فردوس سخن
1.47K subscribers
376 photos
162 videos
3.86K files
359 links
فردوس سخن

کانالی برای بیان نکات و مطالب درسی ؛ نمونه سوال امتحانی ؛ نکات درسی مقطع یک و دو دبیرستان و مطالب ادبی و اطلاعات عمومی

Admin :
@mollasadeghi

برو اولین پست‌
https://t.me/ferdosesokhan/3
Download Telegram
کشف آتش
جشن سده
اجرای مراسم
پنج بهمن ۱۳۹۹
روستای هدک hodk
شهرستان بردسکن
خراسان رضوی
پای کوبی و رقص چوب و موسیقی محلی
تضمّن یا شمول معنایی (هم‌پوشی)

🔻رابطة بین دو واژه که در آن معنای یکی از واژه‌ها معنای واژة دیگر را در برمی‌گیرد؛ برای مثال؛ واژه‌های «حیوان و سگ» این‌گونه به هم مربوط می‌شوند که «سگ» به نوعی از «حیوان» دلالت دارد و حیوان یک اصطلاح عمومی است که «سگ» و دیگر حیوانات را در برمی‌گیرد. در این مثال، «سگ» را «معنا شمول» (hyponymy) و اصطلاح عمومی «حیوان» را «مافوق» (super ordinate) می‌نامند. اصطلاح «مافوق» می‌تواند معناشمول‌های زیادی داشته باشد.

معنای کلمات را می‌توان به صورت ترکیب مشخصه‌ها یا مؤلفه‌های معنایی توصیف کرد. برای نمونه، مؤلفه‌های «+ مرد» و «+ بزرگ» جزئی از معنای «پدر»ند؛ هرچند مؤلفه‌های دیگری را نیز باید به آنها اضافه کرد.

گاهی بعضی از واژگان تنها در یک یا دو مؤلفه اختلاف و در دیگر مؤلفه‌ها اشتراک دارند.

وقتی معنای یک واژه، معنای واژه‌های دیگر را نیز دربرگیرد، رابطة آنها را شمول یا تضمّن معنایی می‌نامند. شمول به این معناست که اگر چیزی «سرو» باشد، لزوماً درخت هم هست؛ یعنی، کلمة «سرو» مفهوم واژة درخت را نیز دربردارد (تضمن).

🔻دلالت تضمن

بدین شکل است که لفظ فقط بر جزء یا قسمتی از معنای موضوع له (معنایی که لفظ اولاً و اساساً برای آن وضع شده است) دلالت می‌کند.

مثلاً، کسی کلمة کتاب را به‌کار ببرد و منظورش، تنها جلد کتاب باشد یا هنگام کسوفجزئی بگوییم: «خورشید گرفت» که مقصود، قسمتی از قرص خورشید است نه تمام آن، یا دیوار خانة کسی خراب شده باشد و او بگوید: «خانه‌ام خراب شد.» چنان‌که می‌دانیم، لفظ خانه اساساً برای تمام خانه وضع شده و مراد اصلی از این لفظ، فقط حیاط یا فقط اتاق‌های آن نیست، بلکه کلمة خانه بر تمام حیاط و اتاق‌ها و در و پنجره و... دلالت دارد اما در این مثال، شخص لفظ خانه را در معنایی به‌کار برده که فقط دربردارنده جزئی از معنای اصلی کلمة خانه است (چرا که مقصود وی فقط دیوار خانه است).

به این‌گونه دلالت، دلالت تضمّن می‌گویند؛ زیرا در آن، لفظ فقط بر جزئی و قسمتی از موضوع‌له (آنچه لفظ برای آن وضع شده)، یعنی بر چیزی که ضمن (جزئی از) موضوع‌له موجود است، دلالت دارد.

چنانچه دیوار خانه در ضمن خانه و جلد کتاب ضمن (جزئی از) کتاب‌اند.


🔻سه نکته!

1. اولین نکته‌ای که در موضوع اقسام دلالت لفظ بر معنی باید بدان توجه داشت، این است که هر یک از این نوع دلالت‌ها، به قرینة عبارت، نوع کاربرد آن از سوی گوینده و در حقیقت، به مقصود گوینده بستگی دارد.

چنانچه در جایی مقصودمان از لفظ خانه، معنای کل خانه است؛ یعنی همان معنایی که لفظ خانه برای آن وضع شده است. چنان‌که می‌گوییم: «خانه‌ای خریدم» (دلالت مطابقه) و در جایی دیگر مقصودمان، جزئی از معنای اصلی خانه است؛ چنانچه می‌گوییم: «خانه‌ام خراب شده است» (در حالی‌که فقط سقف خانه خراب شده = (دلالت تضمن).

گاهی نیز منظورمان چیزی غیر از معنای اصلی خانه است. چنان‌که می‌گوییم: «ایران، خانة من است.» (دلالت التزام).

2. بعضی شرط کرده‌اند که دلالت التزامی باید دلالتی کلی و دائمی باشد؛ یعنی باید به نحوی باشد که هرگاه موضوع‌له در ذهن آید، حتماً لازم (آن امر خارج از معنای اصلی، اما همراه با آن) نیز به ذهن متبادر شود.

اما درست آن است که بگوییم:

دلالت التزامی دلالت لفظ بر چیزی است که خارج از معنی موضوع‌له است و اغلب، با آن ملازمه (همراهی) دارد.

3. همچنین باید توجه داشت که دلالت‌های تضمّن و التزام، همیشه مستلزم دلالت مطابقه هم هستند؛ یعنی هرجا دلالت تضمّن یا التزام باشد، مسلماً دلالت مطابقه هم هست؛ زیرا دلالت بر جزء معنی (تضمن) یا بر خارج معنی (التزام، فرع وجود دلالت بر خود معنی و عین معنی) است ولی هرجا دلالت مطابقه باشد، ضرورتاً لازم نیست که التزام یا تضمّن هم باشد؛ مثلاً دلالت لفظ‌الله بر ذات الهی، دلالت مطابقه است بدون تضمّن یا التزام. چرا که ذات الهی بسیط است و اجزائی ندارد و نیز چیزی با آن همراه نیست.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan