▪️خیام، نابغهٔ پرسش‌گر
"۲۸ اردیبهشت زادروز حکیم عمر خیام"
(زاده ۲۸ اردیبهشت ۴۲۷ نیشابور -- درگذشته سالهای ۵۰۲ یا ۵۰۵ نیشابور)
شاید بیش از دو هزار کتاب و رساله و مقاله دربارهٔ خیام نوشته باشند خیامِ فیلسوف و ریاضی‌دان، موجودی است مشخص و یافتن او به واسطهٔ رساله‌های علمی و فلسفی وی آسان است ولی خیامِ شاعر هنوز ناشناخته مانده و سیمایی دارد مشوش و مغشوش، زیرا وسیلهٔ تشخیص سیمای او رباعی‌هائی است که معلوم نیست از خیام باشد!
در حالی‌که بیرون کشیدن رباعیات اصیل خیام از این بازار مکاره کار آسانی نیست و علت این امر در این است که رباعیات خیام در زمان حیات وی گردآوری و تدوین نشده‌اند.
نخستین و محسوس‌ترین خصوصیتی که از تاریخ زندگانی خیام به نظر می‌آید احترام و تکریم تمام کسانی است که از وی به مناسبتی نام برده و او را به بزرگی یاد کرده‌اند. عنوان‌هائی از قبیل امام، دستور، حجة‌الحق، فيلسوف‌العالم، سيدالحكماء المشرق و المغرب به وی داده‌اند.
تمام آن کسانی که از خیام ذکری به میان آورده‌اند نام او را با تکریم و احترام برده و نیروی ادراک، حدت هوش، وسعت دایرهٔ اطلاعات (علاوه بر مقولات عقلی) و سلطهٔ کامل وی را بر علوم نقلی ستوده‌اند.
از قوهٔ حافظهٔ او امری شگفت‌انگیز نقل می‌کنند که در اصفهان کتابی را هفت مرتبه مرور کرد و سپس آن را در نیشابور املا فرمود و پس از مطابقت معلوم شد اختلاف ناچیزی با اصل متن دارد. با همهٔ این‌ها از روش او چندان به خوبی یاد نکرده؛ او را تندخو، تنگ‌حوصله، کم‌حرف و کناره‌گیر از مردم گفته‌اند. مورخان معتبری چون علی‌بن زید بیهقی و شهرزوری او را به «بخل در تعلیم» متهم کرده‌اند!
کم حرفی، اجتناب از معاشرت و تندخونی خیام را می‌توان بر مزاج عصبی یا حالت حجب وی حمل کرد. اینگونه اشخاص بالفطره مردمان خوش‌معاشرت و بذله‌گو نیستند؛ کمتر با مردم انس می‌گیرند و طبعاً در خود فرو می‌روند و بیشتر به مطالعه می‌پردازند. یا می‌توان گفت توجه نفس به امور علمی و اشتغال فکر به حل مقولات ریاضی دیگر مجالی برای آمد و شد و پرداختن به عادیات زندگی اجتماعی باقی نمی‌گذارد.
بنابراین از خیام با تمام پرمایگی آثار زیادی باقی نمانده؛ جز در باب ریاضیات که صرفاً جنبهٔ فنی دارد. چند رسالهٔ مختصر نیز در دست هست که همهٔ آنها یا جواب سؤالی است یا انجام تقاضائی، یعنی از روی میل و اراده به بحث مسائل فلسفی نپرداخته است؛ بدین دلیل و شاید به علت اینکه حوزۀ درسی راه نینداخته و به پرورش شاگردانی نپرداخته یا مثل مقتدای خود ابن‌سینا دست به تألیف کتابهائی در فلسفه نزده است او را به بخل در تعلیم متهم کرده‌اند! در صورتی‌که با روشن‌بینی می‌توان قضیه را به گونه‌ای دیگر توجیه و تحلیل کرد.
↩️اما پیام این شاعر بدبین که شادی‌ها و زیبایی‌های جهان را فراموش نمی‌کند چیست؟
پیام مردی است که همه چیز را دیده و همه چیز را شناخته و آزموده است و با این همه در هر چه دیده است و آزموده است جز نومیدی و بی‌سرانجامی و جز شک و تردید هیچ نیافته است. پیام مردی است که نه فلسفه و ریاضی دردِ جانکاه نومیدش را درمان کرده است و نه دین و عرفان او را امیدوار و خوش‌بین و مطمئن ساخته است. به همین جهت اندیشهٔ او جز شک و حیرت و جز مرگ و نومیدی چیزی در جهان نیافته است و سراسر جهان برای او در ظلمت شک و ابهام و درد و اندوه فرو رفته است.
گر آمدنم به من بدی نامدمی
ور نیز شدن به من بدی کی شدمی
به زان نبدی که اندر این دیر خراب
نه آمدمی نه شدمی نه بدمی
.......
یک قطرهٔ آب بود با دریا شد
یک ذرهٔ خاک با زمین یکتا شد
آمد شدن تو اندرین عالم چیست
آمد مگسی پدید و ناپیدا شد
✍تحقیق و گردآوری: #محمدرضاکاکائی
🗓 ۲۸ اردیبهشت ماهِ ۱۴۰۴ خورشیدی
⤵️ منبع مورد بررسی:
➖دمی با خیام، علی دشتی، تهران: امیرکبیر، چاپ اول ۱۳۴۴. بریده‌هایی از صص ۱۷-۴۷.
➖بریده‌ای از مقالهٔ "خیام فرزانه‌ای سرگردان"، میثم موسوی. ص ۱۰۰.
➖رباعیات خیام به اهتمام محمدعلی فروغی و قاسم غنی. تهران: عارف. ۱۳۷۲
🔹کانال حافظ‌خوانی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
"۲۸ اردیبهشت زادروز حکیم عمر خیام"
(زاده ۲۸ اردیبهشت ۴۲۷ نیشابور -- درگذشته سالهای ۵۰۲ یا ۵۰۵ نیشابور)
شاید بیش از دو هزار کتاب و رساله و مقاله دربارهٔ خیام نوشته باشند خیامِ فیلسوف و ریاضی‌دان، موجودی است مشخص و یافتن او به واسطهٔ رساله‌های علمی و فلسفی وی آسان است ولی خیامِ شاعر هنوز ناشناخته مانده و سیمایی دارد مشوش و مغشوش، زیرا وسیلهٔ تشخیص سیمای او رباعی‌هائی است که معلوم نیست از خیام باشد!
در حالی‌که بیرون کشیدن رباعیات اصیل خیام از این بازار مکاره کار آسانی نیست و علت این امر در این است که رباعیات خیام در زمان حیات وی گردآوری و تدوین نشده‌اند.
نخستین و محسوس‌ترین خصوصیتی که از تاریخ زندگانی خیام به نظر می‌آید احترام و تکریم تمام کسانی است که از وی به مناسبتی نام برده و او را به بزرگی یاد کرده‌اند. عنوان‌هائی از قبیل امام، دستور، حجة‌الحق، فيلسوف‌العالم، سيدالحكماء المشرق و المغرب به وی داده‌اند.
تمام آن کسانی که از خیام ذکری به میان آورده‌اند نام او را با تکریم و احترام برده و نیروی ادراک، حدت هوش، وسعت دایرهٔ اطلاعات (علاوه بر مقولات عقلی) و سلطهٔ کامل وی را بر علوم نقلی ستوده‌اند.
از قوهٔ حافظهٔ او امری شگفت‌انگیز نقل می‌کنند که در اصفهان کتابی را هفت مرتبه مرور کرد و سپس آن را در نیشابور املا فرمود و پس از مطابقت معلوم شد اختلاف ناچیزی با اصل متن دارد. با همهٔ این‌ها از روش او چندان به خوبی یاد نکرده؛ او را تندخو، تنگ‌حوصله، کم‌حرف و کناره‌گیر از مردم گفته‌اند. مورخان معتبری چون علی‌بن زید بیهقی و شهرزوری او را به «بخل در تعلیم» متهم کرده‌اند!
کم حرفی، اجتناب از معاشرت و تندخونی خیام را می‌توان بر مزاج عصبی یا حالت حجب وی حمل کرد. اینگونه اشخاص بالفطره مردمان خوش‌معاشرت و بذله‌گو نیستند؛ کمتر با مردم انس می‌گیرند و طبعاً در خود فرو می‌روند و بیشتر به مطالعه می‌پردازند. یا می‌توان گفت توجه نفس به امور علمی و اشتغال فکر به حل مقولات ریاضی دیگر مجالی برای آمد و شد و پرداختن به عادیات زندگی اجتماعی باقی نمی‌گذارد.
بنابراین از خیام با تمام پرمایگی آثار زیادی باقی نمانده؛ جز در باب ریاضیات که صرفاً جنبهٔ فنی دارد. چند رسالهٔ مختصر نیز در دست هست که همهٔ آنها یا جواب سؤالی است یا انجام تقاضائی، یعنی از روی میل و اراده به بحث مسائل فلسفی نپرداخته است؛ بدین دلیل و شاید به علت اینکه حوزۀ درسی راه نینداخته و به پرورش شاگردانی نپرداخته یا مثل مقتدای خود ابن‌سینا دست به تألیف کتابهائی در فلسفه نزده است او را به بخل در تعلیم متهم کرده‌اند! در صورتی‌که با روشن‌بینی می‌توان قضیه را به گونه‌ای دیگر توجیه و تحلیل کرد.
↩️اما پیام این شاعر بدبین که شادی‌ها و زیبایی‌های جهان را فراموش نمی‌کند چیست؟
پیام مردی است که همه چیز را دیده و همه چیز را شناخته و آزموده است و با این همه در هر چه دیده است و آزموده است جز نومیدی و بی‌سرانجامی و جز شک و تردید هیچ نیافته است. پیام مردی است که نه فلسفه و ریاضی دردِ جانکاه نومیدش را درمان کرده است و نه دین و عرفان او را امیدوار و خوش‌بین و مطمئن ساخته است. به همین جهت اندیشهٔ او جز شک و حیرت و جز مرگ و نومیدی چیزی در جهان نیافته است و سراسر جهان برای او در ظلمت شک و ابهام و درد و اندوه فرو رفته است.
گر آمدنم به من بدی نامدمی
ور نیز شدن به من بدی کی شدمی
به زان نبدی که اندر این دیر خراب
نه آمدمی نه شدمی نه بدمی
.......
یک قطرهٔ آب بود با دریا شد
یک ذرهٔ خاک با زمین یکتا شد
آمد شدن تو اندرین عالم چیست
آمد مگسی پدید و ناپیدا شد
✍تحقیق و گردآوری: #محمدرضاکاکائی
🗓 ۲۸ اردیبهشت ماهِ ۱۴۰۴ خورشیدی
⤵️ منبع مورد بررسی:
➖دمی با خیام، علی دشتی، تهران: امیرکبیر، چاپ اول ۱۳۴۴. بریده‌هایی از صص ۱۷-۴۷.
➖بریده‌ای از مقالهٔ "خیام فرزانه‌ای سرگردان"، میثم موسوی. ص ۱۰۰.
➖رباعیات خیام به اهتمام محمدعلی فروغی و قاسم غنی. تهران: عارف. ۱۳۷۲
🔹کانال حافظ‌خوانی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
ابر گروه مجمع دبیران ادبیات متوسطه دوم
دبیران محترم ، این گروه به جهت بررسی و هماهنگی در دروس ادبیات فارسی متوسطه دوم تشکیل گردید . این گروه مختص دبیران عزیز می باشد.
@dabiraneadbiatemotevasetedovom
دبیران محترم ، این گروه به جهت بررسی و هماهنگی در دروس ادبیات فارسی متوسطه دوم تشکیل گردید . این گروه مختص دبیران عزیز می باشد.
@dabiraneadbiatemotevasetedovom
✳️ تحلیلی بر برنامه درسی مدارس ابتدایی در نروژ؛ نظامی انسان محور، فراگیر و مبتنی بر برابری و رفاه اجتماعی
❇️ نروژ به عنوان یکی از پیشرفته‌ترین کشورهای اسکاندیناوی، دارای نظام آموزشی‌ای مبتنی بر انسان‌گرایی، برابری و توسعه پایدار است. آموزش و پرورش در این کشور بر پایه اعتماد به دانش‌آموز، آزادی عمل معلم، و تمرکز بر تربیت فرد متعادل و همدل استوار است. مدارس نروژ محیطی آرام، کم‌رقابت و توسعه‌محور را برای دانش‌آموزان فراهم می‌کنند.
ساختار آموزش ابتدایی در نروژ:
تحصیل در نروژ از سن۶سالگی اجباری است و دوره ابتدایی از پایه اول تا هفتم ادامه دارد.
آموزش در تمام مقاطع رایگان است و بودجه آن از طریق مالیات‌های دولتی تأمین می‌شود.
نظام آموزشی نروژ غیرمتمرکز است و مدارس در طراحی و اجرای بخشی از برنامه درسی، اختیار دارند، اما چارچوب ملی برنامه درسی الزامات کلی را مشخص می‌کند.
مهم‌ترین دروس در دبستان‌های نروژ:
زبان نروژی: خواندن، نوشتن، بیان شفاهی، درک مطلب، ادبیات
زبان دوم(انگلیسی): از پایه اول یا دوم آغاز می‌شود، با تأکید بر مهارت‌های ارتباطی
ریاضی: حل مسئله، درک مفاهیم عدد، آمار، اندازه‌گیری
علوم طبیعی: پدیده‌های طبیعی، اکوسیستم‌ها، فیزیک و شیمی ساده
مطالعات اجتماعی: تاریخ نروژ، جغرافیا، حقوق بشر، شهروندی
هنر، موسیقی و مهارت‌های دستی: خلاقیت، طراحی، تولید، کار با مواد
تربیت بدنی: تحرک، همکاری، سلامت جسم
زندگی و آموزش اجتماعی: مهارت‌های زندگی، تعامل، پذیرش تفاوت‌ها، سلامت روان
فناوری اطلاعات: آشنایی با رایانه، جستجوی اطلاعات، رفتار اخلاقی در فضای مجازی
روش آموزش و ارزشیابی:
یادگیری در نروژ بر پایه پروژه، کار گروهی، و کاوش فردی است. تکیه بر حفظ کردن کم است و دانش‌آموزان تشویق می‌شوند تا فعال، خلاق و مستقل باشند.
ارزشیابی‌ها تا پایه هفتم غالباً کیفی، توصیفی و غیرنمره‌ای هستند؛ تمرکز بر فرآیند یادگیری است نه صرفاً نتیجه.
در پایه‌های بالاتر، ارزشیابی‌های مبتنی بر پروژه، نمونه‌کار و ارزیابی مستمر رایج‌اند.
ویژگی‌ها و انتقادات:
نظام آموزشی نروژ به دلیل تأکید بر رفاه کودک، عدالت آموزشی، و پرهیز از فشار و رقابت در سنین پایین تحسین شده است.
برخی منتقدان، به کاهش چالش‌های آکادمیک در مقایسه با کشورهای رقابتی‌تر و لزوم افزایش سطح استانداردهای دانشی در برخی حوزه‌ها اشاره می‌کنند.
❇️ جمع‌بندی:
برنامه درسی مدارس ابتدایی در نروژ، نمونه‌ای از نظامی متعادل، کودک‌محور و ارزش‌مدار است، که هدف آن پرورش نسلی خلاق، مهربان، دارای درک اجتماعی و توانمند در حل مسئله است. این رویکرد در خدمت ساختن جامعه‌ای همدل، پایدار و با کیفیت زندگی بالاست.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ نروژ به عنوان یکی از پیشرفته‌ترین کشورهای اسکاندیناوی، دارای نظام آموزشی‌ای مبتنی بر انسان‌گرایی، برابری و توسعه پایدار است. آموزش و پرورش در این کشور بر پایه اعتماد به دانش‌آموز، آزادی عمل معلم، و تمرکز بر تربیت فرد متعادل و همدل استوار است. مدارس نروژ محیطی آرام، کم‌رقابت و توسعه‌محور را برای دانش‌آموزان فراهم می‌کنند.
ساختار آموزش ابتدایی در نروژ:
تحصیل در نروژ از سن۶سالگی اجباری است و دوره ابتدایی از پایه اول تا هفتم ادامه دارد.
آموزش در تمام مقاطع رایگان است و بودجه آن از طریق مالیات‌های دولتی تأمین می‌شود.
نظام آموزشی نروژ غیرمتمرکز است و مدارس در طراحی و اجرای بخشی از برنامه درسی، اختیار دارند، اما چارچوب ملی برنامه درسی الزامات کلی را مشخص می‌کند.
مهم‌ترین دروس در دبستان‌های نروژ:
زبان نروژی: خواندن، نوشتن، بیان شفاهی، درک مطلب، ادبیات
زبان دوم(انگلیسی): از پایه اول یا دوم آغاز می‌شود، با تأکید بر مهارت‌های ارتباطی
ریاضی: حل مسئله، درک مفاهیم عدد، آمار، اندازه‌گیری
علوم طبیعی: پدیده‌های طبیعی، اکوسیستم‌ها، فیزیک و شیمی ساده
مطالعات اجتماعی: تاریخ نروژ، جغرافیا، حقوق بشر، شهروندی
هنر، موسیقی و مهارت‌های دستی: خلاقیت، طراحی، تولید، کار با مواد
تربیت بدنی: تحرک، همکاری، سلامت جسم
زندگی و آموزش اجتماعی: مهارت‌های زندگی، تعامل، پذیرش تفاوت‌ها، سلامت روان
فناوری اطلاعات: آشنایی با رایانه، جستجوی اطلاعات، رفتار اخلاقی در فضای مجازی
روش آموزش و ارزشیابی:
یادگیری در نروژ بر پایه پروژه، کار گروهی، و کاوش فردی است. تکیه بر حفظ کردن کم است و دانش‌آموزان تشویق می‌شوند تا فعال، خلاق و مستقل باشند.
ارزشیابی‌ها تا پایه هفتم غالباً کیفی، توصیفی و غیرنمره‌ای هستند؛ تمرکز بر فرآیند یادگیری است نه صرفاً نتیجه.
در پایه‌های بالاتر، ارزشیابی‌های مبتنی بر پروژه، نمونه‌کار و ارزیابی مستمر رایج‌اند.
ویژگی‌ها و انتقادات:
نظام آموزشی نروژ به دلیل تأکید بر رفاه کودک، عدالت آموزشی، و پرهیز از فشار و رقابت در سنین پایین تحسین شده است.
برخی منتقدان، به کاهش چالش‌های آکادمیک در مقایسه با کشورهای رقابتی‌تر و لزوم افزایش سطح استانداردهای دانشی در برخی حوزه‌ها اشاره می‌کنند.
❇️ جمع‌بندی:
برنامه درسی مدارس ابتدایی در نروژ، نمونه‌ای از نظامی متعادل، کودک‌محور و ارزش‌مدار است، که هدف آن پرورش نسلی خلاق، مهربان، دارای درک اجتماعی و توانمند در حل مسئله است. این رویکرد در خدمت ساختن جامعه‌ای همدل، پایدار و با کیفیت زندگی بالاست.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
ابر گروه مجمع دبیران ادبیات متوسطه دوم
دبیران محترم ، این گروه به جهت بررسی و هماهنگی در دروس ادبیات فارسی متوسطه دوم تشکیل گردید . این گروه مختص دبیران عزیز می باشد.
@dabiraneadbiatemotevasetedovom
دبیران محترم ، این گروه به جهت بررسی و هماهنگی در دروس ادبیات فارسی متوسطه دوم تشکیل گردید . این گروه مختص دبیران عزیز می باشد.
@dabiraneadbiatemotevasetedovom
💠چه از مدرسه و معلمی خواهد ماند؟
«در عصر هومص (هوش مصنوعی)، چرا باید بچه‌ها را به مدرسه فرستاد؟ و دیگر چه نیازی به معلمان هست؟» همین اکنون هم نرم‌افزاری مانند چت‌جی‌پی‌تی، به‌سادگی می‌تواند بیشتر بخش‌های کتاب‌ها را تدریس کند. نه خسته یا خشمگین می‌شود، نه به‌اندازه‌‌ی معلم خصوصی هزینه برمی‌دارد. احتمالا در نمره‌دهی هم کمتر از یک معلم انسانی دچار اشتباه می‌شود. در هر زمان و تقریبا هر مکانی در دسترس است. از همه مهم‌تر اینکه برای هر دانش‌آموزی یک شیوه‌ی شخصی‌ساخته و خاص همان دانش‌آموز در پیش می‌گیرد. پس آیا بخردانه نیست که هرچه زودتر مدرسه‌ها را تعطیل، و معلمان را بازنشسته کنند؟ در پاسخ نکته‌هایی به ذهن می‌رسد:
1⃣حتا فکر ابلهانه‌ی رام کردن و فیلتر کردن هومص را هم باید از سر بیرون کرد. جلوی فناوری نمی‌شود ایستاد و گریزی نیست که هومص به‌زودی دست‌کم تغییراتی گسترده در ساختار آموزش پدید آورد.
2⃣شاید هوش مصنوعی هرگز به سطح جامع (هوجام/AGI) نرسد. یا شاید رسیدن به این سطح تا آینده‌های دور زمان بخواهد. اما در این حالت هم بقای مدرسه مشروط است و چنین نیست که نسخه‌های پیشرفته‌تر همین هوش محدود (ANI)، مطلقا از حذف ما ناتوان باشند.
3⃣با همین هوش مصنوعی محدود، احتمال خودکار شدن برخی درس‌ها به‌شدت بالاست. هر درسی که بتوان آن را به مجموعه‌ای حفظیات یا مجموعه‌ای از فرمول‌ها فروکاست، احتمالا در آینده‌ی نزدیک به‌طور کامل به هومص واگذار شود. اما درس‌هایی که نیاز به تخیل و تفکر انتقادی و خلاقانه دارند، بیشتر احتمال دارد که معلمان انسانی خود را نگاه دارند. البته در اینجا هم هومص بخش زیادی از وظیفه‌های آموزشی معلم را خودکار خواهد کرد، و تدریس آینده در این درس‌ها نیز دست‌کم ترکیبی خواهد بود (انسانی-مصنوعی).
4⃣اگر مدرسه صرفا مکانی برای «کتاب‌چِپانی» به کله‌ی بچه‌ها باشد، همان بهتر که نابود شود؛ زیرا فناوری خیلی بهتر و کارآمدتر می‌تواند کتاب‌ها را بچِپاند. اگر بناست ۱۲ سال، روح بچه‌های مردم را در کلاس‌های طولانی و ملال‌آور له کرد که بخش زیادی از محتوای کتاب‌های به‌شدت غیرجذابش، هیچ کمکی به زندگی‌شان نمی‌کند و ربطی به دنیای واقعی ندارد؛ چرا نباید کار را به هومص سپرد؟
5⃣ به‌جای «اداره‌ی کتاب‌چپانی و نمره‌دهی»، باید مدرسه را پیش‌از هر چیز مکانی برای طی فرایند اجتماعی شدن بچه‌ها دید. جایی که بچه‌ها با هم‌سالان خود جمع می‌شوند تا بیاموزند که چگونه باید زندگی خود را شکل دهند. معلم نیز یک راهنمای انسانی‌ست تا به‌مدد تجربه، این فرایند رشد را تسهیل کند. درواقع معلم در عصر هوش مصنوعی، دیگر نه منبع اصلی آموزش؛ بلکه یک تسهیل‌گر و مربی خواهد بود. این نقش پرورشی، به ارتباط و عاطفهٔ اصیل انسانی نیاز دارد، و به همین دلیل باید وارون روندی حرکت کرد که معلمان را از آن قالب اثرگذار و زنده‌ای که در مکتب‌خانه‌های قدیم داشتند، بیرون آورده و کارمند کرده است. اگر استمرار مدرسه می‌خواهد در این عصر فناوری، همچنان توجیه داشته باشد، به‌گمانم باید به این سمت‌وسو حرکت کند:
الف) محتواهای زائدی که به زندگی واقعی کمک نمی‌کند حذف شود.
ب) معلمان طوری تربیت شوند که بتوانند نقش اثرگذار در زندگی بچه‌ها داشته باشند و به‌اصطلاح انگلیسی‌زبان‌ها، قلبشان را لمس کنند.
پ) شمار دانش‌آموزانی که به هر معلم واگذار می‌شوند باید محدود باشد تا او بتواند مسئولیتی بیش‌از «کلاس‌داری» بر عهده بگیرد.
ت) سیر درس‌ها نباید برای همه یکسان باشند؛ بلکه مانند مکتب‌خانه‌های قدیم و برخی مدرسه‌های پیشرفته در دنیای مدرن، بسته به نیاز دانش‌آموزان شخصی‌سازی شوند.
ث) تربیت بچه‌ها با اسارت آنها در کلاس‌های طولانی شدنی نیست؛ بلکه سایر فعالیت‌های جذاب دسته‌جمعی باید بخشی اصلی از برنامه‌های مدرسه باشد (نه بخشی حاشیه‌ای، صرفا برای آنکه به بچه‌ها وقتی برای سرگرمی داده شده باشد).
با این شرط‌ها و احتمالا بسی شرط‌های بیشتر که در این یادداشت نیامده؛ مدرسه چیزی خواهد داشت که شاید با آن بتواند خانواده‌ها و دانش‌آموزان را قانع کند که هنوز هم کارآمد است. مدرسه‌هایی که امروز عمیقا با تفکرات منسوخ چهل-پنجاه‌ساله، غرق نمره‌محوری هستند؛ شاید زمانی از خواب بیدار شوند که دیگر دیر شده و تحولات فناوری آنها را ببلعد.
اگر به آنچه «تنها انسان می‌تواند به انسان بیاموزد» برنگردیم، قطعا در رقابت با هوش مصنوعی شکست خواهیم خورد. فناوری ما را حذف خواهد کرد و خود بچه‌ها، به‌حق سربازان خط مقدم آن خواهند شد تا حذف‌مان کنند. آن‌وقت دیگر هیچ دستور و بخشنامه و مانور امنیتی و سخنرانی و وعظی نخواهد توانست جلوی این کار را بگیرد.
✍🏼معین مشکات
@fanusname
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
«در عصر هومص (هوش مصنوعی)، چرا باید بچه‌ها را به مدرسه فرستاد؟ و دیگر چه نیازی به معلمان هست؟» همین اکنون هم نرم‌افزاری مانند چت‌جی‌پی‌تی، به‌سادگی می‌تواند بیشتر بخش‌های کتاب‌ها را تدریس کند. نه خسته یا خشمگین می‌شود، نه به‌اندازه‌‌ی معلم خصوصی هزینه برمی‌دارد. احتمالا در نمره‌دهی هم کمتر از یک معلم انسانی دچار اشتباه می‌شود. در هر زمان و تقریبا هر مکانی در دسترس است. از همه مهم‌تر اینکه برای هر دانش‌آموزی یک شیوه‌ی شخصی‌ساخته و خاص همان دانش‌آموز در پیش می‌گیرد. پس آیا بخردانه نیست که هرچه زودتر مدرسه‌ها را تعطیل، و معلمان را بازنشسته کنند؟ در پاسخ نکته‌هایی به ذهن می‌رسد:
1⃣حتا فکر ابلهانه‌ی رام کردن و فیلتر کردن هومص را هم باید از سر بیرون کرد. جلوی فناوری نمی‌شود ایستاد و گریزی نیست که هومص به‌زودی دست‌کم تغییراتی گسترده در ساختار آموزش پدید آورد.
2⃣شاید هوش مصنوعی هرگز به سطح جامع (هوجام/AGI) نرسد. یا شاید رسیدن به این سطح تا آینده‌های دور زمان بخواهد. اما در این حالت هم بقای مدرسه مشروط است و چنین نیست که نسخه‌های پیشرفته‌تر همین هوش محدود (ANI)، مطلقا از حذف ما ناتوان باشند.
3⃣با همین هوش مصنوعی محدود، احتمال خودکار شدن برخی درس‌ها به‌شدت بالاست. هر درسی که بتوان آن را به مجموعه‌ای حفظیات یا مجموعه‌ای از فرمول‌ها فروکاست، احتمالا در آینده‌ی نزدیک به‌طور کامل به هومص واگذار شود. اما درس‌هایی که نیاز به تخیل و تفکر انتقادی و خلاقانه دارند، بیشتر احتمال دارد که معلمان انسانی خود را نگاه دارند. البته در اینجا هم هومص بخش زیادی از وظیفه‌های آموزشی معلم را خودکار خواهد کرد، و تدریس آینده در این درس‌ها نیز دست‌کم ترکیبی خواهد بود (انسانی-مصنوعی).
4⃣اگر مدرسه صرفا مکانی برای «کتاب‌چِپانی» به کله‌ی بچه‌ها باشد، همان بهتر که نابود شود؛ زیرا فناوری خیلی بهتر و کارآمدتر می‌تواند کتاب‌ها را بچِپاند. اگر بناست ۱۲ سال، روح بچه‌های مردم را در کلاس‌های طولانی و ملال‌آور له کرد که بخش زیادی از محتوای کتاب‌های به‌شدت غیرجذابش، هیچ کمکی به زندگی‌شان نمی‌کند و ربطی به دنیای واقعی ندارد؛ چرا نباید کار را به هومص سپرد؟
5⃣ به‌جای «اداره‌ی کتاب‌چپانی و نمره‌دهی»، باید مدرسه را پیش‌از هر چیز مکانی برای طی فرایند اجتماعی شدن بچه‌ها دید. جایی که بچه‌ها با هم‌سالان خود جمع می‌شوند تا بیاموزند که چگونه باید زندگی خود را شکل دهند. معلم نیز یک راهنمای انسانی‌ست تا به‌مدد تجربه، این فرایند رشد را تسهیل کند. درواقع معلم در عصر هوش مصنوعی، دیگر نه منبع اصلی آموزش؛ بلکه یک تسهیل‌گر و مربی خواهد بود. این نقش پرورشی، به ارتباط و عاطفهٔ اصیل انسانی نیاز دارد، و به همین دلیل باید وارون روندی حرکت کرد که معلمان را از آن قالب اثرگذار و زنده‌ای که در مکتب‌خانه‌های قدیم داشتند، بیرون آورده و کارمند کرده است. اگر استمرار مدرسه می‌خواهد در این عصر فناوری، همچنان توجیه داشته باشد، به‌گمانم باید به این سمت‌وسو حرکت کند:
الف) محتواهای زائدی که به زندگی واقعی کمک نمی‌کند حذف شود.
ب) معلمان طوری تربیت شوند که بتوانند نقش اثرگذار در زندگی بچه‌ها داشته باشند و به‌اصطلاح انگلیسی‌زبان‌ها، قلبشان را لمس کنند.
پ) شمار دانش‌آموزانی که به هر معلم واگذار می‌شوند باید محدود باشد تا او بتواند مسئولیتی بیش‌از «کلاس‌داری» بر عهده بگیرد.
ت) سیر درس‌ها نباید برای همه یکسان باشند؛ بلکه مانند مکتب‌خانه‌های قدیم و برخی مدرسه‌های پیشرفته در دنیای مدرن، بسته به نیاز دانش‌آموزان شخصی‌سازی شوند.
ث) تربیت بچه‌ها با اسارت آنها در کلاس‌های طولانی شدنی نیست؛ بلکه سایر فعالیت‌های جذاب دسته‌جمعی باید بخشی اصلی از برنامه‌های مدرسه باشد (نه بخشی حاشیه‌ای، صرفا برای آنکه به بچه‌ها وقتی برای سرگرمی داده شده باشد).
با این شرط‌ها و احتمالا بسی شرط‌های بیشتر که در این یادداشت نیامده؛ مدرسه چیزی خواهد داشت که شاید با آن بتواند خانواده‌ها و دانش‌آموزان را قانع کند که هنوز هم کارآمد است. مدرسه‌هایی که امروز عمیقا با تفکرات منسوخ چهل-پنجاه‌ساله، غرق نمره‌محوری هستند؛ شاید زمانی از خواب بیدار شوند که دیگر دیر شده و تحولات فناوری آنها را ببلعد.
اگر به آنچه «تنها انسان می‌تواند به انسان بیاموزد» برنگردیم، قطعا در رقابت با هوش مصنوعی شکست خواهیم خورد. فناوری ما را حذف خواهد کرد و خود بچه‌ها، به‌حق سربازان خط مقدم آن خواهند شد تا حذف‌مان کنند. آن‌وقت دیگر هیچ دستور و بخشنامه و مانور امنیتی و سخنرانی و وعظی نخواهد توانست جلوی این کار را بگیرد.
✍🏼معین مشکات
@fanusname
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ " شعر و ایرانیان "
❇️ شعر فارسی، مهم‌ترین منبع برای شناسایی قوم ایرانی و سیر فکر و ادراك او در دوران بعد از اسلام است.
خلاصه و چکیدهٔ آنچه او در طی هزار و اندی سال، اندیشیده و کرده، در کلام موزون جای گرفته.
کتاب‌های بی‌شماری، به نثر، در زمینهٔ علم و تاریخ و اخلاق و فلسفه و تفسیر و فقه و غیره از گذشتهٔ خود در دست داریم.
از معماری و نقاشی و موسیقی و سایر مظاهر تمدّن و فرهنگی نیز آثار برجسته‌ای بر جای مانده؛ ليکن هيچ‌يك به اندازه شعر مبیّن روح ایرانی نیست.
همهٔ استعداد و هنر و جوهر و نبوغ این قوم در شعر به کار افتاده. حتی کسانی که در دانش‌های ریاضی و نجوم و طب کار می‌کرده، یا به فلسفه و فقه می‌پرداخته‌اند، از جاذبهٔ شعر بر کنار نمانده‌اند. برای نمونه می‌توان از ابوعلی سینا و خیام و باباافضل و شیخ بهایی نام برد.
کمتر زبانی است که در آن شعر تا این حد در جميعِ شئون زندگی و تلاش‌های فکری مردم مداخله کرده باشد. حتّی چنان‌که می‌دانیم، در مواردی، دستور زبان و طب و تاریخ و تفسیر نیز به نظم کشيد شده... .
شاعران از یک‌سو سخن‌گوی مردم و ترجمان احساس و ادراک آنان بوده‌اند، و از سوی دیگر، در خدمت قدرت‌مندان. به همین سبب، نظرهای متناقضی دربارهٔ شعر و شاعری بیان گردیده.
گاهی شاعران را در ردیف اولیا قرارداده‌اند و گاهی دروغ‌گوترین دروغ‌گویانشان خوانده‌اند. هر دو نظر، به جای خود درست است.
شاعران این سرزمین، به‌عنوان قافله‌سالار فکر کشور خود، تفکّر مردم را در دو جهت خوب و بد به جلو رانده‌اند.
در برابر هجوم‌ها و ترک‌تازی‌ها و مظالم حکّامِ بیگانه و خودی، جهل عوام و دکان روحانیان متعصّب یا مغرض، شعر پناه‌گاه و گریزگاهی بوده.
مردم در جلو تیرهای حادثه‌ای که از هر طرف به جانب آنها افکنده می‌شده، خود را در زیر سپر شعر کشیده‌اند.
همین رواج بی‌حدّ و حساب شعر، آن را به صورت درخت تناوری درآورده که سایه گسترده و نگذارده که نهال‌های دیگر فکری و ذوقی، چنان‌که باید رشد کنند.
برای این امر، علل گوناگونی می‌توان جُست که ذکر آنها مستلزم مطالعهٔ دقیق و مفصّلی است. در اینجا به اشاره از دو علت اصلی یاد می‌کنیم :
یکی گرایش ذاتی قوم ایرانی به خیال‌پروری و نیازمندی به وزن و آهنگی که خود ریشه‌هایش را باید در وضع طبیعی و اقلیمی و خصوصیات نژادی او جستجو کرد.
چون موسیقی و نقاشی از نظر دین ، ناروا شناخته شده بوده ؛ این نیاز، سراپا در شعر بر آورده شده.
دوم، وضع خاص اجتماعی و حکومتی ایران، که موجب گردیده تا بیان ضمير، نه از طریق نثر که سرد و صريح و مستقیم است، بلکه از طریق شعر که لحنی کنایه‌ای و پوشیده دارد، صورت گیرد.
مردم البته جرأت نمی‌کرده‌اند که آنچه در دل داشته‌اند را بی‌پرده بگویند.
وقتی قومی تا این حد به کنایه و مجاز و غُلُوّ و خیال‌پروری رو بُرد؛ نشانهٔ آن است که استقرار و امنیت و پیوستگیِ فکری خود را از دست داده؛ در تلاش و تکاپوست. در جستجوی تکیه‌گاهی است که سر خود را بر آن بیارماند.
این همان وضعی است که قوم ایرانی در طی تاریخ خود دستخوش آن بوده... .
بدین‌گونه، شعر فارسی، در هر دوران، مبیّن نحوهٔ فکر و انعکاس وضع اجتماعی آن دوران گشت .
❇️ مقدمهٔ کتابِ " جام جهان‌بین "
دکتر محمدعلی اسلامی نُدوشن
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ شعر فارسی، مهم‌ترین منبع برای شناسایی قوم ایرانی و سیر فکر و ادراك او در دوران بعد از اسلام است.
خلاصه و چکیدهٔ آنچه او در طی هزار و اندی سال، اندیشیده و کرده، در کلام موزون جای گرفته.
کتاب‌های بی‌شماری، به نثر، در زمینهٔ علم و تاریخ و اخلاق و فلسفه و تفسیر و فقه و غیره از گذشتهٔ خود در دست داریم.
از معماری و نقاشی و موسیقی و سایر مظاهر تمدّن و فرهنگی نیز آثار برجسته‌ای بر جای مانده؛ ليکن هيچ‌يك به اندازه شعر مبیّن روح ایرانی نیست.
همهٔ استعداد و هنر و جوهر و نبوغ این قوم در شعر به کار افتاده. حتی کسانی که در دانش‌های ریاضی و نجوم و طب کار می‌کرده، یا به فلسفه و فقه می‌پرداخته‌اند، از جاذبهٔ شعر بر کنار نمانده‌اند. برای نمونه می‌توان از ابوعلی سینا و خیام و باباافضل و شیخ بهایی نام برد.
کمتر زبانی است که در آن شعر تا این حد در جميعِ شئون زندگی و تلاش‌های فکری مردم مداخله کرده باشد. حتّی چنان‌که می‌دانیم، در مواردی، دستور زبان و طب و تاریخ و تفسیر نیز به نظم کشيد شده... .
شاعران از یک‌سو سخن‌گوی مردم و ترجمان احساس و ادراک آنان بوده‌اند، و از سوی دیگر، در خدمت قدرت‌مندان. به همین سبب، نظرهای متناقضی دربارهٔ شعر و شاعری بیان گردیده.
گاهی شاعران را در ردیف اولیا قرارداده‌اند و گاهی دروغ‌گوترین دروغ‌گویانشان خوانده‌اند. هر دو نظر، به جای خود درست است.
شاعران این سرزمین، به‌عنوان قافله‌سالار فکر کشور خود، تفکّر مردم را در دو جهت خوب و بد به جلو رانده‌اند.
در برابر هجوم‌ها و ترک‌تازی‌ها و مظالم حکّامِ بیگانه و خودی، جهل عوام و دکان روحانیان متعصّب یا مغرض، شعر پناه‌گاه و گریزگاهی بوده.
مردم در جلو تیرهای حادثه‌ای که از هر طرف به جانب آنها افکنده می‌شده، خود را در زیر سپر شعر کشیده‌اند.
همین رواج بی‌حدّ و حساب شعر، آن را به صورت درخت تناوری درآورده که سایه گسترده و نگذارده که نهال‌های دیگر فکری و ذوقی، چنان‌که باید رشد کنند.
برای این امر، علل گوناگونی می‌توان جُست که ذکر آنها مستلزم مطالعهٔ دقیق و مفصّلی است. در اینجا به اشاره از دو علت اصلی یاد می‌کنیم :
یکی گرایش ذاتی قوم ایرانی به خیال‌پروری و نیازمندی به وزن و آهنگی که خود ریشه‌هایش را باید در وضع طبیعی و اقلیمی و خصوصیات نژادی او جستجو کرد.
چون موسیقی و نقاشی از نظر دین ، ناروا شناخته شده بوده ؛ این نیاز، سراپا در شعر بر آورده شده.
دوم، وضع خاص اجتماعی و حکومتی ایران، که موجب گردیده تا بیان ضمير، نه از طریق نثر که سرد و صريح و مستقیم است، بلکه از طریق شعر که لحنی کنایه‌ای و پوشیده دارد، صورت گیرد.
مردم البته جرأت نمی‌کرده‌اند که آنچه در دل داشته‌اند را بی‌پرده بگویند.
وقتی قومی تا این حد به کنایه و مجاز و غُلُوّ و خیال‌پروری رو بُرد؛ نشانهٔ آن است که استقرار و امنیت و پیوستگیِ فکری خود را از دست داده؛ در تلاش و تکاپوست. در جستجوی تکیه‌گاهی است که سر خود را بر آن بیارماند.
این همان وضعی است که قوم ایرانی در طی تاریخ خود دستخوش آن بوده... .
بدین‌گونه، شعر فارسی، در هر دوران، مبیّن نحوهٔ فکر و انعکاس وضع اجتماعی آن دوران گشت .
❇️ مقدمهٔ کتابِ " جام جهان‌بین "
دکتر محمدعلی اسلامی نُدوشن
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
کلیپ های تدریس همایش مهم درس علوم و فنون ادبی پایه دوازدهم (ادبیات تخصصی)
رشته های علوم انسانی و معارف اسلامی
🔸مدرس: آقای علی شجاع، دبیر ادبیات کنکور مدارس تیزهوشان و نمونه و طراح آزمون های آزمایشی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
👇👇👇👇
رشته های علوم انسانی و معارف اسلامی
🔸مدرس: آقای علی شجاع، دبیر ادبیات کنکور مدارس تیزهوشان و نمونه و طراح آزمون های آزمایشی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
👇👇👇👇
184_72254283810610.mp4
17.2 MB
بخش اول همایش جمع بندی درس علوم و فنون ادبی پایه دوازدهم (ادبیات تخصصی)
ویژه امتحان نهایی خردادماه ١۴٠۴
رشته های علوم انسانی و معارف اسلامی
🔸مدرس: آقای علی شجاع، دبیر ادبیات کنکور مدارس تیزهوشان و نمونه و طراح آزمون های آزمایشی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
ویژه امتحان نهایی خردادماه ١۴٠۴
رشته های علوم انسانی و معارف اسلامی
🔸مدرس: آقای علی شجاع، دبیر ادبیات کنکور مدارس تیزهوشان و نمونه و طراح آزمون های آزمایشی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
186_72254287152136.mp4
90.4 MB
بخش دوم همایش جمع بندی درس علوم و فنون ادبی پایه دوازدهم (ادبیات تخصصی)
ویژه امتحان نهایی خردادماه ١۴٠۴
رشته های علوم انسانی و معارف اسلامی
🔸مدرس: آقای علی شجاع، دبیر ادبیات کنکور مدارس تیزهوشان و نمونه و طراح آزمون های آزمایشی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
ویژه امتحان نهایی خردادماه ١۴٠۴
رشته های علوم انسانی و معارف اسلامی
🔸مدرس: آقای علی شجاع، دبیر ادبیات کنکور مدارس تیزهوشان و نمونه و طراح آزمون های آزمایشی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
182_72254289239639.mp4
50.3 MB
بخش سوم همایش جمع بندی درس علوم و فنون ادبی پایه دوازدهم (ادبیات تخصصی)
ویژه امتحان نهایی خردادماه ١۴٠۴
رشته های علوم انسانی و معارف اسلامی
🔸مدرس: آقای علی شجاع، دبیر ادبیات کنکور مدارس تیزهوشان و نمونه و طراح آزمون های آزمایشی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
ویژه امتحان نهایی خردادماه ١۴٠۴
رشته های علوم انسانی و معارف اسلامی
🔸مدرس: آقای علی شجاع، دبیر ادبیات کنکور مدارس تیزهوشان و نمونه و طراح آزمون های آزمایشی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
197_72254288083921.mp4
29.1 MB
بخش چهارم همایش جمع بندی درس علوم و فنون ادبی پایه دوازدهم (ادبیات تخصصی)
ویژه امتحان نهایی خردادماه ١۴٠۴
رشته های علوم انسانی و معارف اسلامی
🔸مدرس: آقای علی شجاع، دبیر ادبیات کنکور مدارس تیزهوشان و نمونه و طراح آزمون های آزمایشی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
ویژه امتحان نهایی خردادماه ١۴٠۴
رشته های علوم انسانی و معارف اسلامی
🔸مدرس: آقای علی شجاع، دبیر ادبیات کنکور مدارس تیزهوشان و نمونه و طراح آزمون های آزمایشی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
192_72254290615045.mp4
30.8 MB
بخش پنجم همایش جمع بندی درس علوم و فنون ادبی پایه دوازدهم (ادبیات تخصصی)
ویژه امتحان نهایی خردادماه ١۴٠۴
رشته های علوم انسانی و معارف اسلامی
🔸مدرس: آقای علی شجاع، دبیر ادبیات کنکور مدارس تیزهوشان و نمونه و طراح آزمون های آزمایشی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
ویژه امتحان نهایی خردادماه ١۴٠۴
رشته های علوم انسانی و معارف اسلامی
🔸مدرس: آقای علی شجاع، دبیر ادبیات کنکور مدارس تیزهوشان و نمونه و طراح آزمون های آزمایشی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
229_72255287526301.mp4
33.5 MB
بخش ششم همایش جمع بندی درس علوم و فنون ادبی پایه دوازدهم (ادبیات تخصصی)
ویژه امتحان نهایی خردادماه ١۴٠۴
رشته های علوم انسانی و معارف اسلامی
🔸مدرس: آقای علی شجاع، دبیر ادبیات کنکور مدارس تیزهوشان و نمونه و طراح آزمون های آزمایشی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
ویژه امتحان نهایی خردادماه ١۴٠۴
رشته های علوم انسانی و معارف اسلامی
🔸مدرس: آقای علی شجاع، دبیر ادبیات کنکور مدارس تیزهوشان و نمونه و طراح آزمون های آزمایشی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
219_72255290177404.mp4
41.3 MB
بخش هفتم همایش جمع بندی درس علوم و فنون ادبی پایه دوازدهم (ادبیات تخصصی)
ویژه امتحان نهایی خردادماه ١۴٠۴
رشته های علوم انسانی و معارف اسلامی
🔸مدرس: آقای علی شجاع، دبیر ادبیات کنکور مدارس تیزهوشان و نمونه و طراح آزمون های آزمایشی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
ویژه امتحان نهایی خردادماه ١۴٠۴
رشته های علوم انسانی و معارف اسلامی
🔸مدرس: آقای علی شجاع، دبیر ادبیات کنکور مدارس تیزهوشان و نمونه و طراح آزمون های آزمایشی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
213_72255288100921.mp4
21.8 MB
بخش هشتم همایش جمع بندی درس علوم و فنون ادبی پایه دوازدهم (ادبیات تخصصی)
ویژه امتحان نهایی خردادماه ١۴٠۴
رشته های علوم انسانی و معارف اسلامی
🔸مدرس: آقای علی شجاع، دبیر ادبیات کنکور مدارس تیزهوشان و نمونه و طراح آزمون های آزمایشی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
ویژه امتحان نهایی خردادماه ١۴٠۴
رشته های علوم انسانی و معارف اسلامی
🔸مدرس: آقای علی شجاع، دبیر ادبیات کنکور مدارس تیزهوشان و نمونه و طراح آزمون های آزمایشی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
231_72255284899702.mp4
78.7 MB
بخش نهم همایش جمع بندی درس علوم و فنون ادبی پایه دوازدهم (ادبیات تخصصی)
ویژه امتحان نهایی خردادماه ١۴٠۴
رشته های علوم انسانی و معارف اسلامی
🔸مدرس: آقای علی شجاع، دبیر ادبیات کنکور مدارس تیزهوشان و نمونه و طراح آزمون های آزمایشی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
ویژه امتحان نهایی خردادماه ١۴٠۴
رشته های علوم انسانی و معارف اسلامی
🔸مدرس: آقای علی شجاع، دبیر ادبیات کنکور مدارس تیزهوشان و نمونه و طراح آزمون های آزمایشی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
نقد فرمالیستی یک بیت از دیوان خاقانی
(مناسب فضای مجازی)
بخش اول
#زرافشان
کار من بالا نمي‌گيرد در اين شيب بلا
در مضيق حادثاتم بستۀ بند عنا
مقدمه
خاقانی از جمله نامدارترین شاعران و قصیده سرایان قرن ششم است که از لحاظ به کار بردن مضامین و مفاهیم تازه بی همتاست. از ویژگی‌های عمدۀ شعر خاقانی پیچیدگی و دیریاب بودن آن و نیز استفاده فراوان از آرایه‌های ادبی مانند کنایه، تشبیه، استعاره، ایهام و نیز اصطلاحات نجوی است. به گونه‌ای که بعضاً درک مفهوم یک بیت از اشعار خاقانی، نیازمند صرف زمان طولانی و احاطه بر دانش ها، آداب و رسوم و عقاید رایج عصر وی است.
در نقد فرمالیستی تکیه بر فرم و شکل اثر هنری است از نظر فرمالیست‌ها اثر ادبی یک فرم (شکل) محض است و محتوا چندان حائز اهمیت نیست. از دیدگاه آنان آثار ادبی ایهامی، پیچیده و مشحون از صور خیال مناسب این نوع نقد است؛ براین اساس ذیلاً بیت اول قصیده سوم (مطلع دوم) از دیوان خاقانی با رویکرد نقد فرمالیستی بررسی می‌گردد.
لازم به ذکر است این بررسی در قالب یک یادداشت برای ارائه در یک فرصت پانزده دقیقه‌ای مناسب فضای مجازی و نه در قالب یک مقاله علمی؛ تدوین شده است.
غریب سازی و آشنایی زدایی
فرمالیست‌ها به طور کلی روی دو اصل تکیه می‌کنند اول تغییر شکل در زبان عادی و دوم آشنایی زدایی. منظور از تغییر شکل در زبان عادی آن است که در آثار ادبی و خصوصاً در نظم، هنجارهایی که در گفتار عادی وجود دارد اغلب شکسته می‌شود. مطابق دستور زبان فارسی فعل معمولا در آخر جمله قرار می‌گیرد اما همچنانکه در بیت فوق مشاهده می‌شود فعل قبل از عبارت متممی قرار گرفته است. یا در پایان مصراع دوم فعل به قرینه حذف شده است.
منظور از آشنایی زدایی به کار بردن ترفندهای بلاغی از قبیل آرایه‌های ادبی است. که ذیلاً با توضیح بیشتری درباره آن صحبت خواهیم کرد.
الف) تناسب آرایه‌های ادبی با انسجام بیت:
از آنجا که در نقد فرمالیستی توجه عمده در آثار ادبی روی آرایه‌های آن است این بیت می‌تواند شاهد مثال و مصداق مناسبی برای بررسی‌های فرمالیستی باشد.
بالا رفتن از بلندی سخت است و موجب خستگی و رنج می‌شود. شاعر در این بیت سعی دارد رنج و سختی کار خود را با نشان دادن تصویری از بالارفتن از سربالایی که برای اغلب خوانندگان یک پدیده تجربه شده است؛ در ذهن خواننده مجسم کند و احساسش را اینگونه به خواننده القا نماید.
استفاده از آرایۀ مراعات نظیر که در واژه‌های "بالا"، "شیب" و تا حدودی "حادثات" (به جهت اینکه بالا رفتن از بلندی‌ها و کوه‌ها احتمال بروز حادثه را در پی دارد و درست به همین دلیل است که کوهنوردان در صعودهای خود به انواع تجهیزات ایمنی مجهز هستند) در القای مفهوم مورد نظر شاعر مفید واقع شده است. از طرف دیگر استفاده از واژگان مضیق، حادثات، بند و عنا حس رنج و عذاب را نیز در خواننده تداعی می‌کند.
در خصوص واژۀ "عنا" ذکر این نکته لازم است که این واژه دست کم امروزه در فرهنگ ایرانی به این دلیل که در گفتگوهای روزمره کاربرد ندارد؛ به تنهایی در رساندن بار معنایی "رنج و عذاب" ناتوان است. اما در آثار ادبی و در کنار مترادفات دیگر فصاحت لازم برای این کار را دارد.
کنایه یکی دیگر از آرایه‌های ادبی است که به خوبی در این بیت به کار گرفته شده است. در مصرع اول از دو عبارت کنایی استفاده شده است. "بالا گرفتن کار" کنایه از توفیق یافتن و ارتقا یافتن است. "شیب بلا" نیز کنایه از این دنیاست. در مصرع دوم نیز می‌توان واژه "عنا" را به کنایه شروان و موطن شاعر به حساب آورد.
شاعر در پایان این بیت با آوردن یک تشبیه، هنر آشنایی زدایی را در شعر خود به کمال رسانده است. آنجا که واژه عنا را به دام و بند تشبیه نموده است در واقع تلاش کرده است که تأخیری در دریافت معنی برای خواننده ایجاد کند. که همین تاخیر موجب التذاذ هنری می‌شود.
از دیگر آرایه‌های ادبی که در این بیت به کار گرفته شده است واج آرایی است. بسامد بالای صامت "ب" در واژه های بالا، شیب، بلا، بسته و بند است. در آغاز و ابتدای تولید این صامت دهان بسته است و این نکته ظریف به صورت ناخودآگاه با مفهوم بسته بودن در گرفتاری هماهنگ است. یعنی دقیقاً نقطه مقابل آزادی و رهایی.
نکته ظریفی که به صورت ناخودآگاه این حس را تقویت می‌کند استفاده از تکنیک مبتدا سازی در این صامت است. همچنانکه مشاهده می شود شاعر دانسته یا نادانسته از واژگانی استفاده نموده است که این صامت در ابتدای هجای نخست آنها قرار گرفته است. که حس بسته بودن را در ذهن مؤکد و برجسته می‌کند.
ب) تناسب وزن در انسجام بیت:
وزن عروضی در این بیت بحر رمل است. رمل در لغت به چند معنا به کار رفته است. از جمله بافتن حصير و نوعى راه رفتنِ باشتاب ميانِ دويدن و راه رفتن.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
(مناسب فضای مجازی)
بخش اول
#زرافشان
کار من بالا نمي‌گيرد در اين شيب بلا
در مضيق حادثاتم بستۀ بند عنا
مقدمه
خاقانی از جمله نامدارترین شاعران و قصیده سرایان قرن ششم است که از لحاظ به کار بردن مضامین و مفاهیم تازه بی همتاست. از ویژگی‌های عمدۀ شعر خاقانی پیچیدگی و دیریاب بودن آن و نیز استفاده فراوان از آرایه‌های ادبی مانند کنایه، تشبیه، استعاره، ایهام و نیز اصطلاحات نجوی است. به گونه‌ای که بعضاً درک مفهوم یک بیت از اشعار خاقانی، نیازمند صرف زمان طولانی و احاطه بر دانش ها، آداب و رسوم و عقاید رایج عصر وی است.
در نقد فرمالیستی تکیه بر فرم و شکل اثر هنری است از نظر فرمالیست‌ها اثر ادبی یک فرم (شکل) محض است و محتوا چندان حائز اهمیت نیست. از دیدگاه آنان آثار ادبی ایهامی، پیچیده و مشحون از صور خیال مناسب این نوع نقد است؛ براین اساس ذیلاً بیت اول قصیده سوم (مطلع دوم) از دیوان خاقانی با رویکرد نقد فرمالیستی بررسی می‌گردد.
لازم به ذکر است این بررسی در قالب یک یادداشت برای ارائه در یک فرصت پانزده دقیقه‌ای مناسب فضای مجازی و نه در قالب یک مقاله علمی؛ تدوین شده است.
غریب سازی و آشنایی زدایی
فرمالیست‌ها به طور کلی روی دو اصل تکیه می‌کنند اول تغییر شکل در زبان عادی و دوم آشنایی زدایی. منظور از تغییر شکل در زبان عادی آن است که در آثار ادبی و خصوصاً در نظم، هنجارهایی که در گفتار عادی وجود دارد اغلب شکسته می‌شود. مطابق دستور زبان فارسی فعل معمولا در آخر جمله قرار می‌گیرد اما همچنانکه در بیت فوق مشاهده می‌شود فعل قبل از عبارت متممی قرار گرفته است. یا در پایان مصراع دوم فعل به قرینه حذف شده است.
منظور از آشنایی زدایی به کار بردن ترفندهای بلاغی از قبیل آرایه‌های ادبی است. که ذیلاً با توضیح بیشتری درباره آن صحبت خواهیم کرد.
الف) تناسب آرایه‌های ادبی با انسجام بیت:
از آنجا که در نقد فرمالیستی توجه عمده در آثار ادبی روی آرایه‌های آن است این بیت می‌تواند شاهد مثال و مصداق مناسبی برای بررسی‌های فرمالیستی باشد.
بالا رفتن از بلندی سخت است و موجب خستگی و رنج می‌شود. شاعر در این بیت سعی دارد رنج و سختی کار خود را با نشان دادن تصویری از بالارفتن از سربالایی که برای اغلب خوانندگان یک پدیده تجربه شده است؛ در ذهن خواننده مجسم کند و احساسش را اینگونه به خواننده القا نماید.
استفاده از آرایۀ مراعات نظیر که در واژه‌های "بالا"، "شیب" و تا حدودی "حادثات" (به جهت اینکه بالا رفتن از بلندی‌ها و کوه‌ها احتمال بروز حادثه را در پی دارد و درست به همین دلیل است که کوهنوردان در صعودهای خود به انواع تجهیزات ایمنی مجهز هستند) در القای مفهوم مورد نظر شاعر مفید واقع شده است. از طرف دیگر استفاده از واژگان مضیق، حادثات، بند و عنا حس رنج و عذاب را نیز در خواننده تداعی می‌کند.
در خصوص واژۀ "عنا" ذکر این نکته لازم است که این واژه دست کم امروزه در فرهنگ ایرانی به این دلیل که در گفتگوهای روزمره کاربرد ندارد؛ به تنهایی در رساندن بار معنایی "رنج و عذاب" ناتوان است. اما در آثار ادبی و در کنار مترادفات دیگر فصاحت لازم برای این کار را دارد.
کنایه یکی دیگر از آرایه‌های ادبی است که به خوبی در این بیت به کار گرفته شده است. در مصرع اول از دو عبارت کنایی استفاده شده است. "بالا گرفتن کار" کنایه از توفیق یافتن و ارتقا یافتن است. "شیب بلا" نیز کنایه از این دنیاست. در مصرع دوم نیز می‌توان واژه "عنا" را به کنایه شروان و موطن شاعر به حساب آورد.
شاعر در پایان این بیت با آوردن یک تشبیه، هنر آشنایی زدایی را در شعر خود به کمال رسانده است. آنجا که واژه عنا را به دام و بند تشبیه نموده است در واقع تلاش کرده است که تأخیری در دریافت معنی برای خواننده ایجاد کند. که همین تاخیر موجب التذاذ هنری می‌شود.
از دیگر آرایه‌های ادبی که در این بیت به کار گرفته شده است واج آرایی است. بسامد بالای صامت "ب" در واژه های بالا، شیب، بلا، بسته و بند است. در آغاز و ابتدای تولید این صامت دهان بسته است و این نکته ظریف به صورت ناخودآگاه با مفهوم بسته بودن در گرفتاری هماهنگ است. یعنی دقیقاً نقطه مقابل آزادی و رهایی.
نکته ظریفی که به صورت ناخودآگاه این حس را تقویت می‌کند استفاده از تکنیک مبتدا سازی در این صامت است. همچنانکه مشاهده می شود شاعر دانسته یا نادانسته از واژگانی استفاده نموده است که این صامت در ابتدای هجای نخست آنها قرار گرفته است. که حس بسته بودن را در ذهن مؤکد و برجسته می‌کند.
ب) تناسب وزن در انسجام بیت:
وزن عروضی در این بیت بحر رمل است. رمل در لغت به چند معنا به کار رفته است. از جمله بافتن حصير و نوعى راه رفتنِ باشتاب ميانِ دويدن و راه رفتن.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
نقد فرمالیستی یک بیت از دیوان خاقانی
(مناسب فضای مجازی)
بخش دوم (پایانی)
#زرافشان
برخى برآنند كه بحر رمل از مفهوم رملان، اخذ شده است (ابن سيده، ج۱۰، ص ۲۵۷؛ زَبيدى، ج ۲۹، ص ۹۹) و چون اين بحر روان است و با سرعت و شتاب خوانده مى‌شود اين نام را بر آن نهاده‌اند (نصيرالدين طوسى، ص ۹۸).
گزارش‌های دیگری از معنا و کاربرد رمل وجود دارد که در حوصله این یادداشت نمی‌گنجد. اما حاصل پژوهش‌ها در این زمینه این است که مضامین متنوعی از مدح و مرثیه گرفته تا مضامین عاشقانه و پرجذبه و شورانگیز در قالب این وزن عروضی بیان شده است.
با توجه به اینکه این وزن عروضی یک وزن سبک و پر تحرک است به نظر می‌رسد استفاده از آن تناسب چندانی با آهنگ و معنی بیت ندارد. زیرا برداشت خواننده از بیت، مفهوم خستگی و گرفتاری در تنگنا است که حاصل آن کُندی و درنگ است نه سبکی و پر تحرکی. اما بر اساس آنچه که در ابتدا دربارۀ این وزن عروضی گفته شد از آنجا که در طول تاریخ ژانرهای متنوعی در قالب این بحر عروضی بیان گردیده است لذا با اندکی مسامحه می توان این نقیصه را قابل اغماض دانست.
ج) تناسب قافیه و آهنگ با انسجام بیت:
رَوی در هجای قافیۀ این بیت با واج " آ" پایان می یابد. بر اساس یافته‌های زبان شناسی واکه یا مصوت "آ" یک واکۀ باز و کشیده است و در ادای آن تارهای صوتی در موقعیت تولید واک قرار گرفته و دهان باز می‌ماند (ثمره، 1364. ص95). واکه‌های اینچنینی حالت خیزان به خود می‌گیرند یعنی همان حالتی که در صداهای بلند مانند فریاد کشیدن و آه و ناله می‌شنویم. این ویژگی‌ها با معنای بیت بالا کاملاً تناسب دارد و موجب تاثیر پذیری بیشتر خواننده می‌شود.
برآیند:
یکی از موارد مطلوب فرمالیست‌ها زیبایی هنری و جنبه زیباشناختی اثر ادبی است. بر این اساس به نظر می‌رسد که قصاید خاقانی به این دلیل که مشحون از تصویرپردازی‌های هنری است چنانچه با رویکرد نقد فرمالیستی بررسی گردد، افق های جدیدی در آن نمایان و ظرایف و طرایف بیشتری از آن به دست خواهد آمد.
سرچشمه‌ها:
- ابن سيده. (2000م). المحكم و المحيط الاعظم، بیروت: چاپ عبدالحميد هنداوى.
- ثمره، یدالله. (1364). آوا شناسی زبان فارسی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
- زَبيدى. (1997م). تاج العروس من جواهرالقاموس، ج ۲۹. کویت: چاپ عبدالفتاح حلو.
- سجادی، ضیاءالدین (مصحح). (1382). دیوان خاقانی. تالیف بدیل بن علی خاقانی. تهران: زوار.
- مفتی مرادآبادی، محمد سعدالله (مصحح). (1389). معیار الاشعار و میزان الافکار. تألیف خواجه نصیر طوسی. تهران: نشر میراث مکتوب.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
(مناسب فضای مجازی)
بخش دوم (پایانی)
#زرافشان
برخى برآنند كه بحر رمل از مفهوم رملان، اخذ شده است (ابن سيده، ج۱۰، ص ۲۵۷؛ زَبيدى، ج ۲۹، ص ۹۹) و چون اين بحر روان است و با سرعت و شتاب خوانده مى‌شود اين نام را بر آن نهاده‌اند (نصيرالدين طوسى، ص ۹۸).
گزارش‌های دیگری از معنا و کاربرد رمل وجود دارد که در حوصله این یادداشت نمی‌گنجد. اما حاصل پژوهش‌ها در این زمینه این است که مضامین متنوعی از مدح و مرثیه گرفته تا مضامین عاشقانه و پرجذبه و شورانگیز در قالب این وزن عروضی بیان شده است.
با توجه به اینکه این وزن عروضی یک وزن سبک و پر تحرک است به نظر می‌رسد استفاده از آن تناسب چندانی با آهنگ و معنی بیت ندارد. زیرا برداشت خواننده از بیت، مفهوم خستگی و گرفتاری در تنگنا است که حاصل آن کُندی و درنگ است نه سبکی و پر تحرکی. اما بر اساس آنچه که در ابتدا دربارۀ این وزن عروضی گفته شد از آنجا که در طول تاریخ ژانرهای متنوعی در قالب این بحر عروضی بیان گردیده است لذا با اندکی مسامحه می توان این نقیصه را قابل اغماض دانست.
ج) تناسب قافیه و آهنگ با انسجام بیت:
رَوی در هجای قافیۀ این بیت با واج " آ" پایان می یابد. بر اساس یافته‌های زبان شناسی واکه یا مصوت "آ" یک واکۀ باز و کشیده است و در ادای آن تارهای صوتی در موقعیت تولید واک قرار گرفته و دهان باز می‌ماند (ثمره، 1364. ص95). واکه‌های اینچنینی حالت خیزان به خود می‌گیرند یعنی همان حالتی که در صداهای بلند مانند فریاد کشیدن و آه و ناله می‌شنویم. این ویژگی‌ها با معنای بیت بالا کاملاً تناسب دارد و موجب تاثیر پذیری بیشتر خواننده می‌شود.
برآیند:
یکی از موارد مطلوب فرمالیست‌ها زیبایی هنری و جنبه زیباشناختی اثر ادبی است. بر این اساس به نظر می‌رسد که قصاید خاقانی به این دلیل که مشحون از تصویرپردازی‌های هنری است چنانچه با رویکرد نقد فرمالیستی بررسی گردد، افق های جدیدی در آن نمایان و ظرایف و طرایف بیشتری از آن به دست خواهد آمد.
سرچشمه‌ها:
- ابن سيده. (2000م). المحكم و المحيط الاعظم، بیروت: چاپ عبدالحميد هنداوى.
- ثمره، یدالله. (1364). آوا شناسی زبان فارسی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
- زَبيدى. (1997م). تاج العروس من جواهرالقاموس، ج ۲۹. کویت: چاپ عبدالفتاح حلو.
- سجادی، ضیاءالدین (مصحح). (1382). دیوان خاقانی. تالیف بدیل بن علی خاقانی. تهران: زوار.
- مفتی مرادآبادی، محمد سعدالله (مصحح). (1389). معیار الاشعار و میزان الافکار. تألیف خواجه نصیر طوسی. تهران: نشر میراث مکتوب.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan