی که افسانه خیال‌پردازیِ محض بوده و هیچگاه مرجع ایمان هیچ ملتی نبوده است. (رضایی ۱۳۸۴: ۳۶)

در جوامع بدوی اسطوره به صورت زنده و خودجوش حضور داشته و واقعیتی زنده بوده است؛ یعنی حقیقتی زنده و حاضر که افراد جامعه آن را باور داشته‌اند؛ حقیقتی که در کهن‌ترین ادوار ظهور کرده و از همان دوران تا کنون همچنان بر جهان و مقدرات انسان اثرگذار بوده است. (الیاده و دیگران، ۱۳۸۸ ، ۹-۸)

یونگ معتقد است اسطوره مبین شالوده فلسفی و نگرش فرهنگی ماست شالوده‌ای که به آن آگاهانه اشراف نداریم و در واقع، در ضمیر ناخودآگاه جمعی ما قراردارد. وی اسطوره را راهنمای فهم کهن الگو می‌داند.

«کانون هر اسطوره‌ای پدیده‌ای از پدیده‌های طبیعت است که به دقت تمام در جسم و جان قصه رسوخ کرده و نشسته است؛ به نحوی که غالباً به کلی پوشیده و پنهان است.» (مالینوفسکی ۱۳۷۷: ۱۵۰)

واحددوست معتقد است: «اسطوره، تجلّی خودجوش و لذا ناخودآگاهانه وجدان ناهشیار و قومیِ آدمی است در قالب قصه.»

عملکرد امروزی بشر در اجرای مناسک و آیین‌هایی که بیشتر آنها ریشه در اسطوره دارند، نشان می‌دهد امروزه نیز از دلبستگی او به این آیین‌ها و اسطوره‌ها کاسته نشده است.
«زیر نقاب به ظاهر خردگرای جامعهٔ نوین اشتیاق گسترده و فوق العاده‌ای نسبت به پدیده‌های اسرارآمیز و غیبی موج می‌زند.» (جاهودا ۱۳۷۱: ۴۱)

❇️ از مقالهٔ اسطورهٔ خون.
(بررسی برخی کارکردهای وابسته به خون و نمود آن در شاهنامه)

دکتر حسن حيدری ـ مژگان صادقپور مبارکه (دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اراک ـ دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اراک)
ص۱۰۹-۱۱۰

#شیرین_غزل.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan