🌍 امتحانات نهایی تمام دروس پایه دوازدهم انسانی 👈🏻 خرداد ماه ۹۸ همراه با پاسخ تشریحی

🔹 دین_و_زندگی
🔸 ریاضی_و_آمار
🔹 علوم_و_فنون_ادبی
🔸 جغرافیا
🔹 تاریخ
🔸 فارسی
🔹 زبان_انگلیسی
🔸 فلسفه (چاپ ۹۷)
🔹 عربی
🔸 سلامت_و_بهداشت
🔹 جامعه_شناسی

🍒 امتحانات ویژه دانش آموزان مدارس روزانه، بزرگسال و داوطلبان آزاد سراسر کشور در نوبت خرداد ماه سال 1398 توسط مرکز سنجش و پایش کیفیت آموزشی وزارت آموزش و پرورش برگزار شده است.
@ferdosesokhan

🌍 امتحانات نهایی تمام دروس پایه دوازدهم انسانی 👈🏻 شهریور ماه ۹۸ همراه با پاسخ تشریحی

🔹 دین_و_زندگی
🔸 ریاضی_و_آمار
🔹 علوم_و_فنون_ادبی
🔸 جغرافیا
🔹 تاریخ
🔸 فارسی
🔹 زبان_انگلیسی
🔸 فلسفه (چاپ ۹۷)
🔹 عربی
🔸 سلامت_و_بهداشت
🔹 جامعه_شناسی

🍒 امتحانات ویژه دانش آموزان مدارس روزانه، بزرگسال و داوطلبان آزاد سراسر کشور در نوبت شهریور ماه سال 1398 توسط مرکز سنجش و پایش کیفیت آموزشی وزارت آموزش و پرورش برگزار شده است.
@ferdosesokhan

✅ نمونه سوال فارسی دوازدهم انسانی
◀️ خرداد ماه، (شبه نهایی)
@ferdosesokhan

✅ نمونه سوالات نهایی فارسی دوازدهم انسانی

◀️ همراه با: معنی جملات و ابیات مهم، سوالات دستور زبان، آرایه های ادبی، درک مطلب و خودآزمایی، نمونه سوالات نهایی اخیر
@ferdosesokhan

✅ جزوه شرح دروس فارسی دوازدهم انسانی
◀️ در سه قلمرو: زبانی ادبی و فکری
بعلاوه ی کارگاه متن پژوهی با پاسخ
@ferdosesokhan

⚠️ #پســـــت_ویــــــــژه ⚠️

📝 سوالات امتحان نهایی +شبه نهایی فارسی 3 رشته انسانی

🔖 ویژه پایه دوازدهم
📌 نظام‌ جدید
@ferdosesokhan

✅ 4 نمونه سوال فارسی دوازدهم انسانی
◀️ خرداد ماه، (شبه نهایی)
@ferdosesokhan

✅ 4 نمونه سوال فارسی دوازدهم انسانی
◀️ خرداد ماه، (نهایی)
@ferdosesokhan

✅ 10 نمونه سوال فارسی دوازدهم انسانی
◀️ خرداد ماه، (نهایی)
@ferdosesokhan

✅ 7 نمونه سوال فارسی دوازدهم انسانی
◀️ خرداد ماه، (نهایی)
@ferdosesokhan

✅ جزوه کامل فارسی دوازدهم انسانی
(ویژه امتحانات نهایی)

◀️ بررسی درس به درس، بررسی موضوعی، معنی و مفهوم نظم و نثر، کل آرایه های ادبی به صورت یکجا، تاریخ ادبیات کل کتاب به صورت یکجا، هشت آزمون شبیه ساز نهایی با پاسخ تشریحی، سه آزمون نهایی سال ۹۸ همراه با پاسخ
@ferdosesokhan

✅مشاور وزیر و مسئول شبکه آموزشی دانش‌آموز؛

استفاده از «شاد» تا پایان سال 1400 رایگان است.

💠مشاور وزیر و مسئول شبکه آموزشی دانش‌آموز،  از استمرار شبکه شاد در تابستان خبر داد و افزود: استفاده از«شاد» تا پایان سال 1400 رایگان است.

💠به گزارش مرکز اطلاع رسانی و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش، «نیلوفر شرفی» در مصاحبه با خبرنگار این مرکز در خصوص شبکه آموزشی دانش آموز( شاد)، اظهار کرد: «شبکه شاد» به عنوان پلتفرم رسمی آموزش مجازی وزارت آموزش و پرورش، که فعالیت خود را از سال گذشته آغاز کرده است، همچنان به فعالیت خود در تابستان سال جاری، ادامه می دهد.

💠وی افزود: با راه‌اندازی شبکه شاد در دوره کرونا، توانستیم روزهای «آموزش مجازی» را با وجود دشواری های خاص این شرایط پشت سر بگذاریم.

💠شرفی تصریح کرد: این شبکه، الگویی از محیط صیانت شده در فضای مجازی است که توانست «نظام تعلیم و تربیت کشور» را در مواجهه با بحران تعطیلی آموزش حضوری، ایمن کند بنابراین آموزش و پرورش با استفاده از ظرفیت شاد توانست یک سال تحصیلی را با آموزش مجازی پشت سر بگذارد.

💠وی ادامه داد: در امتداد سال تحصیلی جاری، برای «فعالیت‌های تابستانی» برنامه‌ریزی‌هایی انجام داده‌ایم که به زودی در شبکه شاد اجرایی می‌شوند. نمونه‌ این فعالیت‌ها، سرویس «تدریس برتر» است که برای جبران کاستی‌های احتمالی آموزش در سال گذشته فعال شده و در صفحه شخصی دانش‌آموزان بارگذاری شده است.

💠مسئول شبکه شاد، خاطرنشان کرد: دسترسی به، شبکه شاد، در سال گذشته براساس دستور «رئیس جمهور» رایگان بود و در حال حاضر نیز براساس «مصوبه مجلس شورای اسلامی»، تا پایان سال 1400 این دسترسی، رایگان اعلام شده است، بنابراین در صورتی که خدمت خاصی به صورت غیررایگان به دانش‌آموزان عرضه شود، این موضوع را شفاف سازی و اطلاع رسانی خواهیم کرد.

💠شرفی گفت: برنامه‌هایی برای توسعه و بهبود قابلیت‌های، شاد، در تابستان و سال تحصیلی آینده در دستور کار داریم تا اگر به هر دلیلی آموزش مجازی ادامه پیدا کرد، شبکه شاد با کیفیت بالایی در اختیار دانش‌آموزان و فرهنگیان عزیز باشد.

منبع: سامانه شاد
@ferdosesokhan

✳️ فعل پیشوندی:

اگر پیش از فعل ساده تکواژهای «بر، در، باز، فرو، فرا، وا و ...» بیایند «فعل پیشوندی» می‌سازند. گاهی این پیشوندها در معنای فعل ساده تأثیر می‌گذارند و فعلی با معنای جدید می‌سازند؛ مثل: افتادن و برافتادن یا انداختن و برانداختن. امّا گاهی هیچ معنای تازه‌ای به فعل ساده نمی‌افزایند؛ مثل: شمردن و برشمردن، افراشتن و برافراشتن که – اگر چه از نظر تاریخی بار معنایی جدیدی به فعل می‌افزوده‌اند – امروزه تأثیری ندارند؛ یعنی فعل ساده و پیشوندی آنها یک معنا می‌دهد. امروزه دیگر پیشوندهای فعلی، زایا نیستند؛ یعنی فقط با فعل‌هایی به کار می‌روند که قبلاً به کار می‌رفته‌اند. برخی از فعل‌های پیشوندی امروزه به شکل ساده کاربرد ندارند: برخاستن.

❇️ فعل‌های پیشوندی با پیشوند «بر»: برگرفتن، برافتادن، برخاستن، برداشتن، برآشفتن، برآوردن، برگرداندن، برانگیختن، برچیدن.

❇️ با پیشوند «در»: دریافتن، درنوردیدن، درآمدن، دررفتن، درگذشتن، درگرفتن، درماندن، درافتادن، درخواستن، درآوردن، دربردن.

❇️ با پیشوند «باز»: بازگشتن، بازیافتن، بازداشتن، بازماندن، بازآوردن، بازگرداندن، بازگرفتن، بازآمدن، بازفرستادن.

❇️ با پیشوند «فرو»: فرورفتن، فروکردن، فرودادن، فروبردن، فروپاشیدن، فروماندن.

❇️ با پیشوند «وا»: واگذاشتن، واداشتن، واخوردن، واخواستن، وارفتن، وادادن.

❇️ با پیشوند «ور»: وررفتن، ورآمدن، ورافتادن.

❇️ با پیشوند «فرا»: فراگرفتن، فراخواندن.

❇️ با پیشوند «پس»: پس‌دادن، پس‌گرفتن، پس‌افتادن.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ راهکارهای حفظ مطالب:

روش یادگیری شما چیست؟ شنیداری، دیداری یا تجربی؟

اگر با شنیدن یاد می‌گیرید، بهترین روش برای شما شنیدن مطالب است. اگر یادگیری دیداری دارید باید چیزی را ببینید تا آن را یاد بگیرید و اگر یادگیری تجربی دارید از اتفاقات و تجربیات خود بیشتر یاد می‌‌گیرید یا مثلا باید کاری فیزیکی انجام دهید. بیشتر افراد از ترکیبی از دو گروه استفاده می‌کنند.

❇️ قدم اول: آماده‌سازی

قبل از حفظ مطالب چای سبز بنوشید
برای بهینه‌کردن فرایند یادگیری اول باید محیط خود را به‌دقت انتخاب کنید. بیشتر افراد محیطی را می‌پسندند که کمتر حواس‌شان را پرت کند. ولی خیلی‌ها هم در مکان‌های عمومی مطالب را بهتر یاد می‌گیرند. اول بهترین محیط را برای خود پیدا کنید. بعد شروع کنید.

❇️ قدم دوم: آنچه را که قصد حفظ کردنش را دارید، ضبط کنید.

این روش برای حفظ سریع مطالب کلاسی مفید است. هر چه را یاد گرفته‌اید، بلند بگویید و صدای خود را ضبط کنید. بعد به آن گوش بدهید. اگر باید سخنرانی کنید، اول مطالب موردنظر را بلند بخوانید. آن را ضبط کنید و به صدای خود گوش دهید. این روش برای کسانی که یادگیری شنیداری دارند خیلی مفید است. این روش برای دیگران هم مفید است زیرا برای مطالبی که یاد می‌گیرید، زمینه‌ بهتری ایجاد می‌کنید. این کمک می‌کند تا اطلاعات را سریع‌تر یاد بگیرید.

❇️ قدم سوم: همه‌ چیز را بنویسید
قبل از حفظ مطالب همه چیز را بنویسید .

سومین گام برای بهتر به‌خاطر آوردن و حفظ سریع مطالب این است که اطلاعاتی را که می‌خواهید حفظ کنید، بنویسید. قبل از اینکه تلاش کنید همه‌چیز را از حفظ بگویید، دوباره و دوباره مطالب را بنویسید. این به شما کمک می‌کند تا بیشتر با مطلب موردنظر آشنا شوید. اگر این کار را هم‌زمان با گوش دادن به صدای خود انجام دهید، مطالب بیشتری را به‌‌خاطر می‌سپارید. این روش برای کسانی که تجربی یاد می‌گیرند، از همه مفید‌تر است.

❇️ قدم چهارم: یادداشت‌های خود را طبقه‌بندی کنید

حالا که از همه‌ مطالب یادداشت برداری کرده‌اید، آنها را به گروه‌های مختلف تقسیم کنید.
این روش برای کسانی که یادگیری بینایی دارند عالی است؛ مخصوصا اگر از رنگ‌های مختلف برای موضوعات مختلف استفاده کنید. این کار به شما کمک می‌کند، مطالب را تجزیه کنید. بعد می‌توانید اطلاعاتی را که در ذهن خود ذخیره‌ کرده‌اید هم طبقه‌بندی کنید.

❇️ قدم پنجم: تکرار را جایگزین حفظ کردن انباشته کنید

هر خط از متن را چند بار تکرار کنید و بعد تلاش کنید آن را بدون نگاه به یادداشت‌ها به‌خاطر بیاورید. با حفظ کردن هر بخش از متن اطلاعات تازه را به آن اضافه کنید. این کار اجازه نمی‌دهد، چیزی را از حافظه‌ کوتاه ‌مدت خود محو کنید. آن‌قدر این کار را تکرار کنید تا آن بخش را حفظ کنید. تا وقتی که بتوانید آن بخش را کامل به‌خاطر بیاورید. تا وقتی که آن بخش را کامل حفظ نکرده‌اید، به سراغ بخش بعدی نروید. این یادگیری بینایی است. ولی اگر بلندبلند می‌خوانید یادگیری شنوایی هم خواهید داشت.

❇️ قدم ششم: مطلب را از حفظ بنویسید
حالا که می‌توانید تمام بخش را به‌خاطر بیاورید، همه‌چیز را از حفظ بنویسید.

این باعث می‌شود با تجربه‌کردن همه چیز، آن را بهتر یاد بگیرید.

❇️قدم هفتم:

آنرا به کسی یا به خودتان یاد دهید
می‌توانید در مورد مطالب به کسی که روبه‌ رویتان نشسته توضیح دهید. یا اگر پیدا نکردید، می‌توانید جلوی آینه حرف بزنید. همه‌چیز را با زبان خودتان توضیح دهید. گاهی اوقات نیاز دارید، چیزی را حفظ کنید که بعدا در مورد آن سخنرانی کنید. در این صورت، اول جلوی شخص دیگری سخنرانی کنید تا ببینید ارائه دادن مطالب به مخاطبان خود چه حسی خواهد داشت.

روش من این است که برای دیگران امتحان طراحی کنم. سعی می‌کنم سؤالاتی را در مورد مطلب پیش‌بینی کنم. این سؤالات می‌توانند چهارگزینه‌ای، وصل کردن بخش‌های جمله و غیره باشند. در این صورت، اطلاعات را به شکل سؤال امتحانی درمی‌آورید
تا ببینید بقیه چطور سؤالات شما را پاسخ می‌دهند. همه‌ این‌ها یادگیری تجربی هستند. چون در این روش، اطلاعات آموخته را تمرین و از آن استفاده می‌کنید.

❇️ قدم هشتم: مدام به صدای ضبط‌شده‌ خود گوش دهید

می‌توانید وقتی به کاری مشغولید به صدای ضبط‌شده‌ خود گوش دهید. به این صورت می‌توانید اطلاعات را چندبار مرور کنید. این یادگیری شنیداری است، ولی به هر حال می‌تواند اطلاعات ذخیره‌شده در حافظه کوتاه مدتتان را یادآوری کند.

❇️ قدم نهم: استراحت کنید.

به ذهن خود استراحت دهید. شاید فکر ‌کنید این چندان ارتباطی به حفظ سریع مطالب و به‌خاطر آوردن‌شان ندارد. اما بهتر است برای مدتی به اطلاعاتی که یاد گرفته‌اید فکر نکنید. بعدا که سراغ آن برگشتید، متوجه می‌شوید واقعا چقدر یاد گرفته‌ اید. البته کمک می‌کند روی بخش‌هایی که در آنها مشکل داشته‌اید هم تمرکز کنید.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

واژه‌های عربی در شاهنامه
🖋دکتر پرویز ناتل خانلری

✳️ بخش اول

از جمله اموری که ما باید از غربیان بیاموزیم، روش درست مطالعه و دقت در تحقیق مطالب است، چه در مسائل علمی و چه در مباحث ادبی، حدس و گمان، تقریب و تخمین، و اتکا به ذوق و سلیقه شخصی، امروز دیگر ارزش و اعتباری ندارد و حتا در انتقاد ادبی و امور ذوقی به کاری نمی‌آید. وصف‌های کلی و مبهم مانند«فصیح» و «بلیغ» و «منسجم» و «مستحکم» و «زیبا» و «شیوا» و مانند آن‌ها که معمول محقق و ادیب شرقی بوده است و هنوز هست، ممکن است درباره همه‌ی شاعران و نویسندگان یکسان به ‌کار برود، اما هیچ‌یک بر علم خواننده یا شنونده چیزی نمی‌افزاید و شاید تنها فایده‌ی آن‌ها آن باشد که بر جهل و ابهامی که در ذهن گوینده یا نویسنده وجود دارد، پرده‌پوشی کند.

علت اصلی توسل به این عبارت‌های مبهم و کلی، کاهلی است. دقت و صراحت، زحمت دارد و فرصت می‌خواهد و ما که از زحمت گریزانیم و در شتابی که برای کسب شهرت داریم، فرصتمان تنگ است، کجا می‌توانیم دقیق و صریح باشیم.

بحث و تحقیق در شیوه‌ی بیان و سبک انشای شاعران و نویسندگان بزرگ یکی از کارهاییست که محتاج روش درست و دقیق علمی است وگرنه هرچه در این زمینه گفته شود، بی‌معنی و بی‌فایده خواهد بود. موضوع میزان و چه‌گونگی استعمال لغت‌های عربی در شاهنامه‌ی فردوسی از این قبیل است. اغلب کسانی که در این باب تحقیق درست نکرده‌اند، می‌پندارند که شاهنامه فردوسی «به پارسی سره» سروده شده است. دیگران که اندکی دقیق‌ترند، درباره‌ی میزان لغت‌های عربی شاهنامه یا به افراط و تفریط سخن می‌گویند یا عبارت‌های دوپهلو و مبهم به‌ کار می‌برند. چند سال پیش یکی از دانشمندان ما که درباره‌ی زبان فارسی مقاله‌ای نوشته بود، در فاصله‌ی دو صفحه، یک جا لغات عربی را در شاهنامه فردوسی، «فوق‌العاده زیاد» و جای دیگر «بالنسبه کم» قلمداد کرده بود و نمی‌دانم که خود او این دو وصف متضاد را درباره‌ی امر واحد چگونه در ذهن توجیه کرده است و حال‎آن‌که این معنی مربوط به عدد است یعنی امری که از آن با دقت تام می‌توان سخن گفت. فقط قدری زحمت و فرصت می‌خواهد.

فرصت را که ما نداریم، دیگران دارند و از زحمت روگردان نیستند و روش کار را می‌دانند و حاصل آنست که گاهی ما برای اطلاع از ادبیات و هنر خودمان باید به بیگانگان متوسل شویم و پاسخ مشکل را از ایشان بخواهیم. یکی از نمونه‌های این امر کاریست که‌ فریتش ولف ١ دانشمند آلمانی درباره‌ی شاهنامه فردوسی کرده است. این مرد کشف‌اللغاتی برای شاهنامه فردوسی از روی چند چاپ فراهم آورده، چنان‌که در آن هر کلمه‌ای که در شاهنامه آمده حتا حرف‌های ربط و اضافه و غیره ثبت است و در مقابل آن شماره‌ی صفحه و عدد سطر هر شعر که آن کلمه در آن به‌ کار رفته قید شده است، اگرچه تعداد موارد استعمال آن هزاران بار باشد ٢ این دانشمند عمری در سر این کار گذاشت و مانند سراینده‌ی شاهنامه در ناکامی و تیره‌روزی درگذشت، اما به‌خلاف فردوسی که معروف خاص و عام است، کسانی که نام این محقق را شنیده‌اند و قدر و شأن رنج او را می‌شناسند، معدودی از اهل تتبع و تحقیقند.

لغت‌نامه‌ی فریتس ولف آلمانی زمینه‌ی صدها تحقیق و مطالعه درباره‌ی شاهنامه فردوسی و زبان فارسی است. اما باآن‌که اکنون دیگر زمینه فراهم و کار آسان است، باز دیگرانند که از آن استفاده می‌کنند و نمونه‌ی آن رساله‌ایست که اخیرن آقای پل همبر استاد دانشگاه نوشاتل (سویس) به عنوان «ملاحظاتی درباره‌ی لغت‌های عربی شاهنامه» ٣ انتشار داده است.

موضوع این رساله، چنان‌که مؤلف محترم در مقدمه‌ی آن نوشته است، «همان‌قدر که محدودست، دقیق است» یعنی «فقط از مقامی که فردوسی در شاهنامه‌ی خود به لغت‌های عربی داده است» بحث می‌کند. تئودور نولد که یادآور شده بود که «از خصوصیات شعر رزمی فارسی آنست که در آن لفظ‌های عربی را بسیار کم‌تر از آن‌چه در غزل و قصیده معمول بوده استعمال کرده‌اند ۴» پل هورن در شاهنامه چاپ لیدن تا صفحه  ١٢۴۵ (به اضافه‌ی نسخه بدل‌های چاپ کلکته) ۴٣٠ لغت عربی شمرده و یادآور شده است که دیباچه به‌تنهایی شامل عده‌ای از لغت‌های عربیست که در باقی منظومه دیده نمی‌شود. و فهرستی از لغت‌های عربی که در شاهنامه یافته در کتاب خود آورده است. ۵ ادوارد براون نسبت لغت‌های عربی شاهنامه را به لغت‌های پارسی ۴ یا ۵ درصد دانسته ٦ و هانری ماسه در کتاب راجع به فردوسی همان عدد ۴٣٠ را که هورن ذکر کرده بود آورده است. ۷»

ادامه دارد... .

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

👇👇👇👇

واژه‌های عربی در شاهنامه
🖋دکتر پرویز ناتل خانلری

✳️ بخش دوم

مولف رساله یادآور می‌شود که بعضی از محققان (از آن جمله هورن و ماسه) احتمال داده‌اند که کاتبان به‌تدریج بعضی لغت‌های عربی را در متن شاهنامه به جای لفظ‌های فارسی گذاشته باشند. این نکته صحیح است و در بعضی موارد می‌توان این احتمال را به یقین نزدیک دانست برای مثال می‌گوییم که کلمه‌ی «عفو» فقط یک بار در شاهنامه آمده است در این شعر:

خدایا «عفو» کن گناه ورا

بیفزای در حشر جاه ورا

تلفظ کلمه‌ی «عفو» بر وزن «سبو» در فارسی وجود ندارد و صورت هندی این کلمه است. مصراع اول این بیت در نسخه بدل چنین است: «خدایا ببخشا گناه ورا...» پس به احتمال غالب عبارت «عفو کن» را کاتبی هندی به‌جای «ببخشا» در شعر فردوسی وارد کرده است.

مؤلف رساله می‌گوید: «قلت استعمال لغت‌های عربی در شاهنامه دلیل بر آن نیست که فردوسی با لغت‌های دیگر عربی آشنایی نداشته و آن‌ها را به‌ کار نبرده است» و برای تأیید مطلب خود به منظومه‌ی «یوسف و زلیخا» منسوب به فردوسی اشاره می‌کند. این اشاره البته درست نیست و خوشبختانه امروز بر اثر تحقیقات آقایان قریب و مجتبی مینوی اشتباه نسبت دادن یوسف و زلیخا به فردوسی مرتفع شده است و به‌یقین می‌دانیم که آن منظومه سست و بی‌ارج از سخنور بزرگ توس نیست.

سپس آقای پل همبر از روی لغت‌نامه‌ی ولف فهرستی از لغت‌های عربی در شاهنامه فردوسی می‌دهد. شماره‌ی این لغت‌ها در فهرست مزبور ٩٨۴ یعنی دو برابر عددی است که سابقن هورن ذکر کرده بود. مؤلف می‌گوید که این عدد برای لغت‌های مأخوذ از عربی در کتابی که قریب ۵٠٠٠٠ بیت دارد به نسبت بسیار کم است و همچنین قید می‌کند که چون تاکنون چاپ انتقادی دقیقی از شاهنامه منتشر نشده نمی‌توان به صحت این رقم اعتماد داشت.

نگارنده‌ی این سطور سابقا از روی لغت‌نامه‌ی ولف عدد لغت‌های عربی شاهنامه را به هشتصد و اند تخمین زده بود. علت اختلاف فاحش این دو رقم این است که آقای پل همبر همه‌ی الفاظی را که از لفظ واحد عربی به قاعده‌ی زبان فارسی مشتق یا با الفاظ فارسی ترکیب شده جداگانه در ردیف لغت‌های عربی آورده است و نگارنده با این نظر موافق نیست. البته الفاظی را که از ماده‌ی واحد به‌قاعده‌ی صرف عربی مشتق شده‌اند باید جداگانه محسوب کرد، یعنی «امن» و «ایمن» و «امان» یا «سجده» و «سجود»و مانند آن‌ها را باید الفاظ مستقل شمرد. زیرا که هر یک از آن‌ها جداگانه از عربی اقتباس شده است. اما هنگامی که از نفوذ عربی در فارسی سخن می‌گوییم، درست نیست که لفظ واحد عربی را که تابع قاعده زبان فارسی شده و با الفاظ دیگر این زبان ترکیب ‌یافته یا بر طبق قواعد صرف این زبان از اصل مشتق شده، مکرر به حساب بیاوریم. شماره‌ی این‌گونه لغت‌ها در فهرست مذکور بسیارست و از آن‌جمله است مشتقات و مرکبات ذیل که هر دسته را باید فقط یک بار به حساب آورد:

بخیل، بخیلی- اصل، بداصل- ایمن، ایمنی- بلا، بلاجوی- مثل، به مثل- تمام، تمامی- جوشن، جوشنگزار، جوشنور-تدبیر، تدبیرساز- خدمت، خدمتکن، خدمتگری- خراج، خراجی- سفله، سفلگی- شمال، شمالی- شوم، شوم‌بخت، شوم‌تن، شوم‌دست، شومزاد، شومی- صف، صف‌پناه، صف‌شکن- صورت، صورت‌پرست، صورتگر، صورتگری- عرض، عرضگاه- عقیق، عقیقین- عماری، عماری‌کش- عنان، عنان‌پیچ، عنان‌دار- عنبر، عنبرآگین، عنبر فروش، عنبری، عنبرین- عیب، عیب‌جوی، عیب‌خواه، عیب‌گوی- غم، غمخوار، غمخواره، غمکن(؟)، غمگر(؟)، غمگسار، غمگین، غمگن، غمناک، غمی، غمین- طوق، طوقدار- عاج، عاج‌گون، عاجین- طاوس، طاوس‌رنگ- فال، فالزن، فالگو، فالگیر- فتنه، فتنه‌انگیز- قلب، قلبگاه- قلم، قلمزن- قیر، قیرگون- کاهل، کاهلی-کفن، کفن‌دوز- کمین، کمیناور، کمینگاه، کمین‌رو- مجلس، مجلس‌آرای- منادی، منادی‌گر، منادی‌گری- موج، موجزن- وفا، وفادار، وفاداری- هزبر، هزبرافکن، هزبراوژن- هول، هولناک...

ادامه دارد... .

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

👇👇👇👇

واژه‌های عربی در شاهنامه
🖋دکتر پرویز ناتل خانلری

✳️ بخش سوم ( پایانی)

دیگر آن‌که بعضی از لغت‌های فارسی را مؤلف محترم به اشتباه در فهرست الفاظ عربی وارد کرده است. از آن جمله: باز- شرم- بی‌شرم- بی‌شرمی- بافرهی- درز- دستجامه- دیوان- نوک. و جز این‌ها.

همچنین در فهرست لغت‌های عربی الفاظی هست که اصل آن‌ها از زبانی دیگر است و به احتمال غالب نخست به فارسی در آمده و از آن‌جا به عربی راه یافته است. از آن جمله:

درهم و درم (از اصل یونانی) کافور (و ترکیبات فارسی آن: کافوری بوی و کافورگون) که از اصل سنسکریت‌ arupraK و از راه فارسی به عربی رفته است ١ لعل (با ترکیبات آن: لعل‌فام، لعل‌گون) که ظاهرن اصل آن «لال» به معنی سرخ فارسی است و به‌هرحال عربی نیست ٢ –یاقوت (با ترکیبات: یاقوت‌فام، یاقوت‌لب) که اصل آن sohtnikay یونانی است و در فارسی «یاکند» شده و از این‌جا به عربی رفته است. ٣

٭

مؤلف تلفظ‌های مختلف یک لفظ را نیز مکرر به حساب آورده است، مانند:

رکاب، رکیب- سلاح، سلیح- لیک، لیکن- نکته‌ی دیگر آن‌که فهرست مذکور شامل لغت‌های عربی، «هجونامه» نیز هست و نگارنده چون این نسبت را مجعول می‌دانست لغات آن ‌را به ‌شمار نیاورده بود. با توجه به این موارد اختلاف تخمینی که نگارنده زده با رقمی که مولف رساله‌ی مورد بحث ذکر کرده است، آشکار می‌شود.

سپس آقای همبر لغت‌های عربی شاهنامه را به‌ حسب دفعات استعمال آن‌ها تقسیم و تجزیه کرده است. از روی این تقسیم معلوم می‌شود که ٢٢ لغت عربی هر یک صد بار یا بیش‌تر در شاهنامه آمده است. این لغت‌ها از این مقوله‌هاست: علم افلاک، اصلاحات جنگ و شکار، آرایش و زیور، معانی و عواطف، حروف.

بیست و سه لغت هست که میان ۵٠ تا ١٠٠ بار به‌ کار رفته است، از مقوله‌های ذیل:

علم افلاک، جانورشناسی، جنگ و سپاه، اداره و امور مدنی، آرایش و زیور، عواطف.

شصت و نه لغت عربی در شاهنامه از ٢٠ تا ۵٠ بار استعمال شده است و این الفاظ مربوطست به:

دین، علم افلاک و طبیعت، بخت و طالع، جانورشناسی، علم و صنعت، خانواده، خوردنی‌ها، خانه، دولت و اداره، سپاه و شکار، آرایش و زیور، معانی و عواطف، صفات.

چهار صد لغت از ٢ بار تا ٢٠ بار استعمال شده است، مربوط به:

دین و سرنوشت (۵٢ لغت)، علم افلاک و طبیعت (۴۴ لغت)، سپاه و شکار (۴١)، آرایش و زیور (٢٩)، علم و صنعت (٢٦)، آلات و لوازم خانه (٢۵)، معانی و عواطف (۵٢)، صفات (۵١) و غیره.

چهارصد و هفتاد لغت دیگر هست که هریک فقط یک بار به کار رفته است. مؤلف محترم در آخر رساله به عنوان نتیجه چند نکته سودمند را یادآور شده است. نخست آن‌که عده‌ی لغات مأخوذ از عربی در شاهنامه به‌نسبت اندک است. دیگر آن‌که مصدرهای عربی باب افتعال (مانند ابتسام، ابتکار، ابتلا و جز آن‌ها) که در فارسی بسیار رایج است، در شاهنامه هیج دیده نمی‌شود.

هم‌چنین فعل‌های مرکب که از یک مصدر یا صفت عربی با یک فعل معین ساخته شده و در فارسی بسیار رایج است، در شاهنامه به‌ندرت به ‌کار رفته، مانند فداکردن، نثارکردن، وفاداشتن، نعره‌برداشتن، صف‌کشیدن، غرقه‌شدن، خبرشدن، خبرآمدن، غمی‌گشتن، کمین‌ساختن، رأی‌زدن، صف‌زدن، فال‌زدن، نعره‌زدن، حمله‌بردن، غم‌خوردن، خبریافتن و نظایر آن‌ها.

کلمه‌ی غنیمت ٦ بار در شاهنامه آمده است. اما فعل «غنیمت‌شمردن» که خیام و سعدی مکرر به‌ کار برده‌اند، هیچ در این کتاب دیده نمی‌شود. فعل‌های جعلی فارسی که از لفظ عربی ساخته شده (مانند طلبیدن و رقصیدن و غارتیدن) در شاهنامه ابدن به کار نرفته است. همچنین صیغه‌های فعل عربی که گاهی در فارسی عینن به ‌کار می‌رود در شاهنامه وجود ندارد (مانند یمکن، یعنی، کما ینبغی، رحمةاللّه ١)

حروف اضافه و ربط عربی که اغلب در نثر و شعر فارسی مکرر به ‌کار رفته در شاهنامه بسیار نادر دیده می‌شود، فقط کلمه‌ی «لیکن» مکرر در این کتاب آمده است (١٠٩ بار). حروف ندا (یا ایها) و حروف استنثاء (غیر) هیچ در شاهنامه نیست. حاصل این‌که فردوسی صرف‌ونحو عربی را هیچ در شاهنامه وارد نکرده است.

در هزار بیتی که از دقیقی در شاهنامه آمده است ۵۷ لغت عربی هست که روی‌هم‌رفته ١٠٢ بار استعمال شده است.

تحقیق آقای پل همبر درباره‌ی لغات عربی شاهنامه بسیار سودمند و گران‌بهاست و روش مطالعه او باید سرمشق ادیبان و دانش‌جویان ما قرار گیرد. اما در این تحقیق به‌حسب نکاتی که ذکر شد، تجدیدنظر لازم است. چه‌گونگی به‌کاررفتن لغات عربی را در شاهنامه از جهات دیگر نیز می‌توان مورد تحقیق و مطالعه قرار داد و شاید در آینده فرصتی دست بدهد که ما باز از این مطلب گفت‌وگو کنیم.

(١)- این عبارت اصلا در وزن شعر فارسی نمی‌گنجد زیرا که در شعر فارسی سه متحرک دنبال یکدیگر محال است.

مجله سخن، صفحه ۴٠۵ شماره ۵، دوره چهارم، سال ١٣٣٢

بازچاپ مقاله از نشریه‌ی: «چیستا» دی و بهمن ١۳٦٩ - شماره ۷۴ و ۷۵

برگرفته از: سبوی تشنه

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

پوپولیسم ادبی!

خبرگزاری ایسنا - رضا اسماعیلی در یادداشتی از «پوپولیسم ادبی» نوشته است. این شاعر در یادداشتی که در اختیار ایسنا گذاشته، بیان کرده است:

حتما شما هم شعرهای بی‌هویت و ضعیفی را که گاهی در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی به اسم بزرگان ادبی بازنشر می‌شوند، خوانده‌اید. شعرهایی منتسب به مولانا تا فروغ و سپهری و قیصر و... شعرهایی از متشاعرانی نقاب‌دار که در مواردی حتی الفبای شاعری(وزن و قافیه) را هم رعایت نمی‌کنند.

بارزترین نمونه این شعرها، شعر سست و بسیار ضعیفی است که تا کنون هزاران بار در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی به نام قیصر بازنشر شده است، شعری با مطلع:
گاهی گمان نمی‌کنی ولی خوب می‌شود
گاهی نمی‌شود که نمی‌شود که نمی‌شود

موج انتشار اشعاری از این دست، معمولا هنگام درگذشت بزرگان ادبی در جامعه فراگیرتر می‌شود. به یاد دارم بعد از درگذشت سیمین بهبهانی، اشعار فراوانی با نام این بانوی شاعر در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی به اشتراک گذاشته‌ شد که هر چند برای خوانندگان آگاه و آشنا با ادبیات، جعلی بودن آن‌ها اظهر من الشمس بود، ولی برای عموم مردم به علت نداشتن اطلاعات تخصصی درباره شعر و شاعران، تشخیص جعلی بودن آن‌ها کاری دشوار بود، از همین رو تنها به اعتبار امضای پای شعر و انتساب آن به سیمین بهبهانی - همچون کشفی بزرگ - مورد اقبال و استقبال عمومی قرار می‌گرفت و در کانال‌های اجتماعی با اشتیاقی زایدالوصف بازنشر می‌شد. نام این پدیده را می‌توان «پوپولیسم ادبی» گذاشت؛ زیرا یکی از مهم‌ترین مولفه‌های پوپولیسم «عوام‌فریبی» با توسل به کم‌دانشی مردم برای تامین منافع و مقاصد شخصی است.

بزرگ‌ترین هدف این متشاعران نقاب‌دار، تخریب و تمسخر شاعران محبوب، به ابتذال کشیدن ادبیات، تشکیک در باورهای دینی و هنجارهای اخلاقی، کسب شهرت و ارضای حس جاه‌طلبی، و در مواردی القای عقاید و باورهای غلط و نادرستی است که به صورت صریح و آشکار جرات بیان آن را ندارند. پوپولیست‌های ادبی با سوار شدن بر موج «عوام‌زدگی» و «عوام‌فریبی» در اکثر موارد به دنبال آنند که مردم را به رنگ خویش درآورند و ذوق و ذائقه نازل خویش را بر جامعه تحمیل کنند.

برای مقابله با این پدیده یا آفت، بهترین راه افزودن بر دانش ادبی برای تشخیص درست و در مرحله بعد، مراجعه به کارشناس ادبی است. برای پی بردن به درستی یا نادرستی شعری که به مولانا نسبت داده می‌شود، یا باید مستقیما به مطالعه آثار مولانا پرداخت، یا باید از یک مولوی‌پژوه آگاه پرسید. دیگر این‌که رسالت منِ نوعی به عنوان یک غیرکارشناس این است که در چنین مواردی - تا رسیدن به یقین - برای پیشگیری از رونق بازار این پوپولیست‌های ادبی از بازنشر این مطالب و اشعار خودداری کنم - این‌چنین باد.

خبرگزاری ایسنا

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ دستور زبان هیچ

🔴 ➖ انواع " هیچ "

⭕️ ➖ بر اساس دستور زبان های آموزشی و کاربردی موجود کلمه " هیچ " می تواند به گونه های زیر باشد :

۱ ➖ صفت مبهم : هرگاه این کلمه وابسته اسم باشد و برای سلب ویژگی یا حکمی از کلیه اعضای یک مجموعه ، گروه ، صنف یا جنس به کار رود صفت مبهم نامیده می شود مانند :

کوکب بخت مرا هیچ منجّم نشناخت
یارب از مادر گیتی به چه طالع زادم

هیچ دانا ، هیچ عاقل این کند
با کلوخ و سنگ ، خشم و کین کند

۲ ➖ اسم یا ضمیر مبهم : هر گاه " هیچ " وابسته اسمی نباشد و در نقش های اسم به کار رود مانند :

بی روی تو حاصل نظر ها هیچ است
با لعل تو قیمت شکر ها هیچ است

از یاد تو غافل نتوان کرد به هیچم
سر کوفته مارم ، نتوانم که نپیچم

بی تو همه ، هیچ نیست در ملک وجود
ور هیچ نباشد چو تو هستی همه هست

آن همه هیچ است ، چون می بگذرد
تخت و بخت و امر و نهی و گیر و دار

وین شکم بی هنر پیچ پیچ
صبر ندارد که بسازد به هیچ

☆ ➖ در این صورت و ساخت " هیچ " می تواند در معانی گوناگونی چون پوچ ، بی ارزش ، بی اعتبار ، اندک ، چیز به درد بخور یا به درد نخور ، نیست ، نابود و ... باشد

☆ ➖ بعضی از دستور نویسان ، " هیچ " را در نقش مسند ، صفت دانسته اند که مطابق دستور های امروز اسم شمرده می شود

۳ ➖ قید : هر گاه کلمه " هیچ " برای نفی امری ، تاکید پرسش و یا به معانی اصلاً ، ابداً ، هرگز ، هیچ وقت و ... به کار رود قید می باشد مانند :
به پیروزی خود قوی دل مباش
ز ترس خدا هیچ ، غافل مباش

زنده شود هر که پیش دوست بمیرد
زنده دلست آن که هیچ ، دوست نگیرد

گر بر دل تو هیچ بگردد سخن من
در کارخلاصم چه خلاف و چه گمان است

ای عبید این گل صد برگ بر اطراف چمن
هیچ می دانی که سحر گاه چرا می خندد

☆ ➖ بعضی " هیچ " در این بیت و موارد مشابه آن را در معنای " آیا " و قید استفهام می دانند ، بعضی قید استفهام مفید نفی و بعضی قید تاکید برای پرسش می دانند و بیان می دارند لفظ " آیا " از اول کلام حذف شده است

@Azimi_Ganjineh
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ رجزخوانی و کارکردهای آن در حماسه

کلمة رَجَز در عربی عبارت اسـت از دردی کـه در عـَجُز شتر اصابت‌ می‌کند‌؛ همچنین‌ در معانی اضطراب پای شتر؛ سکندری خوردن و خلف وعده کردن‌ نیز آمده است (ابن منظور، 1968: مادة رَجَز). همچنین مـعنای ایـن واژه را سـرعت و اضطراب نیز گفته‌اند (مصاحب‌، 1356‌: ذیل‌ «رجز، بحر»).

در زبان فارسی رجز به معنای مفاخره کردن و بیان مـردانگی‌ و شرافت‌ خویشتن‌، مباهات، فخرفروشی و لاف‌زنی به کار رفته است و ترکیباتی همچون رجزخواندن، رجزخوانی و رجزگویان از آن‌ در‌ زبان‌ فارسی رواج یـافته اسـت (دهـخدا، لغتنامه)

در اصطلاح ادبی شعری را گویند که مبارزان‌ در‌ مقام مفاخره و مباهات و لافـ‌زنی در بـیان مردانگی‌های خویش و خاندانشان به‌ویژه در میدان جنگ‌ بر‌ زبان‌ می‌رانده‌اند (دهخدا، نفیسی)
در واقع رجزخوانی بخشی از تاکتیک رزمی جنگاوران برای درهم شکستن روحیة دشمن بوده است.


✅کارکردهای رجزخوانی

پهلوانان و رزم‌آوران برای مـقاصد گـوناگون رجـز خوانی می‌کنند. همة این مـقاصد‌ بـرای‌ پیـروزی‌ بر هماورد است، یعنی به سود خودی و علیه جبهة دشمن تنظیم می‌شود. برخی از این‌ اهداف‌ عبارتند‌ از:

✳️ بالا کشیدن یا برجسته کردن توانایی های پهلوانان خودی

فردوسی کـه شـاعری دقـیق و اهل ظرافت است‌ در‌ گفتگوهای شاهنامه به نوع شـخصیت‌های گـوینده و موقعیت‌هایی که آن‌ها در آن قرار دارند توجه بسیاری دارد‌ و در‌ رجـزخوانی‌ها نیز همواره موضع پهلوانان ایرانی به‌ویژه رستم را نسبت به همآوردانشان‌، پر‌ صـلابت و قـدرتمندانه تـصویر می‌کند. گفتگوی رستم در نبرد‌ با‌ پهلوان‌ تورانی اشکبوس، نمونه ی مناسبی است. فردوسی‌ در‌ برابر تحقیرهای اشکبوس جوابی مقتدرانه و پر از صلابت و سرشار از بلاغت بر زبان‌ رستم می گذارد.

✳️تهدید و تحقیر دشـمن به قصد تضعیف روحیه

در رجـزها مـعمولاً بـا بـیان اقتدار‌ و توانایی‌ پهـلوانان‌ خـودی و شکست‌های پهلوانان دشمن هماورد را تهدید می‌کنند. گاه پهلوانان در هنگام برشمردن کردارهای شجاعانة‌ خویش به مقهور کـردن پهـلوانان پیـشین مفاخره می‌کنند تا روحیة حریف را بشکنند‌. تـوس پهـلوان ایـرانی در‌ رجـزخوانی‌ بـرای هـومان پهلوان تورانی، به کشتن ارژنگ دلاور تورانی مفاخره می‌کند.

✳️ تـشجیع و تـقویت خودی

رجزخوانی نزد سپاهیان خـودی بـرای تقویت روحیة آنان یکی از شگردهای پهلوانان شاهنامه است. در ماجرای نبرد رستم و شنگل‌ شاه‌ هند‌، شنگل شاه با غرور و تکبر‌ در‌ پیشاپیش‌ سپاه افراسیاب حرکت مـی‌کند و بـا ادای کلمات زشت، رستم را به مبارزه می طلبد. و رستم قبل از رفتن به نبرد با او‌ پیش‌ سپاهیان‌ خود، می‌گوید: من از خداوند آرزویی جز این‌ نخواسته‌ام‌ که ناشناسی از لشکر ایشان دلیری کند و از من رزم بخواهد تا بیخ و بن ایشان را از جـای بـکنم‌.

✳️کتمان ترس برای تقویت روحیه ی خود و اطمینان بخشیدن به نیروهای خودی .

منابع:
1-ذبیح الله صفا،حماسه سرايي در ايران
2- شميسا،انواع ادبي
۳-غلامعلی،فلاح.رجزخوانی در حماسه،دو فصل نامه ی زبان و ادبیات فارسی،پاییز و زمستان۱۳۸۵

✅تهیّه کننده :ابراهیم رمضانلی

@adabestan94
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan