📕📕بدل
بــــدل اسم یا گروه اسمی است که نــام دیگر یا شهرت یامقام و عنوان یا لقب یا شغـــل ویا یکی دیگر از خصوصیات اسم قبل از خود را بیان می کند.( انوری، ص۲۷ و دکتر خانلری، ص۹۳ ) در واقع بدل برای توضیح یا تاکید اسم قبل از خود می آید.( خیامپور ، ص۴۴ ) به بیان ساده تر گاهی چون کسی یا چیزی را نام می بریم گمان می کنیم که شنونده احتمـــال دارد مقصود ما را در نیابد.پس برای واضح تر کردن مقصـود خودمان نـام دیگر یا شغـل و مقام یا نشـــانی دیگر اسم را بیان می کنیم.این توضیح اضافی که درباره ی اسم می دهیم «بدل»خوانده می شود. (خانلری صص۴۴-۴۳)
📕ویژگیهای بدل
ویژگی های بدل که ما آنها را با عنوان «راه های تشخیص بدل » می شناسیم عبارتند از:
۱ – بدل و اسم قبل از آن باید در جمله یک نقش داشته باشند.
۲– بدل و اسم قبل از آن باید یک چیز یا یک شخص باشند و دو چیز یا دو کس مستقل از هم نباشند .
۳– بدل از جمله قابل حذف شدن باشد؛بدون این که به معنی جمله آسیبی برسد .
۴– اسم قبل از بدل نباید کسره(نقش نمای اضافه) داشته باشد .
۵– بدل بین دو ویرگول قرار می گیرد .
👈مثال : فردوسی، حماسه سرای بزرگ ایران، سخن را به آسمان علیین برد .
که اگر این مثال را با روش ها یا همان ویژگی های شش گانه ی فوق بررسی کنیم ؛می بینیم که :
۱– حماسه سرای بزرگ ایران و فردوسی هر دو در جمله نقش نهادی دارند.
۲– هر دو یک شخص هستند .یعنی فردوسی همان حماسه سرای بزرگ ایران است و این ها دو شخص مستقل از هم نیستند .
۳– ما می توانیم بدل (حماسه سرای بزرگ ایران ) را از جمله حذف کنیم ؛ بدون این که به معنی جمله آسیبی برسد .
۴– بعد از بدل ( حماسه سرای بزرگ ایران ) بلافاصله فعل نیامده است .
۵– اسم قبل از بدل ( فردوسی ) کسره ندارد .
۶– بدل ( حماسه سرای بزرگ ایران ) بین دو کاما (ویرگول) قرار گرفته است .
📕فرق بدل با صفت و مضاف الیه
🔹فرق بدل با صفت آن است که موصوف با کسره به صفت اضافه می شود ، ولی مبدل منه ( اسم قبل از بدل ) با کسره به بدل اضافه نمی شود . ( انوری ، ص۲۸ )
🔹فرق بدل با مضاف الیه آن است که نخست: مضــاف با کســره به مضاف الیـــه اضـــــافه می شود، ولی مبدل منه ( اسم قبل از بدل ) به بدل اضـــافه نمی شود .دوم: مضـــاف ومضاف الیه دو موجود مستقل وجداگانه اند، در حالی که بدل و اسم قبل از آن هردو یکی هستند. ( انوری، ص۲۸ )
📕منابع و مآخذ:
۱– انوری، حسن، دستور زبان فارسی، جلد۲، چاپ بیستم، انتشارات فاطمی، تهران
۲– ناتل خانلری، پرویز ، دستور زبان فارسی، چاپ هجدهم، انتشارات توس، تهران
۳– خیامپور، عبدالرسول، دستور زبان فارسی، چاپ یازدهم، انتشارات ستوده، تبریز
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
بــــدل اسم یا گروه اسمی است که نــام دیگر یا شهرت یامقام و عنوان یا لقب یا شغـــل ویا یکی دیگر از خصوصیات اسم قبل از خود را بیان می کند.( انوری، ص۲۷ و دکتر خانلری، ص۹۳ ) در واقع بدل برای توضیح یا تاکید اسم قبل از خود می آید.( خیامپور ، ص۴۴ ) به بیان ساده تر گاهی چون کسی یا چیزی را نام می بریم گمان می کنیم که شنونده احتمـــال دارد مقصود ما را در نیابد.پس برای واضح تر کردن مقصـود خودمان نـام دیگر یا شغـل و مقام یا نشـــانی دیگر اسم را بیان می کنیم.این توضیح اضافی که درباره ی اسم می دهیم «بدل»خوانده می شود. (خانلری صص۴۴-۴۳)
📕ویژگیهای بدل
ویژگی های بدل که ما آنها را با عنوان «راه های تشخیص بدل » می شناسیم عبارتند از:
۱ – بدل و اسم قبل از آن باید در جمله یک نقش داشته باشند.
۲– بدل و اسم قبل از آن باید یک چیز یا یک شخص باشند و دو چیز یا دو کس مستقل از هم نباشند .
۳– بدل از جمله قابل حذف شدن باشد؛بدون این که به معنی جمله آسیبی برسد .
۴– اسم قبل از بدل نباید کسره(نقش نمای اضافه) داشته باشد .
۵– بدل بین دو ویرگول قرار می گیرد .
👈مثال : فردوسی، حماسه سرای بزرگ ایران، سخن را به آسمان علیین برد .
که اگر این مثال را با روش ها یا همان ویژگی های شش گانه ی فوق بررسی کنیم ؛می بینیم که :
۱– حماسه سرای بزرگ ایران و فردوسی هر دو در جمله نقش نهادی دارند.
۲– هر دو یک شخص هستند .یعنی فردوسی همان حماسه سرای بزرگ ایران است و این ها دو شخص مستقل از هم نیستند .
۳– ما می توانیم بدل (حماسه سرای بزرگ ایران ) را از جمله حذف کنیم ؛ بدون این که به معنی جمله آسیبی برسد .
۴– بعد از بدل ( حماسه سرای بزرگ ایران ) بلافاصله فعل نیامده است .
۵– اسم قبل از بدل ( فردوسی ) کسره ندارد .
۶– بدل ( حماسه سرای بزرگ ایران ) بین دو کاما (ویرگول) قرار گرفته است .
📕فرق بدل با صفت و مضاف الیه
🔹فرق بدل با صفت آن است که موصوف با کسره به صفت اضافه می شود ، ولی مبدل منه ( اسم قبل از بدل ) با کسره به بدل اضافه نمی شود . ( انوری ، ص۲۸ )
🔹فرق بدل با مضاف الیه آن است که نخست: مضــاف با کســره به مضاف الیـــه اضـــــافه می شود، ولی مبدل منه ( اسم قبل از بدل ) به بدل اضـــافه نمی شود .دوم: مضـــاف ومضاف الیه دو موجود مستقل وجداگانه اند، در حالی که بدل و اسم قبل از آن هردو یکی هستند. ( انوری، ص۲۸ )
📕منابع و مآخذ:
۱– انوری، حسن، دستور زبان فارسی، جلد۲، چاپ بیستم، انتشارات فاطمی، تهران
۲– ناتل خانلری، پرویز ، دستور زبان فارسی، چاپ هجدهم، انتشارات توس، تهران
۳– خیامپور، عبدالرسول، دستور زبان فارسی، چاپ یازدهم، انتشارات ستوده، تبریز
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
بهترین موضوعات انشا ( 125 موضوع آزاد انشا)
بهترین موضوعات انشا برای پایه های مختلف تحصیلی مناسب هستند و در بخش موضوع انشا آزاد درس نگارش کاربرد دارند. در مطلب حاضر موضوعات انشا برای دبستان و پایه های تحصیلی متوسطه را با توجه به سطح علمی و فکری دانش آموزان پیشنهاد داده ایم.
بهترین موضوعات انشا با توجه به سطح علمی و ادراکی دانشآموزان و مقطع تحصیلی ایشان متفاوت خواهند بود. موضوعات پایههای تحصیلی پایینتر و دبستان باید آسان و عینی باشند ولی در پایههای متوسطه موضوعات ذهنی نیز میتواند طرح شود. در این مطلب موضوعات متنوع را به تفکیک پایههای تحصیلی و برای هر پایه 20 موضوع برگزیدهایم. همچنین پنج تصویر مفهومی نیز در انتهای مطلب آورده شده است. پیشنهاد گروه فرهنگ و هنر ستاره این است که برای پرورش خلاقیت بصری، هر از گاهی تصاویر زیبا و مفهومی انتخاب کنید و از دانشآموزان بخواهید درباره آن تصاویر انشا بنویسند. اگر دانشآموزی با دید ضعیف در کلاس هست، اندکی درباره تصویر توضیح دهید.
موضوع انشا برای دبستان
من کیستم؟معلم انشای من کیست؟شهر مندر آینده چه شغلی دارم؟کشور من بهترین روز زندگی منجهان آفرینش چرا کتاب میخوانیم؟نعمتهای خدا دریا چگونه جایی است؟شعل آینده من چرا باید از طبیعت مراقبت کنیم؟ فصلهای سالما فقط یک زمین داریم، یعنی چه؟ پاییز یک روز بارانی را توصیف کنید.زمستان بهترین خاطره من چیست؟زیباییهای بهار بهترین شعر یا داستانی که خواندهام.
پیشنهاد: به دبستانیها بیشتر موضوعاتی را که با خودشان مرتبط هستند، ارائه بدهید.
موضوع انشا پایه هفتم
اگر میتوانستم پرواز کنم... دوستان چه نقشی در زندگی ما دارند؟اگر مخترع بودم ، چه چیزی اختراع میکردم؟تفاوت معلم خوب و معلم بد چیست؟ کتابهای خاک گرفته چه میگویند؟ چرا احترام به معلم واجب است؟ چگونه کتاب خواندن باعث پیشرفت میشود؟ برای پیشرفت کشورم چه کنم؟ برای زندگی بهتر چه کنیم؟ مکالمه سیر و شلغمسرگذشت مداد سیاه از زبان خودش مکالمه در و پنجره آرزو دارم در آینده بتوانم چنین کنم. عشق مادرانه چیست؟ تصور کنید یک جنگلبان هستید درباره دزدی چه میدانم؟پرندگان در زمستان انسانهای نیکوکار چگونه رفتار میکنند؟ حیوانات در حال انقراض انسانهای حسود چگونه فکر میکنند؟
موضوع انشا پایه هشتم
پرواز خیال در آسمان شب مدرسه من چگونه جایی است؟ آیا کتاب، یار مهربان است؟ در آینده پولدار میشوم یا دانشمند؟آیا خندهرو بودن همیشه خوب است؟ چرا پرندهها کوچ میکنند؟ آیا دروغگویی همیشه بد است؟ زیباترین روز عمرم چگونه بود؟نقش فردوسی در ادبیات فارسی چیست؟ از زبان نیمکت با دانشآموزان حرف بزنید.دانشمندان چگونه به بشریت کمک کردند؟ چرا مادرم را دوست دارم؟اگر نویسندگان بزرگ نبودند، چه میشد؟ پدرم چگونه مردی است؟ اگر شاعران بزرگ نبودند چه میشد؟ از زبان درخت با آدمها حرف بزنید.چگونه بین انسانها دیوار به وجود میآید؟چگونه در زندگی پیشرفت کنیم؟فواید برقراری ارتباط با دیگران چیست؟ یک روز عادی من چگونه میگذرد؟
موضوع انشا پایه نهم
زندگی در کنار حیوانات خوب است یا بد؟اگر من یک درخت بودم نامهای به خدا (یا پیامبر یا ائمه) خدا را اینگونه شناختم نامهای به مدیر مدرسه (یا معلم انشا) اگر شاعر بودم نامهای به یک دانشمند (یا انیشتین) روزی که مریض شدم فایده راستگویی و ضرر دروغگویی چیست؟ روزی که نمره خوبی گرفتم تخیلیترین خوابی که دیدمچگونه باید قدر فرصتها را دانست؟ چگونه برای نعمت شنوایی خدا را شکر کنم؟ اگر من معلم انشا بودم، چه میکردم؟ چگونه برای نعمت بینایی خدا را شکر کنم؟ آیا فردا دیر است؟ چرا باید خدا را دوست داشته باشم؟ کتابهای زمان بچگی را چه کنیم؟چرا باید با دیگران دوست باشم؟ فرهنگ آپارتماننشینی چیست؟
موضوع انشا پایه دهم
اگر در غار سرد و تاریک زندگی میکردم روزی که جایزه گرفتم زندگی ببر مازندران از زبان خودشصحبت تبلت (یا موبایل، لپ تاپ) با منمکالمه دریا و صخره ساحل یک معلم خوب چه ویژگیهایی دارد؟ کسی که از او متنفرم، چگونه فردی است؟ نگارگر هستی صدای پای پدر (یا مادر) پس از برگشتن از کار اگر فصلها جابجا میشد زیباترین صدایی که شنیدهام آنچه در چشمهای مادر میبینم بهترین نعمت خدا به انسانها از نظر شما چیست؟ روزی که زیر باران خیس شدم چرا آسمان شب زیباست؟ بهترین دوست من چگونه فردی است؟ هزار کوه اگر سد ره من شوند...چرا عمر عزیز است؟ خندهدارترین اتفاقی که برایم افتاد اگر توریست بودم، به کدام کشور میرفتم؟
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
بهترین موضوعات انشا برای پایه های مختلف تحصیلی مناسب هستند و در بخش موضوع انشا آزاد درس نگارش کاربرد دارند. در مطلب حاضر موضوعات انشا برای دبستان و پایه های تحصیلی متوسطه را با توجه به سطح علمی و فکری دانش آموزان پیشنهاد داده ایم.
بهترین موضوعات انشا با توجه به سطح علمی و ادراکی دانشآموزان و مقطع تحصیلی ایشان متفاوت خواهند بود. موضوعات پایههای تحصیلی پایینتر و دبستان باید آسان و عینی باشند ولی در پایههای متوسطه موضوعات ذهنی نیز میتواند طرح شود. در این مطلب موضوعات متنوع را به تفکیک پایههای تحصیلی و برای هر پایه 20 موضوع برگزیدهایم. همچنین پنج تصویر مفهومی نیز در انتهای مطلب آورده شده است. پیشنهاد گروه فرهنگ و هنر ستاره این است که برای پرورش خلاقیت بصری، هر از گاهی تصاویر زیبا و مفهومی انتخاب کنید و از دانشآموزان بخواهید درباره آن تصاویر انشا بنویسند. اگر دانشآموزی با دید ضعیف در کلاس هست، اندکی درباره تصویر توضیح دهید.
موضوع انشا برای دبستان
من کیستم؟معلم انشای من کیست؟شهر مندر آینده چه شغلی دارم؟کشور من بهترین روز زندگی منجهان آفرینش چرا کتاب میخوانیم؟نعمتهای خدا دریا چگونه جایی است؟شعل آینده من چرا باید از طبیعت مراقبت کنیم؟ فصلهای سالما فقط یک زمین داریم، یعنی چه؟ پاییز یک روز بارانی را توصیف کنید.زمستان بهترین خاطره من چیست؟زیباییهای بهار بهترین شعر یا داستانی که خواندهام.
پیشنهاد: به دبستانیها بیشتر موضوعاتی را که با خودشان مرتبط هستند، ارائه بدهید.
موضوع انشا پایه هفتم
اگر میتوانستم پرواز کنم... دوستان چه نقشی در زندگی ما دارند؟اگر مخترع بودم ، چه چیزی اختراع میکردم؟تفاوت معلم خوب و معلم بد چیست؟ کتابهای خاک گرفته چه میگویند؟ چرا احترام به معلم واجب است؟ چگونه کتاب خواندن باعث پیشرفت میشود؟ برای پیشرفت کشورم چه کنم؟ برای زندگی بهتر چه کنیم؟ مکالمه سیر و شلغمسرگذشت مداد سیاه از زبان خودش مکالمه در و پنجره آرزو دارم در آینده بتوانم چنین کنم. عشق مادرانه چیست؟ تصور کنید یک جنگلبان هستید درباره دزدی چه میدانم؟پرندگان در زمستان انسانهای نیکوکار چگونه رفتار میکنند؟ حیوانات در حال انقراض انسانهای حسود چگونه فکر میکنند؟
موضوع انشا پایه هشتم
پرواز خیال در آسمان شب مدرسه من چگونه جایی است؟ آیا کتاب، یار مهربان است؟ در آینده پولدار میشوم یا دانشمند؟آیا خندهرو بودن همیشه خوب است؟ چرا پرندهها کوچ میکنند؟ آیا دروغگویی همیشه بد است؟ زیباترین روز عمرم چگونه بود؟نقش فردوسی در ادبیات فارسی چیست؟ از زبان نیمکت با دانشآموزان حرف بزنید.دانشمندان چگونه به بشریت کمک کردند؟ چرا مادرم را دوست دارم؟اگر نویسندگان بزرگ نبودند، چه میشد؟ پدرم چگونه مردی است؟ اگر شاعران بزرگ نبودند چه میشد؟ از زبان درخت با آدمها حرف بزنید.چگونه بین انسانها دیوار به وجود میآید؟چگونه در زندگی پیشرفت کنیم؟فواید برقراری ارتباط با دیگران چیست؟ یک روز عادی من چگونه میگذرد؟
موضوع انشا پایه نهم
زندگی در کنار حیوانات خوب است یا بد؟اگر من یک درخت بودم نامهای به خدا (یا پیامبر یا ائمه) خدا را اینگونه شناختم نامهای به مدیر مدرسه (یا معلم انشا) اگر شاعر بودم نامهای به یک دانشمند (یا انیشتین) روزی که مریض شدم فایده راستگویی و ضرر دروغگویی چیست؟ روزی که نمره خوبی گرفتم تخیلیترین خوابی که دیدمچگونه باید قدر فرصتها را دانست؟ چگونه برای نعمت شنوایی خدا را شکر کنم؟ اگر من معلم انشا بودم، چه میکردم؟ چگونه برای نعمت بینایی خدا را شکر کنم؟ آیا فردا دیر است؟ چرا باید خدا را دوست داشته باشم؟ کتابهای زمان بچگی را چه کنیم؟چرا باید با دیگران دوست باشم؟ فرهنگ آپارتماننشینی چیست؟
موضوع انشا پایه دهم
اگر در غار سرد و تاریک زندگی میکردم روزی که جایزه گرفتم زندگی ببر مازندران از زبان خودشصحبت تبلت (یا موبایل، لپ تاپ) با منمکالمه دریا و صخره ساحل یک معلم خوب چه ویژگیهایی دارد؟ کسی که از او متنفرم، چگونه فردی است؟ نگارگر هستی صدای پای پدر (یا مادر) پس از برگشتن از کار اگر فصلها جابجا میشد زیباترین صدایی که شنیدهام آنچه در چشمهای مادر میبینم بهترین نعمت خدا به انسانها از نظر شما چیست؟ روزی که زیر باران خیس شدم چرا آسمان شب زیباست؟ بهترین دوست من چگونه فردی است؟ هزار کوه اگر سد ره من شوند...چرا عمر عزیز است؟ خندهدارترین اتفاقی که برایم افتاد اگر توریست بودم، به کدام کشور میرفتم؟
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
صد سال ادبیات شناسی در ایران
دکتر محمود فتوحی
از زمان تأسیس بخش زبان و ادبیات فارسی در دانشسرای عالی (۱۳۰۷. ش) تاکنون نزدیک ده نسل از استادان بر کرسیهای زبان و ادبیات فارسی دانشگاههای ایران تکیه زدهاند. برخی از پیشگامان مطالعات زبان و ادبیات در سالهای ۱۳۰۰ تا ۱۳۲۰، محققان برجستۀ بیرون از دانشکدۀ ادبیات بودند. نخستین استادان ادبیات که از سال ۱۳۰۷ در دانشگاه به تدریس زبان و ادبیات فارسی پرداختند شدند دو دستهاند: گروهی دانشآموختگان حوزوی در علوم اسلامی و دیگر دانشآموختگان دارالفنون و فرنگ. از آن زمان تا امروز حدود نه دهه فارغ التحصیلان دکتری ادبیات وارد دانشگاهها شده اند. گروهی نیز ادبیاتشناسانی هستند که در دیگر رشتهها مثل الهیات و تاریخ و حقوق تحصیل کرده اند و به تحقیق و تدریس در ادبیات پرداخته اند.
در فهرست بلند ادبیاتشناسان فارسی این نه دهه، افراد از نظر شهرت و نقش علمی و فرهنگی همسان و همارز نیستند. نقش و تأثیر این محققان در توسعه و تطور مطالعات ادبی فارسی متفاوت است. اغلب ایشان پژوهشهای ارزندهای در موضوعات متنوعی از ادبیات، تاریخ، فلسفه، کلام، سیاست، طب، نجوم، عرفان و الهیات از خود به یادگار گذاشتهاند. اما اگر بخواهیم «تاریخ اندیشۀ ادبی» را در ایران این نود سال بنویسیم بر اساس معیارهای تاریخنگاری فکر، از این فهرست نامهای انگشتشماری به تاریخ اندیشۀ ادبی ایران راه خواهند یافت. از میان آن همه ناموران، انگشتشمارند آنان که در تأسیس بنیادها و تحول و توسعۀ این دانش ملی، نقش بنیادی داشتهاند و چرخشی معنادار، در روند اندیشیدن به زبان و ادبیات فارسی ایجاد کردهاند. برخی از معیارهای بازشناسی آن انگشتشمار نامداران را میتوان این گونه برشمرد:
۱. تأسیس نهادهای پژوهشی و مجلات مؤثر (وحید، یارشاطر، خانلری، یغمایی، اقبال)
۲. دارای نگرش ویژه به ادبیات (بهار، مینوی، شفیعی کدکنی)
۳. دارای روش ویژه در تحقیق ادبی(فروزانفر[۱]، خانلری، زرینکوب، شاهرخ مسکوب)
۴. تربیت شاگردان مؤثر (احمد بهمنیار[۲]، فروزانفر، خانلری، شفیعی کدکنی)
علاوه بر معیارهای چهارگانۀ فوق که نقش تأسیسی در مطالعات ادبی فارسی دارند معیارهای دیگری هم هست که سبب تحکیم مبانی و گسترش سازمانی این رشته گردیده و بر اعتبار علمی و اجتماعی آن افزوده است مانند:
۱. تحقیقات علمی معتبر (قزوینی، بهار، فروزانفر، شفیعی کدکنی)
۲. گرایش تخصصی در پژوهش ادبی (صفا، فرشیدورد، محجوب، انوری)
۳. تألیفات پرخواننده (زرینکوب، اسلامی ندوشن، شفیعی کدکنی، شمیسا)
۴. پرکاری در انتشار میراث مکتوب ایرانی (ایرج افشار، سعید نفیسی)
لازم به ذکر است که نامهای ذکر شده در هر شماره، فقط از باب نمونه است و بسا که بر سر این نامها در میان اهل نظر مناقشه هم باشد. چرا که آثار تحقیقی این ناموران هنوز با دقت روششناسانهای نقد و ارزیابی نشده است و تصویر روشن و معتبری از نظرگاه، روش و مهمتر از همه میزان ابداع در روش و نگرش ایشان در دسترس ما نیست. چه بسا اشتهار بسیاری از استادان ما معلولِ عوامل دیگری مانند کنشگری سیاسی، شهرت هنری و فرهنگی یا مناسبات اجتماعی و بیش از همه حاصل بزرگداشت و ارجگزاریِ ایشان توسط یاران و شاگردانشان باشد.
[۱]. فروزانفر بنا به شهادت شاگردانش در تحقیق ادبی سه ویژگی داشت: تحلیل موضوع در بافت تاریخی آن، استناد به مآخذ معتبر، رجوع به منابع ناشناخته و غریب. (محقق، ۱۳۹۰). ویژگی نخست او چرخشی در تاریخ ادبیات فارسی ایجاد کرد و تذکرهنویسی را به سوی تاریخ ادبیات بر پایۀ اطلاعات درون متون ادبی سوق داد. ویژگی دوم او نیز تحولی در شرح و تفسیر متون ادبی پدید آورد.
[۲]. استاد دکتر مهدی نوریان در یادداشتی بر این مطلب فرمودند که «از زبان دکتر خانلری و نیز دکتر زرینکوب و دکتر احمد علی رجایی شنیدم که بهمنیار را مؤثرترین استاد خود میدانستند».
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
دکتر محمود فتوحی
از زمان تأسیس بخش زبان و ادبیات فارسی در دانشسرای عالی (۱۳۰۷. ش) تاکنون نزدیک ده نسل از استادان بر کرسیهای زبان و ادبیات فارسی دانشگاههای ایران تکیه زدهاند. برخی از پیشگامان مطالعات زبان و ادبیات در سالهای ۱۳۰۰ تا ۱۳۲۰، محققان برجستۀ بیرون از دانشکدۀ ادبیات بودند. نخستین استادان ادبیات که از سال ۱۳۰۷ در دانشگاه به تدریس زبان و ادبیات فارسی پرداختند شدند دو دستهاند: گروهی دانشآموختگان حوزوی در علوم اسلامی و دیگر دانشآموختگان دارالفنون و فرنگ. از آن زمان تا امروز حدود نه دهه فارغ التحصیلان دکتری ادبیات وارد دانشگاهها شده اند. گروهی نیز ادبیاتشناسانی هستند که در دیگر رشتهها مثل الهیات و تاریخ و حقوق تحصیل کرده اند و به تحقیق و تدریس در ادبیات پرداخته اند.
در فهرست بلند ادبیاتشناسان فارسی این نه دهه، افراد از نظر شهرت و نقش علمی و فرهنگی همسان و همارز نیستند. نقش و تأثیر این محققان در توسعه و تطور مطالعات ادبی فارسی متفاوت است. اغلب ایشان پژوهشهای ارزندهای در موضوعات متنوعی از ادبیات، تاریخ، فلسفه، کلام، سیاست، طب، نجوم، عرفان و الهیات از خود به یادگار گذاشتهاند. اما اگر بخواهیم «تاریخ اندیشۀ ادبی» را در ایران این نود سال بنویسیم بر اساس معیارهای تاریخنگاری فکر، از این فهرست نامهای انگشتشماری به تاریخ اندیشۀ ادبی ایران راه خواهند یافت. از میان آن همه ناموران، انگشتشمارند آنان که در تأسیس بنیادها و تحول و توسعۀ این دانش ملی، نقش بنیادی داشتهاند و چرخشی معنادار، در روند اندیشیدن به زبان و ادبیات فارسی ایجاد کردهاند. برخی از معیارهای بازشناسی آن انگشتشمار نامداران را میتوان این گونه برشمرد:
۱. تأسیس نهادهای پژوهشی و مجلات مؤثر (وحید، یارشاطر، خانلری، یغمایی، اقبال)
۲. دارای نگرش ویژه به ادبیات (بهار، مینوی، شفیعی کدکنی)
۳. دارای روش ویژه در تحقیق ادبی(فروزانفر[۱]، خانلری، زرینکوب، شاهرخ مسکوب)
۴. تربیت شاگردان مؤثر (احمد بهمنیار[۲]، فروزانفر، خانلری، شفیعی کدکنی)
علاوه بر معیارهای چهارگانۀ فوق که نقش تأسیسی در مطالعات ادبی فارسی دارند معیارهای دیگری هم هست که سبب تحکیم مبانی و گسترش سازمانی این رشته گردیده و بر اعتبار علمی و اجتماعی آن افزوده است مانند:
۱. تحقیقات علمی معتبر (قزوینی، بهار، فروزانفر، شفیعی کدکنی)
۲. گرایش تخصصی در پژوهش ادبی (صفا، فرشیدورد، محجوب، انوری)
۳. تألیفات پرخواننده (زرینکوب، اسلامی ندوشن، شفیعی کدکنی، شمیسا)
۴. پرکاری در انتشار میراث مکتوب ایرانی (ایرج افشار، سعید نفیسی)
لازم به ذکر است که نامهای ذکر شده در هر شماره، فقط از باب نمونه است و بسا که بر سر این نامها در میان اهل نظر مناقشه هم باشد. چرا که آثار تحقیقی این ناموران هنوز با دقت روششناسانهای نقد و ارزیابی نشده است و تصویر روشن و معتبری از نظرگاه، روش و مهمتر از همه میزان ابداع در روش و نگرش ایشان در دسترس ما نیست. چه بسا اشتهار بسیاری از استادان ما معلولِ عوامل دیگری مانند کنشگری سیاسی، شهرت هنری و فرهنگی یا مناسبات اجتماعی و بیش از همه حاصل بزرگداشت و ارجگزاریِ ایشان توسط یاران و شاگردانشان باشد.
[۱]. فروزانفر بنا به شهادت شاگردانش در تحقیق ادبی سه ویژگی داشت: تحلیل موضوع در بافت تاریخی آن، استناد به مآخذ معتبر، رجوع به منابع ناشناخته و غریب. (محقق، ۱۳۹۰). ویژگی نخست او چرخشی در تاریخ ادبیات فارسی ایجاد کرد و تذکرهنویسی را به سوی تاریخ ادبیات بر پایۀ اطلاعات درون متون ادبی سوق داد. ویژگی دوم او نیز تحولی در شرح و تفسیر متون ادبی پدید آورد.
[۲]. استاد دکتر مهدی نوریان در یادداشتی بر این مطلب فرمودند که «از زبان دکتر خانلری و نیز دکتر زرینکوب و دکتر احمد علی رجایی شنیدم که بهمنیار را مؤثرترین استاد خود میدانستند».
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
کلاس معکوس چیست؟
«تدریس معکوس» یا «وارونه» روش نوینی است که از سال ۲۰۰۴ میلادی به بعد مورد توجه دست اندرکاران تعلیموتربیت و به ویژه معلمان قرار گرفته است. از این روش با عنوانهای دیگری نظیر «کلاس رو به عقب۳»، «کلاس جا به جا۴»، «آموزش معکوس۵» و «تدریس معکوس۶» نیز نام برده میشود.
کلاس معکوس را میتوان شیوهای آموزشی قلمداد کرد که شامل دو بخش است: آموزش مستقیم انفرادی و استفاده از محتوای آماده شده و یا معرفی شده توسط معلم، مثل ویدئو، کتاب (در خارج از کلاس) و فعالیتهای یادگیری گروهی و تعاملی در داخل کلاس (حقانی، رضایی، بیگزاده و اقبال، ۱۳۹۵). یانگ۷ (۲۰۱۶) کلاس معکوس را نوعی روش آموزشی جدید میداند که در آن دانشآموزان قبل از حضور در کلاس، سخنرانیهای ویدئویی درباره موضوعات درسی آن روز را مشاهده میکنند. سپس در کلاس حضور مییابند و معلم به پرسشهای آنها پاسخ میدهد. این روش سبب میشود محوریت معلم نیز کاهش یابد.
کلاس درس معکوس میتواند نوعی راهبرد آموزشی و نوعی «یادگیری ترکیبی» باشد که ترتیب آموزشی سنتی را وارونه میکند، چرا که مواد آموزشی کلاس، خارج از کلاس و معمولاً بهصورت برخط به یادگیرندگان ارائه میشوند و در ادامه، فعالیتهایی که در آموزش سنتی از آنها با عنوان «تکلیف خانگی» یاد میشود، به کلاس درس آورده میشوند. از نظر جاناتان برگمن و ارون سمز۸ نیز «ایده کلاس معکوس واقعاً ایده سادهای است.
آموزش از طریق فیلم یا هر رسانه آموزشی دیگری انجام میشود که دانشآموز باید قبل از حضور در کلاس و به صورت انفرادی از آن فیلم یا رسانه استفاده کرده باشد. این تغییر زمان آموزش به معلم امکان میدهد زمان کلاس را به کاری اختصاص دهد که برای گروههای بزرگ مناسب است و یا به توجه فردی معلم نیاز دارد» (برگمن وسمز، ۱۳۹۶). برای مثال، برای کار در یک کلاس درس معکوس، دانشآموزان کنفرانسها، سخنرانیها و درسها را به صورت بر خط مشاهده میکنند، در بحثهای بر خط با یکدیگر مشارکت میکنند و یا تحقیقات و بررسیها را در خانه انجام میدهند و در نهایت مفاهیم را در کلاس با راهنماییهای معلم به کار میگیرند.
یاربرو، و همکاران۹ ( ۲۰۱۴) اظهار میدارند: آموزش معکوس غالباً به طور ساده به صورت «کار مدرسه در منزل و کار منزل (تکلیف) در مدرسه» تعریف شده است، در حالی که رویکردی است که معلمان را قادر میسازد روشهای متفاوت را در کلاسهای خود اجرا کنند. آموزش به شیوه وارونه، به تغییر در فرهنگ یادگیری، محیط قابل انعطاف، محتوای هدفدار و معلمان و مدرسانی با تجربه و حرفهای نیاز دارد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
«تدریس معکوس» یا «وارونه» روش نوینی است که از سال ۲۰۰۴ میلادی به بعد مورد توجه دست اندرکاران تعلیموتربیت و به ویژه معلمان قرار گرفته است. از این روش با عنوانهای دیگری نظیر «کلاس رو به عقب۳»، «کلاس جا به جا۴»، «آموزش معکوس۵» و «تدریس معکوس۶» نیز نام برده میشود.
کلاس معکوس را میتوان شیوهای آموزشی قلمداد کرد که شامل دو بخش است: آموزش مستقیم انفرادی و استفاده از محتوای آماده شده و یا معرفی شده توسط معلم، مثل ویدئو، کتاب (در خارج از کلاس) و فعالیتهای یادگیری گروهی و تعاملی در داخل کلاس (حقانی، رضایی، بیگزاده و اقبال، ۱۳۹۵). یانگ۷ (۲۰۱۶) کلاس معکوس را نوعی روش آموزشی جدید میداند که در آن دانشآموزان قبل از حضور در کلاس، سخنرانیهای ویدئویی درباره موضوعات درسی آن روز را مشاهده میکنند. سپس در کلاس حضور مییابند و معلم به پرسشهای آنها پاسخ میدهد. این روش سبب میشود محوریت معلم نیز کاهش یابد.
کلاس درس معکوس میتواند نوعی راهبرد آموزشی و نوعی «یادگیری ترکیبی» باشد که ترتیب آموزشی سنتی را وارونه میکند، چرا که مواد آموزشی کلاس، خارج از کلاس و معمولاً بهصورت برخط به یادگیرندگان ارائه میشوند و در ادامه، فعالیتهایی که در آموزش سنتی از آنها با عنوان «تکلیف خانگی» یاد میشود، به کلاس درس آورده میشوند. از نظر جاناتان برگمن و ارون سمز۸ نیز «ایده کلاس معکوس واقعاً ایده سادهای است.
آموزش از طریق فیلم یا هر رسانه آموزشی دیگری انجام میشود که دانشآموز باید قبل از حضور در کلاس و به صورت انفرادی از آن فیلم یا رسانه استفاده کرده باشد. این تغییر زمان آموزش به معلم امکان میدهد زمان کلاس را به کاری اختصاص دهد که برای گروههای بزرگ مناسب است و یا به توجه فردی معلم نیاز دارد» (برگمن وسمز، ۱۳۹۶). برای مثال، برای کار در یک کلاس درس معکوس، دانشآموزان کنفرانسها، سخنرانیها و درسها را به صورت بر خط مشاهده میکنند، در بحثهای بر خط با یکدیگر مشارکت میکنند و یا تحقیقات و بررسیها را در خانه انجام میدهند و در نهایت مفاهیم را در کلاس با راهنماییهای معلم به کار میگیرند.
یاربرو، و همکاران۹ ( ۲۰۱۴) اظهار میدارند: آموزش معکوس غالباً به طور ساده به صورت «کار مدرسه در منزل و کار منزل (تکلیف) در مدرسه» تعریف شده است، در حالی که رویکردی است که معلمان را قادر میسازد روشهای متفاوت را در کلاسهای خود اجرا کنند. آموزش به شیوه وارونه، به تغییر در فرهنگ یادگیری، محیط قابل انعطاف، محتوای هدفدار و معلمان و مدرسانی با تجربه و حرفهای نیاز دارد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
نویسندگان پزشک یا پزشک های نویسنده!
خیلیها هستند که در یک رشته تحصیل میکنند و بعدا بهکار دیگری مشغول میشوند و تجربههای متفاوتی را از سر میگذرانند. مثلا بیلگیتس- غول دنیای کامپیوتر و آیتی- در دانشگاه هاروارد حقوق میخواند که البته نیمهکاره ماند که حالا کاری نداریم. نکته اینجاست که ما موقع شنیدن جمله بالا اینقدر تعجب نمیکنیم که مثلا حین خواندن زندگینامه چه گوارا بفهمیم این اسطورۀ مبارز چریکی، پزشک بوده.
اشتغال صاحبان هیچ شغل دیگری به کاری غیر از تحصیلاتشان، به اندازه پزشکان جالب، جذاب و عجیب نیست. درک میکنیم که علاقهمندیهای یک پزشک که ممکن است با پرداختن صرف به امر طبابت ارضا نشود، یا اصلا علاقهمندیهایی که در خود پزشکی و ارتباطات گسترده آن با علوم و مسائل اجتماعی بهوجود میآید، باعث شده بسیاری از پزشکان در زمینههای دیگر هم فعالیت کنند. اما باز هم اینکه کسانی کنار گوشی پزشکیشان، قلم، میکروفن، بوم نقاشی، ... یا حتی تفنگ در دست داشتند، برایمان عجیب است. این بهخاطر اهمیتی است که خود پزشکی دارد.
بین مشاغل مختلف، پزشکی است که عینیترین مواجهه را با انسان دارد. البته بقیه مشاغل هم موضوعشان انسان است؛ نجاری که صندلی میسازد برای راحتی آدمی کار میکند و کارگری که در کارخانه تراکتورسازی کار میکند، مشغول ساخت ماشینی است که دسترسی بشر به غذایش را تسهیل میکند اما هیچ شغل دیگری نیست که به اندازه طب از نزدیک با انسان و بدن انسان درگیر باشد. این مسئله خودش ابهتی به این شغل میدهد که در دیگر مشاغل نیست. برای همین است که از اشتغال یک پزشک به کاری دیگر تعجب میکنیم.
پزشکها خودشان روایتگر دردها و رنجهای بشری هستند و این، اصلا چیز کمی نیست. با این حال پزشکان زیادی هم داریم که در زمینههایی دیگر، از سیاست تا ادبیات معروف و مشهور هستند. پزشکان نویسنده شاید مورد جالبتری باشند.
آنتون چخوف (استاد بیبدیل داستان کوتاه)، میخاییل بولگاکف (خالق «مرشد و مارگیتا»)، آرتور کانندویل (خالق شرلوک هولمز)، لویی فردینان سلین (نویسنده فرانسوی «سفر به انتهای شب»)، فرانسوا رابله (منتقد مشهور فرانسوی)، فردریش فون شیللر (شاعر دراماتیست آلمانی)، جان کیتز (شاعر انگلیسی)، آلبرت شوایترز (شاعر و فیلسوفی که برای خدمات انساندوستانهاش به آفریقاییها، نوبل صلح ۱۹۵۲ را برد)، مایکل کرایتون (نویسنده آمریکایی «پارک ژوراسیک»)، دیپاک چاپرا (نویسنده هندیالاصل آمریکایی که داستانهای روانشناسی دارد)، خالد حسینی (داستاننویس افغانیالاصل) و... همگی ادیبان پزشک هستند.
در بین پزشکان ایرانی هم اسمهایی مثل قاسم غنی، غلامحسین ساعدی، بهرام صادقی، تقی مدرسی و افشین یداللهی را داریم؛ پزشکانی که هم در درمان دردها کوشیدند و هم در ترجمه دردها. هیجانانگیز است، نه؟
- احسان رضایی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
خیلیها هستند که در یک رشته تحصیل میکنند و بعدا بهکار دیگری مشغول میشوند و تجربههای متفاوتی را از سر میگذرانند. مثلا بیلگیتس- غول دنیای کامپیوتر و آیتی- در دانشگاه هاروارد حقوق میخواند که البته نیمهکاره ماند که حالا کاری نداریم. نکته اینجاست که ما موقع شنیدن جمله بالا اینقدر تعجب نمیکنیم که مثلا حین خواندن زندگینامه چه گوارا بفهمیم این اسطورۀ مبارز چریکی، پزشک بوده.
اشتغال صاحبان هیچ شغل دیگری به کاری غیر از تحصیلاتشان، به اندازه پزشکان جالب، جذاب و عجیب نیست. درک میکنیم که علاقهمندیهای یک پزشک که ممکن است با پرداختن صرف به امر طبابت ارضا نشود، یا اصلا علاقهمندیهایی که در خود پزشکی و ارتباطات گسترده آن با علوم و مسائل اجتماعی بهوجود میآید، باعث شده بسیاری از پزشکان در زمینههای دیگر هم فعالیت کنند. اما باز هم اینکه کسانی کنار گوشی پزشکیشان، قلم، میکروفن، بوم نقاشی، ... یا حتی تفنگ در دست داشتند، برایمان عجیب است. این بهخاطر اهمیتی است که خود پزشکی دارد.
بین مشاغل مختلف، پزشکی است که عینیترین مواجهه را با انسان دارد. البته بقیه مشاغل هم موضوعشان انسان است؛ نجاری که صندلی میسازد برای راحتی آدمی کار میکند و کارگری که در کارخانه تراکتورسازی کار میکند، مشغول ساخت ماشینی است که دسترسی بشر به غذایش را تسهیل میکند اما هیچ شغل دیگری نیست که به اندازه طب از نزدیک با انسان و بدن انسان درگیر باشد. این مسئله خودش ابهتی به این شغل میدهد که در دیگر مشاغل نیست. برای همین است که از اشتغال یک پزشک به کاری دیگر تعجب میکنیم.
پزشکها خودشان روایتگر دردها و رنجهای بشری هستند و این، اصلا چیز کمی نیست. با این حال پزشکان زیادی هم داریم که در زمینههایی دیگر، از سیاست تا ادبیات معروف و مشهور هستند. پزشکان نویسنده شاید مورد جالبتری باشند.
آنتون چخوف (استاد بیبدیل داستان کوتاه)، میخاییل بولگاکف (خالق «مرشد و مارگیتا»)، آرتور کانندویل (خالق شرلوک هولمز)، لویی فردینان سلین (نویسنده فرانسوی «سفر به انتهای شب»)، فرانسوا رابله (منتقد مشهور فرانسوی)، فردریش فون شیللر (شاعر دراماتیست آلمانی)، جان کیتز (شاعر انگلیسی)، آلبرت شوایترز (شاعر و فیلسوفی که برای خدمات انساندوستانهاش به آفریقاییها، نوبل صلح ۱۹۵۲ را برد)، مایکل کرایتون (نویسنده آمریکایی «پارک ژوراسیک»)، دیپاک چاپرا (نویسنده هندیالاصل آمریکایی که داستانهای روانشناسی دارد)، خالد حسینی (داستاننویس افغانیالاصل) و... همگی ادیبان پزشک هستند.
در بین پزشکان ایرانی هم اسمهایی مثل قاسم غنی، غلامحسین ساعدی، بهرام صادقی، تقی مدرسی و افشین یداللهی را داریم؛ پزشکانی که هم در درمان دردها کوشیدند و هم در ترجمه دردها. هیجانانگیز است، نه؟
- احسان رضایی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
نمادهای دیداری عاشورا
آمیزهٔ فرهنگ و هنر ناب ایرانی
قسمت : اول
«علَم»
معنی در فرهنگ فارسی عمید
۱. رایت؛ پرچم؛ بیرق.
۲. نشان؛ نشانه.
۳. (ادبی) نامی که شخص به آن معروف باشد؛ اسم خاص.
۴. مهتر؛ بزرگترِ قوم.
۵. پارچۀ بسته شده بر بالای چوبی که در مراسم عزاداری در جلو دستۀ عزاداران حمل میشود.
۶. [قدیمی] نقشونگارِ جامه.
عَلَم پارچه سیاه یا رنگین ساده یا نقشداری است که معمولاً بهصورت پرده مستطیل یا مثلثی درمیآورند و بر سر نی(نیزه) یا چوبی باریک نصب میکنند. در آیینهای تعزیهداری و بهویژه برای دستهگردانی، هر محله عَلَم یا علامت مخصوص به خود و متمایز از عَلَمهای محلههای دیگر دارد. هنگام عزاداری، اهل محل به دنبال آن به راه میافتند و سینهزنی و نوحهخوانی میکنند.
عَلَم میله یا دستهای چوبی یا فلزی دارد که پنجهای برنجین یا آهنین بر سر آن میگذارند و پارچههای رنگینی بدان میبندند . پارچهها به رنگ سبز یا سیاه است و روی پارچه؛ نقش شیر و شمشیر و نیز جملهها و آیاتی چون «يدالله فوق ايديهم»، «یا قمر بنیهاشم»، «من الله التوفيق و التکلان»، «نصر من الله و فتح قريب» و نام پنجتن گلدوزی میشود. پیشینه کاربرد عَلَم به شکلِ درفش در ایران باستان میرسد؛ واژه دِرَفش از درفشیدن به معنای «لرزیدن» است و معنای آن «تکانخوردن تکهای پارچه در اثر ورزش باد» است.
عَلَم و پرچم دو نماد دینی-ملّی است که نماد جاودانگی و پیروزی چه در ایران باستان(با نام درفش) و چه در ایران اسلامی بوده است. برافراشتن آن مایهٔ تقویت روحیه میهندوستی و دینی و واژگونی آن سبب شکست و تزلزل و ازهمگسیختگی رشته نظم بوده است. در داستان ضحاک، کاوه آهنگر پیشبند چرمی خود را بر سر چوب[یا نیزه] بست و آن را نشان شورش علیه ضحاک اهریمننژاد نمود. فریدون نیز «درفش کاویانی» زراندود کرد و در گنجخانه پادشاهی نهاد. این درفش از آن پس، نشان مشروعیّت و روایی پادشاهان بود و نیز نماد پیروزی و چیرگی؛ بهویژه در جنگها. اگر درفش در میدان جنگ میافتاد، سپاهیان از هم میگسیختند و رو به گریختن مینهادند.
نمونههای بازمانده از درفش کاویان نشانگر آن است که پرچم ایران تا سده های معاصر، دنبالهرو شکل درفش کاویانی باستانی است. چند نمونه از این درفشها که نخستینِ آن در کاوشهای باستانشناسان در کاسا دِل فاونو در نزدیکی پُمپِی ایتالیا یافت شده، مربعی است بخش شده به چهار مثلث (یک صلیب/خورشید آریاییِ ارغوانیرنگ یا قرمزقهوهای) که در میان آن یک شاهین یا عقاب زرّین دوخته شده و دارای شرابههای آویخته و صلیب مایل است.
در موزه لوور هم جامی هست نمایانگر صحنهای از جنگ اسکندر و داریوش سوم و درفشِ کندهشده بر روی جام، با درفش پیشگفته همخوانی دارد. توصیفهای یونانیان از درفشهای هخامنشی بیانگر آن است که بر روی پرچم و درفش همه شاهان پارسی، نقشمایه شاهین یا عقاب زرّین بوده است. بر پشت سکه گودرز اشکانی نیز درفشی نقش زده شده که چهار بازوی چلیپاگونه آن نمایانگر مارهای ضحاک و نقش دو اژدها و خورشید و ماه است. همین طرح؛ طرحِ پرچم پادشاهی ناصرالدین شاه قاجار بود و طرح کلّی نشانهها و علمهای رایج در میان تاتها، کردهای شمال خراسان، مازندران و گیلان نیز چنین است. در دوره ساسانیان نیز چنین طرحی نشان پرچم ایران بوده است.
پیامبر اسلام(ص) دو «لَوا» یا «رایَت» [درفش، پرچم]، یکی سیاه به نام عقاب و دیگر سپید از چادر عایشه داشته و در جای دیگر آوردهاند که بههنگام فتح مکه، پرچم لشکر پیامبر سبز بوده است. پرچم عباسیان سیاه بود؛ به یادگار ابومسلم خراسانی و سیاهجامِگان بود، بعدها چون شیعیان علم سبز برافراخته بودند، از زمان مأمون و ولیعهدی امام رضا(ع)، رنگِ پرچم عباسیان سبز شد. در این زمان، کمکم فزونیِ شمار و بلندی و سنگینی بیرقها نشانه نیرومندی و بزرگی شمرده میشد. در نتیجه؛ بر بلندی، وزن و شمار علمهای خود افزودند تا آنجا که بههنگام تعیین فرمانروایان و حاکمان برای سرزمینهای زیر دست خود، علم ویژهای بهعنوان منشور خلیفه به همراه فرمان میفرستادند.
نقش شیر در ایران اسلامی، نخستین بار بر پرچم سلطان مسعود غزنوی پدیدار شد و از آن پس تا پایان سلسله پهلوی، این نقشمایه بر پرچم ایران پابرجا بود. نقش خورشید نیز از زمان صفویان، دوباره بر پرچم ایران ظاهر شد. تا ۱۵۰ سال پیش، پرچم ایران و بیرقهای علم، سهگوش بودند و شکل چهارگوش امروزینِ پرچم و پارچهٔ علم، برگرفته از اروپاییان است.
ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
آمیزهٔ فرهنگ و هنر ناب ایرانی
قسمت : اول
«علَم»
معنی در فرهنگ فارسی عمید
۱. رایت؛ پرچم؛ بیرق.
۲. نشان؛ نشانه.
۳. (ادبی) نامی که شخص به آن معروف باشد؛ اسم خاص.
۴. مهتر؛ بزرگترِ قوم.
۵. پارچۀ بسته شده بر بالای چوبی که در مراسم عزاداری در جلو دستۀ عزاداران حمل میشود.
۶. [قدیمی] نقشونگارِ جامه.
عَلَم پارچه سیاه یا رنگین ساده یا نقشداری است که معمولاً بهصورت پرده مستطیل یا مثلثی درمیآورند و بر سر نی(نیزه) یا چوبی باریک نصب میکنند. در آیینهای تعزیهداری و بهویژه برای دستهگردانی، هر محله عَلَم یا علامت مخصوص به خود و متمایز از عَلَمهای محلههای دیگر دارد. هنگام عزاداری، اهل محل به دنبال آن به راه میافتند و سینهزنی و نوحهخوانی میکنند.
عَلَم میله یا دستهای چوبی یا فلزی دارد که پنجهای برنجین یا آهنین بر سر آن میگذارند و پارچههای رنگینی بدان میبندند . پارچهها به رنگ سبز یا سیاه است و روی پارچه؛ نقش شیر و شمشیر و نیز جملهها و آیاتی چون «يدالله فوق ايديهم»، «یا قمر بنیهاشم»، «من الله التوفيق و التکلان»، «نصر من الله و فتح قريب» و نام پنجتن گلدوزی میشود. پیشینه کاربرد عَلَم به شکلِ درفش در ایران باستان میرسد؛ واژه دِرَفش از درفشیدن به معنای «لرزیدن» است و معنای آن «تکانخوردن تکهای پارچه در اثر ورزش باد» است.
عَلَم و پرچم دو نماد دینی-ملّی است که نماد جاودانگی و پیروزی چه در ایران باستان(با نام درفش) و چه در ایران اسلامی بوده است. برافراشتن آن مایهٔ تقویت روحیه میهندوستی و دینی و واژگونی آن سبب شکست و تزلزل و ازهمگسیختگی رشته نظم بوده است. در داستان ضحاک، کاوه آهنگر پیشبند چرمی خود را بر سر چوب[یا نیزه] بست و آن را نشان شورش علیه ضحاک اهریمننژاد نمود. فریدون نیز «درفش کاویانی» زراندود کرد و در گنجخانه پادشاهی نهاد. این درفش از آن پس، نشان مشروعیّت و روایی پادشاهان بود و نیز نماد پیروزی و چیرگی؛ بهویژه در جنگها. اگر درفش در میدان جنگ میافتاد، سپاهیان از هم میگسیختند و رو به گریختن مینهادند.
نمونههای بازمانده از درفش کاویان نشانگر آن است که پرچم ایران تا سده های معاصر، دنبالهرو شکل درفش کاویانی باستانی است. چند نمونه از این درفشها که نخستینِ آن در کاوشهای باستانشناسان در کاسا دِل فاونو در نزدیکی پُمپِی ایتالیا یافت شده، مربعی است بخش شده به چهار مثلث (یک صلیب/خورشید آریاییِ ارغوانیرنگ یا قرمزقهوهای) که در میان آن یک شاهین یا عقاب زرّین دوخته شده و دارای شرابههای آویخته و صلیب مایل است.
در موزه لوور هم جامی هست نمایانگر صحنهای از جنگ اسکندر و داریوش سوم و درفشِ کندهشده بر روی جام، با درفش پیشگفته همخوانی دارد. توصیفهای یونانیان از درفشهای هخامنشی بیانگر آن است که بر روی پرچم و درفش همه شاهان پارسی، نقشمایه شاهین یا عقاب زرّین بوده است. بر پشت سکه گودرز اشکانی نیز درفشی نقش زده شده که چهار بازوی چلیپاگونه آن نمایانگر مارهای ضحاک و نقش دو اژدها و خورشید و ماه است. همین طرح؛ طرحِ پرچم پادشاهی ناصرالدین شاه قاجار بود و طرح کلّی نشانهها و علمهای رایج در میان تاتها، کردهای شمال خراسان، مازندران و گیلان نیز چنین است. در دوره ساسانیان نیز چنین طرحی نشان پرچم ایران بوده است.
پیامبر اسلام(ص) دو «لَوا» یا «رایَت» [درفش، پرچم]، یکی سیاه به نام عقاب و دیگر سپید از چادر عایشه داشته و در جای دیگر آوردهاند که بههنگام فتح مکه، پرچم لشکر پیامبر سبز بوده است. پرچم عباسیان سیاه بود؛ به یادگار ابومسلم خراسانی و سیاهجامِگان بود، بعدها چون شیعیان علم سبز برافراخته بودند، از زمان مأمون و ولیعهدی امام رضا(ع)، رنگِ پرچم عباسیان سبز شد. در این زمان، کمکم فزونیِ شمار و بلندی و سنگینی بیرقها نشانه نیرومندی و بزرگی شمرده میشد. در نتیجه؛ بر بلندی، وزن و شمار علمهای خود افزودند تا آنجا که بههنگام تعیین فرمانروایان و حاکمان برای سرزمینهای زیر دست خود، علم ویژهای بهعنوان منشور خلیفه به همراه فرمان میفرستادند.
نقش شیر در ایران اسلامی، نخستین بار بر پرچم سلطان مسعود غزنوی پدیدار شد و از آن پس تا پایان سلسله پهلوی، این نقشمایه بر پرچم ایران پابرجا بود. نقش خورشید نیز از زمان صفویان، دوباره بر پرچم ایران ظاهر شد. تا ۱۵۰ سال پیش، پرچم ایران و بیرقهای علم، سهگوش بودند و شکل چهارگوش امروزینِ پرچم و پارچهٔ علم، برگرفته از اروپاییان است.
ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
نمادهای دیداری عاشورا
آمیزهٔ فرهنگ و هنر ناب ایرانی
قسمت : دوم
گونههای «عَلَم»
علمها را میتوان به سه گونه تقسیم کرد:
۱- علمهای سبک و ساده که پردههای آنها بیشتر به رنگ سیاه یا سبز، و دستههای آنها از نی یا چوب است. پرده برخی از این علمها نقش-و-نگار داشت و با گلدوزیهای زیبایی تزیین شده است.
۲- علمهایی سنگینتر و بزرگتر از علمهای گونه نخست که پارچه پرده آنها معمولاً از اطلس و حریر و شال و مانند آن است. در متن و حواشی پرده این گونه علمها، اشعار و آیاتی از قرآن مجید با سوزنکاری و گلدوزی نقش میزنند. پرده اینگونه علمها به اندازهای بلند است که علمدار معمولاً دسته و سرپرده را با هم میگیرد. بعضی از این علمها، سرِ عَلمی به شکل پنجه یا گنبد دارند.
۳- علمهای استوانهای با پرده کیسهمانند که به رنگهای گوناگون یا تلفیقی از چند رنگ عمودی دوخته اند. بر سر این علمها از جنس برنج یا گاهی طلا یا مطلا؛ به شکل دست به نشانه دست حضرت علی(ع) یا دست بریده حضرت عباس(ع) یا گنبدک؛ نماد تقدّس و روحانیّت اسلام نصب است. برخی از پژوهشگران این نوع سوم را «کُتَل» یا «توغ» نیز گویند.
نخستین علمها، چوب خشکشده یک صنوبر یا درخت کشیدهاندام مانند آن بوده است. هنوز نمونه اینگونه علمها در روستاها -از جمله در روستاهای آذربایجان اطراف اراک- دیده میشود و در مراسم محرم، هنوز که هنوز است به کار میرود. تنه درخت یا تنه اصلی علم را طی سال در گوشه مسجد یا تکیه نگهمیدارند و در آغاز محرم؛ جامه بر آن میپوشند و پارچهها و دستمالهای رنگارنگ نذری بر آن میبندند.
گونه دیگر رابطه درخت و علم را در نقش درخت سرو میتوان دید؛ درختی بلندبالا و کشیدهاندام و نماد پیکر شهید که همراه دستههای سوگوار حمل میشود. نقش سروهای خمیده به نشانه سوگواری بر روی سفالینهها و نگارههای بازمانده از دورهها و مکتبهای مختلف تاریخی نیز بر جای مانده است. وجه دلالت درخت به نماد شهید یکی این است که بالای بلند درخت نشان از عروج شهید دارد و دیگر اینکه افکنده شدن درخت به معنای از میان رفتن آن نیست چرا که باز سر میزند و بر جای آن با جوشهای بسیار قامت میکِشد؛ همچنان که شهادت نیز پایان زندگی نیست و خون شهید میجوشد و رمز حیات و جاودانگی است.
کهنترین نمونه تصویری عَلَم از محراب مسجد اَزْدان اصفهان به دست آمده است که احتمالاً مربوط به سده پنجم و ششم هجری است. این علم که در داخل تاقنمای محرابِ مسجد قرار دارد از سه زبانه پارچهای تشکیل شده که بر روی هر یک، به خط کوفی آیاتی از قرآن کریم را نقش کردهاند و انتهای زبانه در اهتزاز است. کتیبههای پارچه پنج بخش است که چهارگوش بزرگی تشکیل میدهند. امروزه هم بخش اصلی علمهای پارچهای همینگونه است. دسته علم در علمهای در حال اهتزاز تیرکی است محکم و منتهی به قبه، هلال و پنجه است و در علم مسجد اَزدان همانند گلدسته مناره.
دیرینهترین علم ایرانی بر جا مانده از دوره آققویونلوها و قرهقویونلوهاست که در موزه توپقاپی استانبول نگهداری میشود. این علمها از غنایم جنگی است که سلطان سلیم عثمانی پس از شکستِ شاهاسماعیل صفوی و اشغال تبریز به دست آورد. این علمها از صفحهای آهنی بهصورت تیغهای باریک و بلند ساخته میشده و در بالای آن نشان سنتّی یا قبیله و شیعیان الله، یا الله، محمّد و علی و یا الله، محمّد، علی، حسن، حسين و فاطمه نقرهکوبی یا کندهکاری میکردند. تیغه باریک و بلند آهنین به صفحهای گرد و بزرگتر و دارای قابی آهنی در پایین تیغه ختم میشد. دور این قاب را با سرهای اژدها میآراستند.
ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
آمیزهٔ فرهنگ و هنر ناب ایرانی
قسمت : دوم
گونههای «عَلَم»
علمها را میتوان به سه گونه تقسیم کرد:
۱- علمهای سبک و ساده که پردههای آنها بیشتر به رنگ سیاه یا سبز، و دستههای آنها از نی یا چوب است. پرده برخی از این علمها نقش-و-نگار داشت و با گلدوزیهای زیبایی تزیین شده است.
۲- علمهایی سنگینتر و بزرگتر از علمهای گونه نخست که پارچه پرده آنها معمولاً از اطلس و حریر و شال و مانند آن است. در متن و حواشی پرده این گونه علمها، اشعار و آیاتی از قرآن مجید با سوزنکاری و گلدوزی نقش میزنند. پرده اینگونه علمها به اندازهای بلند است که علمدار معمولاً دسته و سرپرده را با هم میگیرد. بعضی از این علمها، سرِ عَلمی به شکل پنجه یا گنبد دارند.
۳- علمهای استوانهای با پرده کیسهمانند که به رنگهای گوناگون یا تلفیقی از چند رنگ عمودی دوخته اند. بر سر این علمها از جنس برنج یا گاهی طلا یا مطلا؛ به شکل دست به نشانه دست حضرت علی(ع) یا دست بریده حضرت عباس(ع) یا گنبدک؛ نماد تقدّس و روحانیّت اسلام نصب است. برخی از پژوهشگران این نوع سوم را «کُتَل» یا «توغ» نیز گویند.
نخستین علمها، چوب خشکشده یک صنوبر یا درخت کشیدهاندام مانند آن بوده است. هنوز نمونه اینگونه علمها در روستاها -از جمله در روستاهای آذربایجان اطراف اراک- دیده میشود و در مراسم محرم، هنوز که هنوز است به کار میرود. تنه درخت یا تنه اصلی علم را طی سال در گوشه مسجد یا تکیه نگهمیدارند و در آغاز محرم؛ جامه بر آن میپوشند و پارچهها و دستمالهای رنگارنگ نذری بر آن میبندند.
گونه دیگر رابطه درخت و علم را در نقش درخت سرو میتوان دید؛ درختی بلندبالا و کشیدهاندام و نماد پیکر شهید که همراه دستههای سوگوار حمل میشود. نقش سروهای خمیده به نشانه سوگواری بر روی سفالینهها و نگارههای بازمانده از دورهها و مکتبهای مختلف تاریخی نیز بر جای مانده است. وجه دلالت درخت به نماد شهید یکی این است که بالای بلند درخت نشان از عروج شهید دارد و دیگر اینکه افکنده شدن درخت به معنای از میان رفتن آن نیست چرا که باز سر میزند و بر جای آن با جوشهای بسیار قامت میکِشد؛ همچنان که شهادت نیز پایان زندگی نیست و خون شهید میجوشد و رمز حیات و جاودانگی است.
کهنترین نمونه تصویری عَلَم از محراب مسجد اَزْدان اصفهان به دست آمده است که احتمالاً مربوط به سده پنجم و ششم هجری است. این علم که در داخل تاقنمای محرابِ مسجد قرار دارد از سه زبانه پارچهای تشکیل شده که بر روی هر یک، به خط کوفی آیاتی از قرآن کریم را نقش کردهاند و انتهای زبانه در اهتزاز است. کتیبههای پارچه پنج بخش است که چهارگوش بزرگی تشکیل میدهند. امروزه هم بخش اصلی علمهای پارچهای همینگونه است. دسته علم در علمهای در حال اهتزاز تیرکی است محکم و منتهی به قبه، هلال و پنجه است و در علم مسجد اَزدان همانند گلدسته مناره.
دیرینهترین علم ایرانی بر جا مانده از دوره آققویونلوها و قرهقویونلوهاست که در موزه توپقاپی استانبول نگهداری میشود. این علمها از غنایم جنگی است که سلطان سلیم عثمانی پس از شکستِ شاهاسماعیل صفوی و اشغال تبریز به دست آورد. این علمها از صفحهای آهنی بهصورت تیغهای باریک و بلند ساخته میشده و در بالای آن نشان سنتّی یا قبیله و شیعیان الله، یا الله، محمّد و علی و یا الله، محمّد، علی، حسن، حسين و فاطمه نقرهکوبی یا کندهکاری میکردند. تیغه باریک و بلند آهنین به صفحهای گرد و بزرگتر و دارای قابی آهنی در پایین تیغه ختم میشد. دور این قاب را با سرهای اژدها میآراستند.
ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
نینوا در نوای سنایی - ۱
نوشتار پیشروی که مدتها قبل به خامه اینجانب نگارش یافته و در دو بخش تقدیم خواهد شد، پیش از این در تاریخ ۱۳۹۰/۰۹/۱۳ در روزنامه "جام جم" منتشر شده است.
در تاریخ دیرین و پرفراز و نشیب کهن دیار ایران، کم نبودهاند بزرگانی که در سیر الی الله، شیفته و شیدا شده و آسیمهسر گام در طریق عرفان نهاده تا با فناء فی الله نه تنها خود را از قید و بند زندگی مادی وارهانند، بلکه با روی برتافتن از آن، طعم و لذت وصل معشوق جاودانه را نیز دریابند. آنچه روشن است، ادبیات پرمایه پارسی بیش از همه مدیون و مرهون این بزرگان است، زیرا همان گونه که بسیاری از اندیشمندان نامآور و ازجمله آنان، ذبیح الله صفا در مجموعه عظیم و ارزشمند تاریخ ادبیات ایران آوردهاند شعر پارسی در بنمایه و پیکر خود وامدار اندیشههای دینی و عرفانی است. حضور تاریخی شاعران برجسته و عارفان نامداری چون مولوی، عطار، ابوسعید ابوالخیر، حافظ، شاه نعمتالله ولی، ابوالحسن خرقانی، سنایی غزنوی و بسیاری دیگر که ذکر نام یکایک آنان خود مثنوی هفتاد من کاغذی را میطلبد، بردرستی گفتار فوق گواه است.
در سیاهه بلند بالای اسامی عارفان پارسی سرا، نام سه تن دوچندان میدرخشد و به تعبیر محمدرضا شفیعی کدکنی، شاعر و استاد برجسته ادبیات فارسی، در دریای پهناور ادب عرفانی سه موج بزرگ، سه خیزاب بلند شگفتیزا وجود دارد: سنایی غزنوی، عطار نیشابوری و مولانا جلالالدین محمد بلخی. شعر این سه نامدار اوج و قله شعر عرفانی پارسی است و میراث اندیشه اینان بالاترین میراث معنوی تبار انسان در عرصه جهانبینی عرفانی. مولانا خود نیز اشارتی بدین مضمون داشته است:
عطار روح بود و سنایی دو چشم او
ما از پی سنایی و عطار می رویم
آنچه واکاوی و کنکاش در آثار این سه عارف پرآوازه به دست می دهد، آن است که در ژرفای اندیشه و عمق گفتههایشان، مهر و هواخواهی امام حسین(ع) کاملا هویدا و نمایان است. درحقیقت، سنایی، عطار و مولوی، از امام حسین(ع) به مثابه نماد انسان کامل یاد کردهاند.
نگارنده پیش از این در ۱۳۸۹/۰۹/۲۳ طی مقالهای با عنوان "نینوا در نوای رومی" که در همین روزنامه(جام جم) به چاپ رسید به واکاوی دیدگاه مولانا درباره امام حسین(ع) پرداخته است. آنچه در این مقاله مطمح نظر بوده، بررسی باورهای سنایی در این باره است و اگر خدا بخواهد بازبینی افکار عطار درباره حضرت سیدالشهدا بماند برای شاید وقتی دیگر.
ابوالمجد مجدود بن آدم سنایی غزنوی را که در سده ششم هجری میزیست، می توان کاروانسالار شعر آیینی در زبان پارسی برشمرد. جستجو و کاوش در رسائل و دواوین منثور و منظوم او که مورد تحسین و ستایش بزرگان نامآور قرار گرفته، پژوهشگر را به این نکته رهنمون میسازد که در ژرفای اندیشه و عمق گفتههای این عارف و شیدای شهیر، مهر و هواخواهی اهل بیت پیغمبر اکرم(ص) و آل علی(ع) کاملا هویدا و نمایان است. دلایل و براهین زیادی برای اثبات این مدعا وجود دارد و از آن جمله می توان به ابیات زیر اشاره کرد:
چون همی دانی که شهر علم را حیدر در است
خوب نبود جز که حیدر میر و مهتر داشتن
مر مرا باری نکو ناید ز روی اعتقاد
حق حیدر بردن و دین پیمبر داشتن
آن که او را بر سر حیدر همی خوانی امیر
کافرم گر می تواند کفش قنبر داشتن
جز کتاب الله و عترت ز احمد مرسل نماند
یادگاری کان توان تا روز محشر داشتن ...
هشت بستان را کجا هرگز توانی یافتن
جز به حب حیدر و شبیر و شبر داشتن
گر همی مومن شماری خویشتن را بایدت
مهر زر جعفری بر دین جعفر داشتن
سنایی در جایی دیگر با تولی جستن به خاندان رسول و تبری خواستن از آل امیه نه تنها دگربار علاقه وافر خود به اهل بیت پیامبر را آشکار میسازد، بلکه شرط ورود به بهشت برین را دوستی آنان میخواند:
دو سبب را امید می دارم
گرچه آلوده و گنهکارم
که نجاتم دهی بدین دو سبب
زین چنین جمع بی خبر یارب
آن یکی حب خاندان رسول
حب آن شیر مرد جفت بتول
و آن دگر بغض آل بوسفیان
که از ایشان بدو رسید زیان
بسیاری دیگر از اشعار سنایی نیز چنین معنایی را در ذهن تداعی میکنند. به عنوان نمونه در یکی از اشعارش بیزاری خود از هر آن کس که با علی(ع) دشمنی دارد، خبر داده است:
جانب هر که با علی نه نکوست
هر که گویی باشد من ندارم دوست
گفتنی است، سنایی چنان دلباخته آل رسول است که عداوت و کینه آنان را در حکم کفر و ارتداد میپندارد:
آن که را عمرو عاص باشد پیر
یا یزید پلید باشد میر
مستحق عذاب و نفرین است
بدره و بدفعال و بددین است
ادامه دارد ... .
@AmirNematiLimaee
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
نوشتار پیشروی که مدتها قبل به خامه اینجانب نگارش یافته و در دو بخش تقدیم خواهد شد، پیش از این در تاریخ ۱۳۹۰/۰۹/۱۳ در روزنامه "جام جم" منتشر شده است.
در تاریخ دیرین و پرفراز و نشیب کهن دیار ایران، کم نبودهاند بزرگانی که در سیر الی الله، شیفته و شیدا شده و آسیمهسر گام در طریق عرفان نهاده تا با فناء فی الله نه تنها خود را از قید و بند زندگی مادی وارهانند، بلکه با روی برتافتن از آن، طعم و لذت وصل معشوق جاودانه را نیز دریابند. آنچه روشن است، ادبیات پرمایه پارسی بیش از همه مدیون و مرهون این بزرگان است، زیرا همان گونه که بسیاری از اندیشمندان نامآور و ازجمله آنان، ذبیح الله صفا در مجموعه عظیم و ارزشمند تاریخ ادبیات ایران آوردهاند شعر پارسی در بنمایه و پیکر خود وامدار اندیشههای دینی و عرفانی است. حضور تاریخی شاعران برجسته و عارفان نامداری چون مولوی، عطار، ابوسعید ابوالخیر، حافظ، شاه نعمتالله ولی، ابوالحسن خرقانی، سنایی غزنوی و بسیاری دیگر که ذکر نام یکایک آنان خود مثنوی هفتاد من کاغذی را میطلبد، بردرستی گفتار فوق گواه است.
در سیاهه بلند بالای اسامی عارفان پارسی سرا، نام سه تن دوچندان میدرخشد و به تعبیر محمدرضا شفیعی کدکنی، شاعر و استاد برجسته ادبیات فارسی، در دریای پهناور ادب عرفانی سه موج بزرگ، سه خیزاب بلند شگفتیزا وجود دارد: سنایی غزنوی، عطار نیشابوری و مولانا جلالالدین محمد بلخی. شعر این سه نامدار اوج و قله شعر عرفانی پارسی است و میراث اندیشه اینان بالاترین میراث معنوی تبار انسان در عرصه جهانبینی عرفانی. مولانا خود نیز اشارتی بدین مضمون داشته است:
عطار روح بود و سنایی دو چشم او
ما از پی سنایی و عطار می رویم
آنچه واکاوی و کنکاش در آثار این سه عارف پرآوازه به دست می دهد، آن است که در ژرفای اندیشه و عمق گفتههایشان، مهر و هواخواهی امام حسین(ع) کاملا هویدا و نمایان است. درحقیقت، سنایی، عطار و مولوی، از امام حسین(ع) به مثابه نماد انسان کامل یاد کردهاند.
نگارنده پیش از این در ۱۳۸۹/۰۹/۲۳ طی مقالهای با عنوان "نینوا در نوای رومی" که در همین روزنامه(جام جم) به چاپ رسید به واکاوی دیدگاه مولانا درباره امام حسین(ع) پرداخته است. آنچه در این مقاله مطمح نظر بوده، بررسی باورهای سنایی در این باره است و اگر خدا بخواهد بازبینی افکار عطار درباره حضرت سیدالشهدا بماند برای شاید وقتی دیگر.
ابوالمجد مجدود بن آدم سنایی غزنوی را که در سده ششم هجری میزیست، می توان کاروانسالار شعر آیینی در زبان پارسی برشمرد. جستجو و کاوش در رسائل و دواوین منثور و منظوم او که مورد تحسین و ستایش بزرگان نامآور قرار گرفته، پژوهشگر را به این نکته رهنمون میسازد که در ژرفای اندیشه و عمق گفتههای این عارف و شیدای شهیر، مهر و هواخواهی اهل بیت پیغمبر اکرم(ص) و آل علی(ع) کاملا هویدا و نمایان است. دلایل و براهین زیادی برای اثبات این مدعا وجود دارد و از آن جمله می توان به ابیات زیر اشاره کرد:
چون همی دانی که شهر علم را حیدر در است
خوب نبود جز که حیدر میر و مهتر داشتن
مر مرا باری نکو ناید ز روی اعتقاد
حق حیدر بردن و دین پیمبر داشتن
آن که او را بر سر حیدر همی خوانی امیر
کافرم گر می تواند کفش قنبر داشتن
جز کتاب الله و عترت ز احمد مرسل نماند
یادگاری کان توان تا روز محشر داشتن ...
هشت بستان را کجا هرگز توانی یافتن
جز به حب حیدر و شبیر و شبر داشتن
گر همی مومن شماری خویشتن را بایدت
مهر زر جعفری بر دین جعفر داشتن
سنایی در جایی دیگر با تولی جستن به خاندان رسول و تبری خواستن از آل امیه نه تنها دگربار علاقه وافر خود به اهل بیت پیامبر را آشکار میسازد، بلکه شرط ورود به بهشت برین را دوستی آنان میخواند:
دو سبب را امید می دارم
گرچه آلوده و گنهکارم
که نجاتم دهی بدین دو سبب
زین چنین جمع بی خبر یارب
آن یکی حب خاندان رسول
حب آن شیر مرد جفت بتول
و آن دگر بغض آل بوسفیان
که از ایشان بدو رسید زیان
بسیاری دیگر از اشعار سنایی نیز چنین معنایی را در ذهن تداعی میکنند. به عنوان نمونه در یکی از اشعارش بیزاری خود از هر آن کس که با علی(ع) دشمنی دارد، خبر داده است:
جانب هر که با علی نه نکوست
هر که گویی باشد من ندارم دوست
گفتنی است، سنایی چنان دلباخته آل رسول است که عداوت و کینه آنان را در حکم کفر و ارتداد میپندارد:
آن که را عمرو عاص باشد پیر
یا یزید پلید باشد میر
مستحق عذاب و نفرین است
بدره و بدفعال و بددین است
ادامه دارد ... .
@AmirNematiLimaee
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
نینوا در نوای سنایی - ۲
نوشتار پیشروی که مدتها قبل به خامه اینجانب نگارش یافته و در دو بخش تقدیم خواهد شد، پیش از این در تاریخ ۱۳۹۰/۰۹/۱۳ در روزنامه "جام جم" منتشر شده است.
از آنچه گفته آمد، مقام و منزلت والای خاندان حضرت محمد(ص) نزد سنایی پدیدار گشت، اما بایسته و شایسته است یاد شود، سیمای امام حسین(ع) و واقعه جانسوز عاشورا در تفکر سنایی واجد جایگاهی خاص و ویژه است. درحقیقت، فراز و رفعت مقامی که حسین بن علی(ع) در اندیشه سنایی دارد بس خیالانگیز مینماید. این مفهوم را اشعاری که او سروده به وضوح مشخص و نمایان میکند، بهویژه آن زمان که اقرار میدارد صدها هزار بار ثنای حسین میگوید:
از سنایی به جان میر حسین
صد هزاران ثناست دایم دین
بایسته است یاد شود سنایی در کتاب حدیقه الحقیقه به طور مفصل و در فصولی جداگانه با عناوینی چون در مناقب امیرالمومنین حسین بن علی(ع)، صفت قتل حسین بن علی(ع) به اشاره یزید علیه اللعنه، در صفت کربلا و نسیم مشهد معظم، التمثیل فی الاشتیاق الی المشهدالمعظم و صفت اصرار الاعداء و الباغین لعنهم الله، سجایای امام حسین(ع) و واقعه غمبار عاشورا را یاد کرده است. روایت او از عاشورا و وقایع پس از آن بسیار تراژیک و غمبار است، او ماجرای عاشورا را با تلخی تمام روایت مینماید.
با وجود این، نیازمند یادکرد است، غمانگیز بودن ماجرای کربلا مشخصه اصلی باور سنایی نیست، بلکه عمده توجه او معطوف به تفکر امام حسین(ع) است. آنچه هویدا مینماید سنایی، حسین بن علی(ع) را الگو برمیشمرد و منش و روش ایشان را شایسته تقلید. به باور وی، آن کس که بهراستی رهرو راه حق است باید مانند حسین(ع) خود را آماده فدا و فنا ساختن بهر حق کند و به این جهت مطالعه ماجرای کربلارا برای سالکان و رهروان حقیقت بایسته میداند.
تا ز سر شادی برون ننهند مردان صفا
پای نتوانند بردن بربساط مصطفی
خرمی چون باشد اندر کوی دین کز بهر ملک
خون روان کردند از حلق حسین در کربلا
از برای یک بلی کاندر ازل گفته ست جان
تا ابد اندر دهد مرد بلی تن در بلا
به تعبیر دیگر، سنایی شهادت حسین(ع) را بهسان نمونه و الگوی منحصر به فردی در پیش روی رهپویان طریق حق معرفی میکند که در تاریخ جهان همانندی برای آن یافت نمیشود.
سراسر جمله عالم پرشهید است
شهیدی چون حسین کربلا کو
با تمام این اوصاف، سنایی تقلید از حسین(ع) را تنها به سبب فداکاری جانانه یا شهادت آن امام بزرگوار به توسط اشقیای بدنهاد و ستمکاران بدذات جایز نمیپندارد، بلکه از دید او آنچه این مهم را بایستهتر و ضروریتر می سازد، جهاد جانانه امام با نفس و سربلندی و پیروزی نهایی ایشان در این آوردگاه سخت و جانفرسا است. درواقع، از منظر سنایی، تقلید از آن حضرت به آن معناست که مدعیان مقلدی و پیروی باید به جهاد اکبر، یعنی مبارزه با نفس، بپردازند و مرگ نفس خویش را پیش از مرگ واقعی ببینند. چراکه هرگاه نفس انسانی بمیرد، زان پس مرگ راستین معنایی جز حیات ندارد.
کاین طریق است که در وی چو شوی توشه تو را
جز فنا بودن اگر بوذری و سلمان نیست
این عروسی ست که از حسن رخش با تن تو
گر حسینی همه جز خنجر و جز پیکان نیست
و دقیقا به همین سبب است که توصیه به تامل و تفکر در کشته شدن حسنین(ع) می نماید:
برگ بیبرگی نداری لاف درویشی مزن
رخ چو عیاران نداری جان چو نامردان مکن
سر برآر از گلشن تحقیق تا در کوی دین
کشتگان زنده بینی انجمن در انجمن
در یکی صف کشتگان بینی به تیغی چون حسین
در دگر صف خستگان بینی به زهری چون حسن
میتوان گفت به باور سنایی، معرفت دقیق به شخصیت امام حسین(ع) و ماهیت راستین عاشورا برای هر فرد تنها در صورتی ممکن میشود که بریدن از هر آنچه دلبستگی آرد را پیشه کند. به عقیده او آگاهی یافتن از داستان عاشورا تنها هنگامی به کار خواهد آمد که مانند امام حسین(ع) پیش از فرارسیدن مرگ، نفس انسانی فرد کشته شده باشد. در واقع پیرو چنین تفکری است که سنایی هشدار میدهد اگر وابستگیهای نفسانی ترک نشود حکایت عاشورا بهرهای دربر نخواهد کرد:
چون سنایی ز خود نه منقطعی
چه حکایت کنی ز حال حسین
به عنوان پایانی بر این کوتاهجستار و به مثابه برآیند کلام میتوان اذعان داشت که سنایی مومنان را به این نکته هشدار می دهد که بیقراری در عزای حسین بن علی(ع) برای نیل به راه حق کافی نیست، بلکه تفکر در چند و چون ورود امام به این مسیر وصال است که اگر درست درک گردد راهنمای ارزشمندی خواهد بود.
@AmirNematiLimaee
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
نوشتار پیشروی که مدتها قبل به خامه اینجانب نگارش یافته و در دو بخش تقدیم خواهد شد، پیش از این در تاریخ ۱۳۹۰/۰۹/۱۳ در روزنامه "جام جم" منتشر شده است.
از آنچه گفته آمد، مقام و منزلت والای خاندان حضرت محمد(ص) نزد سنایی پدیدار گشت، اما بایسته و شایسته است یاد شود، سیمای امام حسین(ع) و واقعه جانسوز عاشورا در تفکر سنایی واجد جایگاهی خاص و ویژه است. درحقیقت، فراز و رفعت مقامی که حسین بن علی(ع) در اندیشه سنایی دارد بس خیالانگیز مینماید. این مفهوم را اشعاری که او سروده به وضوح مشخص و نمایان میکند، بهویژه آن زمان که اقرار میدارد صدها هزار بار ثنای حسین میگوید:
از سنایی به جان میر حسین
صد هزاران ثناست دایم دین
بایسته است یاد شود سنایی در کتاب حدیقه الحقیقه به طور مفصل و در فصولی جداگانه با عناوینی چون در مناقب امیرالمومنین حسین بن علی(ع)، صفت قتل حسین بن علی(ع) به اشاره یزید علیه اللعنه، در صفت کربلا و نسیم مشهد معظم، التمثیل فی الاشتیاق الی المشهدالمعظم و صفت اصرار الاعداء و الباغین لعنهم الله، سجایای امام حسین(ع) و واقعه غمبار عاشورا را یاد کرده است. روایت او از عاشورا و وقایع پس از آن بسیار تراژیک و غمبار است، او ماجرای عاشورا را با تلخی تمام روایت مینماید.
با وجود این، نیازمند یادکرد است، غمانگیز بودن ماجرای کربلا مشخصه اصلی باور سنایی نیست، بلکه عمده توجه او معطوف به تفکر امام حسین(ع) است. آنچه هویدا مینماید سنایی، حسین بن علی(ع) را الگو برمیشمرد و منش و روش ایشان را شایسته تقلید. به باور وی، آن کس که بهراستی رهرو راه حق است باید مانند حسین(ع) خود را آماده فدا و فنا ساختن بهر حق کند و به این جهت مطالعه ماجرای کربلارا برای سالکان و رهروان حقیقت بایسته میداند.
تا ز سر شادی برون ننهند مردان صفا
پای نتوانند بردن بربساط مصطفی
خرمی چون باشد اندر کوی دین کز بهر ملک
خون روان کردند از حلق حسین در کربلا
از برای یک بلی کاندر ازل گفته ست جان
تا ابد اندر دهد مرد بلی تن در بلا
به تعبیر دیگر، سنایی شهادت حسین(ع) را بهسان نمونه و الگوی منحصر به فردی در پیش روی رهپویان طریق حق معرفی میکند که در تاریخ جهان همانندی برای آن یافت نمیشود.
سراسر جمله عالم پرشهید است
شهیدی چون حسین کربلا کو
با تمام این اوصاف، سنایی تقلید از حسین(ع) را تنها به سبب فداکاری جانانه یا شهادت آن امام بزرگوار به توسط اشقیای بدنهاد و ستمکاران بدذات جایز نمیپندارد، بلکه از دید او آنچه این مهم را بایستهتر و ضروریتر می سازد، جهاد جانانه امام با نفس و سربلندی و پیروزی نهایی ایشان در این آوردگاه سخت و جانفرسا است. درواقع، از منظر سنایی، تقلید از آن حضرت به آن معناست که مدعیان مقلدی و پیروی باید به جهاد اکبر، یعنی مبارزه با نفس، بپردازند و مرگ نفس خویش را پیش از مرگ واقعی ببینند. چراکه هرگاه نفس انسانی بمیرد، زان پس مرگ راستین معنایی جز حیات ندارد.
کاین طریق است که در وی چو شوی توشه تو را
جز فنا بودن اگر بوذری و سلمان نیست
این عروسی ست که از حسن رخش با تن تو
گر حسینی همه جز خنجر و جز پیکان نیست
و دقیقا به همین سبب است که توصیه به تامل و تفکر در کشته شدن حسنین(ع) می نماید:
برگ بیبرگی نداری لاف درویشی مزن
رخ چو عیاران نداری جان چو نامردان مکن
سر برآر از گلشن تحقیق تا در کوی دین
کشتگان زنده بینی انجمن در انجمن
در یکی صف کشتگان بینی به تیغی چون حسین
در دگر صف خستگان بینی به زهری چون حسن
میتوان گفت به باور سنایی، معرفت دقیق به شخصیت امام حسین(ع) و ماهیت راستین عاشورا برای هر فرد تنها در صورتی ممکن میشود که بریدن از هر آنچه دلبستگی آرد را پیشه کند. به عقیده او آگاهی یافتن از داستان عاشورا تنها هنگامی به کار خواهد آمد که مانند امام حسین(ع) پیش از فرارسیدن مرگ، نفس انسانی فرد کشته شده باشد. در واقع پیرو چنین تفکری است که سنایی هشدار میدهد اگر وابستگیهای نفسانی ترک نشود حکایت عاشورا بهرهای دربر نخواهد کرد:
چون سنایی ز خود نه منقطعی
چه حکایت کنی ز حال حسین
به عنوان پایانی بر این کوتاهجستار و به مثابه برآیند کلام میتوان اذعان داشت که سنایی مومنان را به این نکته هشدار می دهد که بیقراری در عزای حسین بن علی(ع) برای نیل به راه حق کافی نیست، بلکه تفکر در چند و چون ورود امام به این مسیر وصال است که اگر درست درک گردد راهنمای ارزشمندی خواهد بود.
@AmirNematiLimaee
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
معنای دقیق کلمات عاشورا و تاسوعا چیست؟
اکثر قریب به اتفاق اهل لغت این تصور را داشتهاند که چون عشر و عاشر از یک ریشهاند و واقعه کربلا هم در دهم ماه محرم اتفاق افتاده است پس عاشورا یعنی دهم محرم؛ و بر همین قیاس تاسوعا را نیز که با تسع و تاسع شباهت ظاهری دارند روز نهم ماه محرم گفتهاند. اما این معنا به دلایل زیر اشتباه است:
- آیا واژه عاشورا برای دهم ماهها دیگر نیز به کار میرود؟ مثلاً آیا شنیده شده است که کسی به دهم ماه رجب هم عاشورا گفته باشد؟ یا این مفهوم مختص دهم ماه محرم است؟
- آیا اگر امام حسین(علیه السلام ) مثلاً در یازدهم محرم شهید میشد، آنگاه تاسوعا با عاشورا عوض میشد و عاشورا واژه دیگری داشت؟
- در ریاضی اعداد قاعده خود را دارند و هر قاعدهای که بر شمارش اعداد حکم کند بر سلسله اعداد هم حاکم خواهد بود. اعداد بر خلاف کلمات استثناپذیر نیستند؛ به طور مثال در کلام عرب اعداد این گونه شمارش میشوند: اول – ثانی - ثالث - رابع ... و یا اولاً – ثانیاً - ثالثاً - رابعاً و... چنان چه تاسوعا و عاشورا در زمره اعداد باشند باید قاعدهپذیر باشند؛ یعنی باید بتوان بقیه اعداد را هم به همان سیاق تلفظ کرد؛ مثل تاسوعا – عاشورا – ثامونا – سابوعا-..، اما میبینیم که بقیه اعداد از این قاعده پیروی نمیکنند؛ لذا نمیتوانیم دلیلی داشته باشیم که تاسوعا و عاشورا عدد هستند تا از قاعده شمارش پیروی کنند و این دو روز هیچ ربطی به اعداد ندارد بلکه معنای دیگری دارند.
عاشورا؛ روز معاشرت با امام(علیه السلام )
عشر به کسر عین و عشرت، به معنای معاشرت و مصاحبت است. معاشر به ضم میم یعنی مصاحب و عاشر اسم فاعل عشر است که خودش ثلاثی مجرد اسم مصدر عشرت است. خداوند میفرماید: «وَ عاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ» (نساء/۱۹) با زنان آن گونه که شایسته آنان است معاشرت کنید. عشیر یعنی همدم و رفیق؛ «وَ لَبِئْسَ الْعَشِیر ُ» (حج/۱۳) چه بد دوستی انتخاب کردهاند و چه بد معاشر و رفیقی است.
العاشور از ریشه عشر به کسی گفته میشود که معاشرت خصلت او باشد. العاشوراء جایی که میل به معاشرت و رفاقت و مصاحبت نمایان میشود و افراد میل معاشرت خود را با کسی که مورد نظر است عرضه میکنند؛ و عاشورا مبالغه است از میل به معاشرت؛ یعنی روزی که میل معاشرت و رفاقت با امام(علیه السلام ) به شدت بالا میرود.
تاسوعا؛ روزی برای وسعت ظرفیت
با خارج شدن عاشورا از سلسله اعداد، عدد بودن تاسوعا نیز مورد تردید قرار میگیرد و معنی نهم را از دست میدهد. اتسع به فتح الف یعنی گروههای ۹ نفره شدند. اما اتسع به کسر الف یعنی وسعت پیدا کرد - گشاد شد - فراخ گردید. اتساع یعنی گسترده شدن و گشاد شدن. بالا رفتن ظرفیت. اتساع شرائین؛ یعنی رگها گشاد شدند و ظرفیت شان برای عبور خون زیاد باشد. التاسوع چیزی که فراخی و گستردگی و ظرفیت اش زیاد باشد؛ و بالاخره التاسوعا یعنی جایی که بتوان ظرفیت را بالا برد و فراخی ایجاد کرد؛ و تاسوعا این معنی را پیدا میکند: روزی که ظرفیت بالا میرود و در سینهها فراخی ایجاد میشود و به جای تنگی، وسعت مییابد.
این دو نام از ابداعات امام سجاد (علیهالسلام) است و اگر در بعضی از روایات از پیامبر اکرم (صلوات الله علیه و آله) از عاشورا گفته شده است، اکثرا جعلیات بنیامیه برای کم کردن اثرات عاشورای امام حسین (علیه السلام) است، اما در مورد تاسوعا تقریباً نداریم که قبلاً از امام سجاد (علیه السلام) لغت تاسوعا به کار برده شده باشد و این معنا از عاشورا و تاسوعا خیلی عاشقانه است...
برگرفته از کتاب «سفری از عاشورا تا اربعین»
🏴🏴🏴فرارسیدن تاسوعا و عاشورای حسینی و شهادت حضرت امام حسین علیه السلام و شهادت حضرت ابوالفضل علیه السلام و۷۲تن از یاران باوفایش برهمه عاشقان آن حضرت تسلیت باد🏴🏴🏴
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
اکثر قریب به اتفاق اهل لغت این تصور را داشتهاند که چون عشر و عاشر از یک ریشهاند و واقعه کربلا هم در دهم ماه محرم اتفاق افتاده است پس عاشورا یعنی دهم محرم؛ و بر همین قیاس تاسوعا را نیز که با تسع و تاسع شباهت ظاهری دارند روز نهم ماه محرم گفتهاند. اما این معنا به دلایل زیر اشتباه است:
- آیا واژه عاشورا برای دهم ماهها دیگر نیز به کار میرود؟ مثلاً آیا شنیده شده است که کسی به دهم ماه رجب هم عاشورا گفته باشد؟ یا این مفهوم مختص دهم ماه محرم است؟
- آیا اگر امام حسین(علیه السلام ) مثلاً در یازدهم محرم شهید میشد، آنگاه تاسوعا با عاشورا عوض میشد و عاشورا واژه دیگری داشت؟
- در ریاضی اعداد قاعده خود را دارند و هر قاعدهای که بر شمارش اعداد حکم کند بر سلسله اعداد هم حاکم خواهد بود. اعداد بر خلاف کلمات استثناپذیر نیستند؛ به طور مثال در کلام عرب اعداد این گونه شمارش میشوند: اول – ثانی - ثالث - رابع ... و یا اولاً – ثانیاً - ثالثاً - رابعاً و... چنان چه تاسوعا و عاشورا در زمره اعداد باشند باید قاعدهپذیر باشند؛ یعنی باید بتوان بقیه اعداد را هم به همان سیاق تلفظ کرد؛ مثل تاسوعا – عاشورا – ثامونا – سابوعا-..، اما میبینیم که بقیه اعداد از این قاعده پیروی نمیکنند؛ لذا نمیتوانیم دلیلی داشته باشیم که تاسوعا و عاشورا عدد هستند تا از قاعده شمارش پیروی کنند و این دو روز هیچ ربطی به اعداد ندارد بلکه معنای دیگری دارند.
عاشورا؛ روز معاشرت با امام(علیه السلام )
عشر به کسر عین و عشرت، به معنای معاشرت و مصاحبت است. معاشر به ضم میم یعنی مصاحب و عاشر اسم فاعل عشر است که خودش ثلاثی مجرد اسم مصدر عشرت است. خداوند میفرماید: «وَ عاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ» (نساء/۱۹) با زنان آن گونه که شایسته آنان است معاشرت کنید. عشیر یعنی همدم و رفیق؛ «وَ لَبِئْسَ الْعَشِیر ُ» (حج/۱۳) چه بد دوستی انتخاب کردهاند و چه بد معاشر و رفیقی است.
العاشور از ریشه عشر به کسی گفته میشود که معاشرت خصلت او باشد. العاشوراء جایی که میل به معاشرت و رفاقت و مصاحبت نمایان میشود و افراد میل معاشرت خود را با کسی که مورد نظر است عرضه میکنند؛ و عاشورا مبالغه است از میل به معاشرت؛ یعنی روزی که میل معاشرت و رفاقت با امام(علیه السلام ) به شدت بالا میرود.
تاسوعا؛ روزی برای وسعت ظرفیت
با خارج شدن عاشورا از سلسله اعداد، عدد بودن تاسوعا نیز مورد تردید قرار میگیرد و معنی نهم را از دست میدهد. اتسع به فتح الف یعنی گروههای ۹ نفره شدند. اما اتسع به کسر الف یعنی وسعت پیدا کرد - گشاد شد - فراخ گردید. اتساع یعنی گسترده شدن و گشاد شدن. بالا رفتن ظرفیت. اتساع شرائین؛ یعنی رگها گشاد شدند و ظرفیت شان برای عبور خون زیاد باشد. التاسوع چیزی که فراخی و گستردگی و ظرفیت اش زیاد باشد؛ و بالاخره التاسوعا یعنی جایی که بتوان ظرفیت را بالا برد و فراخی ایجاد کرد؛ و تاسوعا این معنی را پیدا میکند: روزی که ظرفیت بالا میرود و در سینهها فراخی ایجاد میشود و به جای تنگی، وسعت مییابد.
این دو نام از ابداعات امام سجاد (علیهالسلام) است و اگر در بعضی از روایات از پیامبر اکرم (صلوات الله علیه و آله) از عاشورا گفته شده است، اکثرا جعلیات بنیامیه برای کم کردن اثرات عاشورای امام حسین (علیه السلام) است، اما در مورد تاسوعا تقریباً نداریم که قبلاً از امام سجاد (علیه السلام) لغت تاسوعا به کار برده شده باشد و این معنا از عاشورا و تاسوعا خیلی عاشقانه است...
برگرفته از کتاب «سفری از عاشورا تا اربعین»
🏴🏴🏴فرارسیدن تاسوعا و عاشورای حسینی و شهادت حضرت امام حسین علیه السلام و شهادت حضرت ابوالفضل علیه السلام و۷۲تن از یاران باوفایش برهمه عاشقان آن حضرت تسلیت باد🏴🏴🏴
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
آیا رنگ تشیع سیاه است؟
اینهمه رنگ سیاه در محرم از کجا آمده است؟ آیا رنگ سیاه رنگ شیعه است؟
در قرآن ۷ بار از رنگ سیاه نام برده شده و همه ی ۷ بار در کراهت آن سخن رفته است. از نظر روانشناسی رنگها، مشکی حزن و اندوه و افسردگی ایجاد می کند و می تواند باعث حالت تهوع گردد. به همین خاطر است که در هواپیما از رنگ سیاه هیچ استفاده ای نمی شود. رنگ سیاه، نماد ظلمت است، شادی و انبساط خاطر را از بین می برد و زمینه ی خودکشی در افرادی که در بحران اند را افزایش می دهد. این رنگ آثار روانی مخربی دارد. در یک پژوهش نشان داده شده که هنگامی که یک پل که رنگش سیاه بود و خودکشی های بسیار بر روی آن انجام می گرفت را به رنگ سبز تغییر دادند، آمار خودکشی بر روی آن به میزان قابل توجهی کاهش یافت.
احادیث بسیاری در پرهیز از رنگ سیاه آمده است: ازجمله
امام علی(ع) فرموده:
لباس سیاه نپوشید که لباس فرعون است (بحارالانوار، ج۸۳: ۲۴۸).
امام باقر (ع): ما در منزل لباس زرد و گلگون می پوشیم. ایشان همچنین گفته اند: هیچ رنگی در لباس هایتان بهتر از سفید نیست (وسائل الشیعه، ج۳:۹_۳۵۶).
امام صادق (ع) به یکی از اصحابش که حنان نام داشت و نعلین سیاه می پوشید گفت: چرا نعلین سیاه رنگ می پوشی؟ مگر نمی دانی سیاه برای چشم زیان دارد و ...غمبار است؟ حنان پرسید: چه رنگ بپوشم؟ امام: زرد رنگ بپوش که هم چشم را روشنی می بخشد، هم اندوه را می زداید و هم به مردانگی قوام می دهد، بویژه آنکه از پوشش های انبیاء نیز هست(اصول کافی:۴۶۵). ایشان همچنین گفته اند: رنگ سیاه، رنگ لباس دشمنان ماست. جایی دیگر: سیاه رنگ لباس دوزخیان است (وسائل الشبعه، ج۳: ۲۸۰).
حضرت رسول(ص) قبایی از سندس سبز داشتند و رنگ سبز را بسیار دوست می داشتند. تمایل خاص ایشان به رنگ سبز سبب شد تا سبز رنگ اسلام شناخته شود. ایشان استفاده از رنگ سیاه را ناخوش داشتند (اصول کافی، ج۶: ۴۴۹).
در مقاطع مختلف تاریخی مسجل است که مسلمانان صدر و شیعیان بعد، رنگ سفید یا سبز را برای خود برمی گزیده اند تا از دشمنان شان که معمولا لباس سیاه بر تن داشتند، تفکیک بشوند. به عنوان نمونه در زمان حکومت عباسیان چنین بود.
موافقان سیاهپوشی چنین استدلال می کنند که سیاه پوشیدن برای عزاداری اشکالی ندارد. پاسخ این است که در اسلام عزاداری تنها ۳ روز جایز است و نه ۱۴ قرن. چرا ما تصور میکنیم که تنها می توان با عزاداری سالگرد واقعه ی عاشورا را گرامی داشت؟ عزاداری آنهم در این شکل به ابتذال کشیده ی فعلی اش چه نقشی در زنده نگه داشتن پیام عاشورا ایفا می کند؟ عزاداری عاشورایی در زمانه ای دارای کارکرد بود که شیعیان تحت حاکمیت های استبدادی امکان برگزاری مراسمی در تجلیل از امام حسین(ع) را نداشتند و لاجرم از پوشش عزاداری و نماد سیاه استفاده می کردند. اما اینک در ایران که این محدودیت برای یادکرد واقعه ی عاشورا وجود ندارد، عزاداری فاقد کارکردهای بایسته در پاسداشت و احیا پیام عاشورا در میان زندگان عزت طلب است. هم اکنون برای تأکید بر پرهیز از دیکتاتوری یزیدی، عزاداری خالی از ضرورت است. تغییر مراسم از آیین عزاداری به آیین آگاهی بخشی و انتقال پیام عاشورا به نسل جدید به سیاهپوش کردن فضای عمومی نیاز ندارد. تزریق اینهمه سیاهی به جان فضای عمومی و طبل کوبی های گوشخراش و آلودگی های صوتی و سوءاستفاده از نام حسین بزرگ برای مقاصد دنیوی مبتذل، انحراف از پیام بیدارکننده و عزت بخش عاشوراست.
نکته ی دیگر اینکه موافقان سیاهپوشی می گویند: مخالفان سیاهپوشی همان وهابیون سعودی هستند. در پاسخ باید گفت که اتفاقا این خود وهابیون هستند که رنگ سیاه را برای خود برگزیده اند. گروه هایی مثل طالبان و داعش و جبهه النصره که ریشه ی وهابی دارند، در رنگ سیاه غوطه می خورند و حتا پرچم داعش سیاه است.
نتیجه اینکه: رنگ سیاه نه رنگ اسلام است و نه رنگ تشیع. بیشترین رنگ که مورد پسند اسلام و تشیع قرار داشته؛ سفید و سبز و زرد بوده است و این انتخاب نشان دهنده ی حسن توجه این دین به روانشناسی رنگها و درنظر گرفتن تأثیر علمی رنگها بر خلقیات فرد و جمع است. سفید رنگ مساوات و سادگی و فروتنی و برابری همه گانی و شفافیت و روشنی و نور و ... است، در عین حالی که همه ی رنگها را در خود نهفته دارد و مادر رنگها به حساب می آید. سیاهپوش کردن فضای عمومی بدعتی مخرب در دین است.
- بهروز مرادی جامعه شناس دین
۹۸/۶/۱۸
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
اینهمه رنگ سیاه در محرم از کجا آمده است؟ آیا رنگ سیاه رنگ شیعه است؟
در قرآن ۷ بار از رنگ سیاه نام برده شده و همه ی ۷ بار در کراهت آن سخن رفته است. از نظر روانشناسی رنگها، مشکی حزن و اندوه و افسردگی ایجاد می کند و می تواند باعث حالت تهوع گردد. به همین خاطر است که در هواپیما از رنگ سیاه هیچ استفاده ای نمی شود. رنگ سیاه، نماد ظلمت است، شادی و انبساط خاطر را از بین می برد و زمینه ی خودکشی در افرادی که در بحران اند را افزایش می دهد. این رنگ آثار روانی مخربی دارد. در یک پژوهش نشان داده شده که هنگامی که یک پل که رنگش سیاه بود و خودکشی های بسیار بر روی آن انجام می گرفت را به رنگ سبز تغییر دادند، آمار خودکشی بر روی آن به میزان قابل توجهی کاهش یافت.
احادیث بسیاری در پرهیز از رنگ سیاه آمده است: ازجمله
امام علی(ع) فرموده:
لباس سیاه نپوشید که لباس فرعون است (بحارالانوار، ج۸۳: ۲۴۸).
امام باقر (ع): ما در منزل لباس زرد و گلگون می پوشیم. ایشان همچنین گفته اند: هیچ رنگی در لباس هایتان بهتر از سفید نیست (وسائل الشیعه، ج۳:۹_۳۵۶).
امام صادق (ع) به یکی از اصحابش که حنان نام داشت و نعلین سیاه می پوشید گفت: چرا نعلین سیاه رنگ می پوشی؟ مگر نمی دانی سیاه برای چشم زیان دارد و ...غمبار است؟ حنان پرسید: چه رنگ بپوشم؟ امام: زرد رنگ بپوش که هم چشم را روشنی می بخشد، هم اندوه را می زداید و هم به مردانگی قوام می دهد، بویژه آنکه از پوشش های انبیاء نیز هست(اصول کافی:۴۶۵). ایشان همچنین گفته اند: رنگ سیاه، رنگ لباس دشمنان ماست. جایی دیگر: سیاه رنگ لباس دوزخیان است (وسائل الشبعه، ج۳: ۲۸۰).
حضرت رسول(ص) قبایی از سندس سبز داشتند و رنگ سبز را بسیار دوست می داشتند. تمایل خاص ایشان به رنگ سبز سبب شد تا سبز رنگ اسلام شناخته شود. ایشان استفاده از رنگ سیاه را ناخوش داشتند (اصول کافی، ج۶: ۴۴۹).
در مقاطع مختلف تاریخی مسجل است که مسلمانان صدر و شیعیان بعد، رنگ سفید یا سبز را برای خود برمی گزیده اند تا از دشمنان شان که معمولا لباس سیاه بر تن داشتند، تفکیک بشوند. به عنوان نمونه در زمان حکومت عباسیان چنین بود.
موافقان سیاهپوشی چنین استدلال می کنند که سیاه پوشیدن برای عزاداری اشکالی ندارد. پاسخ این است که در اسلام عزاداری تنها ۳ روز جایز است و نه ۱۴ قرن. چرا ما تصور میکنیم که تنها می توان با عزاداری سالگرد واقعه ی عاشورا را گرامی داشت؟ عزاداری آنهم در این شکل به ابتذال کشیده ی فعلی اش چه نقشی در زنده نگه داشتن پیام عاشورا ایفا می کند؟ عزاداری عاشورایی در زمانه ای دارای کارکرد بود که شیعیان تحت حاکمیت های استبدادی امکان برگزاری مراسمی در تجلیل از امام حسین(ع) را نداشتند و لاجرم از پوشش عزاداری و نماد سیاه استفاده می کردند. اما اینک در ایران که این محدودیت برای یادکرد واقعه ی عاشورا وجود ندارد، عزاداری فاقد کارکردهای بایسته در پاسداشت و احیا پیام عاشورا در میان زندگان عزت طلب است. هم اکنون برای تأکید بر پرهیز از دیکتاتوری یزیدی، عزاداری خالی از ضرورت است. تغییر مراسم از آیین عزاداری به آیین آگاهی بخشی و انتقال پیام عاشورا به نسل جدید به سیاهپوش کردن فضای عمومی نیاز ندارد. تزریق اینهمه سیاهی به جان فضای عمومی و طبل کوبی های گوشخراش و آلودگی های صوتی و سوءاستفاده از نام حسین بزرگ برای مقاصد دنیوی مبتذل، انحراف از پیام بیدارکننده و عزت بخش عاشوراست.
نکته ی دیگر اینکه موافقان سیاهپوشی می گویند: مخالفان سیاهپوشی همان وهابیون سعودی هستند. در پاسخ باید گفت که اتفاقا این خود وهابیون هستند که رنگ سیاه را برای خود برگزیده اند. گروه هایی مثل طالبان و داعش و جبهه النصره که ریشه ی وهابی دارند، در رنگ سیاه غوطه می خورند و حتا پرچم داعش سیاه است.
نتیجه اینکه: رنگ سیاه نه رنگ اسلام است و نه رنگ تشیع. بیشترین رنگ که مورد پسند اسلام و تشیع قرار داشته؛ سفید و سبز و زرد بوده است و این انتخاب نشان دهنده ی حسن توجه این دین به روانشناسی رنگها و درنظر گرفتن تأثیر علمی رنگها بر خلقیات فرد و جمع است. سفید رنگ مساوات و سادگی و فروتنی و برابری همه گانی و شفافیت و روشنی و نور و ... است، در عین حالی که همه ی رنگها را در خود نهفته دارد و مادر رنگها به حساب می آید. سیاهپوش کردن فضای عمومی بدعتی مخرب در دین است.
- بهروز مرادی جامعه شناس دین
۹۸/۶/۱۸
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
حرمت عزاداری و لباس سیاه از زبان امامان اهل بیت علیهم السلام:
1-أنّ الإمام الحسين قال لزينب:
"يا أختاه إني أقسمت عليك فأبري قسمي، إذا أنا قتلت فلا تشقي عليَّ جيبا، ولا تخمشي عليَّ وجهاً، ولا تدعي عليَّ بالويل والثبور.
امام حسین علیه السلام شب عاشورا به خواهرش زینب علیها السلام فرمود: ای خواهرم تو را به الله قسم می دهم پس قسمم را عمل کن، اگر من شهید شدم گریبان را برای من پاره نکن و بر سر و صورت خود نزن و برای من عزاداری نکن.
(الإرشاد: 232، مستدرك الوسائل 1 /144، اعلام الورى باعلام الهدى الجزء1صفحة457.)
2-قال الرسول صلی الله علیه و آله و سلم: "النياحة من عمل الجاهلية "
رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: نوحه خوانی از اعمال جاهلیت است.
(من لا يحضره الفقيه 4/271 - 272 كما رواه الحر العاملي في وسائل الشيعة 2/915 بحار الأنوار 82/103)
3-قال رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم لفاطمة عليها السلام: إذا أنا مُت فلا تخمشي عليّ وجها ولا ترخي عليّ شعرا ولا تنادي بالويل ولا تقيمن عليّ نائحة.
پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم خطاب به حضرت فاطمه علیها السلام فرمود: (ای فاطمه) اگر من وفات نمودم چهره را نخراش، موی سر خود را نکش، فریاد نزن و نوحه خوانی برگزار نکن.
(وسائل الشيعة 2/915-916، مستدرك الوسائل 1/144، الكافي للكليني (329 هـ) الجزء5 صفحة527)
4-قال الإمام الباقر عليه السلام:
"أشد الجزع الصراخ بالويل والعويل، ولطم الوجه والصدر، وجز الشعر من النواصي، ومن أقام النواحة فقد ترك الصبر، وأخذ في غير طريقه"
امام باقر علیه السلام فرمودند: شدیدترین نوع بی تابی فریاد زدن و بر سینه و صورت زدن و کشیدن موی سر است و هر کسی نوحه خوانی را بر پا کند صبر را رها کرده است و گمراهی را در پیش گرفته است.
(الكافي 3/222-223، وسائل الشيعة 2/915، بحار الأنوار 82/89).
5-عن الصادق عليه السلام:
"من ضرب يده على فخذه عند المصيبة حبط أجره".
امام جعفر صادق علیه السلام فرمود: هر کسی در هنگام مصیبت بر رانش بزند اعمال خوبش از بین می رود.
(الكافي 3/225).
6-عن الرسول صلى الله عليه وآله وسلم:
"ليس منا من ضرب الخدود وشق الجيوب"
پیامبر خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرمودند: هر کسی ( در هنگام مصیبت) بر صورت خود بزند و گریبان را پاره کند از ما (مسلمانان) نیست.
(مستدرك الوسائل 1/144)
7-ما رواه جعفر بن محمد عن آبائه (ع) عن النبي صلى الله عليه وآله في حديث المناهي أنه نهى عن الرنة عند المصيبة ونهى عن النياحة والاستماع إليها ونهى عن تصفيق الوجه.
امام جعفر صادق علیه السلام از پدرانش علیهم السلام نقل کرده است که پیامبر اسلام از شنیدن صدای شیپور در هنگام مصیبت و نوحه خوانی و گوش دادن به آن را نهی فرمودند و همچنین از زدن به صورت نیز مسلمانان را باز داشتند.
(من لا يحضره الفقيه 4/3)
امامان اهل بیت علیهم السلام پوشیدن لباس مشکی را، حتی در هنگام عزاداری بعنوان لباس دوزخيان، لباس فرعون و لباس دشمنان اهل بيت، معرفی کرده اند!
اول:قال امير المومنين علی علیه السلام :
لاتلبسوا السواد فانه لباس فرعون.
لباس سياه نپوشيد زيرا لباس فرعون است.
دوم: عن آبي عبدالله جعفر بن محمد الصادق (علیه السلام ): لا تصلّ فيها فإنّها لباس أهل النار.
ابي عبدالله جعفر بن محمد الصادق علیه السلام فرمود: در لباس سياه نماز نخوان زيرا لباس اهل جهنم است.
آدرس روايات، از کتب معتبر شيعه:
۱. من لايحضره الفقيه ج/1 ص:251
۲. علل الشرائع ج/2 ص: 346
۳. الخصال ص: 615
۴. کافي ج/2 ص: 449
۵. عيون اخبار الرضا ج/2 ص: 23
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
1-أنّ الإمام الحسين قال لزينب:
"يا أختاه إني أقسمت عليك فأبري قسمي، إذا أنا قتلت فلا تشقي عليَّ جيبا، ولا تخمشي عليَّ وجهاً، ولا تدعي عليَّ بالويل والثبور.
امام حسین علیه السلام شب عاشورا به خواهرش زینب علیها السلام فرمود: ای خواهرم تو را به الله قسم می دهم پس قسمم را عمل کن، اگر من شهید شدم گریبان را برای من پاره نکن و بر سر و صورت خود نزن و برای من عزاداری نکن.
(الإرشاد: 232، مستدرك الوسائل 1 /144، اعلام الورى باعلام الهدى الجزء1صفحة457.)
2-قال الرسول صلی الله علیه و آله و سلم: "النياحة من عمل الجاهلية "
رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: نوحه خوانی از اعمال جاهلیت است.
(من لا يحضره الفقيه 4/271 - 272 كما رواه الحر العاملي في وسائل الشيعة 2/915 بحار الأنوار 82/103)
3-قال رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم لفاطمة عليها السلام: إذا أنا مُت فلا تخمشي عليّ وجها ولا ترخي عليّ شعرا ولا تنادي بالويل ولا تقيمن عليّ نائحة.
پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم خطاب به حضرت فاطمه علیها السلام فرمود: (ای فاطمه) اگر من وفات نمودم چهره را نخراش، موی سر خود را نکش، فریاد نزن و نوحه خوانی برگزار نکن.
(وسائل الشيعة 2/915-916، مستدرك الوسائل 1/144، الكافي للكليني (329 هـ) الجزء5 صفحة527)
4-قال الإمام الباقر عليه السلام:
"أشد الجزع الصراخ بالويل والعويل، ولطم الوجه والصدر، وجز الشعر من النواصي، ومن أقام النواحة فقد ترك الصبر، وأخذ في غير طريقه"
امام باقر علیه السلام فرمودند: شدیدترین نوع بی تابی فریاد زدن و بر سینه و صورت زدن و کشیدن موی سر است و هر کسی نوحه خوانی را بر پا کند صبر را رها کرده است و گمراهی را در پیش گرفته است.
(الكافي 3/222-223، وسائل الشيعة 2/915، بحار الأنوار 82/89).
5-عن الصادق عليه السلام:
"من ضرب يده على فخذه عند المصيبة حبط أجره".
امام جعفر صادق علیه السلام فرمود: هر کسی در هنگام مصیبت بر رانش بزند اعمال خوبش از بین می رود.
(الكافي 3/225).
6-عن الرسول صلى الله عليه وآله وسلم:
"ليس منا من ضرب الخدود وشق الجيوب"
پیامبر خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرمودند: هر کسی ( در هنگام مصیبت) بر صورت خود بزند و گریبان را پاره کند از ما (مسلمانان) نیست.
(مستدرك الوسائل 1/144)
7-ما رواه جعفر بن محمد عن آبائه (ع) عن النبي صلى الله عليه وآله في حديث المناهي أنه نهى عن الرنة عند المصيبة ونهى عن النياحة والاستماع إليها ونهى عن تصفيق الوجه.
امام جعفر صادق علیه السلام از پدرانش علیهم السلام نقل کرده است که پیامبر اسلام از شنیدن صدای شیپور در هنگام مصیبت و نوحه خوانی و گوش دادن به آن را نهی فرمودند و همچنین از زدن به صورت نیز مسلمانان را باز داشتند.
(من لا يحضره الفقيه 4/3)
امامان اهل بیت علیهم السلام پوشیدن لباس مشکی را، حتی در هنگام عزاداری بعنوان لباس دوزخيان، لباس فرعون و لباس دشمنان اهل بيت، معرفی کرده اند!
اول:قال امير المومنين علی علیه السلام :
لاتلبسوا السواد فانه لباس فرعون.
لباس سياه نپوشيد زيرا لباس فرعون است.
دوم: عن آبي عبدالله جعفر بن محمد الصادق (علیه السلام ): لا تصلّ فيها فإنّها لباس أهل النار.
ابي عبدالله جعفر بن محمد الصادق علیه السلام فرمود: در لباس سياه نماز نخوان زيرا لباس اهل جهنم است.
آدرس روايات، از کتب معتبر شيعه:
۱. من لايحضره الفقيه ج/1 ص:251
۲. علل الشرائع ج/2 ص: 346
۳. الخصال ص: 615
۴. کافي ج/2 ص: 449
۵. عيون اخبار الرضا ج/2 ص: 23
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
شرح غزل «کجایید ای شهیدان خدایی»
غزل ۲۷۰۷ دیوان شمس، طویل ترین و مشهورترین غزل مولانا در باب عظمت وعلو مقام حسین و شهیدان کربلا است. مطلع غزل (شهیدان خدایی بلاجویان دشت کربلایی) “معاشقۀ کربلایی” و پایان آن ارجاعی والا به انسان کامل و خورشید موعود است که همواره شاهد و ناظر است و اصلِ اصلِ اصلِ نزولِ انوارِ الهی در عالم ممکنات است. فتامل. در این غزل، شهیدان و عاشقان مترادف اند. شهیدان به مدد تجرد وجودی و “معرفت” که مقدمۀ عاشقی است و “بالهای عاشقی” برتر و فراتر از مرغان هوایی در ساحت حضرت دوست پرواز می کنند که ” یحبهم و یحبونه” (سوره مائده، آیه ۵۴). شهدا پادشاهان عالم غیب اند که به یاری عشق، باب های عوالم پنهان را گشوده اند و از جمله رموز توفیق آنها در این پرواز عاشقانه، رهایی از “انواع خود” است. شهیدان با فنا وَ بقا در “عقلِ عقل” در ناکجا آبادند. و در واقع «شاهان» عالم غیب اند که به یاری عشق، باب های عوالم پنهان را گشوده اند و از جمله رموز توفیق آنها در این پرواز عاشقانه؛ رهایی از «انواع خویش» است. سیدالشهد(ع) و یارانشان در عشق فانی گشته اند.
مولوی در باب «فنای عاشق در غلبات عشق» می سراید:
هیچ کس را تا نگردد او فنا
نیست راه در بارگاه کبریا
ما بها و خون بها را یافتیم
جانب جان باختن بشتافتیم
غرق عشقی ام که غرق است اندرین
عشق های اولین و آخرین
وقت آن آمد که من عریان شوم
جسم بگذارم سراسر جان شوم
دین من از عشق، زنده بودن است
زندگی زین جان و تن ننگ من است
امام عاشقان با حضرت معشوق به وحدت واصل شده اند. حضرت مولانا می سراید:
برمن از هستی من جز نام نیست
در وجودم جز تو ای خوش کام نیست
در مقام وهم باشد او و تو
چون نباشی تو نباشد غیر او
حضرت سیدالشهدا(ع) و یارانشان با «بُراق» عشق الهی، شاه آسمان ملکوت و جبروت شده اند. مولوی می سراید:
عشق آن زنده گزین کو باقی است
کز شراب جان فزایت ساقی است
عشق آن بگزین که جمله انبیاء
یافتند از عشق او کار و کیا
حضرت سیدالشهدا(ع) و یارانشان با «بُراق» عشق الهی، شاه آسمان ملکوت و جبروت شده اند.
مولانا در این غزل آسمانی که دارای ده بیت و دو بخش است؛ در بخش نخست (شش بیت آغازین غزل) هفت مرتبه سؤال می کند: «کجایید»؟ و در ابیات هفتم و هشتم؛ به این «کجایید»؟ پاسخ می دهد. تکرار کلمه کلیدی «کجایید»؛ بدون دلیل نیست. تکرار این کلمه علاوه بر این که در هر بیت اشاره به یک مقام دارد، بیان عظمت و فخامت مقام معنوی و الهی سیدالشهدا(ع) و اصحاب جوانمرد آن حضرت، جلب توجه مخاطب و تأکید خاص بر مقام قدسی و والای شهدای دشت خونین کربلا است. نتیجه تکرار «کجایید»؛ تلقین مقام بی نظیر شهدای کربلا در هستی به مخاطب است. هفت «کجایید» ممکن است اشاره به هفت مقام سلوک عرفانی باشد که امام حسین(ع) پیشوای عارفان خونین کفن طی کرده اند و سرانجام در روز عاشورا با وضو با خون خود به مقام الهی «ثارالله» واصل گشته اند. چنان که حسین منصور حلاج پیرو راستین سیدالشهدا حسین(ع) در هنگامه شهادت فرمود: «در عشق دو رکعت است که وضوی آن درست نیاید؛ مگر به خون».
مولانا در بیت هشتم با اشاره به یکی از اصول عرفان نظری که انواع دنیاهای عالم ناسوت را هیچ اندر هیچ و تو خالی و گذرا و میرا می داند؛ انسان ها را به «عرفان عملی» فرا می خواند. آن گاه گویی پیام امام حسین(ع) را ابلاغ می کند که: «ای مدعیان؛ اگر از قبیله ما و کربلایی هستید «اهل صفا» شده، دل را به نور الهی منور گردانید و به تجلیه و تخلیه و تحلیه نفس مشغول گردید تا به فنـای فی الله رسیده، با سیر و سلوک الهی به لقاءَ الله واصل شوید». اصطلاح «اهل صفا» ترکیب اضافی و اشاره به عارفان و صوفیان است. جنید گوید: «تصوف آن است که حق مُرده گرداند و تو را از تو وَ به خود زنده گردانَد». (ترجمه رساله قشیریه، تصحیح فروزانفر، ص ۴۶۹). مولانا پیمودن راه حسین(ع) را تنها با «دل» ممکن می داند: «به دل رو گر ز مایی». در معارف قرآنی و عرفانی «دل»؛ معدن نور الهی و محل اشراق آن و مرکز معرفت ربانی است که ساحتی برتر از معرفت علمی (دانش تجربی نظیر علوم طبیعی) و عقلی دارد. دل مؤمن عرش خداوند است.
نگارش: دکتر سید سلمان صفوی
رئیس آکادمی مطالعات ایرانی لندن و مولوی شناس
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
غزل ۲۷۰۷ دیوان شمس، طویل ترین و مشهورترین غزل مولانا در باب عظمت وعلو مقام حسین و شهیدان کربلا است. مطلع غزل (شهیدان خدایی بلاجویان دشت کربلایی) “معاشقۀ کربلایی” و پایان آن ارجاعی والا به انسان کامل و خورشید موعود است که همواره شاهد و ناظر است و اصلِ اصلِ اصلِ نزولِ انوارِ الهی در عالم ممکنات است. فتامل. در این غزل، شهیدان و عاشقان مترادف اند. شهیدان به مدد تجرد وجودی و “معرفت” که مقدمۀ عاشقی است و “بالهای عاشقی” برتر و فراتر از مرغان هوایی در ساحت حضرت دوست پرواز می کنند که ” یحبهم و یحبونه” (سوره مائده، آیه ۵۴). شهدا پادشاهان عالم غیب اند که به یاری عشق، باب های عوالم پنهان را گشوده اند و از جمله رموز توفیق آنها در این پرواز عاشقانه، رهایی از “انواع خود” است. شهیدان با فنا وَ بقا در “عقلِ عقل” در ناکجا آبادند. و در واقع «شاهان» عالم غیب اند که به یاری عشق، باب های عوالم پنهان را گشوده اند و از جمله رموز توفیق آنها در این پرواز عاشقانه؛ رهایی از «انواع خویش» است. سیدالشهد(ع) و یارانشان در عشق فانی گشته اند.
مولوی در باب «فنای عاشق در غلبات عشق» می سراید:
هیچ کس را تا نگردد او فنا
نیست راه در بارگاه کبریا
ما بها و خون بها را یافتیم
جانب جان باختن بشتافتیم
غرق عشقی ام که غرق است اندرین
عشق های اولین و آخرین
وقت آن آمد که من عریان شوم
جسم بگذارم سراسر جان شوم
دین من از عشق، زنده بودن است
زندگی زین جان و تن ننگ من است
امام عاشقان با حضرت معشوق به وحدت واصل شده اند. حضرت مولانا می سراید:
برمن از هستی من جز نام نیست
در وجودم جز تو ای خوش کام نیست
در مقام وهم باشد او و تو
چون نباشی تو نباشد غیر او
حضرت سیدالشهدا(ع) و یارانشان با «بُراق» عشق الهی، شاه آسمان ملکوت و جبروت شده اند. مولوی می سراید:
عشق آن زنده گزین کو باقی است
کز شراب جان فزایت ساقی است
عشق آن بگزین که جمله انبیاء
یافتند از عشق او کار و کیا
حضرت سیدالشهدا(ع) و یارانشان با «بُراق» عشق الهی، شاه آسمان ملکوت و جبروت شده اند.
مولانا در این غزل آسمانی که دارای ده بیت و دو بخش است؛ در بخش نخست (شش بیت آغازین غزل) هفت مرتبه سؤال می کند: «کجایید»؟ و در ابیات هفتم و هشتم؛ به این «کجایید»؟ پاسخ می دهد. تکرار کلمه کلیدی «کجایید»؛ بدون دلیل نیست. تکرار این کلمه علاوه بر این که در هر بیت اشاره به یک مقام دارد، بیان عظمت و فخامت مقام معنوی و الهی سیدالشهدا(ع) و اصحاب جوانمرد آن حضرت، جلب توجه مخاطب و تأکید خاص بر مقام قدسی و والای شهدای دشت خونین کربلا است. نتیجه تکرار «کجایید»؛ تلقین مقام بی نظیر شهدای کربلا در هستی به مخاطب است. هفت «کجایید» ممکن است اشاره به هفت مقام سلوک عرفانی باشد که امام حسین(ع) پیشوای عارفان خونین کفن طی کرده اند و سرانجام در روز عاشورا با وضو با خون خود به مقام الهی «ثارالله» واصل گشته اند. چنان که حسین منصور حلاج پیرو راستین سیدالشهدا حسین(ع) در هنگامه شهادت فرمود: «در عشق دو رکعت است که وضوی آن درست نیاید؛ مگر به خون».
مولانا در بیت هشتم با اشاره به یکی از اصول عرفان نظری که انواع دنیاهای عالم ناسوت را هیچ اندر هیچ و تو خالی و گذرا و میرا می داند؛ انسان ها را به «عرفان عملی» فرا می خواند. آن گاه گویی پیام امام حسین(ع) را ابلاغ می کند که: «ای مدعیان؛ اگر از قبیله ما و کربلایی هستید «اهل صفا» شده، دل را به نور الهی منور گردانید و به تجلیه و تخلیه و تحلیه نفس مشغول گردید تا به فنـای فی الله رسیده، با سیر و سلوک الهی به لقاءَ الله واصل شوید». اصطلاح «اهل صفا» ترکیب اضافی و اشاره به عارفان و صوفیان است. جنید گوید: «تصوف آن است که حق مُرده گرداند و تو را از تو وَ به خود زنده گردانَد». (ترجمه رساله قشیریه، تصحیح فروزانفر، ص ۴۶۹). مولانا پیمودن راه حسین(ع) را تنها با «دل» ممکن می داند: «به دل رو گر ز مایی». در معارف قرآنی و عرفانی «دل»؛ معدن نور الهی و محل اشراق آن و مرکز معرفت ربانی است که ساحتی برتر از معرفت علمی (دانش تجربی نظیر علوم طبیعی) و عقلی دارد. دل مؤمن عرش خداوند است.
نگارش: دکتر سید سلمان صفوی
رئیس آکادمی مطالعات ایرانی لندن و مولوی شناس
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
عاشورا در ادبیات ترکمن
اهل سنت آسیای مرکزی در برخی منابع به " اهل سنت حسن" تعبیر شده اند. تفسیر این تعبیر به واسطه ی محبت آنان به خاندان اهل بیت علیهم السلام است.
بنابراین هیچ جای تعجب ندارد که کتابهایی در مناقب امامان(رض) تالیف شده باشد. همانند کتاب روضه سید الشهداء، کتاب امام حسین (رض)و کتاب زین العرب که به صورت نظم و نثر به تصویر مظلومیت وی پرداخته است
در جنگ نامه امام محمد حنفیه(رض) مشهور به "زین العرب"، وی اینگونه خودش را پس از اسارت معرفی می نماید:
جمهور اشیت، اینای سوزوم
مدینه ده مکانیم بار
معلوم اِتسِم سانگا اوزوم
آتام، علی(ع) قبله گاهیم
مصطفی(ص)، پشت و پناهیم...
آتام، ایلگه خلیفه
انه ام، آدی بو حنیفه
آغام، شهزاده ی کونَین
پیغمبر(ص)غه ایدی عنَین
بیری حسن(ع)، بیری حسن(ع)
شهید اولار گمانیم بار
{مقدمه کتاب زین العرب}
در این شعر، محمد حنفیه(رض) با افتخار از نسب خود سخن می گوید از پدرش، پدر بزرگش، مادرش و دو برادرش امامان حسن و حسین (علیهم السلام) و حدس می زند که این دو شهید راه حق شوند.
اوج حماسه سرایی را می توان در کتاب امام حسین(رض) مشاهده کرد. وقتی که در کربلاء به لحظه ی شهادت می رسد، خداحافظی جانسوزی سر می دهد:
ایندی گیدر بولدوم فانی دنیادن
ام کلثوم شهربانو خوش ایندی
قسمت شیله بولدی قادر الله دان
علی اصغر نوجوانیم خوش ایندی
عمریم، پایان اولدی، اولور من
اولینچام، میداندا سواش قیلور من
لاشیم چاشیپ کربلا ده قالور من
عاراپ قیزی شهربانو خوش ایندی
{کتاب امام حسین رض. ص ۵۲}
در کتاب امام حسین، شعر رثاء و ماتم به اوج خود می رسد. از زبان امام حسین(رض) نقل می شود:
دانسته ام که مرگ من فرا رسیده است. پس ای ام کلثوم شهربانو خدا حافظ
این قسمت الهی است برای من
ای نوجوانم علی اصغر خدا حافظ
به پایان آمد این عمرم
اما تا نفس آخر در میدان نبرد خواهم جنگید
جسد من در کربلا خواهد ماند
دختر عرب، شهربانو خدا حافظ
این نمونه ی زیبایی از ادبیات عاشورایی ترکمنان است.
سپس نظری با اشعار مختومقلی فراغی، شاعر عارف ترکمن می افکنیم. در چهل شعر از امامان نام برده و ۱۴شعر خود را به خاندان پیامبر اکرم(ص) اختصاص داده است.در شعر "باغیشلا بیزنی" از پیامبر اکرم (ص)و حضرت فاطمه زهرا علیها السلام و ۱۲ امام علیهم السلام تک به تک نام می برد.
وی در شعر "سن دنیا" و " بولارمی؟"به تشریح واقعه ی عاشورا در کربلاء و مظلومیت امام حسین(رض) و یارانش می پردازد:
۱. حسن_حسین کرسی گره گیم
کربلاء دا شهید اتدینگ سن دنیا
_ وی دنیا را نکوهش کرده، از شهید شدن حسن و حسین(علیهما السلام) در کربلاء شکایت میی کند.
۲. هر زاغ و زغن دان کبوتر اولماز
هر صحرا دا یاتان میت بولارمی؟
کربلاء دا غیری شهید بولارمی؟
هر ساچین اوسدورن سید بولارمی؟
شاعر می گوید: هر زاغی نمی تواند کبوتر باشد. آیا هر میت صحرا، شایسته ی میت[کربلاء] نامیدن است؟ آیا جز شهید کربلاء شایسته ی شهید نامیدن است؟
و آیا هر آدم مو بلند، سید است؟
۳.مختومقلی آیدار، من خاک پایم
امام لار یولوندا هم جان فدایم
کمینه بنده من، کلبی گدایم
یا عباس علیًه باغیشلا بیزنی
مختومقلی می گوید: من خاک پایم
در راه امامان جان فدا هستم.
کمینه بنده ام، کلب گدا هستم
به حق عباس علی ببخش ما را
۴. بیر خداییم نینگ قولی دیر
اول حسن بیرله حسین
شمر ملعون پلید کسدی
حسین نینگ باشینی
تانگلا محشرده گورر سیز
اول فاطمه گوزیاشینی
هم یتیم قیلدی اوغول قیز
هم ینه قارداشینی
هم قارداشیندان اوروغ
هم ینه هم یولداشینی
ایکی دنیانینگ گلی دیر
اول حسن بیرله حسین
شاعر در این شعر ارادت کامل خود را به امامان آشکارا بیان می نماید.
باید گفت که مشت نمونه خروار است این ابیات مختصر، نشان می دهد که میزان اشعار وارده در ادبیات ترکمن بسیار زیاده بوده، ادیبان ترکمن با سبک ها و روش های مختلف شعر و نثر در پی وصف خاندان پیامبر اکرم(ص) مخصوصا واقعهی عاشورا بوده و در این توصیف اعتقاد قلبی و هنر شعری خود را تمام و کمال بیان نموده اند.
- د. سارلی /گرگان
۹۸/۶/۱۹
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
اهل سنت آسیای مرکزی در برخی منابع به " اهل سنت حسن" تعبیر شده اند. تفسیر این تعبیر به واسطه ی محبت آنان به خاندان اهل بیت علیهم السلام است.
بنابراین هیچ جای تعجب ندارد که کتابهایی در مناقب امامان(رض) تالیف شده باشد. همانند کتاب روضه سید الشهداء، کتاب امام حسین (رض)و کتاب زین العرب که به صورت نظم و نثر به تصویر مظلومیت وی پرداخته است
در جنگ نامه امام محمد حنفیه(رض) مشهور به "زین العرب"، وی اینگونه خودش را پس از اسارت معرفی می نماید:
جمهور اشیت، اینای سوزوم
مدینه ده مکانیم بار
معلوم اِتسِم سانگا اوزوم
آتام، علی(ع) قبله گاهیم
مصطفی(ص)، پشت و پناهیم...
آتام، ایلگه خلیفه
انه ام، آدی بو حنیفه
آغام، شهزاده ی کونَین
پیغمبر(ص)غه ایدی عنَین
بیری حسن(ع)، بیری حسن(ع)
شهید اولار گمانیم بار
{مقدمه کتاب زین العرب}
در این شعر، محمد حنفیه(رض) با افتخار از نسب خود سخن می گوید از پدرش، پدر بزرگش، مادرش و دو برادرش امامان حسن و حسین (علیهم السلام) و حدس می زند که این دو شهید راه حق شوند.
اوج حماسه سرایی را می توان در کتاب امام حسین(رض) مشاهده کرد. وقتی که در کربلاء به لحظه ی شهادت می رسد، خداحافظی جانسوزی سر می دهد:
ایندی گیدر بولدوم فانی دنیادن
ام کلثوم شهربانو خوش ایندی
قسمت شیله بولدی قادر الله دان
علی اصغر نوجوانیم خوش ایندی
عمریم، پایان اولدی، اولور من
اولینچام، میداندا سواش قیلور من
لاشیم چاشیپ کربلا ده قالور من
عاراپ قیزی شهربانو خوش ایندی
{کتاب امام حسین رض. ص ۵۲}
در کتاب امام حسین، شعر رثاء و ماتم به اوج خود می رسد. از زبان امام حسین(رض) نقل می شود:
دانسته ام که مرگ من فرا رسیده است. پس ای ام کلثوم شهربانو خدا حافظ
این قسمت الهی است برای من
ای نوجوانم علی اصغر خدا حافظ
به پایان آمد این عمرم
اما تا نفس آخر در میدان نبرد خواهم جنگید
جسد من در کربلا خواهد ماند
دختر عرب، شهربانو خدا حافظ
این نمونه ی زیبایی از ادبیات عاشورایی ترکمنان است.
سپس نظری با اشعار مختومقلی فراغی، شاعر عارف ترکمن می افکنیم. در چهل شعر از امامان نام برده و ۱۴شعر خود را به خاندان پیامبر اکرم(ص) اختصاص داده است.در شعر "باغیشلا بیزنی" از پیامبر اکرم (ص)و حضرت فاطمه زهرا علیها السلام و ۱۲ امام علیهم السلام تک به تک نام می برد.
وی در شعر "سن دنیا" و " بولارمی؟"به تشریح واقعه ی عاشورا در کربلاء و مظلومیت امام حسین(رض) و یارانش می پردازد:
۱. حسن_حسین کرسی گره گیم
کربلاء دا شهید اتدینگ سن دنیا
_ وی دنیا را نکوهش کرده، از شهید شدن حسن و حسین(علیهما السلام) در کربلاء شکایت میی کند.
۲. هر زاغ و زغن دان کبوتر اولماز
هر صحرا دا یاتان میت بولارمی؟
کربلاء دا غیری شهید بولارمی؟
هر ساچین اوسدورن سید بولارمی؟
شاعر می گوید: هر زاغی نمی تواند کبوتر باشد. آیا هر میت صحرا، شایسته ی میت[کربلاء] نامیدن است؟ آیا جز شهید کربلاء شایسته ی شهید نامیدن است؟
و آیا هر آدم مو بلند، سید است؟
۳.مختومقلی آیدار، من خاک پایم
امام لار یولوندا هم جان فدایم
کمینه بنده من، کلبی گدایم
یا عباس علیًه باغیشلا بیزنی
مختومقلی می گوید: من خاک پایم
در راه امامان جان فدا هستم.
کمینه بنده ام، کلب گدا هستم
به حق عباس علی ببخش ما را
۴. بیر خداییم نینگ قولی دیر
اول حسن بیرله حسین
شمر ملعون پلید کسدی
حسین نینگ باشینی
تانگلا محشرده گورر سیز
اول فاطمه گوزیاشینی
هم یتیم قیلدی اوغول قیز
هم ینه قارداشینی
هم قارداشیندان اوروغ
هم ینه هم یولداشینی
ایکی دنیانینگ گلی دیر
اول حسن بیرله حسین
شاعر در این شعر ارادت کامل خود را به امامان آشکارا بیان می نماید.
باید گفت که مشت نمونه خروار است این ابیات مختصر، نشان می دهد که میزان اشعار وارده در ادبیات ترکمن بسیار زیاده بوده، ادیبان ترکمن با سبک ها و روش های مختلف شعر و نثر در پی وصف خاندان پیامبر اکرم(ص) مخصوصا واقعهی عاشورا بوده و در این توصیف اعتقاد قلبی و هنر شعری خود را تمام و کمال بیان نموده اند.
- د. سارلی /گرگان
۹۸/۶/۱۹
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
فردوس سخن
معنای دقیق کلمات عاشورا و تاسوعا چیست؟ اکثر قریب به اتفاق اهل لغت این تصور را داشتهاند که چون عشر و عاشر از یک ریشهاند و واقعه کربلا هم در دهم ماه محرم اتفاق افتاده است پس عاشورا یعنی دهم محرم؛ و بر همین قیاس تاسوعا را نیز که با تسع و تاسع شباهت ظاهری دارند…
نقدی بر این استدلال از دکتر محمود علی اصغری با تشکر از ایشان
@ferdosesokhan
@ferdosesokhan
فردوس سخن
معنای دقیق کلمات عاشورا و تاسوعا چیست؟ اکثر قریب به اتفاق اهل لغت این تصور را داشتهاند که چون عشر و عاشر از یک ریشهاند و واقعه کربلا هم در دهم ماه محرم اتفاق افتاده است پس عاشورا یعنی دهم محرم؛ و بر همین قیاس تاسوعا را نیز که با تسع و تاسع شباهت ظاهری دارند…
سلام بر همه همکاران ارجمند
مطلب عالمانه ی جناب عبدالله مستحسن درباره واژه «عاشورا» خواندنی است. نمی دانم نویسنده سفری از عاشورا به اربعین در تعریف «عاشورا» از ریشه «عشرت» مقدم است یا دکتر حامد خانی که در مقاله ای مفصل(روزه عاشورا در دو سده نخست هجری) به این ریشه شناسی پرداخته؟؛ چه هر دو منبع به این ریشه اشاره کرده اند.
البته دکتر خانی عبرانی بودن واژه را هم تفصیلاً بحث نموده اما برخلاف جناب مستحسن به ضرس قاطع نگفته لفظ عاشورا از ابداعات حضرت امام سجاد بوده و پیش از او از جعلیات است.
باری بنا به گفته ی ابوریحان بیرونی در التفهیم و آثارالباقیه و دیگر منابع گویا قول حامد خانی در عبرانی بودن واژه صحیح است و آنچه حضرت عالی از عبدالله مستحسن نقل فرموده اید متهافت و با داده های تاریخی ناهمخوان می نماید.
التفهیم ابوریحان بیرونی: «کبّور چیست؟:دهم روز است از تشری و زین جهت گاه گاه او را عاشور خوانند؛فامّا نام کبّور اندر زبان عبری از کفاره گناهان است و این یک روز است که بر جهودان روزه داشتن فریضه کرده آمد... و اندازه این روز بیست و پنج ساعت است و ابتدا کنند روز نهم پیش از آفتاب فرو شدن به نیم ساعت و تمام شود چون آفتاب فرو شود در روز دهم و نیم ساعت بگذرد آنگه روزه بگشایند.» (متن التفهیم ص244)
عاسور/عاشور-عاشورا-عشره عربی یک ریشه اند.(پاورقی التفهیم،ص244)
روزه کیپور
در روز دهم این ماه(تشری) روزه کیپور است که آنرا عاشوراء میگویند و آن روزه ایست که از میانروزهای دیگر فرض و واجب است...(آثارالباقیه،ابوریحان بیرونی،ص429،ترجمه اکبر دانا سرشت)
@ferdosesokhan
مطلب عالمانه ی جناب عبدالله مستحسن درباره واژه «عاشورا» خواندنی است. نمی دانم نویسنده سفری از عاشورا به اربعین در تعریف «عاشورا» از ریشه «عشرت» مقدم است یا دکتر حامد خانی که در مقاله ای مفصل(روزه عاشورا در دو سده نخست هجری) به این ریشه شناسی پرداخته؟؛ چه هر دو منبع به این ریشه اشاره کرده اند.
البته دکتر خانی عبرانی بودن واژه را هم تفصیلاً بحث نموده اما برخلاف جناب مستحسن به ضرس قاطع نگفته لفظ عاشورا از ابداعات حضرت امام سجاد بوده و پیش از او از جعلیات است.
باری بنا به گفته ی ابوریحان بیرونی در التفهیم و آثارالباقیه و دیگر منابع گویا قول حامد خانی در عبرانی بودن واژه صحیح است و آنچه حضرت عالی از عبدالله مستحسن نقل فرموده اید متهافت و با داده های تاریخی ناهمخوان می نماید.
التفهیم ابوریحان بیرونی: «کبّور چیست؟:دهم روز است از تشری و زین جهت گاه گاه او را عاشور خوانند؛فامّا نام کبّور اندر زبان عبری از کفاره گناهان است و این یک روز است که بر جهودان روزه داشتن فریضه کرده آمد... و اندازه این روز بیست و پنج ساعت است و ابتدا کنند روز نهم پیش از آفتاب فرو شدن به نیم ساعت و تمام شود چون آفتاب فرو شود در روز دهم و نیم ساعت بگذرد آنگه روزه بگشایند.» (متن التفهیم ص244)
عاسور/عاشور-عاشورا-عشره عربی یک ریشه اند.(پاورقی التفهیم،ص244)
روزه کیپور
در روز دهم این ماه(تشری) روزه کیپور است که آنرا عاشوراء میگویند و آن روزه ایست که از میانروزهای دیگر فرض و واجب است...(آثارالباقیه،ابوریحان بیرونی،ص429،ترجمه اکبر دانا سرشت)
@ferdosesokhan