✳️ از این بوستان که بودی ما را چه تحفه کرامت کردی
این کجاش پرسش انکاری داره؟!
همینطور تو این بیت:
گر کسی وصف او ز من پرسد
بی دل از بی‌نشان چه گوید باز
عاشقان کشتگان معشوق اند
بر نیاید ز کشتگان آواز
حسن تعلیل این بیت کجاست؟!
توجیه اینا چیه در کل
❇️ 🔹 بیت اول:
«از این بوستان که بودی ما را چه تحفه کرامت کردی؟»
۱. معنای بیت:
گوینده (مثلاً سعدی یا راوی) دارد به کسی خطاب می‌کند که از باغی یا مکانی آمده و می‌پرسد:
«از این بوستان که بودی، چه تحفه‌ای برای ما آوردی؟»
یعنی «وقتی در آن بوستان بودی، آیا چیزی برای ما آوردی یا نه؟»
۲. پرسش انکاری در کجاست؟
پرسش انکاری یعنی سؤالی که هدفش پرسیدن واقعی نیست، بلکه برای نفی یا سرزنش یا تأکید بر نبودن چیزی به کار میرود.
در این بیت، ظاهر جمله پرسشی است («چه تحفه کرامت کردی؟»)
اما در واقع گوینده انتظار ندارد پاسخی بشنود، چون منظورش این است که:
> «هیچ تحفه‌ای برای ما نیاوردی!»
✅ پس پرسش انکاری در مصراع دوم است:
> «چه تحفه کرامت کردی؟»
یعنی «هیچ تحفه‌ای نیاوردی!»
🟢 توجیه: این پرسش نه برای دانستن، بلکه برای ملامت و گلایه است. پس صنعت پرسش انکاری در همین پرسش پنهان است.
🔹 بیت دوم:
گر کسی وصف او ز من پرسد
بی‌دل از بی‌نشان چه گوید باز؟
عاشقان کشتگان معشوق‌اند
بر نیاید ز کشتگان آواز.
۱. معنای کلی:
می‌گوید:
اگر کسی از من (که بی‌دل شده‌ام) درباره معشوق بپرسد، من چه می‌توانم بگویم؟
عاشقان در راه معشوق کشته‌اند، و از کشتگان که دیگر آوازی برنمی‌خیزد!
۲. حسن تعلیل کجاست؟
حسن تعلیل یعنی آوردن علتی زیبا و شاعرانه برای امری که علت واقعی‌اش چیز دیگری است.
(در واقع شاعر به جای علت واقعی، علت شاعرانه و لطیفی بیان می‌کند.)
در این بیت، شاعر می‌گوید:
> «عاشقان سخن نمی‌گویند، چون کشته‌ی معشوق‌اند و از کشتگان آوازی برنمی‌خیزد.»
علت واقعیِ سخن‌نگفتن عاشق این است که در شدت عشق و حیرت، زبان از بیان بازمی‌ماند.
اما شاعر به‌جای گفتن این علت حقیقی، علت شاعرانه می‌آورد:
> چون عاشقان «کشته‌ی معشوق»اند، پس طبیعی است که صدایی از آنان برنمی‌آید.
✅ پس حسن تعلیل در مصراع چهارم است:
> «بر نیاید ز کشتگان آواز»
🟢 توجیه:
علت شاعرانه‌ی خاموشی عاشقان را با مرگ در عشق و سکوت کشتگان توجیه کرده است؛
نه با علت واقعی (حیرت، بی‌زبانی، یا سکوت از راز عشق).
🔸 خلاصه و جمع‌بندی:
بیت صنعت محل وقوع توضیح
از این بوستان که بودی ما را چه تحفه کرامت کردی پرسش انکاری «چه تحفه کرامت کردی» سؤال برای سرزنش، نه برای دانستن
گر کسی وصف او ز من پرسد... بر نیاید ز کشتگان آواز حسن تعلیل «بر نیاید ز کشتگان آواز» علت شاعرانه‌ی سکوت عاشق = چون کشته‌ی عشق است، صدا ندارد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
این کجاش پرسش انکاری داره؟!
همینطور تو این بیت:
گر کسی وصف او ز من پرسد
بی دل از بی‌نشان چه گوید باز
عاشقان کشتگان معشوق اند
بر نیاید ز کشتگان آواز
حسن تعلیل این بیت کجاست؟!
توجیه اینا چیه در کل
❇️ 🔹 بیت اول:
«از این بوستان که بودی ما را چه تحفه کرامت کردی؟»
۱. معنای بیت:
گوینده (مثلاً سعدی یا راوی) دارد به کسی خطاب می‌کند که از باغی یا مکانی آمده و می‌پرسد:
«از این بوستان که بودی، چه تحفه‌ای برای ما آوردی؟»
یعنی «وقتی در آن بوستان بودی، آیا چیزی برای ما آوردی یا نه؟»
۲. پرسش انکاری در کجاست؟
پرسش انکاری یعنی سؤالی که هدفش پرسیدن واقعی نیست، بلکه برای نفی یا سرزنش یا تأکید بر نبودن چیزی به کار میرود.
در این بیت، ظاهر جمله پرسشی است («چه تحفه کرامت کردی؟»)
اما در واقع گوینده انتظار ندارد پاسخی بشنود، چون منظورش این است که:
> «هیچ تحفه‌ای برای ما نیاوردی!»
✅ پس پرسش انکاری در مصراع دوم است:
> «چه تحفه کرامت کردی؟»
یعنی «هیچ تحفه‌ای نیاوردی!»
🟢 توجیه: این پرسش نه برای دانستن، بلکه برای ملامت و گلایه است. پس صنعت پرسش انکاری در همین پرسش پنهان است.
🔹 بیت دوم:
گر کسی وصف او ز من پرسد
بی‌دل از بی‌نشان چه گوید باز؟
عاشقان کشتگان معشوق‌اند
بر نیاید ز کشتگان آواز.
۱. معنای کلی:
می‌گوید:
اگر کسی از من (که بی‌دل شده‌ام) درباره معشوق بپرسد، من چه می‌توانم بگویم؟
عاشقان در راه معشوق کشته‌اند، و از کشتگان که دیگر آوازی برنمی‌خیزد!
۲. حسن تعلیل کجاست؟
حسن تعلیل یعنی آوردن علتی زیبا و شاعرانه برای امری که علت واقعی‌اش چیز دیگری است.
(در واقع شاعر به جای علت واقعی، علت شاعرانه و لطیفی بیان می‌کند.)
در این بیت، شاعر می‌گوید:
> «عاشقان سخن نمی‌گویند، چون کشته‌ی معشوق‌اند و از کشتگان آوازی برنمی‌خیزد.»
علت واقعیِ سخن‌نگفتن عاشق این است که در شدت عشق و حیرت، زبان از بیان بازمی‌ماند.
اما شاعر به‌جای گفتن این علت حقیقی، علت شاعرانه می‌آورد:
> چون عاشقان «کشته‌ی معشوق»اند، پس طبیعی است که صدایی از آنان برنمی‌آید.
✅ پس حسن تعلیل در مصراع چهارم است:
> «بر نیاید ز کشتگان آواز»
🟢 توجیه:
علت شاعرانه‌ی خاموشی عاشقان را با مرگ در عشق و سکوت کشتگان توجیه کرده است؛
نه با علت واقعی (حیرت، بی‌زبانی، یا سکوت از راز عشق).
🔸 خلاصه و جمع‌بندی:
بیت صنعت محل وقوع توضیح
از این بوستان که بودی ما را چه تحفه کرامت کردی پرسش انکاری «چه تحفه کرامت کردی» سؤال برای سرزنش، نه برای دانستن
گر کسی وصف او ز من پرسد... بر نیاید ز کشتگان آواز حسن تعلیل «بر نیاید ز کشتگان آواز» علت شاعرانه‌ی سکوت عاشق = چون کشته‌ی عشق است، صدا ندارد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
⭕️استعاره ها رنگی در زبان فارسی
استعاره رنگی یا کالر متافور در زبان شناسی شناختی مطرح است.
معمولا واژه هایی که در ساخت آنها رنگ مفهوم استعاری و مجازی دارد:
مانند آفتاب مهتاب، سایه روشن، پلنگ پیسه، سبز آخر(آسمان)، اختاپوسی(دورنگ) سفید بخت، سیاه بخت، چشم سفید، بوقلمون صفت، جیغ بنفش، روشن دل، فرصت طلایی و...
دلتان آسمانی، جای شما سبز،
⭕️ نمونه هایی از استعاره های رنگی در شعر فارسی
بدان امید که ارواح دشمنت در رزم
شود چو گوهر تیغ تو ارغوانی رنگ.
ازرقی هروی
قرمز شدن روح👆👆
جان ما جانا بنفش از داغ تو چندان بود
کز بنفشه عارض تو داغ دارد بر سمن
ازرقی هروی
بنفش شدن روح👆👆
حسن لیمویی آن آینه رو هم بد نیست.
اشرف(آنندراج)
حسن مهتابی دلدار تماشا دارد.
صائب
این حسن شسته ای که تو داری نداشت صبح
سالک(از شعر العجم، شبلی نعمانی)
حسن سبزی به خط سبز مرا کرد اسیر
غنی کشمیری
گوگرد سرخ خواست زمن، سبز من پریر
و امروز اگر نیافتمی روی زردمی
«سبز من» استعاره بسیار بدیعی است از معشوق، استاد فروزانفر حدس زده اند سبز در مجاز معشوق مقابل ریحانه عریی است برای معشوق.
یادآور «سبزینه»، یعنی معشوق سبزرنگ . (غیاث ). معشوق سبزفام . (آنندراج ). گندم گون . گندمی :
بهار من بت سبزینه ٔ شکفته رخ است
مرا جز این نبود در جهان گمان بهار.
ملا طغرا (از آنندراج ).
کی شود دلچسب چون سبزینه ٔ فربه سرین
گر کمرگاه صنوبر را سمن لاغر کند.
ملا طغرا (از آنندراج ).
استعاره های رنگی بیشترین بسامد را در شعر خراسانی دارد.
منبع: صور خیال در شعر فارسی
👈سیاه بادام . (اِ مرکب ) کنایه از چشم معشوق چه چشم را به بادام تشبیه کرده اند. (برهان ) (آنندراج ) :
غم پیری سمن بر سنبلش ریخت
ز آسیب خزان برگ گلش ریخت
سیه بادام او از جور ایام
شد از عین سفیدی مغز بادام .
هلالی (از انجمن آرا).
👈 سیاه پستان . [ پ ِ ] (ص مرکب ) زنی که فرزند او نزید. (غیاث ). زنی که فرزند او نماند و هر طفلی که شیر دهد بمیرد. (برهان ) (آنندراج ) (فرهنگ رشیدی ).
👈 سیاه درون . [ دَ ] (ص مرکب ) کنایه از عاصی و گنهکار و ظالم و سنگدل . (آنندراج ) :
زآن پیشتر که جامه ٔ جانت شود سیاه
از مردم سیاه درون اجتناب کن .
صائب .
❇️ دکتر محمود علی اصغری ، آدمین گروه مجمع دبیران ادبیات متوسطه اول
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
استعاره رنگی یا کالر متافور در زبان شناسی شناختی مطرح است.
معمولا واژه هایی که در ساخت آنها رنگ مفهوم استعاری و مجازی دارد:
مانند آفتاب مهتاب، سایه روشن، پلنگ پیسه، سبز آخر(آسمان)، اختاپوسی(دورنگ) سفید بخت، سیاه بخت، چشم سفید، بوقلمون صفت، جیغ بنفش، روشن دل، فرصت طلایی و...
دلتان آسمانی، جای شما سبز،
⭕️ نمونه هایی از استعاره های رنگی در شعر فارسی
بدان امید که ارواح دشمنت در رزم
شود چو گوهر تیغ تو ارغوانی رنگ.
ازرقی هروی
قرمز شدن روح👆👆
جان ما جانا بنفش از داغ تو چندان بود
کز بنفشه عارض تو داغ دارد بر سمن
ازرقی هروی
بنفش شدن روح👆👆
حسن لیمویی آن آینه رو هم بد نیست.
اشرف(آنندراج)
حسن مهتابی دلدار تماشا دارد.
صائب
این حسن شسته ای که تو داری نداشت صبح
سالک(از شعر العجم، شبلی نعمانی)
حسن سبزی به خط سبز مرا کرد اسیر
غنی کشمیری
گوگرد سرخ خواست زمن، سبز من پریر
و امروز اگر نیافتمی روی زردمی
«سبز من» استعاره بسیار بدیعی است از معشوق، استاد فروزانفر حدس زده اند سبز در مجاز معشوق مقابل ریحانه عریی است برای معشوق.
یادآور «سبزینه»، یعنی معشوق سبزرنگ . (غیاث ). معشوق سبزفام . (آنندراج ). گندم گون . گندمی :
بهار من بت سبزینه ٔ شکفته رخ است
مرا جز این نبود در جهان گمان بهار.
ملا طغرا (از آنندراج ).
کی شود دلچسب چون سبزینه ٔ فربه سرین
گر کمرگاه صنوبر را سمن لاغر کند.
ملا طغرا (از آنندراج ).
استعاره های رنگی بیشترین بسامد را در شعر خراسانی دارد.
منبع: صور خیال در شعر فارسی
👈سیاه بادام . (اِ مرکب ) کنایه از چشم معشوق چه چشم را به بادام تشبیه کرده اند. (برهان ) (آنندراج ) :
غم پیری سمن بر سنبلش ریخت
ز آسیب خزان برگ گلش ریخت
سیه بادام او از جور ایام
شد از عین سفیدی مغز بادام .
هلالی (از انجمن آرا).
👈 سیاه پستان . [ پ ِ ] (ص مرکب ) زنی که فرزند او نزید. (غیاث ). زنی که فرزند او نماند و هر طفلی که شیر دهد بمیرد. (برهان ) (آنندراج ) (فرهنگ رشیدی ).
👈 سیاه درون . [ دَ ] (ص مرکب ) کنایه از عاصی و گنهکار و ظالم و سنگدل . (آنندراج ) :
زآن پیشتر که جامه ٔ جانت شود سیاه
از مردم سیاه درون اجتناب کن .
صائب .
❇️ دکتر محمود علی اصغری ، آدمین گروه مجمع دبیران ادبیات متوسطه اول
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ نوید و امید در شعر فارسی
❇️ نوید و امید در شعر فارسی دو مفهوم روشن و الهام‌بخش‌اند که شاعران بزرگ ایرانی از دیرباز آنها را چون چراغی در تاریکی‌های زندگی به تصویر کشیده‌اند. امید، این نیروی جان‌بخش، در دل واژه‌ها جاری می‌شود و نوید، بشارتی است که شاعر از فرا رسیدن روزهای روشن می‌دهد.
◀️ حافظ، با لسان‌الغیب خود، امید را چون نسیم صبحگاهی می‌داند که درهای بسته را می‌گشاید:
"دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند / واندر آن ظلمت شب آب حیاتم دادند"
◀️ سعدی، نویدبخش صبر و پایداری است و به ما می‌آموزد که پس از هر سختی، آسانی در پیش است:
"بر آن کوه گر رنج بردی ملال / که لعل بدست آید از سنگ خارا"
◀️ مولانا اما امید را آتشی مقدس می‌بیند که در دل خاکستر یأس شعله می‌کشد:
"این امیدم که تو را باز ببینم روزی / ور نه بی‌تو ز چه رو زنده بمانم چندی؟"
✅ نوید و امید در شعر فارسی همچون دو بال‌اند که انسان را از ناامیدی و اندوه رهایی می‌بخشند. شعر فارسی، همواره به ما آموخته است که حتی در دل تاریک‌ترین شبها، سپیده‌دمی در راه است، و این حقیقتی است که در جان فرهنگ و ادبیات ما ریشه دارد.
❇️ امیر مهرداد خسروی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ نوید و امید در شعر فارسی دو مفهوم روشن و الهام‌بخش‌اند که شاعران بزرگ ایرانی از دیرباز آنها را چون چراغی در تاریکی‌های زندگی به تصویر کشیده‌اند. امید، این نیروی جان‌بخش، در دل واژه‌ها جاری می‌شود و نوید، بشارتی است که شاعر از فرا رسیدن روزهای روشن می‌دهد.
◀️ حافظ، با لسان‌الغیب خود، امید را چون نسیم صبحگاهی می‌داند که درهای بسته را می‌گشاید:
"دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند / واندر آن ظلمت شب آب حیاتم دادند"
◀️ سعدی، نویدبخش صبر و پایداری است و به ما می‌آموزد که پس از هر سختی، آسانی در پیش است:
"بر آن کوه گر رنج بردی ملال / که لعل بدست آید از سنگ خارا"
◀️ مولانا اما امید را آتشی مقدس می‌بیند که در دل خاکستر یأس شعله می‌کشد:
"این امیدم که تو را باز ببینم روزی / ور نه بی‌تو ز چه رو زنده بمانم چندی؟"
✅ نوید و امید در شعر فارسی همچون دو بال‌اند که انسان را از ناامیدی و اندوه رهایی می‌بخشند. شعر فارسی، همواره به ما آموخته است که حتی در دل تاریک‌ترین شبها، سپیده‌دمی در راه است، و این حقیقتی است که در جان فرهنگ و ادبیات ما ریشه دارد.
❇️ امیر مهرداد خسروی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ آئینِ باران‌خواهی در گرشاسب‌نامه
❇️ آدمی از دیرباز چشم و دهانش به آسمان بوده، و در خشکسال‌ها خصوصاً ساده‌لوحانه و از سر بیچارگی با به جای آوردن آداب و رسومی ویژه، از آسمان باران می‌طلبیده‌‌است.
رَدّ و پی چنین آداب و آئین‌هایی در متون کهن ادبی هم دیده می‌شود. گرشاسب در گشت‌و‌گذارهایش در هند و گزارش شگفتی‌های آن سامان به جزیرهٔ تاملی می‌رسد؛
سوی تاملی شادخوار آمدند
به نزدیک دریاکنار آمدند
پُر انبوه مردم یکی جای بود
همه بومشان باغ و کشت و درود
◀️ گرشاسپ می‌گوید تنها بار اندوهی که دل هندوان تاملی را مکدّر می‌داشت، چشم دوختن به آسمان و انتظارِ بارش باران بود؛ چرا که آب شُرب و کشت‌وکار آنها فقط از باران فراهم می‌آمد:
چو باران نبودی جگر تافته
بُدندی لب از تشنگی کافته
◀️ گرشاسب از تاملیان می‌پرسد اگر باران نبارد “چه سازید کار؟”
پاسخی که مردمان تاملی به گرشاسب می‌دهند شرح یکی از آئین‌های طلب بارانِ هندیان در روزگاران کهن است. بر اساس شرحی که اسدی توسی به نظم کشیده‌است آنها لوحی و بُتی داشته‌اند؛ لوحی از جنس مس که با خطی مانند خط یونانیان، چهل حرف و شش پیکره بر آن نقش کرده‌بودند، و بتی ساخته شده از چوب بَقَم.
زنان و مردان تاملی در موسم خشکسالی با بر سرگرفتن این دو شیء نمادین بر بام می‌رفتند و به شرحی که می‌خوانید باران طلب می‌کردند:
به باران چو داریم گفتند کام
برآریم این لوح و بت را به بام
پس این لوح و بت را به‌سر برنهیم
نیایش‌کنان دست بر سر نهیم
برهنه زن و مرد هر سو بَسی
اِزاری زده بر میان هر کسی
بگرییم و آریم چندان خروش
که دریا و کُه گیرد از ناله جوش
همان گه بر آید یکی تیره‌ابر
کند روی گردون چو پُشتِ هُژَبر
چنان زآب دیده بشویَد زمین
کزو موج خیزد چو دریای چین
◀️ ظاهراً این ادّعا برای گرشاسپ پذیرفتنی نیست، پس برای اطمینان قلبش می‌خواهد که این کار را در حضور او آزمون کنند:
یَلِ نیو گفتا کنون کایدریم
کنید این، که بی‌آزمون نگذریم
امّا:
نگیرد چنین چاره، گفتند ساز
جز آن گه که باشد به باران نیاز
کنون کآبمان هست، دَه رَه به هم
گر آییم، نآید یکی قطره نَم
❇️ گرشاسب‌نامه، حکیم أبونصر علی بن احمد طوسی، به اهتمام حبیب یغمایی، کتابخانهٔ طهوری، تهران، ۱۳۵۴، صص ۱۸۸-۱۸۷
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ آدمی از دیرباز چشم و دهانش به آسمان بوده، و در خشکسال‌ها خصوصاً ساده‌لوحانه و از سر بیچارگی با به جای آوردن آداب و رسومی ویژه، از آسمان باران می‌طلبیده‌‌است.
رَدّ و پی چنین آداب و آئین‌هایی در متون کهن ادبی هم دیده می‌شود. گرشاسب در گشت‌و‌گذارهایش در هند و گزارش شگفتی‌های آن سامان به جزیرهٔ تاملی می‌رسد؛
سوی تاملی شادخوار آمدند
به نزدیک دریاکنار آمدند
پُر انبوه مردم یکی جای بود
همه بومشان باغ و کشت و درود
◀️ گرشاسپ می‌گوید تنها بار اندوهی که دل هندوان تاملی را مکدّر می‌داشت، چشم دوختن به آسمان و انتظارِ بارش باران بود؛ چرا که آب شُرب و کشت‌وکار آنها فقط از باران فراهم می‌آمد:
چو باران نبودی جگر تافته
بُدندی لب از تشنگی کافته
◀️ گرشاسب از تاملیان می‌پرسد اگر باران نبارد “چه سازید کار؟”
پاسخی که مردمان تاملی به گرشاسب می‌دهند شرح یکی از آئین‌های طلب بارانِ هندیان در روزگاران کهن است. بر اساس شرحی که اسدی توسی به نظم کشیده‌است آنها لوحی و بُتی داشته‌اند؛ لوحی از جنس مس که با خطی مانند خط یونانیان، چهل حرف و شش پیکره بر آن نقش کرده‌بودند، و بتی ساخته شده از چوب بَقَم.
زنان و مردان تاملی در موسم خشکسالی با بر سرگرفتن این دو شیء نمادین بر بام می‌رفتند و به شرحی که می‌خوانید باران طلب می‌کردند:
به باران چو داریم گفتند کام
برآریم این لوح و بت را به بام
پس این لوح و بت را به‌سر برنهیم
نیایش‌کنان دست بر سر نهیم
برهنه زن و مرد هر سو بَسی
اِزاری زده بر میان هر کسی
بگرییم و آریم چندان خروش
که دریا و کُه گیرد از ناله جوش
همان گه بر آید یکی تیره‌ابر
کند روی گردون چو پُشتِ هُژَبر
چنان زآب دیده بشویَد زمین
کزو موج خیزد چو دریای چین
◀️ ظاهراً این ادّعا برای گرشاسپ پذیرفتنی نیست، پس برای اطمینان قلبش می‌خواهد که این کار را در حضور او آزمون کنند:
یَلِ نیو گفتا کنون کایدریم
کنید این، که بی‌آزمون نگذریم
امّا:
نگیرد چنین چاره، گفتند ساز
جز آن گه که باشد به باران نیاز
کنون کآبمان هست، دَه رَه به هم
گر آییم، نآید یکی قطره نَم
❇️ گرشاسب‌نامه، حکیم أبونصر علی بن احمد طوسی، به اهتمام حبیب یغمایی، کتابخانهٔ طهوری، تهران، ۱۳۵۴، صص ۱۸۸-۱۸۷
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ معلم کتاب درسی برای سال تحصیلی
«همرسانی چند آموزه با همکاران»
❇️ رعایت این چند نکته باعث افزایش بازدهی کلاس درس و فرایند آموزش خواهد شد.
ما فقط و فقط معلم کتاب درسی هستیم برای یک سال تحصیلی
کلاس درس آموزشگاه نیست، پس میان این دو تفاوت بگذارید.
شما معلم خصوصی هیچ دانش آموز یا چند دانش آموز به اصطلاح درسخوان نیستید، بلکه معلم همه کلاس اید. در چارچوب کلاس و در چارچوب کتاب درسی حرکت کنیم.
مطالب را در حد مباحث همان کتاب درسی بیان کنید، توضیح مخصوص همان مبحث کتاب درسی باشد.
مثلا طرح گروه اسمی برای دانش آموزان هفتم نه تنها اصلا ضروری نیست بلکه زیان آور است.
طرح همه آرایه ها در همه پایه ها هم خسته کننده برای شماست هم کلیت کلاس، گیرم چند دانش آموز طالب باشند. مثلا طرح استعاره برای دوره اول از اساس غیرضروری است. هم شما را خسته می کند هم کلاس را.
مطمئن باشیم که آموختن مطلب زاید برای بچه ها خودش باعث می شود یک مطلب ضروری از ذهنشون پاک شود.
بچه ها فقط درس فارسی ندارند بلکه ذهتشان باید آماده دریافت دروس دیگر هم باشد.
شاید تصور کنیم گفتن مطالب اضافی چون بدل، استعاره، اسلوب معادله و پارادوکس و... برای دوره اول مفید و نشانه فضل ما خواهد بود، اما با این کار علاوه اینکه خودمان را بیهوده خسته کرده ایم بازدهی آموزش را کاهش داده ایم و به خودمان و خیلی از بچه ها ستم نموده ایم.
قرار نیست همه سواد خود را برای دانش آموزان کلاس خرج کنیم، معلم باید کمتر از آنچه خوانده و می داند بیان کند. (یک تیرانداز همه تیرهایش یکجا را شلیک نمی کند.)
استرس نگیریم که اگر مثلا اضافه استعاری را برای بچه ها توضیح ندادیم به ما بی سواد می گویند، شما خودتان بخوانید و بیشتر هم بخوانید اما برای کلاس نگویید چون زاید و زیان آور است.
اگر دانش آموز یا دانش آموزانی کلاس را به آموزشگاه بدل کرده از شما توقع حل پرسشهای گزینه دار(بنا به اصطلاح نادرست تست زنی) داشته باشند ردشان کنید. توجه نکنید فلان معلم دیگرشان چه و چه و چه ها را حل می کند، شما معلم کلاس درس و کتاب درسی هستید.
مدیر و عوامل مدرسه و اولیا حق ندارند معلم را برای آموزش غیرکتابی تحت فشار قرار دهند. اینجا این شمایید که از حق خود باید دفاع کنید.
بگذارید همه دانش اموزان از کلاس بهره ببرند، کلاس فقط مال چند درسخوان نیست، شما هم معلم همه دانش آموزانید.
فراموش نکنید که شما معلم شدید برای دوره دست کم سی ساله نه فقط برای آن روز و آن سال، پس برای ادامه مسیر توان نگه دارید.
شما مسئول آزمون های جانبی مانند کانون قلمچی و سمپاد و... نیستید، مسئولیت شما فقط در چارچوب کتاب درسی از مهر تا شهریور است.
شاید با پایبندی به این آموزه ها ما و وجدانمان آسوده شده و خودمان و کلاسمان برای تدریس بهتر و به روزتر آماده تر شود.
فراموش نکنیم یاد دادن بهینه همان مطالب طرح شده در هر پایه ما را از طرح هرگونه مطلب زاید و خسته کننده بی نیاز خواهد کرد.
❇️ دکتر محمود علی اصغری، ادمین گروه مجمع دبیران ادبیات متوسطه اول
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
«همرسانی چند آموزه با همکاران»
❇️ رعایت این چند نکته باعث افزایش بازدهی کلاس درس و فرایند آموزش خواهد شد.
ما فقط و فقط معلم کتاب درسی هستیم برای یک سال تحصیلی
کلاس درس آموزشگاه نیست، پس میان این دو تفاوت بگذارید.
شما معلم خصوصی هیچ دانش آموز یا چند دانش آموز به اصطلاح درسخوان نیستید، بلکه معلم همه کلاس اید. در چارچوب کلاس و در چارچوب کتاب درسی حرکت کنیم.
مطالب را در حد مباحث همان کتاب درسی بیان کنید، توضیح مخصوص همان مبحث کتاب درسی باشد.
مثلا طرح گروه اسمی برای دانش آموزان هفتم نه تنها اصلا ضروری نیست بلکه زیان آور است.
طرح همه آرایه ها در همه پایه ها هم خسته کننده برای شماست هم کلیت کلاس، گیرم چند دانش آموز طالب باشند. مثلا طرح استعاره برای دوره اول از اساس غیرضروری است. هم شما را خسته می کند هم کلاس را.
مطمئن باشیم که آموختن مطلب زاید برای بچه ها خودش باعث می شود یک مطلب ضروری از ذهنشون پاک شود.
بچه ها فقط درس فارسی ندارند بلکه ذهتشان باید آماده دریافت دروس دیگر هم باشد.
شاید تصور کنیم گفتن مطالب اضافی چون بدل، استعاره، اسلوب معادله و پارادوکس و... برای دوره اول مفید و نشانه فضل ما خواهد بود، اما با این کار علاوه اینکه خودمان را بیهوده خسته کرده ایم بازدهی آموزش را کاهش داده ایم و به خودمان و خیلی از بچه ها ستم نموده ایم.
قرار نیست همه سواد خود را برای دانش آموزان کلاس خرج کنیم، معلم باید کمتر از آنچه خوانده و می داند بیان کند. (یک تیرانداز همه تیرهایش یکجا را شلیک نمی کند.)
استرس نگیریم که اگر مثلا اضافه استعاری را برای بچه ها توضیح ندادیم به ما بی سواد می گویند، شما خودتان بخوانید و بیشتر هم بخوانید اما برای کلاس نگویید چون زاید و زیان آور است.
اگر دانش آموز یا دانش آموزانی کلاس را به آموزشگاه بدل کرده از شما توقع حل پرسشهای گزینه دار(بنا به اصطلاح نادرست تست زنی) داشته باشند ردشان کنید. توجه نکنید فلان معلم دیگرشان چه و چه و چه ها را حل می کند، شما معلم کلاس درس و کتاب درسی هستید.
مدیر و عوامل مدرسه و اولیا حق ندارند معلم را برای آموزش غیرکتابی تحت فشار قرار دهند. اینجا این شمایید که از حق خود باید دفاع کنید.
بگذارید همه دانش اموزان از کلاس بهره ببرند، کلاس فقط مال چند درسخوان نیست، شما هم معلم همه دانش آموزانید.
فراموش نکنید که شما معلم شدید برای دوره دست کم سی ساله نه فقط برای آن روز و آن سال، پس برای ادامه مسیر توان نگه دارید.
شما مسئول آزمون های جانبی مانند کانون قلمچی و سمپاد و... نیستید، مسئولیت شما فقط در چارچوب کتاب درسی از مهر تا شهریور است.
شاید با پایبندی به این آموزه ها ما و وجدانمان آسوده شده و خودمان و کلاسمان برای تدریس بهتر و به روزتر آماده تر شود.
فراموش نکنیم یاد دادن بهینه همان مطالب طرح شده در هر پایه ما را از طرح هرگونه مطلب زاید و خسته کننده بی نیاز خواهد کرد.
❇️ دکتر محمود علی اصغری، ادمین گروه مجمع دبیران ادبیات متوسطه اول
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ ﭼﺮﺍ ﺁﺑﺎﺩﺍﻧﯽﻫﺎ ﺑﻪ ﻻﻑ ﺯﻧﯽ ﻣﻌﺮﻭف شدند؟!
❇️ پنجاه سال پیش شهر آبادان، با توجه به موقعیت استراتژیکی که داشت، ﺑﻪ ﯾﮑﯽ ﺍﺯ ﺷﻬﺮﻫﺎﯼ ﻣﺪﺭﻥ ﺧﺎﻭﺭﻣﯿﺎﻧﻪ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪﻩ ﺑﻮﺩ ﻭ ﯾﻜﺴﺮﯼ ﺍﻣﮑﺎﻧﺎﺕ ﺩﺍﺷﺖ ﻛﻪ ﺩﺭ ﻫﻴﭻ جای ﺍﻳﺮﺍﻥ ﻭ حتی ﺧﺎﻭﺭﻣﻴﺎﻧﻪ ﻭﺟﻮﺩ ﻧﺪﺍﺷﺖ. آبادانی ها مردمی ساده دل بودند و ﻭﻗﺘﯽ ﺑﺮﺍی ﺑﻘﯿﻪ ﻣﺮﺩﻡ ﺩﺭ ﺷﻬﺮﻫﺎی ﺩﻳﮕﺮ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺍﻣﻜﺎﻧﺎﺕ ﺷﻬﺮﺷﺎﻥ ﺭﺍ ﺑﺎﺯﮔﻮ ﻭ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﮐﺮﺩﻧﺪ، ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺎﻭﺭ ﻧﻤﯽﮐﺮﺩﻧﺪ ﻭ ﻓﮑﺮ ﻣﯽﮐﺮﺩﻧﺪ ﺩﺍﺭﻧﺪ ﻻﻑ میﺯﻧﻨﺪ! چون پیشرفتهای آبادان به قدری شگفت انگیز بود که در مخیله ی کسی نمیگنجید!!!
تصور کنید پنجاه سال پیش ﻓﺮﻭﺩﮔﺎﻩ ﺑﯿﻦ المللی ﺁﺑﺎﺩﺍﻥ ﺑﻪ ﺍﮐﺜﺮ ﻧﻘﺎﻁ ﺟﻬﺎﻥ ﭘﺮﻭﺍﺯ ﺩﺍﺷﺖ ﻭ مسافرانی از همه جای جهان به آبادان وارد میشدند و حتی ﺷﻬﺮﻭﻧﺪﺍﻥ ﺩﺭ ﻫﺮ ﺳﺎﻋﺘﯽ ﻣﯽﺗﻮﺍﻧﺴﺘﻨﺪ ﻫﻮﺍﭘﯿﻤﺎ ﺧﺼﻮﺻﯽ ﺑﻪ ﻫﺮ ﻧﻘﻄﻪ ﺍﺯ ﮐﺸﻮﺭ ﺍﺟﺎﺭﻩ ﮐﻨﻨﺪ.
ﺳﯿﻨﻤﺎ ﺗﺎﺝ ﺑﺰﺭﮔﺘﺮﯾﻦ ﺳﯿﻨﻤﺎﯼ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻭ ﺳﻮﻣﯿﻦ ﺩﺭ ﺧﺎﻭﺭﻣﯿﺎﻧﻪ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﻫﻤﺎﻫﻨﮓ ﺑﺎ ﺳﯿﻨﻤﺎﻫﺎﯼ ﭘﺎﺭﯾﺲ ﻓﯿﻠﻢ ﺭﻭﺯ ﺩﻧﯿﺎ ﺭﺍ ﺍﮐﺮﺍﻥ ﻣﯿﮑﺮﺩ ﻭ تصاویر روی پرده عریض نمایش داده میشد. ﺩﺭ ﻃﻮﻝ ﻫﻔﺘﻪ ﺑﻪ ﺻﻮﺭﺕ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺭﯾﺰﯼ ﺷﺪﻩ ﻓﯿﻠﻤﻬﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﺯﺑﺎﻥ ﺯﻧﺪﻩ ﺩﻧﯿﺎ ﺍﮐﺮﺍﻥ ﻣﯿﺸﺪ. یعنی آبادان همگام با پاریس فیلم اکران میکرد و اگر کسی به آنجا میرفت و فیلم میدید و برمیگشت و برای اقوامش تعریف میکرد، کسی باور نمیکرد و میگفتند تنش به تن آبودانی ها خورده و دارد لاف میزند!!! تصور کنید در آن روزگار خانه های معدودی در ایران تلویزیون داشت. در چنین روزگاری رفتن به چنین سینمایی باورکردنی نبود!
لاکچری بودن در خون آبادانی ها بود. طوری که ﺁﺑﺎﺩﺍﻥ ﺷﻬﺮﯼ ﺑﻮﺩ که ﻃﺮﺡ ﺧﻮﺩﺭﻭﻫﺎﯼ ﻣﺴﺎﻓﺮﺑﺮ، ﺑﻪ ﺻﻮﺭﺕ ﺭﺍﯾﮕﺎﻥ، ﺟﻬﺖ ﺭﻓﺎﻩ ﻣﺮﺩﻣﺶ ﺩﺭ ﺑﺮﺧﯽ ﻧﻘﺎﻁ ﺭﺍ ﺩﺍﺷﺖ. یعنی شما در آبادان به ترمینال و فرودگاه که میرسیدید رایگان تا مقصد میتوانستید بروید!
از امکانات عجیب غریب آبادان که شاید فکر کنید نویسنده متن لاف میزند ولی عین حقیقت است موارد زیر بود:
۱. ﺍﻭﻟﯿﻦ ﺗﺮﺍﻣﻮﺍ ﺩﺭ ﺍﯾﺮﺍﻥ
۲. ﺍﻭﻟﯿﻦ ﺧﻄﻮﻁ ﺍﺗﻮﺑﻮﺱ ﺭﺍﻧﯽ ﺩﺭﻭﻥ ﺷﻬﺮﯼ
۳.ﺍﻭﻟﯿﻦ ﺍﯾﺴﺘﮕﺎﻩ ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮﻥ ﻭ ﺭﺍﺩﯾﻮ
۴.ﺍﻭﻟﻴﻦ ﺷﺒﮑﻪ ﻓﺎﺿﻼﺏ شهری
۵.ﺍﻭﻟﯿﻦ ﭘﯿﺘﺰﺍﻓﺮﻭﺷﯽ ﺩﺭ ﺧﺎﻭﺭﻣﯿﺎﻧﻪ (ﭘﯿﺘﺰﺍ ﻣﻮﻧﺘﮑﺎﺭﻟﻮ ﺍﯾﺘﺎﻟﯿﺎﯾﯽ)
۶.ﺍﻭﻟﯿﻦ ﺗﯿﻢ ﺭﺳﻤﯽ ﻓﻮﺗﺒﺎﻝ ﺑﺎﺷﮕﺎهی
۷.ﺍﻭﻟﯿﻦ ﻓﺮﻭﺩﮔﺎﻩ ﺑﯿﻦﺍﻟﻤﻠﻠﯽ
۸.ﺍﻭﻟﯿﻦ ﭘﯿﺴﺖ ﻣﻮﺗﻮﺭ ﺳﻮﺍﺭﯼ، ﻣﺎﺷﯿﻦ ﺳﻮﺍﺭﯼ، ﺍﺳﮑﻮﺍﺵ، ﮔﻠﻒ ﻭ ﺳﺎﻟﻦ ﺑﯿﻠﯿﺎﺭﺩ ﺩﺭ ﺍﯾﺮﺍﻥ
۹.ﺍﻭﻟﯿﻦ ﺷﻬﺮﯼ ﮐﻪ ﺧﯿﺎﺑﺎﻧﻬﺎﯾﺶ ﺁﺳﻔﺎﻟﺖ ﺷﺪ
۱۰.ﺍﻭﻟﯿﻦ ﺍﺩﺍﺭﻩﯼ ﺭﺍﻫﻨﻤﺎﯾﯽ ﻭ ﺭﺍﻧﻨﺪﮔﯽ (زمانی که کسی هنوز در سایر شهرها ماشین نداشت در آبادان اداره راهنمایی رانندگی وجود داشت!!!)
۱۱. ﺍﻭﻟﯿﻦ ﺳﯿﻨﻤﺎﯼ ﺭﻭﺑﺎﺯ ﻭ ﺩﻭﻣﯿﻦ ﺳﯿﻨﻤﺎﯼ ﺳﺮﭘﻮﺷﯿﺪﻩ
۱۲. ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﺁﺏ ﺷﺮﺏ ﺧﺎﻭﺭﻣﯿﺎﻧﻪ
ﻭ ﺍﺯ ﻫﻤﻪ ﻣﻬﻤﺘﺮ ﺍﻭﻟﻴﻦ ﭘﺎﻻﻳﺸﮕﺎﻩ ﻧﻔﺖ ﺧﺎﻭﺭﻣﻴﺎﻧﻪ
قبلتر از این هم، حدود نود سال پیش دکل هایی کار سوزاندن گاز های مازاد را انجام میدادند که از ۱۵کیلومتری آبادان معلوم بودند و مثل گلهایی از آتش به نظر میرسید و هر کس که به آبادان میرفت و برمیگشت و این گلهای آتش را برای دیگران میگفت، میگفتند آبودانی شده و این هم به لاف آبادانی معروف شد.
نی نی پرارین آبادان پنجاه سال پیش چندين باشگاه داشت كه همگى داراى سينماى سرپوشيده و روباز و استخر بودند از جمله باشگاه گلستان، نفت، اروند، اَنِكس، ايران، آبادان!
در آبادان پرسنل شركت نفت هر ١٤ روز يعنى يک هفته در ميان روز چهارشنبه حقوق ميگرفتند. وقتی کسی کارمند شرکت نفت بود و اینها را برای دیگران تعریف میکرد و میگفت ١٤ روز یکبار هم حقوق میگیرد، محال بود کسی باور کند!!! برای ماهایی که ماهانه یک یارانه میگیریم شاید همین الان هم لاف به نظر برسد که درآن زمان کارمندان شرکت نفت اول هر ماه كالاى اساسى شامل يک كيسه آرد یک كيسه برنج و روغن شكر قند و پنير و كره بصورت رايگان دريافت ميكردند كه به نام ره شن reshan معروف بود.
همچنين هزاران خانه مسكونى كارمندى و كارگرى كه براى سكونت پرسنل نفت در اختيارشان قرار داشت.
نویسنده این متن یک آبادانی نبوده اما اگر هم بوده باور کنید که آبادانی ها در مورد شهرشان لاف نمی زنند. تمام بهترین ها روزی در اختیارشان بوده است...
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ پنجاه سال پیش شهر آبادان، با توجه به موقعیت استراتژیکی که داشت، ﺑﻪ ﯾﮑﯽ ﺍﺯ ﺷﻬﺮﻫﺎﯼ ﻣﺪﺭﻥ ﺧﺎﻭﺭﻣﯿﺎﻧﻪ ﺗﺒﺪﯾﻞ ﺷﺪﻩ ﺑﻮﺩ ﻭ ﯾﻜﺴﺮﯼ ﺍﻣﮑﺎﻧﺎﺕ ﺩﺍﺷﺖ ﻛﻪ ﺩﺭ ﻫﻴﭻ جای ﺍﻳﺮﺍﻥ ﻭ حتی ﺧﺎﻭﺭﻣﻴﺎﻧﻪ ﻭﺟﻮﺩ ﻧﺪﺍﺷﺖ. آبادانی ها مردمی ساده دل بودند و ﻭﻗﺘﯽ ﺑﺮﺍی ﺑﻘﯿﻪ ﻣﺮﺩﻡ ﺩﺭ ﺷﻬﺮﻫﺎی ﺩﻳﮕﺮ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺍﻣﻜﺎﻧﺎﺕ ﺷﻬﺮﺷﺎﻥ ﺭﺍ ﺑﺎﺯﮔﻮ ﻭ ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﯽﮐﺮﺩﻧﺪ، ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺎﻭﺭ ﻧﻤﯽﮐﺮﺩﻧﺪ ﻭ ﻓﮑﺮ ﻣﯽﮐﺮﺩﻧﺪ ﺩﺍﺭﻧﺪ ﻻﻑ میﺯﻧﻨﺪ! چون پیشرفتهای آبادان به قدری شگفت انگیز بود که در مخیله ی کسی نمیگنجید!!!
تصور کنید پنجاه سال پیش ﻓﺮﻭﺩﮔﺎﻩ ﺑﯿﻦ المللی ﺁﺑﺎﺩﺍﻥ ﺑﻪ ﺍﮐﺜﺮ ﻧﻘﺎﻁ ﺟﻬﺎﻥ ﭘﺮﻭﺍﺯ ﺩﺍﺷﺖ ﻭ مسافرانی از همه جای جهان به آبادان وارد میشدند و حتی ﺷﻬﺮﻭﻧﺪﺍﻥ ﺩﺭ ﻫﺮ ﺳﺎﻋﺘﯽ ﻣﯽﺗﻮﺍﻧﺴﺘﻨﺪ ﻫﻮﺍﭘﯿﻤﺎ ﺧﺼﻮﺻﯽ ﺑﻪ ﻫﺮ ﻧﻘﻄﻪ ﺍﺯ ﮐﺸﻮﺭ ﺍﺟﺎﺭﻩ ﮐﻨﻨﺪ.
ﺳﯿﻨﻤﺎ ﺗﺎﺝ ﺑﺰﺭﮔﺘﺮﯾﻦ ﺳﯿﻨﻤﺎﯼ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﻭ ﺳﻮﻣﯿﻦ ﺩﺭ ﺧﺎﻭﺭﻣﯿﺎﻧﻪ ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﻫﻤﺎﻫﻨﮓ ﺑﺎ ﺳﯿﻨﻤﺎﻫﺎﯼ ﭘﺎﺭﯾﺲ ﻓﯿﻠﻢ ﺭﻭﺯ ﺩﻧﯿﺎ ﺭﺍ ﺍﮐﺮﺍﻥ ﻣﯿﮑﺮﺩ ﻭ تصاویر روی پرده عریض نمایش داده میشد. ﺩﺭ ﻃﻮﻝ ﻫﻔﺘﻪ ﺑﻪ ﺻﻮﺭﺕ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺭﯾﺰﯼ ﺷﺪﻩ ﻓﯿﻠﻤﻬﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﺯﺑﺎﻥ ﺯﻧﺪﻩ ﺩﻧﯿﺎ ﺍﮐﺮﺍﻥ ﻣﯿﺸﺪ. یعنی آبادان همگام با پاریس فیلم اکران میکرد و اگر کسی به آنجا میرفت و فیلم میدید و برمیگشت و برای اقوامش تعریف میکرد، کسی باور نمیکرد و میگفتند تنش به تن آبودانی ها خورده و دارد لاف میزند!!! تصور کنید در آن روزگار خانه های معدودی در ایران تلویزیون داشت. در چنین روزگاری رفتن به چنین سینمایی باورکردنی نبود!
لاکچری بودن در خون آبادانی ها بود. طوری که ﺁﺑﺎﺩﺍﻥ ﺷﻬﺮﯼ ﺑﻮﺩ که ﻃﺮﺡ ﺧﻮﺩﺭﻭﻫﺎﯼ ﻣﺴﺎﻓﺮﺑﺮ، ﺑﻪ ﺻﻮﺭﺕ ﺭﺍﯾﮕﺎﻥ، ﺟﻬﺖ ﺭﻓﺎﻩ ﻣﺮﺩﻣﺶ ﺩﺭ ﺑﺮﺧﯽ ﻧﻘﺎﻁ ﺭﺍ ﺩﺍﺷﺖ. یعنی شما در آبادان به ترمینال و فرودگاه که میرسیدید رایگان تا مقصد میتوانستید بروید!
از امکانات عجیب غریب آبادان که شاید فکر کنید نویسنده متن لاف میزند ولی عین حقیقت است موارد زیر بود:
۱. ﺍﻭﻟﯿﻦ ﺗﺮﺍﻣﻮﺍ ﺩﺭ ﺍﯾﺮﺍﻥ
۲. ﺍﻭﻟﯿﻦ ﺧﻄﻮﻁ ﺍﺗﻮﺑﻮﺱ ﺭﺍﻧﯽ ﺩﺭﻭﻥ ﺷﻬﺮﯼ
۳.ﺍﻭﻟﯿﻦ ﺍﯾﺴﺘﮕﺎﻩ ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮﻥ ﻭ ﺭﺍﺩﯾﻮ
۴.ﺍﻭﻟﻴﻦ ﺷﺒﮑﻪ ﻓﺎﺿﻼﺏ شهری
۵.ﺍﻭﻟﯿﻦ ﭘﯿﺘﺰﺍﻓﺮﻭﺷﯽ ﺩﺭ ﺧﺎﻭﺭﻣﯿﺎﻧﻪ (ﭘﯿﺘﺰﺍ ﻣﻮﻧﺘﮑﺎﺭﻟﻮ ﺍﯾﺘﺎﻟﯿﺎﯾﯽ)
۶.ﺍﻭﻟﯿﻦ ﺗﯿﻢ ﺭﺳﻤﯽ ﻓﻮﺗﺒﺎﻝ ﺑﺎﺷﮕﺎهی
۷.ﺍﻭﻟﯿﻦ ﻓﺮﻭﺩﮔﺎﻩ ﺑﯿﻦﺍﻟﻤﻠﻠﯽ
۸.ﺍﻭﻟﯿﻦ ﭘﯿﺴﺖ ﻣﻮﺗﻮﺭ ﺳﻮﺍﺭﯼ، ﻣﺎﺷﯿﻦ ﺳﻮﺍﺭﯼ، ﺍﺳﮑﻮﺍﺵ، ﮔﻠﻒ ﻭ ﺳﺎﻟﻦ ﺑﯿﻠﯿﺎﺭﺩ ﺩﺭ ﺍﯾﺮﺍﻥ
۹.ﺍﻭﻟﯿﻦ ﺷﻬﺮﯼ ﮐﻪ ﺧﯿﺎﺑﺎﻧﻬﺎﯾﺶ ﺁﺳﻔﺎﻟﺖ ﺷﺪ
۱۰.ﺍﻭﻟﯿﻦ ﺍﺩﺍﺭﻩﯼ ﺭﺍﻫﻨﻤﺎﯾﯽ ﻭ ﺭﺍﻧﻨﺪﮔﯽ (زمانی که کسی هنوز در سایر شهرها ماشین نداشت در آبادان اداره راهنمایی رانندگی وجود داشت!!!)
۱۱. ﺍﻭﻟﯿﻦ ﺳﯿﻨﻤﺎﯼ ﺭﻭﺑﺎﺯ ﻭ ﺩﻭﻣﯿﻦ ﺳﯿﻨﻤﺎﯼ ﺳﺮﭘﻮﺷﯿﺪﻩ
۱۲. ﺑﻬﺘﺮﯾﻦ ﺁﺏ ﺷﺮﺏ ﺧﺎﻭﺭﻣﯿﺎﻧﻪ
ﻭ ﺍﺯ ﻫﻤﻪ ﻣﻬﻤﺘﺮ ﺍﻭﻟﻴﻦ ﭘﺎﻻﻳﺸﮕﺎﻩ ﻧﻔﺖ ﺧﺎﻭﺭﻣﻴﺎﻧﻪ
قبلتر از این هم، حدود نود سال پیش دکل هایی کار سوزاندن گاز های مازاد را انجام میدادند که از ۱۵کیلومتری آبادان معلوم بودند و مثل گلهایی از آتش به نظر میرسید و هر کس که به آبادان میرفت و برمیگشت و این گلهای آتش را برای دیگران میگفت، میگفتند آبودانی شده و این هم به لاف آبادانی معروف شد.
نی نی پرارین آبادان پنجاه سال پیش چندين باشگاه داشت كه همگى داراى سينماى سرپوشيده و روباز و استخر بودند از جمله باشگاه گلستان، نفت، اروند، اَنِكس، ايران، آبادان!
در آبادان پرسنل شركت نفت هر ١٤ روز يعنى يک هفته در ميان روز چهارشنبه حقوق ميگرفتند. وقتی کسی کارمند شرکت نفت بود و اینها را برای دیگران تعریف میکرد و میگفت ١٤ روز یکبار هم حقوق میگیرد، محال بود کسی باور کند!!! برای ماهایی که ماهانه یک یارانه میگیریم شاید همین الان هم لاف به نظر برسد که درآن زمان کارمندان شرکت نفت اول هر ماه كالاى اساسى شامل يک كيسه آرد یک كيسه برنج و روغن شكر قند و پنير و كره بصورت رايگان دريافت ميكردند كه به نام ره شن reshan معروف بود.
همچنين هزاران خانه مسكونى كارمندى و كارگرى كه براى سكونت پرسنل نفت در اختيارشان قرار داشت.
نویسنده این متن یک آبادانی نبوده اما اگر هم بوده باور کنید که آبادانی ها در مورد شهرشان لاف نمی زنند. تمام بهترین ها روزی در اختیارشان بوده است...
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ اشعار سعدی بر روی سنگ‌مزارهای ۶۰۰ ساله مردم اندونزی
❇️ ایرانیان از دیرباز برای بازرگانی و تجارت حتی تا جزایر ژاپن پیش رفتند و در جزایر سوماترا و اندونزی و حتی دهانه های رودخانه های جنوب چین اقدام به تاسیس پایگاه هایی کردند و فرهنگ و زبان ایرانی را گسترش دادند. تا جایی که ناوگان رزمی ایران در زمان انوشیروان برای رقابت با رومیان به سواحل و جزایر هندوستان و سوماترا رفته و آنجا را فتح کردند و سپس یمن را مسخر کردند و در نتیجه تمامی راه‌های تجاری دنیای آن روزگار در گستره قدرت ساسانیان درآمد.
◀️ پس از اسلام نیز این نفوذ فرهنگی ادامه یافت تاجایی که ابن بطوطه، جهانگرد مغربی (مراکش) در سفرنامه اش ذکر کرده است که در چین وقتی بر روی رود زرد بر قایقی که قایقرانان چینی می‌راندند سوار بود و شنید که شعری می خوانند و آن را ثبت کرد " تا دل به مهرت داده ام در بحر فکر افتاده ام چون در نماز استاده ام گویی به محراب اندری " و این شعر از سعدی بود.
◀️ اوازه سعدی عالمگیر بوده به صورتی که جزو معدود شاعرانی است که در زمان حیات هم اشعار او از چین تا مراکش خوانده می‌شده است.
بی جهت نیست که لسان الغیب حافظ شیرازی می‌گوید:
شکر شکر شوند همه طوطیان هند
زین قند پارسی که به بنگاله میرود
دراین خصوص، سند زیر نیز بسیار جالب توجه است:
سروده ای از سعدی شیرین سخن بر سنگ مزار ﺣﺴﺎﻡ ﺍﻟﺪﯾﻦ ﺍﺑﻦ ﺍﻣﯿﺮ، ﺷﺎﻩ ﺷﻬﺮ ﺁﭼﻪ ﺍﻧﺪﻭﻧﺰﯼ که این مزار با توجه به تاریخی که روی آن ثبت شده مربوط به ۵۹۵ سال پیش است و شعر حک شده بر روی سنگ مزار چنین است :
ﺑﺴﯿﺎﺭ ﺳﺎﻟﻬﺎ ﺑﻪ ســــــرﺧﺎﮎ ﻣﺎ ﺭﻭﺩ
ﮐﺎﯾﻦ ﺁﺏ ﭼﺸﻤﻪ ﺁﯾﺪ ﻭ ﺑﺎﺩ ﺻﺒﺎ ﺭﻭﺩ
ﺍﯾﻦ ﭘﻨﺠﺮﻭﺯﻩ ﻣﻬﻠﺖ ﺍیــــــــاﻡ، ﺁﺩﻣﯽ
ﺑﺮ ﺧﺎﮎ ﺩﯾﮕﺮﺍﻥ ﺑﻪ ﺗﮑﺒﺮ ﭼﺮﺍ ﺭﻭﺩ ؟
ﺍﯼ ﺩﻭﺳﺖ ﺑﺮ ﺟﻨﺎﺯﻩ ﺩﺷﻤﻦ ﭼﻮ ﺑﮕﺬﺭﯼ
ﺷﺎﺩﯼ ﻣﮑﻦ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺗﻮ ﻫﻤﯿﻦ ﻣﺎﺟﺮﺍ ﺭﻭﺩ
ﺩﺍﻣﻦ ﮐﺸﺎﻥ ﮐﻪ ﻣﯽﺭﻭﺩ ﺍﻣﺮﻭﺯ ﺑﺮ ﺯﻣﯿﻦ
ﻓﺮﺩﺍ ﻏﺒﺎﺭ ﮐﺎﻟﺒﺪﺵ ﺩﺭ ﻫﻮﺍ ﺭﻭﺩ
ﺧﺎﮐﺖ ﺩﺭ ﺍﺳﺘﺨﻮﺍﻥ ﺭﻭﺩ ﺍﯼ ﻧﻔﺲ ﺷﻮﺥ ﭼﺸﻢ
ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﺮﻣﻪﺩﺍﻥ ﮐﻪ ﺩﺭﻭ ﺗﻮﺗﯿﺎ ﺭﻭﺩ
ﺩﻧﯿﺎ ﺣﺮﯾﻒ ﺳﻔﻠﻪ ﻭ ﻣﻌﺸﻮﻕ بی‌وﻓﺎﺳﺖ
ﭼﻮﻥ ﻣﯽﺭﻭﺩ ﻫﺮ ﺁﯾﻨﻪ ﺑﮕﺬﺍﺭ ﺗﺎ ﺭﻭﺩ
ﺍﯾﻨﺴﺖ ﺣﺎﻝ ﺗﻦ ﮐﻪ ﺗﻮ ﺑﯿﻨﯽ ﺑﻪ ﺯﯾﺮ ﺧﺎﮎ
ﺗﺎ ﺟﺎﻥ ﻧﺎﺯﻧﯿﻦ ﮐﻪ ﺑﺮﺁﯾﺪ ﮐﺠﺎ ﺭﻭﺩ
ﺑﺮ ﺳﺎﯾﺒﺎﻥ ﺣﺴﻦ ﻋﻤﻞ ﺍﻋﺘﻤﺎﺩ ﻧﯿﺴﺖ
ﺳﻌﺪﯼ ﻣﮕﺮ ﺑﻪ ﺳﺎﯾﻪٔ ﻟﻄﻒ ﺧﺪﺍ ﺭﻭد
ﯾﺎﺭﺏ ﻣﮕﯿﺮ ﺑﻨﺪﻩٔ ﻣﺴﮑﯿﻦ ﻭ ﺩﺳﺖ ﮔﯿﺮ
ﮐﺰ ﺗﻮ ﮐﺮﻡ ﺑﺮﺁﯾﺪ ﻭ ﺑﺮ ﻣﺎ ﺧﻄﺎ ﺭﻭﺩ
❇️ کاربرد اشعار پارسی توسط مردمان اندونزی در سده های گذشته خود دلیلی بر گستردگی و محبوبیت این زبان شیرین است. و امروزه در زبان مردمان اندونزی بیش از ۳۵۰ واژه پارسی شناسایی شده است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ ایرانیان از دیرباز برای بازرگانی و تجارت حتی تا جزایر ژاپن پیش رفتند و در جزایر سوماترا و اندونزی و حتی دهانه های رودخانه های جنوب چین اقدام به تاسیس پایگاه هایی کردند و فرهنگ و زبان ایرانی را گسترش دادند. تا جایی که ناوگان رزمی ایران در زمان انوشیروان برای رقابت با رومیان به سواحل و جزایر هندوستان و سوماترا رفته و آنجا را فتح کردند و سپس یمن را مسخر کردند و در نتیجه تمامی راه‌های تجاری دنیای آن روزگار در گستره قدرت ساسانیان درآمد.
◀️ پس از اسلام نیز این نفوذ فرهنگی ادامه یافت تاجایی که ابن بطوطه، جهانگرد مغربی (مراکش) در سفرنامه اش ذکر کرده است که در چین وقتی بر روی رود زرد بر قایقی که قایقرانان چینی می‌راندند سوار بود و شنید که شعری می خوانند و آن را ثبت کرد " تا دل به مهرت داده ام در بحر فکر افتاده ام چون در نماز استاده ام گویی به محراب اندری " و این شعر از سعدی بود.
◀️ اوازه سعدی عالمگیر بوده به صورتی که جزو معدود شاعرانی است که در زمان حیات هم اشعار او از چین تا مراکش خوانده می‌شده است.
بی جهت نیست که لسان الغیب حافظ شیرازی می‌گوید:
شکر شکر شوند همه طوطیان هند
زین قند پارسی که به بنگاله میرود
دراین خصوص، سند زیر نیز بسیار جالب توجه است:
سروده ای از سعدی شیرین سخن بر سنگ مزار ﺣﺴﺎﻡ ﺍﻟﺪﯾﻦ ﺍﺑﻦ ﺍﻣﯿﺮ، ﺷﺎﻩ ﺷﻬﺮ ﺁﭼﻪ ﺍﻧﺪﻭﻧﺰﯼ که این مزار با توجه به تاریخی که روی آن ثبت شده مربوط به ۵۹۵ سال پیش است و شعر حک شده بر روی سنگ مزار چنین است :
ﺑﺴﯿﺎﺭ ﺳﺎﻟﻬﺎ ﺑﻪ ســــــرﺧﺎﮎ ﻣﺎ ﺭﻭﺩ
ﮐﺎﯾﻦ ﺁﺏ ﭼﺸﻤﻪ ﺁﯾﺪ ﻭ ﺑﺎﺩ ﺻﺒﺎ ﺭﻭﺩ
ﺍﯾﻦ ﭘﻨﺠﺮﻭﺯﻩ ﻣﻬﻠﺖ ﺍیــــــــاﻡ، ﺁﺩﻣﯽ
ﺑﺮ ﺧﺎﮎ ﺩﯾﮕﺮﺍﻥ ﺑﻪ ﺗﮑﺒﺮ ﭼﺮﺍ ﺭﻭﺩ ؟
ﺍﯼ ﺩﻭﺳﺖ ﺑﺮ ﺟﻨﺎﺯﻩ ﺩﺷﻤﻦ ﭼﻮ ﺑﮕﺬﺭﯼ
ﺷﺎﺩﯼ ﻣﮑﻦ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺗﻮ ﻫﻤﯿﻦ ﻣﺎﺟﺮﺍ ﺭﻭﺩ
ﺩﺍﻣﻦ ﮐﺸﺎﻥ ﮐﻪ ﻣﯽﺭﻭﺩ ﺍﻣﺮﻭﺯ ﺑﺮ ﺯﻣﯿﻦ
ﻓﺮﺩﺍ ﻏﺒﺎﺭ ﮐﺎﻟﺒﺪﺵ ﺩﺭ ﻫﻮﺍ ﺭﻭﺩ
ﺧﺎﮐﺖ ﺩﺭ ﺍﺳﺘﺨﻮﺍﻥ ﺭﻭﺩ ﺍﯼ ﻧﻔﺲ ﺷﻮﺥ ﭼﺸﻢ
ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﺮﻣﻪﺩﺍﻥ ﮐﻪ ﺩﺭﻭ ﺗﻮﺗﯿﺎ ﺭﻭﺩ
ﺩﻧﯿﺎ ﺣﺮﯾﻒ ﺳﻔﻠﻪ ﻭ ﻣﻌﺸﻮﻕ بی‌وﻓﺎﺳﺖ
ﭼﻮﻥ ﻣﯽﺭﻭﺩ ﻫﺮ ﺁﯾﻨﻪ ﺑﮕﺬﺍﺭ ﺗﺎ ﺭﻭﺩ
ﺍﯾﻨﺴﺖ ﺣﺎﻝ ﺗﻦ ﮐﻪ ﺗﻮ ﺑﯿﻨﯽ ﺑﻪ ﺯﯾﺮ ﺧﺎﮎ
ﺗﺎ ﺟﺎﻥ ﻧﺎﺯﻧﯿﻦ ﮐﻪ ﺑﺮﺁﯾﺪ ﮐﺠﺎ ﺭﻭﺩ
ﺑﺮ ﺳﺎﯾﺒﺎﻥ ﺣﺴﻦ ﻋﻤﻞ ﺍﻋﺘﻤﺎﺩ ﻧﯿﺴﺖ
ﺳﻌﺪﯼ ﻣﮕﺮ ﺑﻪ ﺳﺎﯾﻪٔ ﻟﻄﻒ ﺧﺪﺍ ﺭﻭد
ﯾﺎﺭﺏ ﻣﮕﯿﺮ ﺑﻨﺪﻩٔ ﻣﺴﮑﯿﻦ ﻭ ﺩﺳﺖ ﮔﯿﺮ
ﮐﺰ ﺗﻮ ﮐﺮﻡ ﺑﺮﺁﯾﺪ ﻭ ﺑﺮ ﻣﺎ ﺧﻄﺎ ﺭﻭﺩ
❇️ کاربرد اشعار پارسی توسط مردمان اندونزی در سده های گذشته خود دلیلی بر گستردگی و محبوبیت این زبان شیرین است. و امروزه در زبان مردمان اندونزی بیش از ۳۵۰ واژه پارسی شناسایی شده است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ بابابزرگ‌های گمنام شعر پارسی،
✳️ همگان رودکی را پدر شعر فارسی می دانند، اما این درست نیست وپیش از وی شاعرانی پارسی گوی بوده اند که نام و اشعارشان ازبین رفته(یاهنوز پیدانشده) ، دم نقد به نام این چند شاعر گمنام ، ومعدود ابیات باقی مانده از ان‌ها می توان اشاره کرد:
❇️ شاعر گمنام نخست:
◀️ حنظله ی بادغیسی
حنظله ی بادغیسی از جمله شاعران عهد طاهریان بوده که گاه به گاه امرای این سلسله را مدح نموده است.در کتاب چهار مقاله ، نظامی عروضی،دیوان شعری را به وی منسوب می نماید و وفاتش را در سال های 219 تا 220 ه.ق می داند.در حالی که از سال تولد او خبری نیست.
از اشعار حنظله ی بادغیسی تنها چند بیت باقی مانده است.چند بیت باقی مانده از این شاعر را در زیر می خوانیم:
یارم سپند اگر چه بر آتش همی فکند
از بهر چشم،تا نرسد مر او را گزند
او را سپند و آتش ناید همی به کار
با روی هم چو آتش و با فال هم چو سپند
=====
مهتری گر به کام شیر درست
رو خطر کن ز کام شیر بجوی
یا بزرگی و عز و نعمت و جاه
یا چو مردانت مرگ رویاروی
❇️ شاعر گمنام دوم:
◀️ابوسلیک گرگانی
ابو سلیک گرگانی یکی از بزرگترین شاعران عهد صفاریان بوده که منوچهری دامغانی او را از جمله پیشروان شعر فارسی می داند و اشعارش را در زمره ی بهترین اشعار می داند.ابو سلیک در هنگام حکومت عمرو لیث صفاری،در نیمه ی دوم قرن سوم ه.ق می زیسته است.
در تذکره ها اشعار او را حدود پانزده هزار بیت دانسته اند که از این تعداد تنها چهار بیت(!)به دست ما رسیده است.این چهار بیت زیرین،تنها ابیات باقی مانده از ابوسلیک گرگانی است:
بر مرادت چون نگردد تا قیامت دور چرخ
کز تو در سیرند دائم مهر و ماه دزد مه
=====
خون خود را گر بریزی بر زمین
به که آبِ روی ریزی در کنار
بت پرستیدن به از مردم پرست
پند گیر و کار بند و گوش دار
چنان مستغرقم در غم که مطرب
اگر در غم سراید،غم فزاید
❇️ شاعر گمنام سوم:
◀️ محمد بن وصیف سجزی
محمد بن وصیف سجزی _که برخی او را محمد بن وصیف سیستانی نیز گویند_ اولین کسی است که به تقلید از اعراب و با استفاده از عروض،اقدام به سرودن شعر پارسی نمود.این شاعر از جمله ادبای عصر صفاریان است که در خدمت امیر صفاری یعقوب بن لیث به کار دبیری اشتغال داشته است.او ادیبی آگاه و سخن پرداز بود که مورد توجه ویژه ی پادشاهان و امرای صفاری بود.
تذکره نویسان او را شاعری متبحر در فنون شعری می دانند.
محمد بن وصیف علاوه بر یعقوب لیث،به مدح دیگر امرای صفاری نیز پرداخته است که جملگی نیز وی را مورد تفقد قرار داده اند.محمد بن وصیف پس از مرگ یعقوب لیث و سپس برادرش عمرو لیث در خدمت طاهر و یعقوب_یعنی فرزندان عمرو_بوده است.
وفات شاعر گویا در اوایل قرن چهارم هجری روی داده است.
چند بیت باقی مانده از محمد بن وصیف سجزی را با هم می خوانیم:
ای امیری که امیران جهان خاصه و عام
بنده و چاکر و مولای و سگبند و غلام
به کنام آمد و زنبیل ولتی خورد پلنگ
تیره شد لشگر زنبیل و هبا گشت کنام
❇️ شاعر گمنام چهارم:
◀️ مسعود مروزی
مسعود مروزی در دهه های آخر قرن سوم هجری قمری در مرو زاده شد.او اولین کسی است که به تنظیم شاهنامه پرداخت و منظومه اش تا یکی دو قرن پس از مرگ او،بسیار مورد توجه شاعران و ادب دوستان بود.از مسعود مروزی در بسیاری از کتب _از جمله:شاهنامه ی ثعالبی،احوال و اشعار رودکی،تاریخ نظم و نثر در ایران و تاریخ ادبیات ایران_ یاد شده است.
متاسفانه از شاهنامه ی مسعود مروزی،تنها سه بیت به دست ما رسیده است.دو بیت از ایشان بدین گونه است:
نخستین کیومرث آمد به شاهی
گرفتش به گیتی درون پیشگاهی
که سی سال به گیتی پادشا بود
که فرمانش به هر جایی روا بود
❇️ شاعر گمنام پنجم:
◀️ بسام کورد
بسام کورد(کرد) از جمله شاعران قرن سوم هجری است که برخی او را در ردیف نخستین شاعران زبان پارسی می دانند.او ظاهرا از جمله کسانی است که به یعقوب لیث صفاری پشت کرده و به دشمنان یعقوب پیوسته است،اما از این کار پشیمان گشته و به بارگاه یعقوب پناه می آورد و یعقوب نیز او را می پذیرد.
وفات او در آخرین سال های قرن سوم هجری قمری است.
تنها ابیات باقی مانده از او پنج بیت است که در مدح یعقوب لیث صفاری سروده شده است.این پنج بیت بدین گونه است:
هر که او نبود بدل متهم
بر اثر دعوت تو کرد نعم
عمر زمار بدان شد بری
کاوی خلافت آورد تا لاجرم
دید بلا بر تن و بر جان خویش
گشت به عالم تن او در الم
مکه حرم کرد عرب را خدای
عهد تو را کرد حرم در عجم
هر که در آمد همه باقی شدند
باز فنا شد که ندید این حرم
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ همگان رودکی را پدر شعر فارسی می دانند، اما این درست نیست وپیش از وی شاعرانی پارسی گوی بوده اند که نام و اشعارشان ازبین رفته(یاهنوز پیدانشده) ، دم نقد به نام این چند شاعر گمنام ، ومعدود ابیات باقی مانده از ان‌ها می توان اشاره کرد:
❇️ شاعر گمنام نخست:
◀️ حنظله ی بادغیسی
حنظله ی بادغیسی از جمله شاعران عهد طاهریان بوده که گاه به گاه امرای این سلسله را مدح نموده است.در کتاب چهار مقاله ، نظامی عروضی،دیوان شعری را به وی منسوب می نماید و وفاتش را در سال های 219 تا 220 ه.ق می داند.در حالی که از سال تولد او خبری نیست.
از اشعار حنظله ی بادغیسی تنها چند بیت باقی مانده است.چند بیت باقی مانده از این شاعر را در زیر می خوانیم:
یارم سپند اگر چه بر آتش همی فکند
از بهر چشم،تا نرسد مر او را گزند
او را سپند و آتش ناید همی به کار
با روی هم چو آتش و با فال هم چو سپند
=====
مهتری گر به کام شیر درست
رو خطر کن ز کام شیر بجوی
یا بزرگی و عز و نعمت و جاه
یا چو مردانت مرگ رویاروی
❇️ شاعر گمنام دوم:
◀️ابوسلیک گرگانی
ابو سلیک گرگانی یکی از بزرگترین شاعران عهد صفاریان بوده که منوچهری دامغانی او را از جمله پیشروان شعر فارسی می داند و اشعارش را در زمره ی بهترین اشعار می داند.ابو سلیک در هنگام حکومت عمرو لیث صفاری،در نیمه ی دوم قرن سوم ه.ق می زیسته است.
در تذکره ها اشعار او را حدود پانزده هزار بیت دانسته اند که از این تعداد تنها چهار بیت(!)به دست ما رسیده است.این چهار بیت زیرین،تنها ابیات باقی مانده از ابوسلیک گرگانی است:
بر مرادت چون نگردد تا قیامت دور چرخ
کز تو در سیرند دائم مهر و ماه دزد مه
=====
خون خود را گر بریزی بر زمین
به که آبِ روی ریزی در کنار
بت پرستیدن به از مردم پرست
پند گیر و کار بند و گوش دار
چنان مستغرقم در غم که مطرب
اگر در غم سراید،غم فزاید
❇️ شاعر گمنام سوم:
◀️ محمد بن وصیف سجزی
محمد بن وصیف سجزی _که برخی او را محمد بن وصیف سیستانی نیز گویند_ اولین کسی است که به تقلید از اعراب و با استفاده از عروض،اقدام به سرودن شعر پارسی نمود.این شاعر از جمله ادبای عصر صفاریان است که در خدمت امیر صفاری یعقوب بن لیث به کار دبیری اشتغال داشته است.او ادیبی آگاه و سخن پرداز بود که مورد توجه ویژه ی پادشاهان و امرای صفاری بود.
تذکره نویسان او را شاعری متبحر در فنون شعری می دانند.
محمد بن وصیف علاوه بر یعقوب لیث،به مدح دیگر امرای صفاری نیز پرداخته است که جملگی نیز وی را مورد تفقد قرار داده اند.محمد بن وصیف پس از مرگ یعقوب لیث و سپس برادرش عمرو لیث در خدمت طاهر و یعقوب_یعنی فرزندان عمرو_بوده است.
وفات شاعر گویا در اوایل قرن چهارم هجری روی داده است.
چند بیت باقی مانده از محمد بن وصیف سجزی را با هم می خوانیم:
ای امیری که امیران جهان خاصه و عام
بنده و چاکر و مولای و سگبند و غلام
به کنام آمد و زنبیل ولتی خورد پلنگ
تیره شد لشگر زنبیل و هبا گشت کنام
❇️ شاعر گمنام چهارم:
◀️ مسعود مروزی
مسعود مروزی در دهه های آخر قرن سوم هجری قمری در مرو زاده شد.او اولین کسی است که به تنظیم شاهنامه پرداخت و منظومه اش تا یکی دو قرن پس از مرگ او،بسیار مورد توجه شاعران و ادب دوستان بود.از مسعود مروزی در بسیاری از کتب _از جمله:شاهنامه ی ثعالبی،احوال و اشعار رودکی،تاریخ نظم و نثر در ایران و تاریخ ادبیات ایران_ یاد شده است.
متاسفانه از شاهنامه ی مسعود مروزی،تنها سه بیت به دست ما رسیده است.دو بیت از ایشان بدین گونه است:
نخستین کیومرث آمد به شاهی
گرفتش به گیتی درون پیشگاهی
که سی سال به گیتی پادشا بود
که فرمانش به هر جایی روا بود
❇️ شاعر گمنام پنجم:
◀️ بسام کورد
بسام کورد(کرد) از جمله شاعران قرن سوم هجری است که برخی او را در ردیف نخستین شاعران زبان پارسی می دانند.او ظاهرا از جمله کسانی است که به یعقوب لیث صفاری پشت کرده و به دشمنان یعقوب پیوسته است،اما از این کار پشیمان گشته و به بارگاه یعقوب پناه می آورد و یعقوب نیز او را می پذیرد.
وفات او در آخرین سال های قرن سوم هجری قمری است.
تنها ابیات باقی مانده از او پنج بیت است که در مدح یعقوب لیث صفاری سروده شده است.این پنج بیت بدین گونه است:
هر که او نبود بدل متهم
بر اثر دعوت تو کرد نعم
عمر زمار بدان شد بری
کاوی خلافت آورد تا لاجرم
دید بلا بر تن و بر جان خویش
گشت به عالم تن او در الم
مکه حرم کرد عرب را خدای
عهد تو را کرد حرم در عجم
هر که در آمد همه باقی شدند
باز فنا شد که ندید این حرم
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ بابابزرگ‌های گمنام شعر پارسی،
✳️ همگان رودکی را پدر شعر فارسی می دانند، اما این درست نیست وپیش از وی شاعرانی پارسی گوی بوده اند که نام و اشعارشان ازبین رفته(یاهنوز پیدانشده) ، دم نقد به نام این چند شاعر گمنام ، ومعدود ابیات باقی مانده از ان‌ها می توان اشاره کرد:
❇️ شاعر گمنام نخست:
◀️ حنظله ی بادغیسی
حنظله ی بادغیسی از جمله شاعران عهد طاهریان بوده که گاه به گاه امرای این سلسله را مدح نموده است.در کتاب چهار مقاله ، نظامی عروضی،دیوان شعری را به وی منسوب می نماید و وفاتش را در سال های 219 تا 220 ه.ق می داند.در حالی که از سال تولد او خبری نیست.
از اشعار حنظله ی بادغیسی تنها چند بیت باقی مانده است.چند بیت باقی مانده از این شاعر را در زیر می خوانیم:
یارم سپند اگرچه بر آتش همی فکند
از بهر چشم ؛ تا نرسد مر " ورا " گزند.
او را سپند و آتش ناید همی به‌کار
با روی همچو آتش و با " خالِ چون " سپند.
=====
مهتری گر به کام شیر درست
رو خطر کن ز کام شیر بجوی
یا بزرگی و عز و نعمت و جاه
یا چو مردانت مرگ رویاروی
❇️ شاعر گمنام دوم:
◀️ابوسلیک گرگانی
ابو سلیک گرگانی یکی از بزرگترین شاعران عهد صفاریان بوده که منوچهری دامغانی او را از جمله پیشروان شعر فارسی می داند و اشعارش را در زمره ی بهترین اشعار می داند.ابو سلیک در هنگام حکومت عمرو لیث صفاری،در نیمه ی دوم قرن سوم ه.ق می زیسته است.
در تذکره ها اشعار او را حدود پانزده هزار بیت دانسته اند که از این تعداد تنها چهار بیت(!)به دست ما رسیده است.این چهار بیت زیرین،تنها ابیات باقی مانده از ابوسلیک گرگانی است:
بر مرادت چون نگردد تا قیامت دور چرخ
کز تو در سیرند دائم مهر و ماه دزد مه
=====
خون خود را گر بریزی بر زمین
به که آبِ روی ریزی در کنار
بت پرستیدن به از مردم پرست
پند گیر و کار بند و گوش دار
چنان مستغرقم در غم که مطرب
اگر در غم سراید،غم فزاید
❇️ شاعر گمنام سوم:
◀️ محمد بن وصیف سجزی
محمد بن وصیف سجزی _که برخی او را محمد بن وصیف سیستانی نیز گویند_ اولین کسی است که به تقلید از اعراب و با استفاده از عروض،اقدام به سرودن شعر پارسی نمود.این شاعر از جمله ادبای عصر صفاریان است که در خدمت امیر صفاری یعقوب بن لیث به کار دبیری اشتغال داشته است.او ادیبی آگاه و سخن پرداز بود که مورد توجه ویژه ی پادشاهان و امرای صفاری بود.
تذکره نویسان او را شاعری متبحر در فنون شعری می دانند.
محمد بن وصیف علاوه بر یعقوب لیث،به مدح دیگر امرای صفاری نیز پرداخته است که جملگی نیز وی را مورد تفقد قرار داده اند.محمد بن وصیف پس از مرگ یعقوب لیث و سپس برادرش عمرو لیث در خدمت طاهر و یعقوب_یعنی فرزندان عمرو_بوده است.
وفات شاعر گویا در اوایل قرن چهارم هجری روی داده است.
چند بیت باقی مانده از محمد بن وصیف سجزی را با هم می خوانیم:
ای امیری که امیران جهان خاصه و عام
بنده و چاکر و مولای و سگبند و غلام
به کنام آمد و زنبیل ولتی خورد پلنگ
تیره شد لشگر زنبیل و هبا گشت کنام
❇️ شاعر گمنام چهارم:
◀️ مسعود مروزی
مسعود مروزی در دهه های آخر قرن سوم هجری قمری در مرو زاده شد.او اولین کسی است که به تنظیم شاهنامه پرداخت و منظومه اش تا یکی دو قرن پس از مرگ او،بسیار مورد توجه شاعران و ادب دوستان بود.از مسعود مروزی در بسیاری از کتب _از جمله:شاهنامه ی ثعالبی،احوال و اشعار رودکی،تاریخ نظم و نثر در ایران و تاریخ ادبیات ایران_ یاد شده است.
متاسفانه از شاهنامه ی مسعود مروزی،تنها سه بیت به دست ما رسیده است.دو بیت از ایشان بدین گونه است:
نخستین کیومرث آمد به شاهی
گرفتش به گیتی درون پیشگاهی
که سی سال به گیتی پادشا بود
که فرمانش به هر جایی روا بود
❇️ شاعر گمنام پنجم:
◀️ بسام کورد
بسام کورد(کرد) از جمله شاعران قرن سوم هجری است که برخی او را در ردیف نخستین شاعران زبان پارسی می دانند.او ظاهرا از جمله کسانی است که به یعقوب لیث صفاری پشت کرده و به دشمنان یعقوب پیوسته است،اما از این کار پشیمان گشته و به بارگاه یعقوب پناه می آورد و یعقوب نیز او را می پذیرد.
وفات او در آخرین سال های قرن سوم هجری قمری است.
تنها ابیات باقی مانده از او پنج بیت است که در مدح یعقوب لیث صفاری سروده شده است.این پنج بیت بدین گونه است:
هر که او نبود بدل متهم
بر اثر دعوت تو کرد نعم
عمر زمار بدان شد بری
کاوی خلافت آورد تا لاجرم
دید بلا بر تن و بر جان خویش
گشت به عالم تن او در الم
مکه حرم کرد عرب را خدای
عهد تو را کرد حرم در عجم
هر که در آمد همه باقی شدند
باز فنا شد که ندید این حرم
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ همگان رودکی را پدر شعر فارسی می دانند، اما این درست نیست وپیش از وی شاعرانی پارسی گوی بوده اند که نام و اشعارشان ازبین رفته(یاهنوز پیدانشده) ، دم نقد به نام این چند شاعر گمنام ، ومعدود ابیات باقی مانده از ان‌ها می توان اشاره کرد:
❇️ شاعر گمنام نخست:
◀️ حنظله ی بادغیسی
حنظله ی بادغیسی از جمله شاعران عهد طاهریان بوده که گاه به گاه امرای این سلسله را مدح نموده است.در کتاب چهار مقاله ، نظامی عروضی،دیوان شعری را به وی منسوب می نماید و وفاتش را در سال های 219 تا 220 ه.ق می داند.در حالی که از سال تولد او خبری نیست.
از اشعار حنظله ی بادغیسی تنها چند بیت باقی مانده است.چند بیت باقی مانده از این شاعر را در زیر می خوانیم:
یارم سپند اگرچه بر آتش همی فکند
از بهر چشم ؛ تا نرسد مر " ورا " گزند.
او را سپند و آتش ناید همی به‌کار
با روی همچو آتش و با " خالِ چون " سپند.
=====
مهتری گر به کام شیر درست
رو خطر کن ز کام شیر بجوی
یا بزرگی و عز و نعمت و جاه
یا چو مردانت مرگ رویاروی
❇️ شاعر گمنام دوم:
◀️ابوسلیک گرگانی
ابو سلیک گرگانی یکی از بزرگترین شاعران عهد صفاریان بوده که منوچهری دامغانی او را از جمله پیشروان شعر فارسی می داند و اشعارش را در زمره ی بهترین اشعار می داند.ابو سلیک در هنگام حکومت عمرو لیث صفاری،در نیمه ی دوم قرن سوم ه.ق می زیسته است.
در تذکره ها اشعار او را حدود پانزده هزار بیت دانسته اند که از این تعداد تنها چهار بیت(!)به دست ما رسیده است.این چهار بیت زیرین،تنها ابیات باقی مانده از ابوسلیک گرگانی است:
بر مرادت چون نگردد تا قیامت دور چرخ
کز تو در سیرند دائم مهر و ماه دزد مه
=====
خون خود را گر بریزی بر زمین
به که آبِ روی ریزی در کنار
بت پرستیدن به از مردم پرست
پند گیر و کار بند و گوش دار
چنان مستغرقم در غم که مطرب
اگر در غم سراید،غم فزاید
❇️ شاعر گمنام سوم:
◀️ محمد بن وصیف سجزی
محمد بن وصیف سجزی _که برخی او را محمد بن وصیف سیستانی نیز گویند_ اولین کسی است که به تقلید از اعراب و با استفاده از عروض،اقدام به سرودن شعر پارسی نمود.این شاعر از جمله ادبای عصر صفاریان است که در خدمت امیر صفاری یعقوب بن لیث به کار دبیری اشتغال داشته است.او ادیبی آگاه و سخن پرداز بود که مورد توجه ویژه ی پادشاهان و امرای صفاری بود.
تذکره نویسان او را شاعری متبحر در فنون شعری می دانند.
محمد بن وصیف علاوه بر یعقوب لیث،به مدح دیگر امرای صفاری نیز پرداخته است که جملگی نیز وی را مورد تفقد قرار داده اند.محمد بن وصیف پس از مرگ یعقوب لیث و سپس برادرش عمرو لیث در خدمت طاهر و یعقوب_یعنی فرزندان عمرو_بوده است.
وفات شاعر گویا در اوایل قرن چهارم هجری روی داده است.
چند بیت باقی مانده از محمد بن وصیف سجزی را با هم می خوانیم:
ای امیری که امیران جهان خاصه و عام
بنده و چاکر و مولای و سگبند و غلام
به کنام آمد و زنبیل ولتی خورد پلنگ
تیره شد لشگر زنبیل و هبا گشت کنام
❇️ شاعر گمنام چهارم:
◀️ مسعود مروزی
مسعود مروزی در دهه های آخر قرن سوم هجری قمری در مرو زاده شد.او اولین کسی است که به تنظیم شاهنامه پرداخت و منظومه اش تا یکی دو قرن پس از مرگ او،بسیار مورد توجه شاعران و ادب دوستان بود.از مسعود مروزی در بسیاری از کتب _از جمله:شاهنامه ی ثعالبی،احوال و اشعار رودکی،تاریخ نظم و نثر در ایران و تاریخ ادبیات ایران_ یاد شده است.
متاسفانه از شاهنامه ی مسعود مروزی،تنها سه بیت به دست ما رسیده است.دو بیت از ایشان بدین گونه است:
نخستین کیومرث آمد به شاهی
گرفتش به گیتی درون پیشگاهی
که سی سال به گیتی پادشا بود
که فرمانش به هر جایی روا بود
❇️ شاعر گمنام پنجم:
◀️ بسام کورد
بسام کورد(کرد) از جمله شاعران قرن سوم هجری است که برخی او را در ردیف نخستین شاعران زبان پارسی می دانند.او ظاهرا از جمله کسانی است که به یعقوب لیث صفاری پشت کرده و به دشمنان یعقوب پیوسته است،اما از این کار پشیمان گشته و به بارگاه یعقوب پناه می آورد و یعقوب نیز او را می پذیرد.
وفات او در آخرین سال های قرن سوم هجری قمری است.
تنها ابیات باقی مانده از او پنج بیت است که در مدح یعقوب لیث صفاری سروده شده است.این پنج بیت بدین گونه است:
هر که او نبود بدل متهم
بر اثر دعوت تو کرد نعم
عمر زمار بدان شد بری
کاوی خلافت آورد تا لاجرم
دید بلا بر تن و بر جان خویش
گشت به عالم تن او در الم
مکه حرم کرد عرب را خدای
عهد تو را کرد حرم در عجم
هر که در آمد همه باقی شدند
باز فنا شد که ندید این حرم
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ خلقِ مجازی؛ از سحابی تا دنیای مجازی امروز
« منمای به این خلقِ مجازی خود را
مشهور مکن به نکته‌سازیِ خود را
خود می‌دانی که اهلِ مجلس کورند
ای شمع، چه هرزه می‌گدازی خود را؟
— سحابی استرآبادی»
❇️ هربار که با این رباعی در نسخه‌ای از نسخ خطی رباعیات سحابی روبه‌رو می‌شوم، آن را بسیار موافق حال خود و عموم خلق زمانه می‌یابم. شاید تعبیر «خلق مجازی»، که مفهومی ژرف در متون عرفانی ما دارد، هیچگاه چون این عصر معنای ملموس و واقعی نداشته است؛ مجازی‌ای که گویا به واقعیت پیوسته است.
شهرت کاذبی که امروز در ویترین‌های شبکه‌های اجتماعی با لایک، کامنت و انتشار، گاه حتی با کمک هوش مصنوعی ساخته می‌شود، جای اثرگذاری واقعی را گرفته است. هشدار سحابی به شمع: خودنمایی نکن، مشهور مشو، هرزه نسوز، گویی خطاب به انسان شبکه‌ای امروز است. شمع اگر در این هیاهوی مصنوعی بسوزد، نورش دیده نمی‌شود؛ تنها مصرف می‌شود.
قدسی مشهدی نیز، یک نسل بعد، این جماعت را این‌گونه تصویر می‌کند:
این خلقِ مجازی نه ز اهلِ هوشند
گر اهل ردا، وگر مرقّع‌پوشند
آمیزششان به هم ندارد مزه‌ای
با هم چو «شراب بی‌نمک» می‌جوشند
همانطور که در قدسی می‌بینیم، این جماعت ظاهر دارند اما با هم نیستند؛ همان «شراب بی‌نمک» که هیچ حرارتی نمی‌دهد. کاربران شبکه‌ها هم‌آمیخته‌اند اما بی‌اثر؛ ظاهری دارند، اما هوشی برای تشخیص حقیقت یا ذوق برای محبت واقعی ندارند.
سعیدا نقش‌بندی، این مسیر را کوتاه و قاطع جمع‌بندی می‌کند:
با خلقِ مجازی ز حقیقت خبری نیست
ز آن روی در ایشان ز محبت اثری نیست
و همان نکات اخلاقی که سعدی بارها تأکید کرده، امروز معاصر و کاربردی است:
خودنمایی نکن و کم‌آواز باش: «کم‌آواز را باشد آوازه تیز»
در حضور جماعت پرهیاهو و کم‌اثر، خود را نسوزان:
چو مردم سخن گفت باید به هوش
وگرنه شدن چون بهایم خموش
در دنیای حدی مجازی امروز، هشدار سحابی و قدسی همان توصیه دیرین سعدی است: هوشمندانه در معرض نمایش قرار بگیر، وگرنه نورت در هیاهوی مصنوعی شبکه‌ها محو خواهد شد.
❇️ دکتر محمدعلی شیوا
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
« منمای به این خلقِ مجازی خود را
مشهور مکن به نکته‌سازیِ خود را
خود می‌دانی که اهلِ مجلس کورند
ای شمع، چه هرزه می‌گدازی خود را؟
— سحابی استرآبادی»
❇️ هربار که با این رباعی در نسخه‌ای از نسخ خطی رباعیات سحابی روبه‌رو می‌شوم، آن را بسیار موافق حال خود و عموم خلق زمانه می‌یابم. شاید تعبیر «خلق مجازی»، که مفهومی ژرف در متون عرفانی ما دارد، هیچگاه چون این عصر معنای ملموس و واقعی نداشته است؛ مجازی‌ای که گویا به واقعیت پیوسته است.
شهرت کاذبی که امروز در ویترین‌های شبکه‌های اجتماعی با لایک، کامنت و انتشار، گاه حتی با کمک هوش مصنوعی ساخته می‌شود، جای اثرگذاری واقعی را گرفته است. هشدار سحابی به شمع: خودنمایی نکن، مشهور مشو، هرزه نسوز، گویی خطاب به انسان شبکه‌ای امروز است. شمع اگر در این هیاهوی مصنوعی بسوزد، نورش دیده نمی‌شود؛ تنها مصرف می‌شود.
قدسی مشهدی نیز، یک نسل بعد، این جماعت را این‌گونه تصویر می‌کند:
این خلقِ مجازی نه ز اهلِ هوشند
گر اهل ردا، وگر مرقّع‌پوشند
آمیزششان به هم ندارد مزه‌ای
با هم چو «شراب بی‌نمک» می‌جوشند
همانطور که در قدسی می‌بینیم، این جماعت ظاهر دارند اما با هم نیستند؛ همان «شراب بی‌نمک» که هیچ حرارتی نمی‌دهد. کاربران شبکه‌ها هم‌آمیخته‌اند اما بی‌اثر؛ ظاهری دارند، اما هوشی برای تشخیص حقیقت یا ذوق برای محبت واقعی ندارند.
سعیدا نقش‌بندی، این مسیر را کوتاه و قاطع جمع‌بندی می‌کند:
با خلقِ مجازی ز حقیقت خبری نیست
ز آن روی در ایشان ز محبت اثری نیست
و همان نکات اخلاقی که سعدی بارها تأکید کرده، امروز معاصر و کاربردی است:
خودنمایی نکن و کم‌آواز باش: «کم‌آواز را باشد آوازه تیز»
در حضور جماعت پرهیاهو و کم‌اثر، خود را نسوزان:
چو مردم سخن گفت باید به هوش
وگرنه شدن چون بهایم خموش
در دنیای حدی مجازی امروز، هشدار سحابی و قدسی همان توصیه دیرین سعدی است: هوشمندانه در معرض نمایش قرار بگیر، وگرنه نورت در هیاهوی مصنوعی شبکه‌ها محو خواهد شد.
❇️ دکتر محمدعلی شیوا
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❄️🌨 "زمستان و برف در ادبیات فارسی"
"بخش نخست"
در ایرانیِ باستان zima-stana و در فارسیِ میانه zamistan از zima: زمستان، برف و stana: ستان (پسوند زمان) تشکیل شده است. (۱)
زمستان فصل چهارم و آخرین فصل سال خورشیدی / جلالی، مشتمل بر ماه‌های دی، بهمن، اسفند (برج‌های جدی، دلو، و حوت) است.
برف: در ایرانیِ باستان vafra از ریشهٔ vap پراکندن، پاشیدن، پشته کردن.
در فارسیِ میانه vafr.
در سنسکریت: vapra توده، پشته، vapa کارنده، افشاننده، vapana بذر، تخم. vapra کانون، آتشدان، vap (vapati)ریختن ،پاشیدن پراکندن.
ریشهٔ vap مشتق است از هندواروپایی: uep ریختن، پاشیدن افشاندن. نیز قس اوستایی vafra برف، vap (فقط با پیشوندVI) به هم ریختن، پراکندن، از هم پاشیدن، ویران کردن. vi-vapa ویرانی، تباهی، (قس سنسکریت vapa بذرافشانی) (۲)
▪️در دین کهن ایرانیان، اهریمن در برابر اهورامزدا، و ۷ تن از دیوان بزرگ (که دستیاران و کارگزاران اهریمن‌اند) در برابر امشاسپندان یا گروه ایزدان مینوی قرار می‌گیرند. در این تقابل، زمستان (با اینکه بهمن و سپندارمذ جزو امشاسپندان آمده‌اند) و سرمای حاصل از آن، هم‌ردیف دیوان آمده است و در برابر تابستان قرار میگیرد که هم‌ردیف ایزدان مینوی است. (بندهش، ۵۵؛ دوستخواه، ۹۲۵، ۹۴۵). (۳)
زمهریر، به معنی سرمای شدید، در اعتقادات مردم، طبقه‌ای از جهنم و سرمایی شدید است که خداوند آن را برای عذاب کفار ساخته است. این زمهریر با زمستان و سرمایش شباهت دارد. (۳)
زمستان از کهن‌ترین زمان‌ها، در اساطیر و فرهنگ ایرانیان با نام دیو زمستان (مینوی خرد، ۶۱)، «زمستان دیوآفریده» (اوستا، ۲/ ۶۵۹)، و فصل توقف فعالیت‌های تولیدی و اقتصادی (بهزادی، ۲۷۳) آمده است. (۳)
▪️در مینوی خرد آمده است که دیو زمستان در ایرانویچ (سرزمین اصلی و نخستینی که ایرانیان از آنجا آمده‌اند) مسلط‌تر است، زیرا در ایرانویچ، ۱۰ ماه زمستان و دو ماه تابستان است. (۳)
_ بنابر نوشته‌های زردشتی رَپیثْوین که ایزد گرمای نیمروزی و فصل تابستان است؛ در ۵ ماه زمستان بزرگ (از آبان تا اسفندماه) به زیر زمین میرود تا با گرم نگاه‌داشتنِ آب‌های زیرزمینی و ریشۀ درختان مانع از خشک شدن گیاهان در سرمای زمستان شود. او هر سال در آغاز بهار و همزمان با نوروز به روی زمین بازمی‌گردد تا با دمیدن دوبارهٔ روح زندگی در طبیعت نمادی برای رستاخیز و پیروزی نهاییِ خیر بر شر باشد. (نک: هینلز، ۴۳، ۴۶) (۵)
▪️بنابر آبان‌یشت اردویسور آناهیتا (ناهید) ایزدبانوی آب‌ها، دارای گردونه‌ای با ۴ اسب سفید از باد و باران و ابر و تگرگ است و از این اسبان همیشه برف، ژاله و تگرگ فرو می‌بارد (نک یشت‌ها: ۱ / ۲۴۷، ۲۴۹، ۲۹۳) (۴)
پدیده‌ای خجسته و باشگون و اهورایی شمرده می‌شود. هرچند از پدیده‌هایی است که با روزگار سرما در پیوند است که در چشم ایرانیان روزگاری سخت، بی‌شگون و اهریمنی می‌نموده است. اما با این وجود این خجستگیِ برف در روزگار سرما بازمی‌گردد به رنگ سفید آن. سفیدی در نمادشناسی ایرانی همیشه نشانه‌ای فرخنده بوده است. برخلاف سیاهی که نشانه‌ای است پلید و ناهمایون و اهریمنی. از این روی برای نمونه در خوان‌هایی که پهلوانان آیینی از آنها می‌گذرند تا به پاکی و پالایش برسند ما به نماد برف بازمی‌خوریم. در خوان‌های نهایی، هنگامی که پهلوان به فرجام نبرد و تلاش شگرف و دشوار خود می‌رسد، برف به نمود می‌آید و رخ می‌نماید. (۶)
مانند کیخسرو شهریار آرمانی و آیینی ایران که هنگامی که به بزرگترین کارزار خویش که همانا در بندافکندن و کشتن افراسیاب تورانی است؛ دست می‌یابد، در فرازنای شکوه فرمان‌روایی به ناگاه پادشاهی را رها می‌کند و به پارسایی و پرهیز روی می‌آورد و کار جهان خاکی را فرو می‌گذارد تا زنده به مینو (جهان نهان) راه ببرد. بدین سان که کیخسرو با تنی چند از پهلوانان نام‌دار ایرانی به کوهی می‌رسد. کیخسرو همراهان را بدرود می‌گوید و در آن کوه در میانهٔ برف و بوران از دیدگان ناپدید می‌شود.
گویی برف مرز میان گیتی و مینو است کیخسرو با گذشتن از برف و نهان شدن در آن، به جهان دیگر که جهان جاوید و جان است، راه می‌برد. (۶)
🔁#محمدرضاکاکائی
۲۸ آذر ماهِ ۱۴۰۴ خورشیدی
@hafezaneha1
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
🔻ادامهٔ مطلب در فرستهٔ بعدی ⬇️
"بخش نخست"
▪️ریشه‌یابیِ زمستان و برف:
در ایرانیِ باستان zima-stana و در فارسیِ میانه zamistan از zima: زمستان، برف و stana: ستان (پسوند زمان) تشکیل شده است. (۱)
زمستان فصل چهارم و آخرین فصل سال خورشیدی / جلالی، مشتمل بر ماه‌های دی، بهمن، اسفند (برج‌های جدی، دلو، و حوت) است.
برف: در ایرانیِ باستان vafra از ریشهٔ vap پراکندن، پاشیدن، پشته کردن.
در فارسیِ میانه vafr.
در سنسکریت: vapra توده، پشته، vapa کارنده، افشاننده، vapana بذر، تخم. vapra کانون، آتشدان، vap (vapati)ریختن ،پاشیدن پراکندن.
ریشهٔ vap مشتق است از هندواروپایی: uep ریختن، پاشیدن افشاندن. نیز قس اوستایی vafra برف، vap (فقط با پیشوندVI) به هم ریختن، پراکندن، از هم پاشیدن، ویران کردن. vi-vapa ویرانی، تباهی، (قس سنسکریت vapa بذرافشانی) (۲)
▪️در دین کهن ایرانیان، اهریمن در برابر اهورامزدا، و ۷ تن از دیوان بزرگ (که دستیاران و کارگزاران اهریمن‌اند) در برابر امشاسپندان یا گروه ایزدان مینوی قرار می‌گیرند. در این تقابل، زمستان (با اینکه بهمن و سپندارمذ جزو امشاسپندان آمده‌اند) و سرمای حاصل از آن، هم‌ردیف دیوان آمده است و در برابر تابستان قرار میگیرد که هم‌ردیف ایزدان مینوی است. (بندهش، ۵۵؛ دوستخواه، ۹۲۵، ۹۴۵). (۳)
زمهریر، به معنی سرمای شدید، در اعتقادات مردم، طبقه‌ای از جهنم و سرمایی شدید است که خداوند آن را برای عذاب کفار ساخته است. این زمهریر با زمستان و سرمایش شباهت دارد. (۳)
▪️کهن‌ترین نقل اسطوره‌ایِ مربوط به زمستان و برفدر کتاب وندیداد در داستان جم آمده است. در این داستان اهورامزدا جم را از رسیدن زمستان‌های سختِ پربرف خبر می‌دهد، برف‌هایی که بر بلندترین گریوه‌ها و بلندی‌های رودخانه اَرِدْوی خواهد نشست. پس از همین زمستان‌های سخت است که جمشید گروه‌های مردمان آریایی را به سوی سرزمین‌های جنوبی حرکت می‌دهد و براساس متن وندیداد، به سفارش اهورامزدا زمین را گسترش می‌دهد. (نک وندیداد: ۱/ ۳۱۷). (۴)
زمستان از کهن‌ترین زمان‌ها، در اساطیر و فرهنگ ایرانیان با نام دیو زمستان (مینوی خرد، ۶۱)، «زمستان دیوآفریده» (اوستا، ۲/ ۶۵۹)، و فصل توقف فعالیت‌های تولیدی و اقتصادی (بهزادی، ۲۷۳) آمده است. (۳)
▪️در مینوی خرد آمده است که دیو زمستان در ایرانویچ (سرزمین اصلی و نخستینی که ایرانیان از آنجا آمده‌اند) مسلط‌تر است، زیرا در ایرانویچ، ۱۰ ماه زمستان و دو ماه تابستان است. (۳)
_ بنابر نوشته‌های زردشتی رَپیثْوین که ایزد گرمای نیمروزی و فصل تابستان است؛ در ۵ ماه زمستان بزرگ (از آبان تا اسفندماه) به زیر زمین میرود تا با گرم نگاه‌داشتنِ آب‌های زیرزمینی و ریشۀ درختان مانع از خشک شدن گیاهان در سرمای زمستان شود. او هر سال در آغاز بهار و همزمان با نوروز به روی زمین بازمی‌گردد تا با دمیدن دوبارهٔ روح زندگی در طبیعت نمادی برای رستاخیز و پیروزی نهاییِ خیر بر شر باشد. (نک: هینلز، ۴۳، ۴۶) (۵)
▪️بنابر آبان‌یشت اردویسور آناهیتا (ناهید) ایزدبانوی آب‌ها، دارای گردونه‌ای با ۴ اسب سفید از باد و باران و ابر و تگرگ است و از این اسبان همیشه برف، ژاله و تگرگ فرو می‌بارد (نک یشت‌ها: ۱ / ۲۴۷، ۲۴۹، ۲۹۳) (۴)
▪️از دید نمادشناسی، برف در اسطوره‌های ایرانی
پدیده‌ای خجسته و باشگون و اهورایی شمرده می‌شود. هرچند از پدیده‌هایی است که با روزگار سرما در پیوند است که در چشم ایرانیان روزگاری سخت، بی‌شگون و اهریمنی می‌نموده است. اما با این وجود این خجستگیِ برف در روزگار سرما بازمی‌گردد به رنگ سفید آن. سفیدی در نمادشناسی ایرانی همیشه نشانه‌ای فرخنده بوده است. برخلاف سیاهی که نشانه‌ای است پلید و ناهمایون و اهریمنی. از این روی برای نمونه در خوان‌هایی که پهلوانان آیینی از آنها می‌گذرند تا به پاکی و پالایش برسند ما به نماد برف بازمی‌خوریم. در خوان‌های نهایی، هنگامی که پهلوان به فرجام نبرد و تلاش شگرف و دشوار خود می‌رسد، برف به نمود می‌آید و رخ می‌نماید. (۶)
مانند کیخسرو شهریار آرمانی و آیینی ایران که هنگامی که به بزرگترین کارزار خویش که همانا در بندافکندن و کشتن افراسیاب تورانی است؛ دست می‌یابد، در فرازنای شکوه فرمان‌روایی به ناگاه پادشاهی را رها می‌کند و به پارسایی و پرهیز روی می‌آورد و کار جهان خاکی را فرو می‌گذارد تا زنده به مینو (جهان نهان) راه ببرد. بدین سان که کیخسرو با تنی چند از پهلوانان نام‌دار ایرانی به کوهی می‌رسد. کیخسرو همراهان را بدرود می‌گوید و در آن کوه در میانهٔ برف و بوران از دیدگان ناپدید می‌شود.
گویی برف مرز میان گیتی و مینو است کیخسرو با گذشتن از برف و نهان شدن در آن، به جهان دیگر که جهان جاوید و جان است، راه می‌برد. (۶)
🔁#محمدرضاکاکائی
۲۸ آذر ماهِ ۱۴۰۴ خورشیدی
@hafezaneha1
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
🔻ادامهٔ مطلب در فرستهٔ بعدی ⬇️
❄️🌨 "زمستان و برف در ادبیات فارسی"
"بخش دوم"
در تمدن‌های اولیه و قدیم، زندگیِ انسان‌ها وابسته به کشاورزی بود و زمستان‌های سرد و سخت، پدیده‌ای خطرناک و دلهره‌آور و از نمودهای زیان‌بارِ اهریمن دانسته میشد، از این رو در ادبیات کهن سخن گفتن از زمستان که روزگار سرما و تیرگی است؛ چندان خوشایند شاعران و سخن‌وران ایرانی نبوده است و زمستان، اغلب زبان گویای رنج و شکست برای شاعران و نویسندگان بوده است و پرداختن به زمستان هم، بیشتر با نکوهش همراه بوده است تا ستایش. این پردازش هم، همچنان یک‌سره به زمستان بازنمی‌گشته است و وابسته به بهار بوده و به بهانهٔ ستودن بهار از زمستان سخن می‌رفته است. (میرجلال‌الدین کزازی)
اما وقتی به دوران مدرن که دیگر آن‌طور وابستگی به کشاورزی وجود ندارد، می‌رسیم؛ یواش یواش برف و زیباییِ برف و خود تغییر فصل، جنبه‌های زیبایی‌شناختی پیدا می‌کند و این نگاه در ادبیات و هنر، برجسته می‌شود؛ چون در ادبیات کهن و اسطوره‌ها عموماً زمستان، فصلی موجب نگرانی و ناراحتی بوده است و همیشه این دلهره وجود داشته که آیا بهار دوباره خواهد آمد! (عباس مخبر)
شعر زیر از آغاجی بخارایی (۳۶۶-۳۸۷ ه.ق.) از اولین توصیفات در مورد برف است:
به هوا در نگر که لشکر برف
چون کند اندرو همی پرواز
راست همچون کبوتران سپید
راه گم کردگان ز هیبت باز
در جنگ «دوازده رخ» که در زمان کیخسرو و در جریان کین‌خواهی‌های سیاوش درگرفت و در مرحله‌ای از جنگ که ایرانیان سخت بر دشمن چیره بودند؛ پیران، سپهسالار سپاه توران یکی از افراد خود به نام بازور را که جادوگری (افسون) می‌دانست به بالای کوه فرستاد تا با ایجاد برف و سرما کار را بر سپاه ایران تنگ کند:
یکی برف و سرما و باد دمان / ایشان بیاور هم اندر زمان / / چو بازور در کوه شد در زمان / برآمد یکی برف و باد دمان / / همه دست آن نیزه‌داران ز کار / فرو ماند از برف در کارزار / / ... » (فردوسی ۴/ ۱۳۷ -۱۳۸)
بدین افسون بسیاری از ایرانیان کشته می‌شوند و سرانجام دست به نیایش برمی‌دارند که «از این برف و سرما تو فریاد رس». در این میان داننده‌مردی، جای مرد جادو را به رهام یکی از پهلوانان می‌نماید. رهام به شتاب به بالای کوه میرود و دست او را با شمشیر میزند. در زمان، باد تندی وزیدن میگیرد و ابرها را می‌برد و کار میدان جنگ به سامان پیشین باز می‌گردد (همو، ۴ / ۱۳۸- ۱۳۹). (۴)
و نیز در داستان مرگ کیخسرو و خان ششم از ۷ خان اسفندیار و شرح گذشتن او از برف سنگین با ابیات و توصیفاتی از برف روبرو می‌شویم.
«به سان یکی زنگی حامله/ شکم کرده هنگام زادن گران/ جز این ابر و جز مادر زال زر/ نزادند چونین پسر مادران/ همی آمدند از هوا خرد خرد/ چو پنبه سپید اندر آن دختران..»
ـ زکریای قزوینی (۶۰۰-۶۸۲ ه.ق.) زمستان را «زمان تعب» می‌داند (ص ۸۲). در اندیشۀ مولوی، زمستان نماد فنا و مرگ اختیاری است (نک: تاجدینی، ۴۹۵)؛ وی در مصرعی، خودش را همچون زمستان تصور کرده است که خلق از او در عذاب‌اند:
بی تو هستم چون زمستان، خلق از من در عذاب (۲/ ۲۹۸).
زمستان است و بی‌برگی بیا ای باد نوروزم
****
چون باد مخالف و چو سرما ناخوش
چون برف نشسته‌ایّ و چون یخ بسته
#سعدی
ـ عطار نیشابوری نیز زمستان را مخرب و درهم‌ریزندۀ گلبن نوبهار حسن دانسته است.
زکریای قزوینی نیز در عجایب‌المخلوقات نوشته است: بعضی گویند زمستان از دوزخ به دنیا آمد (ص ۸۰)
عثمان مختاری، از گویندگان فارسی سدۀ ۶ ق، در توصیف جشن بهمنجه یا بهمنگان، روز بهمن از ماه بهمن، در دو بیت شعر می‌خواهد که یکی ـ دو ماه سیاه (زمستان) را به مدد می و مطرب سر کند تا قوچ سیاه دی از صحرا بگذرد. (ص ۵۰۹-۵۱۰؛ نیز نک: همایی، ۲۵۷، حاشیۀ ۵). (۳)
****
گرچه سپید کرد همه خان و مان ما / یارب سیاه باد همه خان و مان برف / وقتی چنین، نشاط کسی را مسلمست / کاسباب عیش دارد اندر زمان برف / هم نان و گوشت دارد، هم هیزم و شراب / هم مطربی که بر زندش داستان برف / معشوقه‌ای مرکب از اضداد مختلف: / باطن به سان آتش و ظاهر، به سان برف/ نه همچو من که هر نفسش باد زمهریر پیغام‌های سرد دهد بر زبان برف / هر لحظه دست چرخ به خروارها نمک / بپراکند بدین دل ریش، از امان برف / گر قوتم بدی ز پی قرص آفتاب، / بر بام چرخ رفتمی از نردبان برف...
#کمال‌الدین_اسماعیل
.........
مخند ای نوجوان زنهار بر موی سپید ما
که این برف پریشان سیر بر هر بام می‌بارد
#صائب_تبریزی
🔁#محمدرضاکاکائی
۲۸ آذر ماهِ ۱۴۰۴ خورشیدی
@hafezaneha1
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
🔻ادامهٔ مطلب و عنوان برخی از منابع در فرستهٔ بعدی ⬇️
"بخش دوم"
▪️در ستایش و نکوهش زمستان:
در تمدن‌های اولیه و قدیم، زندگیِ انسان‌ها وابسته به کشاورزی بود و زمستان‌های سرد و سخت، پدیده‌ای خطرناک و دلهره‌آور و از نمودهای زیان‌بارِ اهریمن دانسته میشد، از این رو در ادبیات کهن سخن گفتن از زمستان که روزگار سرما و تیرگی است؛ چندان خوشایند شاعران و سخن‌وران ایرانی نبوده است و زمستان، اغلب زبان گویای رنج و شکست برای شاعران و نویسندگان بوده است و پرداختن به زمستان هم، بیشتر با نکوهش همراه بوده است تا ستایش. این پردازش هم، همچنان یک‌سره به زمستان بازنمی‌گشته است و وابسته به بهار بوده و به بهانهٔ ستودن بهار از زمستان سخن می‌رفته است. (میرجلال‌الدین کزازی)
اما وقتی به دوران مدرن که دیگر آن‌طور وابستگی به کشاورزی وجود ندارد، می‌رسیم؛ یواش یواش برف و زیباییِ برف و خود تغییر فصل، جنبه‌های زیبایی‌شناختی پیدا می‌کند و این نگاه در ادبیات و هنر، برجسته می‌شود؛ چون در ادبیات کهن و اسطوره‌ها عموماً زمستان، فصلی موجب نگرانی و ناراحتی بوده است و همیشه این دلهره وجود داشته که آیا بهار دوباره خواهد آمد! (عباس مخبر)
▪️توصیفات شاعران از زمستان و برف:
شعر زیر از آغاجی بخارایی (۳۶۶-۳۸۷ ه.ق.) از اولین توصیفات در مورد برف است:
به هوا در نگر که لشکر برف
چون کند اندرو همی پرواز
راست همچون کبوتران سپید
راه گم کردگان ز هیبت باز
در شاهنامه‌ٔ فردوسی نیز می‌خوانیم:
در جنگ «دوازده رخ» که در زمان کیخسرو و در جریان کین‌خواهی‌های سیاوش درگرفت و در مرحله‌ای از جنگ که ایرانیان سخت بر دشمن چیره بودند؛ پیران، سپهسالار سپاه توران یکی از افراد خود به نام بازور را که جادوگری (افسون) می‌دانست به بالای کوه فرستاد تا با ایجاد برف و سرما کار را بر سپاه ایران تنگ کند:
یکی برف و سرما و باد دمان / ایشان بیاور هم اندر زمان / / چو بازور در کوه شد در زمان / برآمد یکی برف و باد دمان / / همه دست آن نیزه‌داران ز کار / فرو ماند از برف در کارزار / / ... » (فردوسی ۴/ ۱۳۷ -۱۳۸)
بدین افسون بسیاری از ایرانیان کشته می‌شوند و سرانجام دست به نیایش برمی‌دارند که «از این برف و سرما تو فریاد رس». در این میان داننده‌مردی، جای مرد جادو را به رهام یکی از پهلوانان می‌نماید. رهام به شتاب به بالای کوه میرود و دست او را با شمشیر میزند. در زمان، باد تندی وزیدن میگیرد و ابرها را می‌برد و کار میدان جنگ به سامان پیشین باز می‌گردد (همو، ۴ / ۱۳۸- ۱۳۹). (۴)
و نیز در داستان مرگ کیخسرو و خان ششم از ۷ خان اسفندیار و شرح گذشتن او از برف سنگین با ابیات و توصیفاتی از برف روبرو می‌شویم.
منوچهری در شعری در توصیف برف و زمستان می‌سراید:
«به سان یکی زنگی حامله/ شکم کرده هنگام زادن گران/ جز این ابر و جز مادر زال زر/ نزادند چونین پسر مادران/ همی آمدند از هوا خرد خرد/ چو پنبه سپید اندر آن دختران..»
ـ زکریای قزوینی (۶۰۰-۶۸۲ ه.ق.) زمستان را «زمان تعب» می‌داند (ص ۸۲). در اندیشۀ مولوی، زمستان نماد فنا و مرگ اختیاری است (نک: تاجدینی، ۴۹۵)؛ وی در مصرعی، خودش را همچون زمستان تصور کرده است که خلق از او در عذاب‌اند:
بی تو هستم چون زمستان، خلق از من در عذاب (۲/ ۲۹۸).
سعدی هم چندان از زمستان راضی نیست؛ مثلاً در مصرعی گفته است:
زمستان است و بی‌برگی بیا ای باد نوروزم
****
چون باد مخالف و چو سرما ناخوش
چون برف نشسته‌ایّ و چون یخ بسته
#سعدی
ـ عطار نیشابوری نیز زمستان را مخرب و درهم‌ریزندۀ گلبن نوبهار حسن دانسته است.
زکریای قزوینی نیز در عجایب‌المخلوقات نوشته است: بعضی گویند زمستان از دوزخ به دنیا آمد (ص ۸۰)
عثمان مختاری، از گویندگان فارسی سدۀ ۶ ق، در توصیف جشن بهمنجه یا بهمنگان، روز بهمن از ماه بهمن، در دو بیت شعر می‌خواهد که یکی ـ دو ماه سیاه (زمستان) را به مدد می و مطرب سر کند تا قوچ سیاه دی از صحرا بگذرد. (ص ۵۰۹-۵۱۰؛ نیز نک: همایی، ۲۵۷، حاشیۀ ۵). (۳)
****
گرچه سپید کرد همه خان و مان ما / یارب سیاه باد همه خان و مان برف / وقتی چنین، نشاط کسی را مسلمست / کاسباب عیش دارد اندر زمان برف / هم نان و گوشت دارد، هم هیزم و شراب / هم مطربی که بر زندش داستان برف / معشوقه‌ای مرکب از اضداد مختلف: / باطن به سان آتش و ظاهر، به سان برف/ نه همچو من که هر نفسش باد زمهریر پیغام‌های سرد دهد بر زبان برف / هر لحظه دست چرخ به خروارها نمک / بپراکند بدین دل ریش، از امان برف / گر قوتم بدی ز پی قرص آفتاب، / بر بام چرخ رفتمی از نردبان برف...
#کمال‌الدین_اسماعیل
.........
مخند ای نوجوان زنهار بر موی سپید ما
که این برف پریشان سیر بر هر بام می‌بارد
#صائب_تبریزی
🔁#محمدرضاکاکائی
۲۸ آذر ماهِ ۱۴۰۴ خورشیدی
@hafezaneha1
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
🔻ادامهٔ مطلب و عنوان برخی از منابع در فرستهٔ بعدی ⬇️
❄️🌨 "زمستان و برف در ادبیات فارسی"
"بخش سوم"
فصل زمستان از ابتدا در شعر و نثر مورد توجه شاعران فارسی بوده است. برف، سرمای هوا، درختانِ عریان، مه و فضایی خاموش و شب‌های طولانی از جمله توصیفاتی هستند که در این دسته از آثار بسیار به چشم می‌خورد. شاعران گاهی زمستان را شاعرانه توصیف کرده‌اند، گاهی سرد و خشن، گاهی زمستان را به عنوان نشانه‌ای از یأس و ناامیدی به کار برده‌اند و گاهی شرایط و اوضاع خفقان‌آور سیاسیِ جامعهٔ خودشان را به زمستان تشبیه کرده‌اند. (۷) مانند شعر زمستان
«سلامت را نمی خواهند پاسخ گفت
هوا دلگیر، درها بسته، سرها در گریبان، دستها پنهان؛
نفسها ابر، دلها خسته و غمگین،
درختان اسکلتهایِ بلورآجین،
زمین دلمرده، سقف آسمان کوتاه،
غبارآلوده مهر و ماه،
زمستان است.»
در شعر شب سرد زمستانی از کوره‌ٔ گرم دلش در زمستانی تاریک می‌گوید: «در شب سرد زمستانی/ کوره‌ٔ خورشید هم، چون کوره‌ٔ گرم چراغ من نمی‌سوزد/ و به مانند چراغ من/ نه می‌افروزد چراغی هیچ/ نه فروبسته به یخ ماهی که از بالا می‌افروزد/ من چراغم را در آمد رفتن همسایه‌ام افروختم در یک شب تاریک و شب سرد زمستان بود.»
.........
«بیایید ای کبوترهای دلخواه
بدن کافورگون پاها چون شنگرف
بپرید از فراز بام و ناگاه
به گرد من فرود آیید چون برف»
#ملک‌الشعرای_بهار
...........
به ماه دی گلستان گفت با برف
که ما را چند حیران می گذاری
بسی باریده ای بر گلشن و راغ
چه خواهد بود گر زین پس نباری
بسی گلبن، کفن پوشید از تو
بسی کردی به خوبان سوگواری
#پروین_اعتصامی
..........
برف آمد و سر کرد به هر برزن و هر کو
امسال گرامی‌ست بسی آمدن او
آن شاخ پر از برف تو گویی ز ره ناز
کرده است عیان سیم بری ساعد و بازو
پوشیده به تن سرو یکی پیرهن از سیم
چون پیرهن دخترکان تا سر زانو
منقار چو در برف زند زاغ، تو گویی
کز شیر بیالوده دو لب بچهٔ هندو
#فریدون_مشیری
...........
پشت شیشه برف می‌بارد
در سکوت سینه‌ام دستی
دانهٔ اندوه می‌کارد
موسپید آخر شدی ای برف
تا سرانجامم چنین دیدی
در دلم باریدی،
ای افسوس... بر سر گورم
نباریدی…
#فروغ_فرخزاد
........
برفِ نو، برفِ نو، سلام، سلام!
بنشین، خوش نشسته‌ای بر بام.
پاکی آوردی ــ ای امیدِ سپید! ــ
همه آلودگی‌ست این ایام.
#شاملو
🔁تحقیق و گردآوری و تبدیل به متن: #محمدرضاکاکائی
۲۸ آذر ماهِ ۱۴۰۴ خورشیدی
⤵️ معرفیِ برخی از منابع مورد بررسی:
(۱ و ۲) فرهنگ ریشه‌شناختی فارسی، محمد حسن‌دوست، تهران، فرهنگستان زبان و ادب فارسی ۱۳۹۳، ج ۳: ۱۵۷۵/ ج ۲: ۴۵۲.
(۳) مقالهٔ زمستان، اصغر کریمی، دانشنامه فرهنگ مردم ایران، مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی:
ـ اوستا، ترجمه جلیل دوستخواه، تهران ۱۳۷۰.
ـ بندهش، ترجمه مهرداد بهار، تهران ۱۳۸۵.
ـ فرهنگ نمادها و نشانه‌ها در اندیشه مولانا، علی تاجدینی، تهران ۱۳۸۳.
ـ یادداشت‌ها بر اوستا، جلیل دوستخواه، ج ۲، تهران ۱۳۸۳.
ـ عجایب‌المخلوقات، زکریا قزوینی، به کوشش نصرالله سبوحی، تهران ۱۳۴۰.
ـ دیوان عثمان مختاری غزنوی، به کوشش جلال‌الدین همایی، تهران ۱۳۴۱.
ـ مینوی خرد، ترجمه احمد تفضلی، تهران ۱۳۵۴.
(۴) مقاله برف، محمد میرشکرایی، دانشنامه فرهنگ مردم ایران، مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی:
ـ وندیداد، به کوشش هاشم رضی، تهران ۱۳۷۶.
ـ اساس اشتقاق‌های فارسی، پاول هرن هوبشمان، ترجمه جلال خالقی مطلق، تهران ۱۳۵۶.
ـ یشت‌ها، ترجمه ابراهیم پورداود، تهران ۱۳۴۷.
(۵) شناخت اساطیر ایران، هینلز.
(۶) مقاله نمادشناختی برف در اسطوره‌های ایران از سایت تابناک.
(۷) مقاله: زمستان چه جایگاهی نزد شاعران داشته است، فاطمه امین‌الرعایا، روزنامه ابتکار.
➖شاهنامه فردوسی به تصحیح دکتر جلال خالقی مطلق، تهران: سخن، چاپ هشتم ۱۴۰۰.
➖گزینه اشعار مهدی اخوان قالث، تهران: مروارید ۱۳۶۹.
➖دیوان کامل فروغ فرخزاد، نشر قزوین، آزرمیدخت، ۱۳۹۵.
➖دیوان کمال‌الدین اسماعیل، به تصحیح محمد ضیا، تهران: سخن، چاپ دوم ۱۴۰۲.
➖دیوان ملک‌الشعرای بهار، تهران: نگاه ۱۳۸۷.
➖مجموعهٔ آثار احمد شاملو، دفتر یکم: شعرها. تهران: نگاه ۱۳۵۲.
@hafezaneha1
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
"بخش سوم"
▪️زمستان و برف در اشعار شاعران معاصر:
فصل زمستان از ابتدا در شعر و نثر مورد توجه شاعران فارسی بوده است. برف، سرمای هوا، درختانِ عریان، مه و فضایی خاموش و شب‌های طولانی از جمله توصیفاتی هستند که در این دسته از آثار بسیار به چشم می‌خورد. شاعران گاهی زمستان را شاعرانه توصیف کرده‌اند، گاهی سرد و خشن، گاهی زمستان را به عنوان نشانه‌ای از یأس و ناامیدی به کار برده‌اند و گاهی شرایط و اوضاع خفقان‌آور سیاسیِ جامعهٔ خودشان را به زمستان تشبیه کرده‌اند. (۷) مانند شعر زمستان
اخوان ثالث:
«سلامت را نمی خواهند پاسخ گفت
هوا دلگیر، درها بسته، سرها در گریبان، دستها پنهان؛
نفسها ابر، دلها خسته و غمگین،
درختان اسکلتهایِ بلورآجین،
زمین دلمرده، سقف آسمان کوتاه،
غبارآلوده مهر و ماه،
زمستان است.»
نیما یوشیج،
در شعر شب سرد زمستانی از کوره‌ٔ گرم دلش در زمستانی تاریک می‌گوید: «در شب سرد زمستانی/ کوره‌ٔ خورشید هم، چون کوره‌ٔ گرم چراغ من نمی‌سوزد/ و به مانند چراغ من/ نه می‌افروزد چراغی هیچ/ نه فروبسته به یخ ماهی که از بالا می‌افروزد/ من چراغم را در آمد رفتن همسایه‌ام افروختم در یک شب تاریک و شب سرد زمستان بود.»
.........
«بیایید ای کبوترهای دلخواه
بدن کافورگون پاها چون شنگرف
بپرید از فراز بام و ناگاه
به گرد من فرود آیید چون برف»
#ملک‌الشعرای_بهار
...........
به ماه دی گلستان گفت با برف
که ما را چند حیران می گذاری
بسی باریده ای بر گلشن و راغ
چه خواهد بود گر زین پس نباری
بسی گلبن، کفن پوشید از تو
بسی کردی به خوبان سوگواری
#پروین_اعتصامی
..........
برف آمد و سر کرد به هر برزن و هر کو
امسال گرامی‌ست بسی آمدن او
آن شاخ پر از برف تو گویی ز ره ناز
کرده است عیان سیم بری ساعد و بازو
پوشیده به تن سرو یکی پیرهن از سیم
چون پیرهن دخترکان تا سر زانو
منقار چو در برف زند زاغ، تو گویی
کز شیر بیالوده دو لب بچهٔ هندو
#فریدون_مشیری
...........
پشت شیشه برف می‌بارد
در سکوت سینه‌ام دستی
دانهٔ اندوه می‌کارد
موسپید آخر شدی ای برف
تا سرانجامم چنین دیدی
در دلم باریدی،
ای افسوس... بر سر گورم
نباریدی…
#فروغ_فرخزاد
........
برفِ نو، برفِ نو، سلام، سلام!
بنشین، خوش نشسته‌ای بر بام.
پاکی آوردی ــ ای امیدِ سپید! ــ
همه آلودگی‌ست این ایام.
#شاملو
🔁تحقیق و گردآوری و تبدیل به متن: #محمدرضاکاکائی
۲۸ آذر ماهِ ۱۴۰۴ خورشیدی
⤵️ معرفیِ برخی از منابع مورد بررسی:
(۱ و ۲) فرهنگ ریشه‌شناختی فارسی، محمد حسن‌دوست، تهران، فرهنگستان زبان و ادب فارسی ۱۳۹۳، ج ۳: ۱۵۷۵/ ج ۲: ۴۵۲.
(۳) مقالهٔ زمستان، اصغر کریمی، دانشنامه فرهنگ مردم ایران، مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی:
ـ اوستا، ترجمه جلیل دوستخواه، تهران ۱۳۷۰.
ـ بندهش، ترجمه مهرداد بهار، تهران ۱۳۸۵.
ـ فرهنگ نمادها و نشانه‌ها در اندیشه مولانا، علی تاجدینی، تهران ۱۳۸۳.
ـ یادداشت‌ها بر اوستا، جلیل دوستخواه، ج ۲، تهران ۱۳۸۳.
ـ عجایب‌المخلوقات، زکریا قزوینی، به کوشش نصرالله سبوحی، تهران ۱۳۴۰.
ـ دیوان عثمان مختاری غزنوی، به کوشش جلال‌الدین همایی، تهران ۱۳۴۱.
ـ مینوی خرد، ترجمه احمد تفضلی، تهران ۱۳۵۴.
(۴) مقاله برف، محمد میرشکرایی، دانشنامه فرهنگ مردم ایران، مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی:
ـ وندیداد، به کوشش هاشم رضی، تهران ۱۳۷۶.
ـ اساس اشتقاق‌های فارسی، پاول هرن هوبشمان، ترجمه جلال خالقی مطلق، تهران ۱۳۵۶.
ـ یشت‌ها، ترجمه ابراهیم پورداود، تهران ۱۳۴۷.
(۵) شناخت اساطیر ایران، هینلز.
(۶) مقاله نمادشناختی برف در اسطوره‌های ایران از سایت تابناک.
(۷) مقاله: زمستان چه جایگاهی نزد شاعران داشته است، فاطمه امین‌الرعایا، روزنامه ابتکار.
➖شاهنامه فردوسی به تصحیح دکتر جلال خالقی مطلق، تهران: سخن، چاپ هشتم ۱۴۰۰.
➖گزینه اشعار مهدی اخوان قالث، تهران: مروارید ۱۳۶۹.
➖دیوان کامل فروغ فرخزاد، نشر قزوین، آزرمیدخت، ۱۳۹۵.
➖دیوان کمال‌الدین اسماعیل، به تصحیح محمد ضیا، تهران: سخن، چاپ دوم ۱۴۰۲.
➖دیوان ملک‌الشعرای بهار، تهران: نگاه ۱۳۸۷.
➖مجموعهٔ آثار احمد شاملو، دفتر یکم: شعرها. تهران: نگاه ۱۳۵۲.
@hafezaneha1
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
☀️"یلدا، جشن زایشِ نور و روشنی"
"بخش دوم"
شب اورمزد آمد و ماه دی
ز گفتن بیاسای و بردار می
#فردوسی
شب یلدا با مهر هم مرتبط است. اگرچه در واژه‌نامه‌ها مهر را مترادف با خورشید دانسته‌اند اما باید دانست که مهر و خورشید دقیقاً یکی نیستند؛ در باورهای زرتشتی مهر، ایزد نور و روشنایی است که هر روز پیش از طلوع خورشید به جهان می‌نگرد و نگهبان راستی و ناظر بر حُسنِ اجرای عهد و پیمان در بین مردمان است. دلیل دیگری بر تفاوت مهر و خورشید این است که در تقویم ایران باستان که هر روزِ ماه، نامی داشته است؛ روز یازدهم هر ماه را خورشیدروز و روز شانزدهم هر ماه را مهرروز نامیده بودند؛ ولی چون هر دو با نور و روشنایی ارتباط داشته‌اند در ادب پارسی معادل هم به کار رفته‌اند.
از نظر آیینی و اعتقادی مهر یکی از مهمترین ایزدان اقوام هند و اروپایی بوده است. در ایران پیش از ظهور زرتشت ایزد مهر پرستیده میشد؛ اما بعد از ظهور زرتشت از مقام خدایی پایین کشیده شد و به عنوان یکی از ایزدان از آفریده‌های اهورا مزدا معرفی شد. در اروپا و به ویژه در روم آیین مهرپرستی که به آن میترائیسم هم میگفتند گستردگیِ بیشتری پیدا کرد و آثار معابد آن، که مهرابه خوانده میشد هنوز در جای جای اروپا باقی مانده است، مهمترین نماد این آیین سنگ‌نگاره‌هایی است که در آن جوانی که ایزد مهر است گاوی را می‌کشد.
🪅نکته جالب اینجاست که مهرپرستان هرساله در شب بیست و پنج دسامبر تولّد ایزد مهر را جشن می‌گرفته‌اند که اگر آن را با تقویم شمسی تطبیق دهیم تقریباً برابر با شب سی‌اُمِ آذر با یکی دو روز اختلاف می‌شود؛ به همین خاطر برخی شب یلدا را شب تولّد ایزد مهر دانسته‌اند.
ادامه دارد....
📚منابع:
➖یلدا، ریشه‌شناسی، پیشینه و آیین‌ها و اعتقادات مربوط به آن. گردآوری و تحریر: احمدرضا نادری، بر اساس تقریرات دکتر آیدنلو.
➖جهان فروری: دکتر بهرام فره‌وشی.
➖از اسطوره تا تاریخ: دکتر مهرداد بهار.
🔄 گردآوری: #محمدرضاکاکائی
۲۹ آذر ماه ۱۴۰۳
@hafezaneha1
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
"بخش دوم"
شب اورمزد آمد و ماه دی
ز گفتن بیاسای و بردار می
#فردوسی
🧜♂ "ارتباط شب یلدا با مهر"
شب یلدا با مهر هم مرتبط است. اگرچه در واژه‌نامه‌ها مهر را مترادف با خورشید دانسته‌اند اما باید دانست که مهر و خورشید دقیقاً یکی نیستند؛ در باورهای زرتشتی مهر، ایزد نور و روشنایی است که هر روز پیش از طلوع خورشید به جهان می‌نگرد و نگهبان راستی و ناظر بر حُسنِ اجرای عهد و پیمان در بین مردمان است. دلیل دیگری بر تفاوت مهر و خورشید این است که در تقویم ایران باستان که هر روزِ ماه، نامی داشته است؛ روز یازدهم هر ماه را خورشیدروز و روز شانزدهم هر ماه را مهرروز نامیده بودند؛ ولی چون هر دو با نور و روشنایی ارتباط داشته‌اند در ادب پارسی معادل هم به کار رفته‌اند.
از نظر آیینی و اعتقادی مهر یکی از مهمترین ایزدان اقوام هند و اروپایی بوده است. در ایران پیش از ظهور زرتشت ایزد مهر پرستیده میشد؛ اما بعد از ظهور زرتشت از مقام خدایی پایین کشیده شد و به عنوان یکی از ایزدان از آفریده‌های اهورا مزدا معرفی شد. در اروپا و به ویژه در روم آیین مهرپرستی که به آن میترائیسم هم میگفتند گستردگیِ بیشتری پیدا کرد و آثار معابد آن، که مهرابه خوانده میشد هنوز در جای جای اروپا باقی مانده است، مهمترین نماد این آیین سنگ‌نگاره‌هایی است که در آن جوانی که ایزد مهر است گاوی را می‌کشد.
🪅نکته جالب اینجاست که مهرپرستان هرساله در شب بیست و پنج دسامبر تولّد ایزد مهر را جشن می‌گرفته‌اند که اگر آن را با تقویم شمسی تطبیق دهیم تقریباً برابر با شب سی‌اُمِ آذر با یکی دو روز اختلاف می‌شود؛ به همین خاطر برخی شب یلدا را شب تولّد ایزد مهر دانسته‌اند.
ادامه دارد....
📚منابع:
➖یلدا، ریشه‌شناسی، پیشینه و آیین‌ها و اعتقادات مربوط به آن. گردآوری و تحریر: احمدرضا نادری، بر اساس تقریرات دکتر آیدنلو.
➖جهان فروری: دکتر بهرام فره‌وشی.
➖از اسطوره تا تاریخ: دکتر مهرداد بهار.
🔄 گردآوری: #محمدرضاکاکائی
۲۹ آذر ماه ۱۴۰۳
@hafezaneha1
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
جشن چله در آثار ادبی شاعران ایران زمین
🥝فردوسی
شب اورمزد آمد از ماه دی
زگفتن بیاسای و بردار می
شب اورمزد از ماه دی ، یعنی شب چله یا همان یلدا
🥥حافظ
خلوت دل نیست جای صحبت اضداد
دیو چو بیرون رود فرشته درآید
صحبت حکام ظلمت شب یلداست
نور ز خورشید جوی بو که برآید
🍍سعدی
هنوز با همه دردم امید درمانست
که آخری بود آخر شبان یلدا را
باد آسایش گیتی نزند بر دل ریش
صبح صادق ندمد تا شب یلدا نرود
روز رویش چو برانداخت نقاب شب زلف
گفتی از روز قیامت شب یلدا برخاست
نظر به روی تو هر بامداد نوروزیست
شب فراق تو هر شب که هست یلداییست
🍒وحشی
شام هجران تو تشریف به هر جا ببرد
در پس و پیش هزاران شب یلدا ببرد
روز عیشی خواستم زاید چه دانستم که چرخ
حامله دارد به سد ماتم شب یلدای من
🍈ناصرخسرو
قندیل فروزی به شب قدر به مسجد
مسجد شده چون روز و دلت چون شب یلدا
🍓منوچهری
نور رایش تیره شب را روز نورانی کند
دود خشمش روز روشن را شب یلدا کند
🍏خاقانی
در زرد و سرخ شام و شفق بوده‌ام کنون
تن را به عودی شب یلدا برآورم
گر آن کیخسرو ایران و تور است
چرا بیژن شد اندر چاه یلدا
همه شب‌های غم آبستن روز طرب است
یوسف روز، به چاه شب یلدا بینند
🍇خواجوی کرمانی
تا در سر زلفش نکنی جان گرامی
پیش تو حدیث شب یلدا نتوان کرد
هست در سالی شبی ایام را یلدا ولیک
کس نشان ندهد که ماهی را دو شب یلدا بود
مهره مهر چو از حقه مینا بنمود
ماه من طلعت صبح از شب یلدا بنمود
🍉اوحدی
شب هجرانت، ای دلبر، شب یلداست پنداری
رخت نوروز و دیدار تو عید ماست پنداری
🍌فیض کاشانی
چه عجب گر دل من روز ندید
زلف تو صد شب یلدا دارد
تیر مژگان تو گر هر لحظه
جا کند در دل من جا دارد
🍋عرفی شیرازی
آبروی شمع را بیهوده نتوان ریختن
صد شب یلداست در هر گوشه ی زندان ما
🍊صائب تبریزی
آه ما رعناترست از آه ماتم دیدگان
آنچنان کز جمله شبها شب یلدا یکی است
.
گل فتد در دیده روزن مرا از ماهتاب
در شب یلدای بخت من نیارد شد سفید
🍐امیرخسرو دهلوی
هر شبی در غم هجرت شب یلداست مرا
که به سالی به جهان یک شب یلدایی هست
🍎حکیم نزاری
مگر خود این شب یلدا به روز دانم برد
کدام یلدا کاین شب هزار چندان است
🍉بیژن عظیمی
عزیزم می‌شود مهمان یلدا
لبی چون پسته‌ی خندان یلدا
دو چشمان خمار بی‌قرارش
به خوش یمنیِ بی‌پایان یلدا
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
🥝فردوسی
شب اورمزد آمد از ماه دی
زگفتن بیاسای و بردار می
شب اورمزد از ماه دی ، یعنی شب چله یا همان یلدا
🥥حافظ
خلوت دل نیست جای صحبت اضداد
دیو چو بیرون رود فرشته درآید
صحبت حکام ظلمت شب یلداست
نور ز خورشید جوی بو که برآید
🍍سعدی
هنوز با همه دردم امید درمانست
که آخری بود آخر شبان یلدا را
باد آسایش گیتی نزند بر دل ریش
صبح صادق ندمد تا شب یلدا نرود
روز رویش چو برانداخت نقاب شب زلف
گفتی از روز قیامت شب یلدا برخاست
نظر به روی تو هر بامداد نوروزیست
شب فراق تو هر شب که هست یلداییست
🍒وحشی
شام هجران تو تشریف به هر جا ببرد
در پس و پیش هزاران شب یلدا ببرد
روز عیشی خواستم زاید چه دانستم که چرخ
حامله دارد به سد ماتم شب یلدای من
🍈ناصرخسرو
قندیل فروزی به شب قدر به مسجد
مسجد شده چون روز و دلت چون شب یلدا
🍓منوچهری
نور رایش تیره شب را روز نورانی کند
دود خشمش روز روشن را شب یلدا کند
🍏خاقانی
در زرد و سرخ شام و شفق بوده‌ام کنون
تن را به عودی شب یلدا برآورم
گر آن کیخسرو ایران و تور است
چرا بیژن شد اندر چاه یلدا
همه شب‌های غم آبستن روز طرب است
یوسف روز، به چاه شب یلدا بینند
🍇خواجوی کرمانی
تا در سر زلفش نکنی جان گرامی
پیش تو حدیث شب یلدا نتوان کرد
هست در سالی شبی ایام را یلدا ولیک
کس نشان ندهد که ماهی را دو شب یلدا بود
مهره مهر چو از حقه مینا بنمود
ماه من طلعت صبح از شب یلدا بنمود
🍉اوحدی
شب هجرانت، ای دلبر، شب یلداست پنداری
رخت نوروز و دیدار تو عید ماست پنداری
🍌فیض کاشانی
چه عجب گر دل من روز ندید
زلف تو صد شب یلدا دارد
تیر مژگان تو گر هر لحظه
جا کند در دل من جا دارد
🍋عرفی شیرازی
آبروی شمع را بیهوده نتوان ریختن
صد شب یلداست در هر گوشه ی زندان ما
🍊صائب تبریزی
آه ما رعناترست از آه ماتم دیدگان
آنچنان کز جمله شبها شب یلدا یکی است
.
گل فتد در دیده روزن مرا از ماهتاب
در شب یلدای بخت من نیارد شد سفید
🍐امیرخسرو دهلوی
هر شبی در غم هجرت شب یلداست مرا
که به سالی به جهان یک شب یلدایی هست
🍎حکیم نزاری
مگر خود این شب یلدا به روز دانم برد
کدام یلدا کاین شب هزار چندان است
🍉بیژن عظیمی
عزیزم می‌شود مهمان یلدا
لبی چون پسته‌ی خندان یلدا
دو چشمان خمار بی‌قرارش
به خوش یمنیِ بی‌پایان یلدا
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ ملاحظاتی «کم‌اهمیت» درباره ریشه‌های آیین‌های مسیحی (کریسمس و بابانوئل)
❇️ ضمن شادباش شب یلدا (چله) لازم میدانم تذکر بدهم که این سنت حسنه و محبوب «سانتا کلاوس یا بابانوئل، پیرمرد سرخ‌پوش با کلاه فریگی، که از قطب شمال با سورتمه و گوزن می‌آید و هدیه می‌آورد» ارتباطی با مسیحیت ندارد. و به لحاظ فرهنگی هم نه در بافتار اصیل‌تر کاتولیک و ارتدکس که در بافتار پروتستان آمریکای شمالی و اروپای شمالی در همین سده ۱۹ میلادی شکل گرفته است.
◀️ در اروپای مسیحی قرون وسطی شخصیتی به نام سن نیکلاس (St. Nicholas) اسقف قرن چهارم وجود داشت که در ۶ دسامبر جشن گرفته میشد و با هدیه دادن به کودکان پیوند داشت. بنابراین مسیحیان سنت‌های رومی یا ایرانی(!) را سرقت نکردند. اصلا سرقتی درکار نیست، چون این آیین‌های امروزی شامل بابانوئل و درخت کریسمس خیلی‌خیلی مدرن است. در برخی کشورهای کاتولیک و ارتدکس این آیین‌ها در همین قرن ۲۱ تازه در حال جا افتادن است. اگر قرار بر الهام و اقتباس از آیین‌های ایرانی بود، باید در مسیحیت شرقی و ارتدکس و شاید کاتولیک دیده میشد و نه اینکه با تبلیغات کوکاکولا در جهان جا بیوفتد.
◀️ البته در غرب سنت‌های محلی (Father Christmas در انگلیس، Père Noël در فرانسه، Weihnachtsmann در آلمان وجود داشت که ربط زیادی به دوران باستان و هیچ ربطی به ایران نداشت و نهایتا هم زیر تصویر خردکننده آمریکایی-کولاکولایی له و نابود شد.
◀️ این اتفاق برای بقیه سنت‌های مسیحی مانند قدیس والنتین و روز گرامیداشت قدیسان هم افتاده و در همین یکی دو قرن اخیر زیر تاثیر جشن‌های مدرن تجاری آمریکایی (ولنتاین و هالووین) استحاله شده‌اند.
◀️ کریسمس ارتباط ارگانیکی با این آیین‌ها ندارد. جشن زایش مسیح است. برخلاف تصور ما، اهمیتی درجه دو داشت. جشن مهم مسیحیان عید پاک است نه کریسمس. در قرون جدید هم که سر زمان کریسمس اختلاف افتاد، چون نیمی از مسیحیان اصلاحات تقویمی گریگوری را نپذیرفتند. تا اینکه اخیرا باز هم زیر تاثیر صنعت و بازار جهانی اهمیت یافته. دلیل اصلی اینکه مسیحیان تولد مسیح را ۲۵ دسامبر گرفتند، اسطوره تولد خورشید (۲۱ دسامبر، شب یلدا، انقلاب زمستانی) نیست. دلیلش روایتی است که مریم در عید پسح (بعدا پاک) در اول بهار در معبد باردار شد و قاعدتا ۹ ماه بعد (دسامبر) مسیح زاده شد. هرچه هست، خود کریسمس اصیل با اتحاد مهاجران و روشنفکران در غرب تقریبا در آستانه نابودی و محو کامل است.
◀️ آنچه مانده تعطیلات سال نو است که به تقویم رومی ژول سزار برمی‌گردد. البته این سال نو تقویم عرفی هم تا این اواخر اهمیتی نداشت. سال دینی مهم مسیحیان عید پاک بود (درست مانند یهودیان که سال عرفی روش‌هاشانا مهم نبود و آغاز سال دینی در نیسان در بهار مهم بود و مسلمانان که سال نو عرفی از محرم هنوز هم مهم نیست بلکه سال دینی از عید فطر مهم است).
یلدا و چله بر شما شاد باد
صحبت حکام ظلمت شب بلداست
نور ز خورشید جوی بو که برآید
بهرام روشن‌ضمیر
یلدای ۱۴۰۴
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ ضمن شادباش شب یلدا (چله) لازم میدانم تذکر بدهم که این سنت حسنه و محبوب «سانتا کلاوس یا بابانوئل، پیرمرد سرخ‌پوش با کلاه فریگی، که از قطب شمال با سورتمه و گوزن می‌آید و هدیه می‌آورد» ارتباطی با مسیحیت ندارد. و به لحاظ فرهنگی هم نه در بافتار اصیل‌تر کاتولیک و ارتدکس که در بافتار پروتستان آمریکای شمالی و اروپای شمالی در همین سده ۱۹ میلادی شکل گرفته است.
◀️ در اروپای مسیحی قرون وسطی شخصیتی به نام سن نیکلاس (St. Nicholas) اسقف قرن چهارم وجود داشت که در ۶ دسامبر جشن گرفته میشد و با هدیه دادن به کودکان پیوند داشت. بنابراین مسیحیان سنت‌های رومی یا ایرانی(!) را سرقت نکردند. اصلا سرقتی درکار نیست، چون این آیین‌های امروزی شامل بابانوئل و درخت کریسمس خیلی‌خیلی مدرن است. در برخی کشورهای کاتولیک و ارتدکس این آیین‌ها در همین قرن ۲۱ تازه در حال جا افتادن است. اگر قرار بر الهام و اقتباس از آیین‌های ایرانی بود، باید در مسیحیت شرقی و ارتدکس و شاید کاتولیک دیده میشد و نه اینکه با تبلیغات کوکاکولا در جهان جا بیوفتد.
◀️ البته در غرب سنت‌های محلی (Father Christmas در انگلیس، Père Noël در فرانسه، Weihnachtsmann در آلمان وجود داشت که ربط زیادی به دوران باستان و هیچ ربطی به ایران نداشت و نهایتا هم زیر تصویر خردکننده آمریکایی-کولاکولایی له و نابود شد.
◀️ این اتفاق برای بقیه سنت‌های مسیحی مانند قدیس والنتین و روز گرامیداشت قدیسان هم افتاده و در همین یکی دو قرن اخیر زیر تاثیر جشن‌های مدرن تجاری آمریکایی (ولنتاین و هالووین) استحاله شده‌اند.
◀️ کریسمس ارتباط ارگانیکی با این آیین‌ها ندارد. جشن زایش مسیح است. برخلاف تصور ما، اهمیتی درجه دو داشت. جشن مهم مسیحیان عید پاک است نه کریسمس. در قرون جدید هم که سر زمان کریسمس اختلاف افتاد، چون نیمی از مسیحیان اصلاحات تقویمی گریگوری را نپذیرفتند. تا اینکه اخیرا باز هم زیر تاثیر صنعت و بازار جهانی اهمیت یافته. دلیل اصلی اینکه مسیحیان تولد مسیح را ۲۵ دسامبر گرفتند، اسطوره تولد خورشید (۲۱ دسامبر، شب یلدا، انقلاب زمستانی) نیست. دلیلش روایتی است که مریم در عید پسح (بعدا پاک) در اول بهار در معبد باردار شد و قاعدتا ۹ ماه بعد (دسامبر) مسیح زاده شد. هرچه هست، خود کریسمس اصیل با اتحاد مهاجران و روشنفکران در غرب تقریبا در آستانه نابودی و محو کامل است.
◀️ آنچه مانده تعطیلات سال نو است که به تقویم رومی ژول سزار برمی‌گردد. البته این سال نو تقویم عرفی هم تا این اواخر اهمیتی نداشت. سال دینی مهم مسیحیان عید پاک بود (درست مانند یهودیان که سال عرفی روش‌هاشانا مهم نبود و آغاز سال دینی در نیسان در بهار مهم بود و مسلمانان که سال نو عرفی از محرم هنوز هم مهم نیست بلکه سال دینی از عید فطر مهم است).
یلدا و چله بر شما شاد باد
صحبت حکام ظلمت شب بلداست
نور ز خورشید جوی بو که برآید
بهرام روشن‌ضمیر
یلدای ۱۴۰۴
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
▪️"بوی جوی مولیان"
"بخش نخست"
بوی جوی مولیان آید همی
بوی یار مهربان آید همی
▪️قصیدهٔ مشهور رودکی (بوی جوی مولیان آید همی) با داستانی که نظامیِ عروضیِ سمرقندی در چهار مقاله دربارهٔ علّت ایجاد آن ذکر کرده است، در نزد تذکره‌نویسان و مورّخان قدیم و جدید بحث‌های بسیاری برانگیخت. برخی از قدما در اصالت و تأثیرگذاریِ این قصیده بر امیرنصر تردید کردند و عده‌ای هرات و برخی مرو و عده‌ای نیشابور را محل سرایش این قصیده ذکر کرده‌اند.
حتی بعضی از بزرگترین محقّقان معاصر نیز به درستی نتوانستند برای منشاء این قصیده شهر خاصی را ذکر کنند و فقط با اظهار تردید خود نسبت به اقوال پیشینیان بدون معرفی کردن نام شهرِ خاصی، از آن گذشتند.(۱)
این کتاب محصول سال ۵۵۲ ھ / ۱۱۵۷ م، بوده و از اصل واقعهٔ تاریخی، قریب به (۲۲۰ سال) دویست و بیست سال فاصله دارد:
بر اساس سخن نظامی عروضی در کتاب چهارمقاله، نصر دوم سامانی که در اوج دولت این خاندان بود، در زمستان به بخارا اقامت داشت و در تابستان به سمرقند یا یکی از شهرهای خراسان میرفت. قضا را آن در افتاد که در یکی از سالها (به تأکید برخی از منابع حدود سال ۳۱۷-۳۲۱) به سوی هرات حرکت نمود، تا در آنجا بیاساید.
چون چندی بگذشت امیرنصر بسیار از هرات لذت برده و استقرار خود را مداومت بخشید، و همواره میگفت: کجا رویم که از اینجا خوش‌تر باشد.
«همچنین، فصلی به فصل همی‌انداخت تا چهار سال برین برآمد، زیرا که صمیمِ دولت سامانیان بود و جهان آباد و ملک بی‌خصم و لشکر فرمان‌بردار و روزگار مساعد و بخت موافق» (۲)
پس اطرافیان ملول گشتند و بر این اقامت چهار ساله ناخرسند، زیرا نصر سامانی هرات را چون بهشت عدن
می‌دانست و هیچ سودای خروج از آنجا را نداشت. پس سران لشکر و مهتران و بزرگان تنها راه چاه را آن دیدند که به نزد استاد ابوعبداالله رودکی روند و حتی پولی به او بدهند تا امیر را از هرات به سوی بخارا حرکت دهند. رودکی قبول کرد چون نبض و هوای امیر را می‌دانست. پس رودکی:
«قصیده‌ای بگفت و به وقتی که امیر صبوح کرده بود در آمد و به جای خویش بنشست و چون مطربان فروداشتند، او چنگ بر گرفت و در پردهٔ عشاق این قصیده آغاز کرد:
حساسیت و ظرافت این حکایت به حدي می‌رسد که امیرنصر سامانی بدون کفش به سوی بخارا عزیمت می‌کند و در چند منزل بعدی کفشهای او را به وی می‌دهند. امیر تا بخارا در هیچ نقطه باز نایستاد. پس رودکی نیز از مهتران سپاه و دیوان سامانی، پنج هزار دینار مضاعف بگرفت به جهت مأموریت انجام یافته‌ٔ خویش. همچنان‌که، چون به بخارا رسید چهارصد شتر نیز زیر بنه و اسباب او بود. (۴)
▪️قصیدهٔ روایت‌گونهٔ رودکی در آغاز قرن چهارم هجری سروده شد در حالی‌که روایت نظامیِ عروضی در نیمۀ قرن ششم قوّت گرفت. ولی این دو متن پس از قرن ششم هجری آنچنان در هم تنیده شد که فاصلهٔ ۲۲۰ ساله به طاق نسیان رفت و یک روایت واحد پنداشته شد.
این پیوند روایت رودکی و حکایت نظامی آنچنان دلکش و جذاب بوده که کتاب‌ها، مقالات، تئاترها و فیلم‌های فراوانی در شرح و بسط آن پدید آورده است. امروزه حتى عبارت بوی جوی مولیان زینت‌بخش عنوان بسیاری از کتاب‌ها و مقالاتی است که حتی بن‌مایهٔ تاریخی نیز ندارند. (۵)
▪️اما مهمترین پرسشی که پیش می‌آید این است که چرا این مشهورترین حکایت روزگار سامانیان در هیچ‌یک از منابع تاریخی، جغرافیایی و ادبیِ مربوط به قرن چهارم و پنجم تا نیمهٔ قرن ششم هجری نیامده است؟!
🔁 گردآوری و تحقیق: #محمدرضاکاکائی
۴ دی ماهِ ۱۴۰۴ خورشیدی
@hafezaneha1
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
🔻ادامهٔ مطلب در فرسته‌های بعدی ⬇️
"بخش نخست"
بوی جوی مولیان آید همی
بوی یار مهربان آید همی
▪️قصیدهٔ مشهور رودکی (بوی جوی مولیان آید همی) با داستانی که نظامیِ عروضیِ سمرقندی در چهار مقاله دربارهٔ علّت ایجاد آن ذکر کرده است، در نزد تذکره‌نویسان و مورّخان قدیم و جدید بحث‌های بسیاری برانگیخت. برخی از قدما در اصالت و تأثیرگذاریِ این قصیده بر امیرنصر تردید کردند و عده‌ای هرات و برخی مرو و عده‌ای نیشابور را محل سرایش این قصیده ذکر کرده‌اند.
حتی بعضی از بزرگترین محقّقان معاصر نیز به درستی نتوانستند برای منشاء این قصیده شهر خاصی را ذکر کنند و فقط با اظهار تردید خود نسبت به اقوال پیشینیان بدون معرفی کردن نام شهرِ خاصی، از آن گذشتند.(۱)
ظاهراً نخستین راویِ این حکایت نظامی عروضی، صاحب کتاب چهارمقاله است.
این کتاب محصول سال ۵۵۲ ھ / ۱۱۵۷ م، بوده و از اصل واقعهٔ تاریخی، قریب به (۲۲۰ سال) دویست و بیست سال فاصله دارد:
بر اساس سخن نظامی عروضی در کتاب چهارمقاله، نصر دوم سامانی که در اوج دولت این خاندان بود، در زمستان به بخارا اقامت داشت و در تابستان به سمرقند یا یکی از شهرهای خراسان میرفت. قضا را آن در افتاد که در یکی از سالها (به تأکید برخی از منابع حدود سال ۳۱۷-۳۲۱) به سوی هرات حرکت نمود، تا در آنجا بیاساید.
چون چندی بگذشت امیرنصر بسیار از هرات لذت برده و استقرار خود را مداومت بخشید، و همواره میگفت: کجا رویم که از اینجا خوش‌تر باشد.
«همچنین، فصلی به فصل همی‌انداخت تا چهار سال برین برآمد، زیرا که صمیمِ دولت سامانیان بود و جهان آباد و ملک بی‌خصم و لشکر فرمان‌بردار و روزگار مساعد و بخت موافق» (۲)
پس اطرافیان ملول گشتند و بر این اقامت چهار ساله ناخرسند، زیرا نصر سامانی هرات را چون بهشت عدن
می‌دانست و هیچ سودای خروج از آنجا را نداشت. پس سران لشکر و مهتران و بزرگان تنها راه چاه را آن دیدند که به نزد استاد ابوعبداالله رودکی روند و حتی پولی به او بدهند تا امیر را از هرات به سوی بخارا حرکت دهند. رودکی قبول کرد چون نبض و هوای امیر را می‌دانست. پس رودکی:
«قصیده‌ای بگفت و به وقتی که امیر صبوح کرده بود در آمد و به جای خویش بنشست و چون مطربان فروداشتند، او چنگ بر گرفت و در پردهٔ عشاق این قصیده آغاز کرد:
بوی جوی مولیان آید همیچون رودکی بدین بیت رسید امیر چنان منفعل گشت که از تخت فرودآمد و بی‌موزه پای در رکاب خنگ نوبتی آورد و روی به بخارا نهاد» (۲)
بوی یار مهربان آید همی
ریگِ آموی و دُرشتی‌های او
زیر پایم پرنیان آید همی
آب جیحون از نشاط روی دوست
خنگ ما را تا میان آید همی
اي بخارا شاد باش و دیر زی
میر زی تو شادمان آید همی
میر ماهست و بخارا آسمان
ماه سوی آسمان آید همی
میر سروست و بخارا بوستان
سرو سوی بوستان آید همی
حساسیت و ظرافت این حکایت به حدي می‌رسد که امیرنصر سامانی بدون کفش به سوی بخارا عزیمت می‌کند و در چند منزل بعدی کفشهای او را به وی می‌دهند. امیر تا بخارا در هیچ نقطه باز نایستاد. پس رودکی نیز از مهتران سپاه و دیوان سامانی، پنج هزار دینار مضاعف بگرفت به جهت مأموریت انجام یافته‌ٔ خویش. همچنان‌که، چون به بخارا رسید چهارصد شتر نیز زیر بنه و اسباب او بود. (۴)
▪️قصیدهٔ روایت‌گونهٔ رودکی در آغاز قرن چهارم هجری سروده شد در حالی‌که روایت نظامیِ عروضی در نیمۀ قرن ششم قوّت گرفت. ولی این دو متن پس از قرن ششم هجری آنچنان در هم تنیده شد که فاصلهٔ ۲۲۰ ساله به طاق نسیان رفت و یک روایت واحد پنداشته شد.
این پیوند روایت رودکی و حکایت نظامی آنچنان دلکش و جذاب بوده که کتاب‌ها، مقالات، تئاترها و فیلم‌های فراوانی در شرح و بسط آن پدید آورده است. امروزه حتى عبارت بوی جوی مولیان زینت‌بخش عنوان بسیاری از کتاب‌ها و مقالاتی است که حتی بن‌مایهٔ تاریخی نیز ندارند. (۵)
▪️اما مهمترین پرسشی که پیش می‌آید این است که چرا این مشهورترین حکایت روزگار سامانیان در هیچ‌یک از منابع تاریخی، جغرافیایی و ادبیِ مربوط به قرن چهارم و پنجم تا نیمهٔ قرن ششم هجری نیامده است؟!
قدیمیترین منبعی که درباره چند و چون این قصیده بحثی به میان آورده و با دیدی نقّادانه دربارهٔ ارزش هنریِ آن سخن گفته است، تذکرة‌الشعراست.دولتشاه نسبت به مطالب اغراق‌آمیزِ نظامی عروضی ابراز تردید کرده و گفته است: «عقلا را این حالت به خاطر، عجیب می‌نماید که این نظمی است ساده و از صنایع و بدایع و متانت عاری. چه اگر در این روزگار سخنوری مثل این نوع سخن در مجلس سلاطین و امرا عرض کند، مستوجب انکار همگنان شود» (۶)
🔁 گردآوری و تحقیق: #محمدرضاکاکائی
۴ دی ماهِ ۱۴۰۴ خورشیدی
@hafezaneha1
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
🔻ادامهٔ مطلب در فرسته‌های بعدی ⬇️
▪️"بوی جوی مولیان"
"بخش دوم"
بوی جوی مولیان آید همی
بوی یار مهربان آید همی
دربارهٔ اعتبار چهارمقاله و مطالب مندرج در آن باید اشاره کرد که برخی از محقّقان بزرگ معاصر نظیر علامّه محمد قزوینی و مجتبی مینوی و محمد معین با وجود اینکه چهارمقاله را از بهترین نمونه‌های انشاء پارسی برشمرده‌اند اما نسبت به گفته‌های نظامی عروضی چندان اعتقادی نداشته و تصریح کرده‌اند که: «در فنِّ تاریخ‌نویسی ضعفی نمایان داشته» و «کتاب چهارمقاله کتابی است، به کلّی بی‌اعتبار و گمراه‌کننده... و بیش از دویست غلط تاریخی دارد.» و گه‌گاه از نظامی عروضی به عنوان «افسانه‌باف» و «قصّه‌تراش» یاد کرده‌اند. (۷)
معین در دیباچهٔ چهارمقاله چنین نگاشته است: «نظامی عروضی با وجود تقدّم در فنون ادب، در تاریخ ضعیف است و اغلاط تاریخی مانند تخلیط نام‌های رجال مشهور با یکدیگر و تقدیم و تأخیر سالها و عدم دقّت در ضبط وقایع و غیره از وی سر زده است» (۸)
صرف نظر از آرای محقّقان در خصوص اعتبار تاریخیِ چهارمقاله، برخی از دیگر بزرگان اهل تحقیق دربارهٔ اصل داستان رودکی و قصیدهٔ جوی مولیان (آن‌گونه که در چهارمقاله آمده است) ابراز تردید کرده‌اند. از جمله نفیسی موشکافانه گفته‌های نظامی عروضی را بررسی کرده و چنین گفته است: «نظامی عروضی سمرقندی گفته است که این داستان را در سمرقند در سال 504 از دهقان أبورجا احمدبن عبدالصمد عابدی شنیده است و وی گفته است که جدش أبورجا روایت کرد که... و بین سال مرگ رودکی (329) و سال شنیدن این روایت (504)، 175 سال فاصله است. پس یا خود أبورجا احمدبن عبدالصمد دروغ گفته و یا جدش ابورجا» (۹)
دلیل دیگری که نفیسی در سستیِ این داستان عرضه می‌کند، این است که مطابق قول نظامی عروضی، امیرنصر چنان از شنیدن این شعر بی‌تاب گشت که بی‌موزه پای در خنگِ نوبتی آورد و «عنان تا بخارا هیچ بازنگرفت». چگونه ممکن است، کسی از بادغیس یا هرات تا بخارا یک‌سره با اسب بتازد؟ » (۹)
نفیسی پس از تحلیل و تفسیرِ اقوال مورّخان و مقایسهٔ آنها با سخن نظامی عروضی، چنین نتیجه گرفته است: «یگانه چیزی که می‌توان از این داستان پذیرفت این است که یک وقتی نصربن احمد از بخارا بیرون رفته و درباریانش رودکی را برانگیخته‌اند، با این اشعار کاری بکند که زودتر به پایتخت خود برگردد و این نکته از بیان رودکی در این اشعار کاملاً برمی‌آید و دیگر حاجت به این شاخ و برگ‌ها و پیرایه‌ها نیست» (۹)
از مطاویِ سخن اخیر نفیسی این پرسش پیش می‌آید که اگر فاصلهٔ جایی که امیر نصر بدان‌جا رفته با بخارا نزدیک بوده (استاد هیچ اشاره‌ای به مکانی نکرده است)، چرا باید درباریانش با نگرانی به رودکی متوسّل شوند؟ بنابراین، لابد امیر نصر به راهِ دوری رفته بود که موجبات نگرانیِ درباریان را فراهم گشته بود.
عبدالغنی میرزایف نیز صریحاً اشاره کرده است که «سخن نظامی عروضی افسانه مانند است»؛ ولی در عین حال به طور ضمنی، با استناد به اقوال عبدالرحمن جامی و امین احمد رازی و رضاقلی خان هدایت و شرق‌شناسان غرب و محقّقان تاجیک، آن را «همچون یک واقعهٔ تاریخی» پذیرفته؛ اما نتوانسته است مکان مشخصی را به عنوان محل سرایشِ این قصیده معرفی کند. (۱۰)
در این که شخص نظامی عروضی سخت شیفتهٔ رودکی بوده و وی را بزرگترین شاعر جهان می‌دانسته است، جای تردید نیست و همین دیدگاه، خود می‌توانسته است، بالقوّه در پروراندن و آب و تاب دادن به اصلِ ماجرا بسیار دخیل بوده باشد. این اعجابِ نظامی عروضی به خوبی از خلال گفته‌های محمد عوفی بر می‌آید «یکی از جهّال در نظم او (رودکی) طعنی کرده و نظامی عروضی این بیت را در حق او انشاء کرده:
از زاویه‌ای دیگر نیز این نکته قابل تأمل است که چگونه در هیچ‌کدام از منابع تاریخی موثّق، که به وفور در
قرن چهارم هجری و حتی قرن پنجم هجری نگاشته شده‌اند، از غیبت چهار سالهٔ امیرنصر سامانی هیچ سخنی به
میان نیامده است! یا اینکه اصلاً ذکری از حضور چهار سالهٔ نصر دوم در
هرات و بادغیس نیامده است! و حتی خلاء حضور چهار سالهٔ نصر سامانی در شهر بخارا، در هیچ‌کدام از منابع
تاریخی دیده نمی‌شود! جالب‌تر این است که بدانیم، هیچ متن تاریخی نیز اذعان به پایتختیِ هرات در طی این چهار سال و یا حتی حضور امیرِ دولت سامانی طی این مدت در شهر هرات و بادغیس و ذکر این ایام و بررسی تحولات آن ندارد. چنانچه در تحقیقات جدیدی هم که پیرامون هرات نگاشته شده است، از این داستان تنها استناد به چهارمقاله می‌کنند و بس!؟ (۱۲)
🔁 گردآوری و تحقیق: #محمدرضاکاکائی
۴ دی ماهِ ۱۴۰۴ خورشیدی
@hafezaneha1
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
🔻ادامهٔ مطلب و ذکر منابع در بعدی ⬇️
"بخش دوم"
بوی جوی مولیان آید همی
بوی یار مهربان آید همی
▪️اعتبار چهارمقاله و صحّت و سقم حکایت
دربارهٔ اعتبار چهارمقاله و مطالب مندرج در آن باید اشاره کرد که برخی از محقّقان بزرگ معاصر نظیر علامّه محمد قزوینی و مجتبی مینوی و محمد معین با وجود اینکه چهارمقاله را از بهترین نمونه‌های انشاء پارسی برشمرده‌اند اما نسبت به گفته‌های نظامی عروضی چندان اعتقادی نداشته و تصریح کرده‌اند که: «در فنِّ تاریخ‌نویسی ضعفی نمایان داشته» و «کتاب چهارمقاله کتابی است، به کلّی بی‌اعتبار و گمراه‌کننده... و بیش از دویست غلط تاریخی دارد.» و گه‌گاه از نظامی عروضی به عنوان «افسانه‌باف» و «قصّه‌تراش» یاد کرده‌اند. (۷)
معین در دیباچهٔ چهارمقاله چنین نگاشته است: «نظامی عروضی با وجود تقدّم در فنون ادب، در تاریخ ضعیف است و اغلاط تاریخی مانند تخلیط نام‌های رجال مشهور با یکدیگر و تقدیم و تأخیر سالها و عدم دقّت در ضبط وقایع و غیره از وی سر زده است» (۸)
صرف نظر از آرای محقّقان در خصوص اعتبار تاریخیِ چهارمقاله، برخی از دیگر بزرگان اهل تحقیق دربارهٔ اصل داستان رودکی و قصیدهٔ جوی مولیان (آن‌گونه که در چهارمقاله آمده است) ابراز تردید کرده‌اند. از جمله نفیسی موشکافانه گفته‌های نظامی عروضی را بررسی کرده و چنین گفته است: «نظامی عروضی سمرقندی گفته است که این داستان را در سمرقند در سال 504 از دهقان أبورجا احمدبن عبدالصمد عابدی شنیده است و وی گفته است که جدش أبورجا روایت کرد که... و بین سال مرگ رودکی (329) و سال شنیدن این روایت (504)، 175 سال فاصله است. پس یا خود أبورجا احمدبن عبدالصمد دروغ گفته و یا جدش ابورجا» (۹)
دلیل دیگری که نفیسی در سستیِ این داستان عرضه می‌کند، این است که مطابق قول نظامی عروضی، امیرنصر چنان از شنیدن این شعر بی‌تاب گشت که بی‌موزه پای در خنگِ نوبتی آورد و «عنان تا بخارا هیچ بازنگرفت». چگونه ممکن است، کسی از بادغیس یا هرات تا بخارا یک‌سره با اسب بتازد؟ » (۹)
نفیسی پس از تحلیل و تفسیرِ اقوال مورّخان و مقایسهٔ آنها با سخن نظامی عروضی، چنین نتیجه گرفته است: «یگانه چیزی که می‌توان از این داستان پذیرفت این است که یک وقتی نصربن احمد از بخارا بیرون رفته و درباریانش رودکی را برانگیخته‌اند، با این اشعار کاری بکند که زودتر به پایتخت خود برگردد و این نکته از بیان رودکی در این اشعار کاملاً برمی‌آید و دیگر حاجت به این شاخ و برگ‌ها و پیرایه‌ها نیست» (۹)
از مطاویِ سخن اخیر نفیسی این پرسش پیش می‌آید که اگر فاصلهٔ جایی که امیر نصر بدان‌جا رفته با بخارا نزدیک بوده (استاد هیچ اشاره‌ای به مکانی نکرده است)، چرا باید درباریانش با نگرانی به رودکی متوسّل شوند؟ بنابراین، لابد امیر نصر به راهِ دوری رفته بود که موجبات نگرانیِ درباریان را فراهم گشته بود.
عبدالغنی میرزایف نیز صریحاً اشاره کرده است که «سخن نظامی عروضی افسانه مانند است»؛ ولی در عین حال به طور ضمنی، با استناد به اقوال عبدالرحمن جامی و امین احمد رازی و رضاقلی خان هدایت و شرق‌شناسان غرب و محقّقان تاجیک، آن را «همچون یک واقعهٔ تاریخی» پذیرفته؛ اما نتوانسته است مکان مشخصی را به عنوان محل سرایشِ این قصیده معرفی کند. (۱۰)
در این که شخص نظامی عروضی سخت شیفتهٔ رودکی بوده و وی را بزرگترین شاعر جهان می‌دانسته است، جای تردید نیست و همین دیدگاه، خود می‌توانسته است، بالقوّه در پروراندن و آب و تاب دادن به اصلِ ماجرا بسیار دخیل بوده باشد. این اعجابِ نظامی عروضی به خوبی از خلال گفته‌های محمد عوفی بر می‌آید «یکی از جهّال در نظم او (رودکی) طعنی کرده و نظامی عروضی این بیت را در حق او انشاء کرده:
ای آن که طعن کردی در شعر رودکی
این طعن کردنِ تو ز جهل و ز کودکی ست
کآنکس که شعر داند، داند که در جهان
صاحب‌قران شاعری، استاد رودکی ست (۱۱)
از زاویه‌ای دیگر نیز این نکته قابل تأمل است که چگونه در هیچ‌کدام از منابع تاریخی موثّق، که به وفور در
قرن چهارم هجری و حتی قرن پنجم هجری نگاشته شده‌اند، از غیبت چهار سالهٔ امیرنصر سامانی هیچ سخنی به
میان نیامده است! یا اینکه اصلاً ذکری از حضور چهار سالهٔ نصر دوم در
هرات و بادغیس نیامده است! و حتی خلاء حضور چهار سالهٔ نصر سامانی در شهر بخارا، در هیچ‌کدام از منابع
تاریخی دیده نمی‌شود! جالب‌تر این است که بدانیم، هیچ متن تاریخی نیز اذعان به پایتختیِ هرات در طی این چهار سال و یا حتی حضور امیرِ دولت سامانی طی این مدت در شهر هرات و بادغیس و ذکر این ایام و بررسی تحولات آن ندارد. چنانچه در تحقیقات جدیدی هم که پیرامون هرات نگاشته شده است، از این داستان تنها استناد به چهارمقاله می‌کنند و بس!؟ (۱۲)
🔁 گردآوری و تحقیق: #محمدرضاکاکائی
۴ دی ماهِ ۱۴۰۴ خورشیدی
@hafezaneha1
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
🔻ادامهٔ مطلب و ذکر منابع در بعدی ⬇️