فردوس سخن
1.47K subscribers
376 photos
162 videos
3.86K files
359 links
فردوس سخن

کانالی برای بیان نکات و مطالب درسی ؛ نمونه سوال امتحانی ؛ نکات درسی مقطع یک و دو دبیرستان و مطالب ادبی و اطلاعات عمومی

Admin :
@mollasadeghi

برو اولین پست‌
https://t.me/ferdosesokhan/3
Download Telegram
واحدهای شمارشی

- قسمت : اول

نه تنها در ادبیات ایران بل در همه زبانها برای کوچکترین تا بزرگترین چیز نام گذاشته اند و برای شمارش یا ممیزی هر چیزی واژه ویژه ایی داشتند لیک امروز برای شمارش یا درخواست برخی از آنها واژه عدد بکار برده میشود .

برای شمارش گروه انسانها از واژه هایی همچون جوخه، رسته، رسد، دسته، عده، گروه، گروهان، گردان، هنگ، تیپ، فوج، لشکر، سپاه، ارتش، خانواده، اهل و عیال، طایفه، قبیله، ایل، نژاد، تبار، دودمان، جمع، جماعت، جمعیت، دارودسته، حزب، فرقه، انجمن، مجلس، محفل، اهل ... ( اهل مجلس، اهل محفل، اهل محل) ، قوم، خلق، مردم، رعیت، ملت، کاروان، قافله، قطار، خیل نوشته می شود .

برای جانوران: دسته، طویله، گله، رمه، انبوه، قطارو...

الف . ب. پ . ت . ث
اصله= برای شمارش درخت بزرگ و تیر چوبی . سنبه //
اَراده ( درست آن ارابه است ) هر چیز گردشی و چرخشی برای جنگ . گردونه / برای شمارش توپ و تانک ( نگارش عراده نا درست است ) //
انبار = دانه های انباشته شده ( یک انبار گندم ) //
آیه = بخش های شماره گذاری شده قرآن //
باب = خانه . ساختمان ( دکان . مسافر خانه . مهمانپذیر . فروشگاه . گرمابه . ) //
بار = ویژه چیز هایی که دیده شوند و وزن نشده اند و بشود جابجا کرد ( چه بسته بندی شوند یا یسته بندی نشوند ) . یک بار خربزه / یک بار رفتم تهران ///
بار خانه = سندوق جواهرات( یک بار خانه مروارید ) //
برش = ویژه هر خوردنی که بریده شده همانند کیک یا نان. خربزه . هندوانه //
برگ = شمارش هر کاغذی که جلد ندارد و یا چک و سفته نوشته نشده//
بدره = کیسه کوچک چرمی بود ( اندازه لیف حمام ) که در آن صد سکه ( اشرفی ) بود //
بشکه = چیلیک ( واژه روسی است )جایی برای نگهداری یا اندازه گیری شراب یا نفت ( خمره ) //
بطانه = خز . سنجاب . پوست بخارایی // بطری . بتری = شیشه نوشیدنی //
بغل = آنچه را بشود با دست زیر بغل نگه داشت یه بغل سبزی //
بقچه ( باغچه ) = آنچه را بشود در دستمالی گذاشت و دستمال را گره زد . بقچه حموم . نخ . بسته نخ . رخت . شال / /
بند = دسته بزرگ کاغذ و بخشی از زندان //
بوته = گیاهان کوچک با ریشه . گل //
بهله = پرنده های شکاری ( به دستکشی که باز دار ها در دست می کنند گویند ) //
پارچه = فلزات جفت و دوتایی مانند ( سنج ) یا ( سر دنده رزوه ویژه لوله ) و شمارش ( آبادی یا روستا ) //
پاره = روستا و ده کده . نان //
پاکت = هر چیز که درون کاغذ بسته یا نگهداری شود مانند نخ سیگار یا پاکت نامه پاکت گز و شیرینی یا سیمان//
پرده = ویژه تابلو نقاشی ( چون در گذشته نقاشی ها بر روی پرده بوده ) //
پیمانه = سنجشی کوچک برای نوشیدنی و دانه ( یک پیمانه برنج . پیمانه شیر ) //
تا = واژه ایی برای شمارش .بین نمره و هر چیز ( پنج تا اتاق ) ( پنج . . . ) //
تار = برای شمارش هر رشته نخ نازک همانند تار مو یا شمارش سیم ساز های زهی//
تازیانه = برای شمارش مار //
تاقه = کلاه . شال . شال گردن . پارچه //
تخته = هر چه بشود روی زمین پهن کرد و دو باره برداشت همانند .پتو . لحاف . قالی .گلیم . زیلو . جاجیم . تشک . لوح //
تن . سر= = انسان //
تُن = هزار کیلو گرم //
توپ = بسته پارچه ( در گذشته پارچه را بدون تا زدن می پیچیدند و همانند توپ در می آمد ) بیست متر پارچه بسته بندی شده را یک توپ می گفتند ) //
توپ = شمارش پارچه ندوخته //
تیر= فشنگ // ثوب = شمارش پارچه دوخته شده : کت . اورکت . بلوز . پیراهن //

- علیرضا عبدلی از میمه . با سپاس از شما

ادامه دارد ... .

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
واحدهای شمارشی

- قسمت : دوم ( پایانی )

جیم . چ . ح . خ
جام = شیشه در و پنجره . آینه //
جریب ( گریب) = پیمایش زمین // جزء = برگ های شماره گذاری شده قرآن //
جفت = هر چیز دوتایی مانند: کفش . جوراب . دستکش . چشم . گوش و همچنین دسته ایی از پرندگان همانند کبوتر //
جلد = کتاب . دفتر . مجله ( هر نوشتنی جلد دار همانند یک جلد شناسنامه ) //
جین = هر چیز شش تایی . همانند دگمه . قرقره یا بسته ش تایی سوزن ( دوازده تای آن را دو جین گویند ) //
چشمه = سرویس بهداشتی یا هر جایی که آب از آن بیرون آید //
حب = اندازه گیری برای شمارش آب همراه زمین . تریاک . نبات و قند کوچک اندازه قرص که دارو است ( پیشتر پزشگان به قرص " حب " می گفتند //
حبه = آنچه اندازه نوک انگشت باشد همانند حبه انگور یا حبه قند //
حلقه = هر چیز گرد و میان تهی همانند فیلم و لاستیک / چاه/ انگشتر چه با نگین چه بی نگین / مار //
حلب = هر چیز درون پیت حلبی بسته بندی شده باشد مانند روغن //
خلال = هر چیز نازک همانند چوب کبریت
دال . ذال . ر . ز
داغی = هر گونه ابزار یا دستگاه بدرد نخور از کار افتاده //
دانه = شمارش هر چیز گرد خوردنی که بچرخد ( دانه انار ) تخم مرغ
درجه = هر چه که پله پله بگونه پیدا و آشکار بالا یا پایین آید همانند شمارش اندازه یک دایره یا سنجش سرما یا گرما یا درجه ویژه سنجش برق یا هر چیزی و درجه نظامیان
زمین ( پیمایش زمین = فرسنگ / من / قفیز/ دانگ / متر/ کیلو متر / متر مربع / هکتار/ جریب
واحد اندازه گیری سرعت و جهت وزش باد : گره، متر بر ثانیه و کیلومتر بر ساعت
واحد اندازه گیری ولتاژ الکتریکی: به ترتیب، مگاولتMv ، کیلوولتKv ، ولتv ، میلی ولتmv
واحد اندازه گیری وزن سنگ های قیمتی نظیر طلا و الماس : قیراط - مثقال
واحد اندازه گیری فشارخون : سیستول - دیاستول
واحد اندازه گیری در رایانه : بیت، بایت، کیلوبایت، مگابایت، گیگابایت، ترابایت، اگزابایت

- علیرضا عبدلی از میمه .

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
فارسی و نگارش۱و۲و۳ رشته‌های فنی و حرفه‌ای و کار و دانش ؛ مباحث درسی ؛ نمونه سوالات امتحانی و جزوه های درسی
@farsionegarsh_fanni
فردوس سخن pinned Deleted message
تفاوت جان بخشی و تشخيص

تشخيص يعنی اينكه فقط ويژگی انسان را به غير جاندار نسبت دهيم.
مثال: كتاب با من حرف زد. (حرف زدن تنها ويژگي انسان است) پس تشخيص است.
مثال های دیگر:
* دیوار به من خیره شده بود.(خیره شدن از ویژگی های انسان است ودبه دیوار داده شده است.)

* عقل چشم گشوده بود.
* بادها بیکارند.
* ابرها خشک وخسیس......
* شب ایستاده است.
* گل بخندید و باغ شد پدرام
* عشق آموخت مرا شکل دگر خندیدن

اما جان بخشی يعنی نسبت دادن ويژگی جاندارِ غير انسان به اشيا

مانند: ابر پرواز كرد. (پرواز كردن ويژگي جاندارِ غير انسان است كه به ابر نسبت داده شده است.)
نمونه هایی دیگر:
* سرنوشت پرهایش را گشود
* قضا چون ز گردون فرو هشت پر
* نسیم سبک بال می زد.
*حسادت به وجودش حمله می کرد.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
نام قدیم شهر خود را بلدید ؟


ﺍﺻﻔﻬﺎﻥ = ﺍﺳﭙﺎﻧﻪ – ﺳﭙﺎﻫﺎﻥ – ﺟﯽ
ﻣﯿﺎﻧﺸﻬﺮ = ﻣﯿﺎﻧﺪﻩ – ﺷﻬﺮ ﺻﻮﺭ
ﺁﺑﺎﺩﺍﻥ = ﻋﺒﺎﺩﺍﻥ
ﺁﺑﺎﺩﻩ = ﺁﻭﺍﺩﯾﺠﻪ _ ﺁﭘﺎﺗﯿﻪ
ﺍﺭﺩﺑﯿﻞ = آرتاویل
ﺍﺳﻔﺮﺍﯾﻦ = ﻣﯿﺎﻥ ﺁﺑﺎﺩ
ﺍﺷﮑﻨﺎﻥ = ﺳﻮﺩﺍﺑﮕﺮﺩ
ﺍﻧﺰﻟﯽ = ﺑﻨﺪﺭ ﭘﻬﻠﻮﯼ
ﺍﻫﺮ = ﺍﺭﺳﺒﺎﺭﺍﻥ
ﺍﯾﺬﻩ = ﻣﺎﻝ ﺍﻣﯿﺮ – آنزان
ﺍﯾﻼﻡ = ﺣﺴﯿﻦ ﺁﺑﺎد
ﺍﻫﻮﺍﺯ = ﻧﺎﺻﺮیه – اکسین
ﺁﺫﺭﺷﻬﺮ = ﺩﻫﺨﻮﺍﺭﻗﺎﻥ
ﺁﻣﻞ = آمارد
ﺍﺭﺍﮎ = ﺳﻠﻄﺎﻥ ﺁﺑﺎﺩ
ﺍﻧﺪﯾﻤﺸﮏ = ﺻﺎﻟﺢ ﺁﺑﺎﺩ
ﺍﯾﺮﺍﻧﺸﻬﺮ = ﭘﻬﺮﻩ
ﺍﺭﻭﻣﯿﻪ = ﺭﺿﺎﺋﯿﻪ
ﺑﺠﻨﻮﺭﺩ = ﺑﯿﮋﻧﮕﺮﺩ – ﭼﺮمگاﻥ
ﺑﻬﺒﻬﺎﻥ = ارجان
ﺑﻮﺷﻬﺮ = ﺭﯼ ﺷﻬﺮ
ﺑﺎﺑﻞ = مه میترای
ﺑﺎﺑﻠﺴﺮ = ﻣﺸﻬﺪ ﺳﺮ
ﺑﻨﺪﺭ ﺍﻣﺎﻡ = ﺑﻨﺪﺭ ﺷﺎﻫﭙﻮﺭ
ﺑﻨﺪﺭ ﺗﺮﮐﻤﻦ = ﺑﻨﺪﺭ ﺷﺎﻩ
ﺑﻨﺪﺭ ﻋﺒﺎﺱ = ﮔﻤﺒﺮﻭﻥ
ﺑﻬﺸﻬﺮ : ﺍﺷﺮﻑ
ﺑﯿﺮﺟﻨﺪ :قهستا
ﺑﯿﺠﺎﺭ: ﮔﺮﻭﺱ
بیضا:انشان(زادگاه کوروش بزرگ)
ﭘﺎﻭﻩ :ﺍﻭﺭﺍﻣﺎﻧﺎﺕ
ﺧﺮﻡ ﺍﺑﺎﺩ:ﺷﺎﭘﻮﺭﺧﻮﺍﺳﺖ
ﭘﻠﺪﺧﺘﺮ = ﭘﺎﭘﯿﻞ
ﭘﯿﺮﺍﻧﺸﻬﺮ = ﺧﺎﻧﻪ
ﺗﺎﮐﺴﺘﺎﻥ = ﺿﯿﺎﺀﺁﺑﺎﺩ ، سیادهن
ﺗﺒﺮﯾﺰ = تَورِژ
تهران=طهران
ﺗﻨﮑﺎﺑﻦ = ﺷﻬﺴﻮﺍﺭ
ﺧﺮﻣﺸﻬﺮ = ﻣﺤﻤﺮﻩ
ﺧﻠﺨﺎﻝ = ﻫﺮﻭﺁﺑﺎﺩ
ﺧﻮﯼ = ﺳﻮﻟﺪﻭﺯ ﺩﺍﺭﺍﺏ = ﺩﺍﺭﺍﺑﮕﺮﺩ .. ﻗﺪﯾﻤﯿﺘﺮﯾﻦ ﺷﻬﺮ ﻫﺨﺎﻣﻨﺶ
ﺩﺍﻣﻐﺎﻥ = ﺻﺪ ﺩﺭﻭﺍﺯﻩ
ﺩﺭﻩ ﺷﻬﺮ = ﺑﺪﺭﻩ
ﺩﺭﻩ ﮔﺰ = ﻣﺤﻤﻮﺩﺁﺑﺎﺩ
ﺩﺯﻓﻮﻝ = ﺩﮊﭘﻞ
ﺩﺳﺘﮕﺮﺩ = ﺧﻠﺠﺴﺘﺎﻥ
ﺩﺷﺖ ﺁﺯﺍﺩﮔﺎﻥ = ﺳﻮﺳﻨﮕﺮﺩ – ﺩﺷﺖ
ﺩﻫﺪﺷﺖ = ﺑﻼﺩﺷﺎﻫﭙﻮﺭ
ﺩﻭﺩﺍﻧﮕﻪ = ﮐﻬﻨﻪ ﺩﻩ
ﺩﯾﻮﺍﻧﺪﺭﻩ = ﻣﯿﺮﺍﻧﺸﺎﻩ
ﺭﺍﻣﺴﺮ = ﺳﺨﺖ ﺳﺮ
ﺭﺷﺖ = ﺑﯿﻪ ﭘﺲ
ﺭﯼ = ﺭﺍﻗﺲ – ﺭﮐﺲ
ﺯﺍﻫﺪﺍﻥ = ﺩﺯﺩﺍﺏ
ﺯﻧﺠﺎﻥ = کهن دژ ، خمسه
سیرجان=سمنگان
ﺳﺎﺭﯼ = ﻃﻮﺳﺎﻥ
ﺳﺎﺭﺩﻭﺋﯿﻪ = ﺍﺳﻔﻨﺪﻗﻪ ﺟﯿﺮﻓﺖ
ﺳﺒﺰﻭﺍﺭ = ﺑﯿﻬﻖ
ﺳﻌﺎﺩﺕ ﺁﺑﺎﺩ = ﺣﺎﺟﯽ ﺁﺑﺎﺩ
ﺳﻠﻤﺎﺱ = ﺷﺎﭘﻮﺭ
ﺳﻤﻨﺎﻥ = ﻗﻮﻣﺲ
ﺳﻨﻨﺪﺝ = ﺳﻨﻪ ﺩﮊ
ﺷﺎﺩﮔﺎﻥ = ﻓﻼﺣﯿﻪ
ﺷﺎﻩ ﺁﺑﺎﺩ = ﻏﺮﺏ ﻫﺎﺭﻭﻥ ﺁﺑﺎﺩ
ﺷﻤﯿﺮﺍﻧﺎﺕ = ﺗﺠﺮﯾﺶ ، طجرشت
ﺷﻬﺮ ﮐﺮﺩ = ﺩﻩ ﮐﺮﺩ
ﺷﻬﺪﺍﺩ = ﺧﺒﯿﺾ
ﺷﻮﺵ= ﺳﻮزیانا
ﺷﻬﺮﯾﺎﺭ = ﻋﻠﯿﺸﺎﻩ ﻋﻮﺽ
ﺷﯿﺮﺍﺯ = ﺷﯿﺮﺍﻥ ﺁﺯ
ﻃﺎﺭﻡ ﺳﻔﻠﯽ = ﺳﯿﺮﺩﺍﻥ
ﻃﺎﺭﻡ ﻋﻠﯿﺎ = ﺟﻮﺭﺯﻕ
ﻃﺎﻟﻘﺎﻥ = ﺷﻬﺮﮎ
ﻃﺒﺲ = ﮔﻠﺸﻦ
ﻋﻠﯽ ﺁﺑﺎﺩ = ﺷﺎﻫﯽ
ﻓﺮﺩﻭﺱ = ﺗﻮﻥ
ﻓﺮﯾﺪﻥ = ﺩﺍﺭﺍﻥ
ﻓﺴﺎ = ﭘﺴﺎ
ﻗﺎﺋﻢ ﺷﻬﺮ = ﺷﺎﻫﯽ – ﻋﻠﯽ ﺁﺑﺎﺩ
ﻗﺮﻭﻩ = ﯾﯿﻼﻕ
ﻗﺰﻭﯾﻦ = کشوین
ﺷﻬﺮﺿﺎ = قمشه
ﻗﻢ = آرتاریت
ﻗﻮﭼﺎﻥ = ﺧﯿﺒﻮ ﺷﺎﻩ
ﮐﺎﺯﺭﻭﻥ ﺷﻬﺮ = ﺷﺎﻫﭙﻮﺭ
ﮐﺎﺷﻤﺮ = ﺗﺮﺷﯿﺰ
ﮐﺮﻣﺎﻥ = گواشیر
ﮐﺮﻣﺎﻧﺸﺎﻩ = ﮐﺎﻣﺒﺎﺩﻥ
ﮐﻼﺭﺩﺷﺖ = ﺣﺴﻦ ﮐﯿﻒ
ﮐﻼﻟﻪ = ﮐﻮﮐﻼﻥ
ﮐﻠﯿﺒﺮ = ﺑﺮﺑﺮ
ﮔﭽﺴﺎﺭﺍﻥ = ﮐﺎﺭﻭﺍﻧﺴﺮﺍ
ﮔﺮﮔﺎﻥ = ﺍﺳﺘﺮ ﺁﺑﺎﺩ
ﮔﺮﻣﺴﺎﺭ = خوار
ﮔﻨﺒﺪ ﮐﺎﻭﻭﺱ = ﺩﺷﺖ ﮔﺮﮔﺎﻥ
ﻻﻫﯿﺠﺎﻥ = ﺭﯾﻪ
ﻟﻨﺠﺎﻥ = لنجون
ﻟﻮﺍﺳﺎﻧﺎﺕ = ﮐﻠﻨﺪﻭﮎ
ﻣﺮﯾﻮﺍﻥ = ﺩﮊﺷﺎﻫﭙﻮﺭ
ﻣﻼﯾﺮ = ﺩﻭﻟﺖ ﺁﺑﺎﺩ
ﻣﻠﮑﺎﻥ = ﻣﻠﮏ ﮐﻨﺪﯼ
مشهد= توس ، سناباد
ﻣﺸﮑﯿﻦ ﺷﻬﺮ = ﺧﯿﺎﻭ
ﺟﻬﺮﻡ = ﮔﻬﺮﻡ
ﻣﻤﺴﻨﯽ = مالکی
ﻣﯿﺎﻧﻪ = ﻣﯿﺎﻧﺞ
ﻧﻮﺭ = ساﻟﺪﻩ
ﻧﻬﺒﻨﺪﺍﻥ = ﺷﻮﺳﻒ
ﻧﻰ ﺭﻳﺰ = ﻧﻴﺰﻩ ﺭﻳﺰ ‏( ﺳﻼﺡ ﺧﺎﻧﻪ ﮐﻮﺭﻭﺵ ﮐﺒﻴﺮ ‏) ﻣﺤﻞ ﺳﺎﺧﺖ ﻧﻴﺰﻩ
ﻧﯿﮑﺸﻬﺮ = ﻗﺼﺮ ﻗﻨﺪ
ﻧﻮﺷﻬﺮ = خاچک
ﻫﺸﺘﺮﻭﺩ = ﺁﺫﺭﺍﻥ
ﻫﻤﺪﺍﻥ =(اولین شهر جهان) هگمتانه – ﺍﮐﺒﺎﺗﺎﻥ
ﻫﺎﺩﯼ ﺷﻬﺮ = ﻋﻠﻤﺪﺍﺭ ﮔﺭﮔﺮ
ﻫﺸﺘﭙﺮ = هشتپر طوالش ، تالش
ﻫﻮﯾﺰﻩ = هوزگان
ﯾﺎﺳﻮﺝ = ﺗﻞ ﺧﺴﺮﻭ
ﯾﺰﺩ = ﺍﯾﺴﺎﺗﯿﺲ،گثه
ﺯﺍﺑﻞ = حسین آباد
خمینی شهر= همایون شهر، سده

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
فردوس سخن pinned Deleted message
روش تدریس مبتنی بر دریافت مفهوم

الگوی دریافت مفهوم براساس مطالعات برونر پیرامون شیوه ی تفکر طراحی گردیده است. در این الگو مفاهیم و تعاریف به طور مستقیم در اختیار دانش آموزان قرار نمی گیرد. ابتدا نمونه هایی که دارای ویژگی های مفهوم مورد نظر و نمونه هایی که فاقد ویژگی های مفهوم اند ارائه می شود. در این الگو اعتقاد براین است که تشخیص مثال های درست از نادرست برای دانش آموزان آسان تر از بیان ویژگی های مفهوم است. این الگو فرصت تحلیل جریان تفکر و رشد موثر تفکر را برای دانش آموزان فراهم می آورد.

تنیسون و همکارانش دو نوع آموزش را درباره مفاهیم با  هم مقایسه کردند:

1- ابتدا تعریف مفهوم و سپس نمونه ها و مثال ها ارائه  می شود.

2- ابتدا نمونه ها و مثال ها ارائه می شود و سپس دانش  آموزان خودشان ویژگی های مفهوم و تعاریف را به دست می آورند.

نتایج: در روش دوم مطالب برای مدت طولانی تری در  ذهن دانش آموز باقی می ماندو یادگیری موثرتر اتفاق می افتد.

🔶مراحل الگوی دریافت مفهوم

1- ارائه نمونه ها
2- دستیابی به مفهوم
3- تحلیل شیوه ی تفکر

مراحل اجراي الگوی دریافت مفهوم

1- ارائه نمونه ها:
گزینش مفهوم مناسب و سازماندهی آن در قالب نمونه های مثبت و منفی توسط معلم

مقایسه نمونه های مثبت و منفی با یکدیگر و فرضیه سازی توسط دانش آموزان

منظور از نمونه های مثبت: نمونه هایی که ویژگی آن مفهوم را دارا می باشد

منظور از نمونه های منفی: نمونه هایی که ویژگی آن مفهوم را دارا نمی باشد.

نمونه ها می تونند به صورت نوشتاری( یک کلمه، یک عبارت، یک جمله و …) یا به صورت تصویر ، نمودار و… طراحی شود.

مثبت و منفی بودن را می توان به صورت + و – یا به صورت بلی و خیر نمایش داد.

دلیل ارائه نمونه های منفی چیست؟

به دانش آموزان در تعیین قلمرو مفهوم کمک می کند

نمونه های مثبت را ابتدا باید نشان داد یا منفی؟

نتایج قطعی به دست نیامده است. اما هاتن لوچر نشان داده است که ارائه نمونه های منفی در ابتدا و سپس نمونه های مثبت یادگیری را آسان تر می کند

2-دستیابی به مفهوم:

ارائه نمونه های بیشتر
تأیید فرضیه درست
نام گذاری مفهوم و بیان تعاریف توسط معلم

در این مرحله چند نمونه ی دیگر در اختیار دانش آموزان قرار دهید ولی مثبت یا منفی بودن آن ها را مشخص نکنید و از دانش آموزان بخواهید که مثبت یا منفی بودن آنها را مشخص کنند

از دانش آموزان بخواهید نمونه های مثبت دیگری مطرح کنند.

3- تحلیل شیوه تفکر:

 بحث گروهی درباره ی فرضیه ها

بیان جریان تفکر دانش آموزان برای دستیابی به مفهوم توسط دانش آموزان

از دانش آموزان بپرسید:
در ابتدا چه فکر می کردید؟ چرا آن طور فکر می کردید؟

این سوالات شروع خوبی برای یک بحث گروهی خواهد بود.

هدف از این مرحله:
تمرین راه درست کشف مطالب به طور غیر مستقیم و تقویت مهارتهای تفکر است.

🔶قابلیت ها و نکات مهم در کاربرد الگو

1.‏ یکی از وظایف معلم قبل از اجرای الگو، تهیه ی مصداق ها و غیر مصداق هاست.

2. در هر گام، میزان ارائه ی مثال ها به تعداد فراگیر بستگی دارد که مفهوم را حدس زده اند.

3. این الگو برای تدریس درس هایی که بخش عمده ی آن ها را مفاهیم و اصول تشکیل می دهند، مناسب تر است.

4. مدت لازم برای اجرای این الگو حدود 30-20 دقیقه است.

5. چنان چه از این الگو برای تدریس درس جدید استفاده شود، باید مثال ها آسان تر باشند و اگر برای ارزش یابی تشخیصی (درس قبلی) به کار رود، باید مثال ها اندکی دشوارتر انتخاب شوند.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
▫️تجربه‌های نگارشی
▪️رضا بابایی

۱. نویسنده نباید گارد نویسندگی بگیرد؛ یعنی نباید گمان کند که در هنگام نوشتن، مشغول کاری شاق و متفاوت از کارهای روزانه‌ است. هنر نویسندگی در کاستن از فاصلۀ میان قلم نوشتاری و زبان روزمرۀ مردم است؛ بدون آنکه دچار شلختگی و عیب‌های زبان گفتاری شود. بهترین زبان نوشتاری، همان زبان گفتاری است منهای عیب‌های آن. زبان گفتاری چند عیب یا ویژگی دارد:

یک. در گفتار، کلمات معمولا به ترتیب انسی که ما با آنها داریم به ذهنمان می‌آیند، نه به اقتضای اسلوب جمله‌سازی. مثلا در گفتار می‌گوییم: «رفتم امروز بازار، کمی خرید کردم.» طبق اسلوب زبان، قید «امروز» باید اول جمله بیاید: امروز رفتم بازار...

دو. حذف حروف اضافه و حتی گاه کلمات کلیدی، در زبان گفتاری معمول است. مثلا جملۀ «رفتم بازار، کمی خرید کردم» در واقع ناقص است؛ اگرچه شنونده می‌داند که مراد گوینده این است که «رفتم "به" بازار "و" کمی خرید کردم.» گوینده اجازه دارد که بگوید: «او سال ۱۳۳۰ دنیا آمده» اما نویسنده باید بنویسد: «او "در" سال ۱۳۳۰ "به" دنیا آمده است.»

سه. عیب زبان گفتاری، کم‌واژگانی است؛ چون گوینده فرصت نویسنده را برای جست‌وجو و انتخاب مناسب‌ترین کلمات ندارد و ناگزیر معمول‌ترین و دستمالی‌شده‌ترین کلمات بر زبان او جاری می‌شود. اما نویسنده – مثلا - راضی نمی‌شود در مثال پیش‌گفته، از کلمۀ «کمی» استفاده کند؛ بلکه به جای آن، «مقداری» یا مانند آن می‌گذارد.

۲. پس از آنکه راحت و بدون هیچ دغدغه‌ای نوشتید و نقطۀ آخر را گذاشتید، نوبت به وسواس و سخت‌گیری می‌رسد. در این مرحله، هر قدر می‌توانید بر نوشتۀ خود سخت بگیرید و حتی از یک کلمۀ آن آسان نگذرید. به قول همینگوی، مست بنویس و هشیار ویرایش کن. این هشیاری و سخت‌گیری یا باید جمله‌به‌جمله باشد، یا بندبه‌بند یا پس از آنکه نوشتار به پایان رسید.

۳. از بخت‌یاری نویسنده است که نوشتۀ او را پیش از انتشار، کسانی ببینند و بر آن خرده بگیرند. اگر نویسنده‌ای چنین دوستان و همراهانی ندارد، بر او است که در انتشار نوشته‌اش شتاب نکند؛ بلکه پبش از انتشار، آن را بارها بخواند. در بازخوانی‌ها هم اصلاحات محتوایی کند و هم اصلاحات لفظی. یکی‌دو بار هم با چشم مخالف فرضی بخواند.

۴. هر نوشته‌ای از ما که به رؤیت کسی می‌رسد، بخشی از جورچین شخصیت ما را در ذهن او کامل می‌کند. هیچ نوشته‌ای را تا به سطحی از مقبولیت(از محتوا تا تایپ) نرسانده‌اید، منتشر نکنید، حتی اگر می‌دانید که خوانندگان آن به شمار انگشتان یک دست نخواهد بود.

۵. خواندنی‌ترین نوشته‌ها آن است که محتوایی بکر و به‌روز و پیش‌برنده داشته باشند، و ملال‌آورترین نوشته، آن است که تکرار شنیده‌ها و گفته‌های دیگران باشد. بنابراین کسانی که می‌خواهند سخنی بگویند که مردم آن را روزانه چندین بار از رسانه‌های رسمی و تبلیغی و سخنرانی‌های معمول می‌شنوند، نباید توقع استقبال داشته باشند. آری؛ هر سخن نو و بی‌سابقه‌ای، درست و راست نیست؛ اما سخن تکراری همیشه ملال‌آور است، مگر برای مخاطبان معتاد به آن سخنان.

۶. غرور نویسنده، دشمن قلم او است؛ زیرا گوهر صمیمیت و دلاویزی را از او می‌رباید. نویسندۀ مغرور، بیش از آنکه در اندیشۀ مفاهمه و تفهیم باشد، در فکر حراست از شخصیت علمی یا اجتماعی خویش است و هیچ‌گاه از ردای هیبت و وقار بیرون نمی‌آید. بنابراین در انتخاب کلمات و لحن نوشتار، بیشتر به جایگاه اجتماعی و مرتبۀ علمی خود می‌اندیشد تا حق مطلب. او به جای آنکه دست در گردن خواننده بیاویزد و با او گشت‌وگذار کند، ترجیح می‌دهد که مخاطبش دورترک بنشیند و به سخنرانی رسمی و غرّای او گوش دهد.

۷. هر نوشته‌ای، سفره‌ای است که نویسنده برای خواننده پهن کرده است. سفره، هم جای غذای اصلی است و هم جای مخلفات(سالاد و ترشی...)؛ اما سفره‌ای که جز مخلفات بر آن نیست، به درد شکم‌های گرسنه نمی‌خورد. برخی نوشته‌ها را می‌خوانی و به آخر می‌رسانی، اما بیش از یکی‌دو سطر آن، دندان‌گیر نیست. نویسنده، مقدمه را از جایی دور شروع کرده یا گریزهای بیهوده در میان افکنده است؛ اما آنجا که باید کرّوفرّ کند، فرود آمده است! درختی تناور برکشیده است، اما همچون درخت کاج، نه میوه‌ بر شاخ دارد و نه سایه بر زمین.

۸. حذف حتی یک کلمۀ زائد، برداشتن باری از دوش جمله و فهم مخاطب است. جمله هر چه پیراسته‌تر باشد، چابک‌تر است و به فهم خواننده نزدیک‌تر.

۹. هر نوشته‌ای، سیرتی دارد و صورتی. اهتمام به صورت و ظاهر نوشتار(از جمله‌سازی و پاراگراف‌بندی تا تایپ فنی و بدون غلط) به اندازۀ محتواگرایی اهمیت دارد. [...]

▪️بابایی، رضا (۱۳۹۶). «تجربه‌های نگارشی». کانال تلگرامی یادداشت‌ها

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
شاعران رامشگر

     در دوره‌های سامانیان و غزنویان، باده پرستی در اشعار رودکی ومنوچهری و عنصری و فرخی و فردوسی صریح و بدون اشاره به منع محتسب و فقیه بازتاب می‌یابد و ابهامی ندارد:
مجلس بساز ای بهار پدرام/ وندر فکن می به یک‌منی جام

دلیل اصلی این صراحت هم حمایت اشراف و پادشاهان از شاعران باده پرست و قوی نبودن نهادهای احتساب و محتسب‌گری است. اما با بسط این نهادها و ضعف اشراف، رمزهای اشعار رامشگرانه دگرگون می‌شوند و جامه‌ی مجاز می‌پوشند.
منع شدید سرشت‌ها، آن‌ها را از فعالیت باز نمی‌دارد. آن‌ها در نهان دست اندر کارند تا مجالی بیابند و پدیدار شوند. خرد و آگاهی می‌تواند آن‌ها را واپس براند ولی نمی‌تواند از میان بردارد. به گفته‌ی مولوی:
چون ببندی شهوتی را از زعیف/ سر کند آن شهوت از عقل شریف
همچو شاخی که ببرّی از درخت/ سر کند قوّت ز شاخ نیک‌بخت

در شعر به‌ویژه غزل، سرشت‌ها تلطیف می‌شود. تعابیر زلف، چشم، روی، ساق سیمین، و ساقی گل‌اندام به خودی خود پدیدار نمی‌شوند. این‌ها با هم ترکیبی می‌سازند تا حالت درونی و سرشت ما را بازسازی کنند و دوباره به ما بازگردانند. از این رو اشعاری که در این زمینه ساخته شده (آثار حافظ، سعدی، شکسپیر، گوته و...) بسیار القایی و برانگیزاننده هستند و شاعران خود این را می‌دانستند و با هزاران تعبیر به آن اشاره کرده‌اند:
بتی دارم که گرد گل ز سنبل سایبان دارد/ بهار عارضش خطی به خون ارغوان دارد
غبار خط بپوشانید خورشید رخش یارب/ بقای جاودانش ده که حسن جاودان دارد

     تحقیق بدون تعصب و پیش‌داوری درباره‌ی اشعار سعدی و حافظ، چون و چند آن‌چه را که بوده و روی داده بیان می‌کند و ما را به این جا میَ‌رساند که شاعران و هنرمندان را اشخاصی واقعی ببینیم. اشخاصی که زنده بوده‌اند؛ میان مردم زیسته‌اند؛ در کارشان محرک‌های عینی داشته‌اند؛ عاشق شده و کامیاب یا ناکامیاب مانده‌اند؛ برای تامین معاش رورانه خود را به در و دیوار زده‌اند؛ حسد، آز، و انتقام‌جویی داشته‌اند؛ گاهی گذشت کرده‌اند؛ گاهی با دشمن درافتاده‌اند؛ به زندان رفته‌اند؛ کلک‌ها زده و کلک‌ها خورده‌اند؛ .... و اگر حاصل کارشان دلپسند و دل‌انگیز بوده بر سر زبان‌ها افتاده و تحفه‌ی سخن‌شان را دست به دست برده‌اند.

تحقیق ادبی در پی قالبی از پیش تعیین شده که اشعار و شاعران و هنرمندان را در آن بگنجاند و هرچه را در آن قالب نگنجد جدا کند و دور بریزد نیست. برای پژوهش ادبی اهمیت ندارد که حافظ پنهانی یا آشکارا دمی به خمره زده یا نه؛ ابتدا زاهد بوده سپس رند شده یا بالعکس؛ اشعری بوده یا معتزلی؛ شافعی بوده یا حنفی. از نظر شعر و شاعری و زیبایی شناسی، باورهای شاعر در مرتبه‌ی دوم اهمیت است و گاه هیچ اهمیت ندارد. ما با حافظ شاعر سر و کار داریم نه با حافظ متکلم یا حافظ فیلسوف. حافظی را می‌شناسیم که پاسخ‌گوی تمنیات ژرف ماست. شعری را می‌خوانیم که به هسته‌‌های زندگانی ما می‌رسد و ما را به شوق می‌آورد؛ شادمان می‌کند؛ غمگین می‌سازد؛ یا به طرب وامی‌دارد.
     درست است که گاهی شعر حافظ حیرت‌زاست، چون به مشکلاتی اشاره دارد که بی‌پاسخ مانده‌اند: چرا به دنیا آمده‌ایم؟ چرا می‌میریم؟ غرض از آفرینش چه بوده؟ سرچشمه‌ی نیکی و بدی کجاست؟ اما او این مشکلات را به زبان شعر و تغزل می‌گوید و جنبه‌ی استدلالی و منطقی ندارد و گاه برای بیرون آوردن ما از حیرت، پاسخ‌هایی در شعر تعبیه می‌کند که ما را به زمین سخت واقعیت بازمیَ‌گرداند و برای ادامه‌ی زیست آماده می‌سازد.  شعرهای او از ژرفای زندگانی سر برمی‌زند و نظر ما را نسبت به زندگانی  وسعت می‌بخشد و ما را به دوری از ریا و تعصب فرامی‌خواند و به شادمانی کردن و عشق ورزیدن دعوت می‌کند.

     و از این رو شعرهایش رامشگرانه هستند و زندگانی‌بخش و برآمده از فرزانگی شادمانه.

عبدالعلی دستغیب، مستی شناسی حافظ، (انتشارات نوید شیراز، ۱۳۸۴، صص ۷۴ تا ۹۲) با تلخیص و ویرایش
  
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
نگاهی اجمالی به دستور تاریخی

در کتاب‌های درسی، وقتی به صورت‌های قدیمی یک فعل، یک نقش‌نما، و یا یک ساخت نحوی برخورد می‌کنیم، آن را مربوط به دستور تاریخی می‌دانیم. ولی سازوکارهایی که برای تحلیل انتخاب می‌کنیم، تاریخی نیستند؛ یعنی ما با ابزارهای دستوری امروزی به واکاوی ساخت‌های قدیمی می‌پردازیم. به جمله‌های زیر، توجه بفرمایید:
1. گفت: بونصر را بگوی که امروز درستم.
2. و روز پنج‌شنبه، امیر را تب گرفت.
در جمله‌ی (1)، ما می گوییم "را" نشانه‌ی حرف اضافه‌ی "به" بوده و "بونصر" در نقش متمم ظاهر شده است.
یا در جمله‌ی (2)، اعتقاد بر این است که نقش‌نمای "را" کاربرد نهادی یا زائد و، حتی به‌قولی، مفعولی دارد. اما با کمی دقت، در می‌یابیم که ما از دریچه‌ی دستور تاریخی به قضایا نگاه نمی‌کنیم بلکه به کمک تأویل و بازگردانی به زبان امروز، ساخت‌های گذشته را در چارچوب دستور معاصر تحلیل می‌کنیم.

فی‌المثل، ما از کجا می‌دانیم که مصدر "گفتن"، در کارکرد فعلی خود در سده‌های گذشته، با حرف "را" نمی‌آمده؟! مثلا"، به‌جای "به او گفت"، گفته نمی‌شد: "او را گفت"؟ و ضمیر "او" هم نوعی مفعول فرض می‌شد نه متمم؟!
و یا این‌که از کجا معلوم است که "رای زائد یا نهادی" خود یک پارامتر نحوی در زبان نوشتاری یا گفتاری ادوار گذشته نبوده و اصلا" هم زائد دیده نمی‌شد و چون ما امروزه هنگام بازگردانی نمی‌توانیم برای آن کارکردی متصور شویم، آن را زائد فرض می‌کنیم؟!

نتیجه آن‌که، زبان فارسی در هر دوره‌ای باید با دستور زبان همان دوره بررسی شود و آنچه را که تحت‌عنوان فارسی نو یا دری یا کلاسیک می‌شناسیم، با ابزارهای دستوری معاصر یا تحلیل نمی‌شود یا اگر هم تحلیل شود، بی ابهام نخواهد بود. نمونه‌ی بارز آن اختلاف‌نظرهای بی‌سرانجامی است که گاهی‌اوقات، برسر تعیین هویت یک"را" می‌بینیم.

با سپاس؛ داریوش رضوی
گروه دبیران ادببات ایران

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
tarikh adabiyat.pdf
409.4 KB
📑 جزوه تاریخ ادبیات
📝 ویژه کنکور ۹۹

🖋 به کوشش: سید مهدی فاطمی
دبیر زبان و ادبیات فارسی (اصفهان)
@ferdosesokhan
"جام جم"، یا "جام جهان‌نما" چیست ؟

جام جم، یا جام جهان‌نما، جامی بود که همهٔ عالم در آن نموده می‌شد. این جام به جام کی‌خسرو مشهور بود تا این‌که در قرن ششم به مناسبت شهرت جمشید و یکی‌دانستن او با سلیمان، جام مزبور را به جمشید نسبت دادند و آن را جام جم و «جام جمشید» نام نهادند. همچنین، به آن «جام جهان‌نما»، «جام گیتی‌نما»، «آیینهٔ گیتی‌نما»، «جام کی‌خسرو»، «جام جهان‌آرا»، «جام جهان‌بین»، و «جام عالم‌بین» نیز گفته می‌شود.
در نظم و نثر پارسی بارها از جامی به نام جام جهان‌نما، جام کی‌خسرو، آیینه سلیمان، آیینهٔ سکندر، و غیره یاد کرده‌اند و فرهنگ‌نویسان گفته‌اند: جامی بوده است که احوال خیر و شر عالم از آن معلوم می‌شده است. جام جم یا جام جمشید که ساخته فرزانگان بوده است. از هفت فلک در او معاینه و مشاهده کردی (شرفنامه منیری). پیاله جم و پیاله یا آئینه سلیمان و یا اسکندر که همه عالم در آن، بنا بر افسانه نموده می‌شد (ناظم الاطباء). فردوسی در شاهنامه در «داستان بیژن با منیژه» پس از تشریح زندانی شدن بیژن به امر افراسیاب در چاه و جستجوی گیو، پدر وی و مایوس شدن او، در عنوان «دیدن کی‌خسرو بیژن را در جام گیتی‌نمای» چنین سروده است:
چو نوروز خرم فراز آمدش
بدان جام فرخ نیاز آمدش
بیامد پر امیددل پهلوان
ز بهر پسر، گوژگشته‚ نوان
چو خسرو، رخ گیو پژمرده دید
دلش را به درداندر، آزرده دید
بیامد، بپوشید رومی قبای
بدان تا برد پیش یزدان ثنای
خروشید پیش جهان‌آفرین
به رخشنده بر، چند کرد آفرین
ز فریادرس زور و فریاد خواست
وز اهریمن بدکنش داد خواست
خرامان از آن‌جا بیامد به گاه
به سر برنهاد آن کیانی کلاه
پس آن جام بر کف نهاد و بدید
در او هفت کشور همی بنگرید
ز کار و نشان سپهر بلند
همه کرد پیدا، چه و چون و چند
ز ماهی به جام اندرون تا بره
نگاریده پیکر بدو یکسره
چه کیوان‚ چه هرمز‚ چه بهرام و شیر
چه مهر و چه ماه و چه ناهید و تیر
همه بودنی‌ها بدو اندرا
بدیدی جهان‌دار افسون‌گرا
به هر هفت‌کشور همی بنگرید
که آید ز بیژن نشانی پدید
سوی کشور گرگساران رسید
به فرمان یزدان، مر اورا بدید
بدان چاه بسته به بند گران
ز سختی همی مرگ جست اندر آن

بنابراین جام جهان‌نما در نظر مؤلفان «خدای‌نامک» پهلوی که مبنای تألیف شاهنامه قرار گرفت، جامی بوده است که صورت‌های نجومی و سیارات و هفت کشور (هفت‌اقلیم) زمین بر آن نقش شده بود و دارای نیرویی اسرارآمیز بوده است و هر واقعه‌ای که در پهنه جهان اتفاق می‌افتاده، بر روی آن منعکس می‌شده است. برخی از واژه‌نامه‌ها مانند (غیاث اللغات) خواسته‌اند بین کی‌خسرو و جمشید بر سر جام جهان‌بین پیوندی برقرار کنند و گفته‌اند: مناسبت جام به جمشید، آن است که وی جام را ساخته است و کی‌خسرو جامی ساخته بود مشتمل بر خطوط هندسی، چنان‌چه از خط‌ها ورقم‌ها و دایره‌های اصطرلابی، ارتفاع کواکب و غیره معلوم نمایند، هم‌چنین از آن جام، حوادث روزگار را معلوم کرد، چنان‌چه در کتاب‌های تاریخی ضبط شده است. فرهنگ‌نویسان گفته‌اند: نام آینه‌ای است که به جهت آگاهی از حال فرنگ، بر سر مناره اسکندریه نهاده بوده است و کشتی‌های دریا از صد میل راه در آینه دیده می‌شده و آن مناره را اسکندر به دست‌یاری ارسطو بناکرده بود. در فرهنگ فارسی به انگلیسی «جانسن» آمده: جام جم یا جام جمشید؛ آئینه‌ای که جهان رانمایش می‌داد و مجازا مناره، به خصوص منارهٔ اسکندریه را گفته‌اند. برخی نیز آن را به کرهٔ جغرافیایی تعبیر کرده‌اند که نقشه کشورهای مختلف و کوه‌ها و دریاها و رودها با فواصل معین بر آن ثبت بود.

مطلب ارسال از : حمید طاهری

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
«تشابهِ رجعتِ خونینِ ذوالجناح با «سیاهِ» اسفندیار»

بررسیِ درون‌مایه‌ها، شخصیت‌ها، مضامین و تصاویرِ مشترک و موازی میانِ آثارِ ادبیِ فرهنگ‌ها و زبان‌های گوناگون دانشِ شناخته‌ای است. نقدِ تطبیقی یا سنجشی به این حوزه‌ها می‌پردازد. پژوهشگران به‌خصوص دربابِ همانندی‌های عناصرِ اساطیری و حماسیِ غربی و ایرانی (فی‌المثل آشیل و زیگفرید با اسفندیار و نیز پهلوانانی مشابهِ رستم و سهراب در دیگر ادبیاتِ ملل‌) بسیار نوشته‌اند. کتابی خوش‌خوان باعنوانِ «اسطوره‌های موازی» (اثرِ ج. ف. بیرلین، برگردانِ عباسِ مخبر، نشرِ مرکز) نیز دراین‌باب منتشرشده‌است. بررسیِ مشابهت‌های شعرِ سعدی با اشعارِ متنبّی و یا همانندی‌های اشعارِ شاملو با أدونیس نیز در این زمره است. هم‌انگاری و درهم‌آمیزیِ شخصیت‌هایی هم‌چون ابراهیم/ زرتشت، سیاوش/ یوسف، فرعون/ کی‌کاووس، فریدون/ نوح و ... نیز از دیگر جلوه‌های این مشابهت‌هاست. و البته این همانندی‌ها به‌هیچ‌روی الزاماً به‌معنای تأثیرپذیریِ این چهره‌ها از شخصیت‌های مشابه در دیگر ادوار یا سرزمین‌ها‌ نیست.
دقیقاً نمی‌دانم در آثاری که دربابِ واقعهٔ کربلا و حادثهٔ عاشورا نگاشته‌اند ( از «مَقتلِ» ابنِ مِخنَف، «الإرشاد»ِ شیخ مفید و «مناقبُِ آلِ ابی‌طالب»ِ ابنِ شهرآشوب گرفته تا «رَوضة‌الشّهداء» واعظِ کاشفی، «بِحارالأنوار» مجلسی و «نفس‌المهمومِ» شیخ‌عباسِ قمی) دربابِ نام، رنگ، ریزه‌کاری‌های مرتبط با ذوالجناح و سرانجامش چه نوشته‌اند؟ اما با مطالعه‌ای اجمالی که درطولِ سالیان داشته‌ام به‌تقریب می‌دانم اغلبِ این‌ روایات از عهدِ صفویه، به‌خصوص پس‌از نگارشِ روضة‌الشهدا و بحارالأنوار، به مقتل‌‌ها و تعزیه‌نامه‌ها و منبرها و روضه‌خوانی‌ها راه‌یافته و اندک‌اندک رنگ و شکلِ اغراق‌آمیز و آرمانی یافته تا واقعهٔ کربلا هرچه تأثیرگذارتر و جان‌گدازتر بازتاب‌یابد. تا آن‌جا که جستجوکردم، از منابعِ کهن در «کتاب‌الفتوح» ابنِ اعثمِ کوفی (ق۳_۴) و «مقتل‌الحسینِ» خوارزمی (ق۵_ ۶ )اشاره‌شده، چون اسبِ امام به حرم برگشت، اهلِ حرم پنداشتند امام با مشکِ آب بازگشته؛ چون مرکب را خونین و مالین و بی‌سوار یافتند، ناامید و غمگنانه، سرگذشتِ امام را از ذوالجناح پرسیدند و به نوحه و زاری و سوگواری پرداختند («دانشنامهٔ جهانِ اسلام»؛ ذیلِ مدخلِ «ذوالجناح»). در همین منبع آمده در هیچ اثرِ کهنی اشاره‌ای به نامِ ذوالجناح (جناح) و رنگش[۱] نشده‌است.

اما آن‌چه از خردسالی و در مساجد و تکایا دراین‌باب شنیده‌ام به‌زیباترین وجهی و گویاترین زبانی در تابلوی درخشانِ «عصرِ عاشورا»ی استاد محمودِ فرشچیان جاودانه‌ شده‌است: اسبی سپید و خونین که باحالتی غمگنانه سربه‌زیرافکنده (شرمنده از بازنگرداندنِ امانت!) بازگشته و زینش برکناری افتاده و اهلِ حرم (زنان و دخترانی سیاهپوش) از افسار و یال و غارب و سر و رویش آویخته‌اند و سوگواری‌می‌کنند.
از بازسازیِ این صحنهٔ تأثیرگذار و دلخراش گاه هم‌امروز نیز، در دیگر عزاداری‌ها بهره‌می‌برند. به‌یاد دارم در دورانِ دبیرستان دوستی داشتم که بعدها رانندهٔ کامیون و دربه‌درِ بیابان‌ها شد. این دوست در حادثٔه‌ای در استانی دیگر جانش را ازدست‌داد. پیش‌از تشییعِ پیکرش، اسبی سپید را (مابه‌إزای کامیون) خونین و مالین آوردند که آه‌از‌نهادِ خانواده‌اش برآورد.

سخن را کوتاه‌کنم. دربابِ مذهبِ فردوسی (اسماعیلی، شیعهٔ اثنی‌عشری یا زیدی‌بودنِ او) سخن‌ها گفته‌اند که باید در منابعِ موجود جستجوکرد. به‌هیچ‌روی نمی‌خواهم‌بگویم احتمالاً فردوسی از منابعی هم‌چون «کتاب‌الفتوحِ» ابنِ اعثم و دیگر منابعِ مرتبط‌با واقعهٔ کربلا ملهَم بوده یا تأثیرپذیرفته؛ اما از سال‌هایی دور هرگاه ابیاتِ مرتبط‌با مرگِ اسفندیار را، آن‌گاه که روی‌پوشیدگانش سراغِ اسبش (سیاه) می‌روند، می‌خوانم، می‌بینم گفتگوی کسانش با «سیاه» و آویختن از یالش، یادآور (تکرار می‌کنم فقط یادآورِ) رجعتِ غمگنانهٔ ذوالجناح به حرم است؛ مرادم این ابیات است:
چو مادرْش با خواهران روی شاه
پر از مشک دیدند و ریشِ سیاه،
بشد هوشِ پوشیده‌رویانِ اوی
پرازخونِ‌دل جعدمویانِ اوی!
چُن از بیهشی بازِ هوش آمدند
به‌نزدیکِ فرّخ‌سروش آمدند،
برفتند یکسر ز بالینِ شاه
خروشان به‌نزدیکِ اسپِ سیاه
پسودند پُرمهر یال و برش
کتایون همی‌ریخت خاک از سرش،
کزو شاه را روز برگشته‌بود
به آورد بر پشتِ او کشته‌بود
کزین پس که را بُرد خواهی به جنگ
که را داد‌ خواهی به چنگِ نهنگ
به یالش همی اندرآویختند
همی خاک بر تارکش ریختند
به ابر اندرآمد خروشِ سپاه
پشوتن بیامد بدیوانِ شاه [...]

(شاهنامه، به‌تصحیح استاد خالقیِ مطلق، انتشاراتِ سخن، بخشِ دوم [۱]، صص ۷_۱۹۶).

[۱] اگر در منابعِ کهن، اشاره‌ای به رنگ ذوالجناح نشده‌باشد، می‌توان تصوّرکرد که در قرونِ متأخّر، برای هرچه نمایان‌ترشدنِ پیکرِخونین و تیرهای نشسته بر اندامش، آن را سپید انگاشته‌اند و نقش‌کرده‌اند!

@ferdosesokhan
فارسی.سیر تا پیاز.دوازدهم.pdf
56.1 MB
ادبیات سیر تا پیاز دوازدهم نظام
جدید

@ferdosesokhan
جلوه های آرایه ی حس آمیزی در شعر

معمولاً شعر حاصل یافته ها و داشته های شاعر است. این یافته ها و داشته ها از یک حواس به تنهایی بهره نمی برند، بلکه شاعر برای بیان و انتقال این موارد به خواننده، بایدترکیبات و تعبیراتی بیافریند که تمام حواس وی را متأثّر سازد .

در زیبا شناسی سخن:
" حس آمیزی آمیختن دو یا چند حس است به گونه ای که با ایجاد موسیقی معنوی به تأثیر سخن بیفزاید و سبب زیبایی شود".
مثال:
حرف هایم مثل یک تکّه چمن روشن بود. سپهری
- سهراب از روشنی حرف خود سخن گفته است . روشنی امری دیدنی و حرف یک چیز شنیدنی است. شاعر در این مصراع، دو حسّ بینایی و شنوایی را با هم آمیخته و همین آمیزش از عوامل ایجاد موسیقی معنوی است.

حواس پنجگانه عبارتند از :
حسّ شنوايی، حسّ بينايی، حسّ چشايی، حسّ بويايی و حسّ لامسه

1 و 2- بینایی و شنوایی
استفاده از رنگ و تصاویر زنده در اشعار شاعران حسّ بینایی و شنیدن شعر حس شنوایی را بر می انگیزد .

مثال:
الف :
تیرگی می آید/ دشت می گیرد آرام/قصّه ی رنگی روز/ومی رود رو به تمام. سپهری
(حسّ شنوایی و بینایی آمیخته می شوند)

ب :
از صدای سخن عشق ندیدم خوشتر
یادگاری که در این گنبد دوار بماند.
( آمیختن حسّ بینایی و شنوایی )

ج:
به گوش هوش بشنو این سخن را
فدای این سخن کن جان و تن را. عطار نیشابوری

3- بویایی
نوبهاران کو که با خود بوی باران آورد
خرم آن باران که بوی نوبهاران آورد.

غروبگاهان در کوچه های خلوت شهر
که بوی پیچک ، هذیان عاشقی می گفت،
تو در کنار من آهسته راه می رفتی. نادر نادر پور

چه حلقه‌ها که زدم بر در دل از سر سوز
به بوی روز وصال تو در شبان دراز. حافظ

4- چشایی:
مثال:
خداوند لباس هراس و گرسنگی را به آن ها چشانید.(آیه 112، سوره ی نحل)

به ترانه های شیرین ، به بهانه های رنگین
بکشید سوی خانه مه خوب خوش لقا را
(ترانه های شیرین: چشایی و شنوایی ) ( بهانه های رنگین شنوایی و بینایی)

مبر اندوه کت بردن نه آیین
به تلخى مگذران این عمر شیرین. ویس و رامین فخرالدین اسعد گرگانی

گر دشنام فرمايي و گر نفرين دعا گويم جواب تلخ مي زيبد لب لعل شكر خارا - حافظ


5-لامسه:
آشنا هستم با، سرنوشت ترِ آب ، عادت سبز درخت. سپهری
( سرنوشت تر آب، بینایی و لامسه)

ریگ آموی و درشتی راه او
زیر پایم پرنیان آید همی. رودکی

نه بلبل بر گلش تسبیح خوانیست
که هر خاری به تسبیحش زبانیست. گلستان سعدی

و یک نمونه همراهی حواس را بنگرید:
باد گویی مشک سوده دارد اندر آستین
باغ گویی لعبتان ساده دارد در کنار.فرخی سیستانی

چند نکته:
- فعال ترین حس، بینایی است که سهم عمده ای درفعالیت های ادراکی دارد.
-بودلر( شاعر و نویسنده ی فرانسوی) معتقد است: در میان حواس گوناگون ، ارتباط هایی اسرار آمیز وجود دارد که در عالم رؤیا به دست می آید.
- مولانا معتقد است پنج حس با هم پیوسته اند.

پنج حس با یکــــدگر پـــیوسته اند
زان که این هر پنج ز اصلی رسته اند
قــــوت یک ، قـــــــوت باقی شود
مابقی را هر یکی ســــــــاقی شود
(مثنوی ، د۲ ، ص ۱۲۸)

با تشکر از : گروه ادبیات شهرستان دهاقان

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
📚 چگونه عادت به مطالعه را در خود بپرورانيم؟

📘برای کتاب ‌خواندن وقت تعیین کنید.
باید ساعات مشخصی از شبانه‌روز را تعیین کنید تا در این ساعات حداقل ۵ تا ۱۰ دقیقه کتاب بخوانید. زمان را کوتاه در نظر بگیرید تا هیچ محرکی نتواند جلو انگیزه‌ٔ شما را بگیرد.

📗همیشه کتابی همراه خود داشته باشید.
به همان اندازه که مراقب جانگذاشتن گوشی همراه‌، شارژر یا کیف پولتان هستید، به جانگذاشتن کتاب هم اهمیت بدهید. اگر در طول روز ممکن است مدت‌ زمان کوتاهی را منتظر بمانید، مثلا در مطب دکتر، ایستگاه تاکسی یا مترو، کتاب را بیرون بیاورید و شروع به خواندن کنید که بهترین کار برای گذراندن زمان است.

📕فهرست تهیه کنید.
فهرستی از کتاب‌های خوب تهیه کنید. هرزمان که از طریق رسانه‌ها یا از زبان کسانی که می‌دانید اهل مطالعه‌اند، کتاب خوبی معرفی شد، نامش را به فهرست خود اضافه کنید. از طولانی شدن این فهرست باارزش نترسید؛ به‌مرور با شگرد «تعیین وقت» هر روز برای مطالعه‌ٔ این کتاب‌ها وقت بگذارید و پس از اتمام هرکدام، روی نامش در فهرست خط بکشید.

📙مکانی دنج و راحت پیدا کنید.
جایی را در خانه انتخاب کنید که بتوانید راحت روی صندلی یا مبل بنشینید و شروع به خواندن کنید. دراز نکشید، چون باعث خواب‌آلودگی‌تان می‌شود. محل مطالعه‌ٔ شما باید از تلویزیون، کامپیوتر، موسیقی یا سروصدای اعضای خانواده یا هم‌اتاقی‌ها دور باشد. اگر چنین محیطی برای شما فراهم نیست، باید چنین جایی را برای خودتان دست‌وپا کنید.

📘از تلویزیون و اینترنت کمتر استفاده کنید.
اگر واقعا قصد دارید به مطالعه عادت کنید، سعی کنید وابستگی‌تان را به تلویزیون و اینترنت کمتر کنید. ترک این عادت دشوار است، اما هر دقیقه‌ای که از اینترنت و تلویزیون کمتر استفاده کنید، به زمان مطالعه‌تان افزوده‌اید. رفته‌رفته این دقیقه‌ها به ساعت‌های شیرینی تبدیل می‌شوند که با مطالعه سپری‌شان می‌کنید.

📗به سراغ کتاب‌های دست‌دوم بروید.
به کتاب‌فروشی‌ها یا دست‌فروش‌هایی بروید که کتاب‌های دست‌دوم می‌فروشند یا با دریافت کتاب‌های کهنه‌ی شما، کتاب‌های‌شان را با تخفیف در اختیارتان می‌گذارند. با این روش، با مبلغ کمتری صاحب کتاب‌های بیشتری می‌شوید. به‌علاوه، خواندن کتابی که میزبان نگاه فرد دیگری در زمان و مکان نامعلومی بوده است، کتابی منقوش به دست‌خط صاحب قبلی که گواه جرقه‌های ذهنی او حین خواندن کتاب بوده است و خلاصه مواردی ازاین‌دست ممکن است برای شما جذاب و لذت‌بخش باشد.

📕کتاب‌های جذاب و سرگرم‌کننده بخوانید.
کتاب‌هایی برای مطالعه انتخاب کنید که شما را جذب خود کنند و انگیزه‌ٔ خواندن‌تان را بالا ببرند. حتی اگر کتاب‌هایی که انتخاب می‌کنید در زمره‌ٔ شاهکارهای ادبی نباشند، همین که خودتان به آنها علاقه داشته باشید و باانگیزه‌ سراغ‌شان بروید، کافی است.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
اختلالات نوشتاری در کودکان را بدانیم و درمان کنیم:

_ بدخطی یا نارسانویسی✏️

اختلال یادگیری شکل‌های گوناگونی دارد و بر اساس آن با علائم متفاوتی تظاهر پیدا می‌کند.
یکی از علائم اختلال نوشتن است. دانش‌آموز مبتلا توان نوشتاری و دست‌خط خوبی ندارد، املای او پر از غلط است و نقطه‌گذاری و دستور زبان‌ او مشکل دارد. توانایی برقراری ارتباط با جملاتی که می‌نویسد، ندارد چون نمی‌تواند کلمات و جملات را درست به هم مرتبط کند.
ساختار نوشتار این کودکان ضعیف است و نمی‌توانند آنچه در ذهنشان است را با نوشته به دیگران انتقال دهند.
نوشته‌های این گروه افراد پراکنده و گسسته است و خواننده توانایی درک مطلب را نخواهد داشت.

_ فاصله‌نویسی بین حروف و کلمات✏️
از جمله علل بروز این حالت سرعت زیاد قلم هنگام نوشتن، حرکت بیش از حد و سریع جانبی و بی‌توجهی به هماهنگی لازم برای نوشتن است. برای رفع این مشکل والدین یا معلم باید کلمه‌های یک جمله را به‌صورت کمرنگ یا نقطه‌چین بنویسند تا دانش‌آموز ضمن کامل کردن به فاصله‌ها هم توجه داشته باشد. همچنین می‌توان از چوب کبریت به شکل عمودی به‌عنوان حد فاصل استفاده کرد تا دانش‌آموز پس از نوشتن یک کلمه چوب کبریت را قرار دهد سپس کلمه بعدی را بنویسد

_ اختلال در گذاشتن سرکش و نقطه✏️
بچه‌هایی که نقطه و سرکش کم و زیاد می‌گذارند، نیاز به تقویت دقت دیداری و دقت و تمرکز دارند. اگر در سال اول دقت دانش‌آموز را افزایش ندهید در سال‌های بعد مشکل او بیشتر به چشم می‌آید و بی‌دقتی او به سایر دروسش منتقل خواهد شد.

تمریناتی مانند اختلاف تصویر را پیدا کن، بگرد و پیدا کن، کارهای نقطه‌چین، شباهت را پیدا کن، بازی‌های دقتی و... می‌تواند دقت دانش‌آموز را افزایش دهد.

_ کج‌نویسی✏️
از جمله علل بروز این اختلال سفت در دست گرفتن مداد و فشار زیاد انگشت شست به آن یا در جهت درست قرار ندادن دفتر یا کاغذ و قرار نگرفتن درست مداد بین انگشتان است. برای درمان کافی است از کودک بخواهید هنگام نوشتن بازو را به بدن بچسباند تا دست انعطاف زیادی نداشته باشد.

_ نامرتب‌نویسی✏️
علت نامرتب‌نویسی حرکت بسیار کند دست، محکم گرفتن مداد بین انگشتان و نبودن آزادی حرکت و انعطاف پایین دست، همچنین نادرست بودن وضعیت نشستن و قرار دادن کاغذ است. برای درمان ابتدا قوانینی را در نظر می‌گیریم، مثلا از ابتدای خط شروع به نوشتن می‌کنیم. از خط منحرف نمی‌شویم. از پاک‌کن استفاده نمی‌کنیم. نوک مداد هنگام نوشتن باید تیز باشد و... همچنین می‌توانید از کپی کردن استفاده کنید.

_ پررنگ‌نویسی✏️
وقتی دانش‌آموز روی دفتر یا کتاب می‌نویسد، بیش از حد مداد را فشار می‌دهد پس به جای دفتر یا کتاب از یک کاغذ استفاده کنید و آن را روی فرش یا بالش قرار دهید تا بنویسد، به شرط اینکه به اندازه‌ای فشار دهد که کاغذ سوراخ نشود.
بعد از مدتی تمرین مشاهده می‌کنید مداد را زیاد فشار نمی‌دهد یا از مداد رسم که نوک آن زود می‌شکند استفاده‌کنید تا مجبور شود زیاد مداد را فشار ندهد.

دکتر کتایون خوشابی
فوق‌تخصص روان‌پزشکی اطفال - عضو هیات علمی دانشکده توانبخشی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
کوتاه دربابِ ایهام و پیشینهٔ آن

تمامیِ منابعِ کهن ایهام را که به معنای «در‌گمان‌افکندن» است، آوردنِ واژه‌ای دانسته‌اند که هم‌زمان دارای معانیِ دور و نزدیک است و البته شاعر یا نویسنده معنای دور را مرادمی‌کند. در کتبِ بلاغیِ کهن، قرائنی که هرکدام از این معانی را تقویت‌کند «ملائم» خوانده‌می‌شود. اگر قرینه‌ای در متن نیاید، آن ایهام «مجرّده» خوانده‌می‌شود. اگر قرینه‌ای معنای دور را تقویت‌کند، و به‌اصطلاح شگردِ ایهام را «لو» دهد، ارزشِ هنری کم‌تری دارد و «مبیّنه» نامیده‌می‌شود. اما اگر قرینه‌ یا قرائنی معنای نزدیک‌به‌ذهن را تقویت‌کند و موجبِ به تعویق‌افتادنِ فرایندِ التذاذِ هنری شود، آن ایهام «مرشّحه» یعنی «پرورده» خوانده‌می‌شود.

این آرایه علاوه‌بر ایهام و توریه، در کتاب‌های کهن به نام‌های «تخییل»، «ذومعنیین»، «تمثیل و مغلطه» و «تخیّل» نیز شناخته‌می‌شود. در ترجمان‌البلاغهٔ رادویانی سخنی از ایهام به‌میان‌نیامده‌است. وطواط اشاره‌کرده که در ایهام، واژه معانیِ دور و نزدیکی دارد و مرادِ شاعر معنای دورازذهن است. شمس قیس نیز تعریفی نزدیک‌به تعریفِ وطواط ارائه‌کرده‌است.

این آرایهٔ معنایی یا درونی، در بخشِ اعظمی از ادبیاتِ فارسی، به‌خصوص در شعر، حضوری پررنگ دارد. ایهام به‌گونه‌ای پراکنده در شعرِ سدهٔ پنجم (برای مثال عنصری) دیده‌می‌شود؛ و به‌سببِ بسامد، گسترش و گوناگونی، به خصیصهٔ سبکیِ شعرِ شاعرانِ بزرگِ قرنِ ششم (نظامی، خاقانی) بدل‌می‌شود. ایهام در شعرِ ظهیرِ فاریابی و حتی مسعودِ سعد و سنایی نیز حضور دارد.‌

در شعرِ شاعرانِ قرنِ هفتم (سعدی، همام و سیفِ فرغانی و گاه به‌گونه‌ای آگاهانه یا تصادفی در شعرِ عطار (ق۷_۶) و مولوی) نیز ایهام البته نه به‌گونه‌‌ای غلیظ حضوردارد. دو شاعرِ نسبتاً مهم و ایهام‌پرداز در شبه‌قاره نیز خوش درخشیدند: امیرخسرو دهلوی و حسنِ دهلوی (ق۸_۷) ).

قرنِ هشتم قرنِ شاعرانِ ایهام‌پرداز است و جستجوی ایهام در گونه‌های متنوّعِ آن، اساسی‌ترین دغدغهٔ زیباشناختیِ شاعرانِ این قرن (سلمان، خواجو، حافظ، کمالِ خجندی و...) بوده‌است. ایهام پس‌از حافظ نیز در شعرِ فارسی هم‌چنان حضور دارد اما استادِ مسلّمِ این آرایه که هنرش با توفیق همراه بوده، بی‌گمان صائب است. از ویژگی‌های ایهام در شعرِ او، پیوندِ عمیق با شعرِ گذشته و میانه‌روی در جستجوی شبکه‌های خیال‌انگیز است.

در سبک یا مکتبِ بازگشت که شاعرانِ آن بر تتبّعِ در شعرِ شاعرانِ سبکِ خراسانی و عراقی تأکید‌داشتند، ایهام چندان جایگاهی ندارد. شعرِ مشروطه نیز شعری است که بازتابِ آمال و آلامِ سیاسی و اجتماعی را وجههٔ همتِ خود قرارداده‌است؛ ازهمین‌رو در این دوره نه شاعران دغدغهٔ ایهام‌پردازی داشتند و نه تودهٔ مخاطبان فراغتِ اندیشیدن به چنان باریک‌اندیشی‌هایی را.

در شعرِ نو نیز به‌سببِ تفاوت‌های ماهوی آن با شعرِ گذشته، به ایهام توجهِ چندانی نشده‌است.‌نیما به بیزاری‌اش از آرایه‌های ادبیِ سنتی اشاره‌کرده‌است. او ابهام را در کلیّتِ ساختارِ شعر و تعدّدِ دلالت‌ها و ظرفیتِ نمادگرایانهٔ آن می‌جست. به اعتقادِ او «علمِ بدیع به ظلمات شباهت دارد» و «صرف و نحو و بیان و بدیع»، «تلقیناتِ شیطان» است. او در عبارتی طنزآمیز دربابِ علمِ بدیع می‌نویسد: «علمی که نقصانِ فهم و گمراهی را از اعقاب گرفته به اخلاف می‌دهد».

دیگر شاعران بزرگِ ِ امروز نیز توجهِ چندانی به ایهام نداشتند. اما در شعرِ هوشنگِ ابتهاج، موسویِ گرمارودی، سید حسنِ حسینی و به‌ویژه قیصرِ امین‌پور رگه‌هایی از ایهام حضور دارد. قیصر توجهِ مجدد به ایهام را به قلمروِ شعرِ امروز بازگرداند.

*مقدمهٔ مقالهٔ نویسنده است با عنوانِ «ایهام‌های نویافته در شعرِ حافظ»، #چاپ‌شده‌ در مجلهٔ «ادب‌پژوهی» (دانشگاهِ گیلان)، س ۱۳۹۳، ش ۲۸، صص۱۱۰_۷۷.

تمامیِ ارجاع‌ها برای آسان‌شدنِ خواندنِ یادداشت، حذف شده‌است.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
تکیه‌کلام یا تیکِ کلام یا...؟

برخلاف صورتِ ضبط‌شده در فرهنگ‌ها، از جمله لغت‌نامه‌ی دهخدا و فرهنگ سخن، شاید بهتر باشد حسابِ تکیه‌کلام را از تیکِ کلام سوا کنیم.

تکیه‌کلام: کلمه یا تعبیری که شاعر یا نویسنده یا پژوهشگر یا سخنران یا شخصیت یک داستان (کتاب، فیلم، سریال) و… بیش از دیگر کلمه‌ها و تعبیرها بر آن تکیه می‌کند و به‌کارش می‌برد.

تیکِ کلام: کلمه یا اصطلاحی که در تکلّم داخل کنند بدون‌ آن‌که دارای معنی باشد. و این بیشتر در گفتار رخ می‌دهد و کمتر در نوشتار.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan