✳️ راه تشخیص "تناسب" از "تضمن" در زبان فارسی چیست؟
❇️ بخش اول
تناسب (مراعات نظیر)
معنای متداعی‌کننده یک کلمه عبارت است از مجموعه معناهایی که یک شخص موقع شنیدن آن کلمه به ذهنش می‌رسد؛ بخشی از معنای یک کلمه یا عبارت که آن را به پدیده‌های دنیای واقعی، خیالی یا مکانی و... مربوط می‌سازد. برای مثال، معنای «پرنده» عبارت است از یک موجود دو پا، بال‌دار، تخم‌گذار، خون‌گرم و منقاردار. در نظام معنایی، «معنای صریح» (denotation) معنای مرکزی و «هسته معنایی» یک واژه است و اغلب با معناهای «ارجاعی (refrence)، شناختی (cognitive) و ادراکی (conceptual) برابر دانسته میشود.
ارتباط و تداعی معمولاً بین دو چیز حاصل می‌آید؛ برای مثال:
الف) وقتی کسی واژه «میز» را می‌شنود، ممکن است واژه «صندلی» به ذهنش متبادر شود؛ چون صندلی همواره نزدیک میز است. این نوع از تداعی را تداعی از راه مجاورت (association by contiguity) می‌نامند.
ب) هرگاه کسی واژه «شاد» را بشنود، ممکن است به یاد واژه «غمگین» بیفتد؛ چون دارای معنای متضاد با آن است. این عمل را تداعی از راه تضاد (association by contrast) می‌نامند.
پ) هرگاه کسی واژه «مبل» را بشنود، ممکن است به یاد واژه «صندلی» بیفتد؛ زیرا معنایی شبیه به آن دارد. این عمل را تداعی از راه مشابهت (association by similarity) می‌نامند.
پس، تناسب آوردن واژه‌هایی از یک مجموعه است که با هم تناسب دارند. این تناسب و رابطه می‌تواند از نظر جنس، نوع، مکان، زمان، همراهی و... باشد؛ مثل:
مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو
یادم از کشته خویش آمد و هنگام درو
«حافظ»
در بیت بالا واژه‌های مزرع، داس، کشته و درو به‌کار رفته‌اند، اینها چیزهایی هستند که در کار کشاورزی با هم به‌کار می‌روند و هر یک، جزئی است از یک کل که در کنار هم به‌کار رفته‌اند؛ بی‌آنکه در نگاه اول، این ارتباط و همراهی آشکار باشد.
مثال دیگر:
شبی در بیابان مکه از بی‌خوابی پای رفتنم نماند. سر بنهادم و شتربان را گفتم دست از من بدار.
«سعدی»
در این مثال، نام کدام اعضای اندام آدمی آمده است؟ پای، سر، دست از اندام‌های آدمی هستند. هنر سعدی این است که به این تناسب عنایت داشته و آنها را با هم آورده است؛ به‌طوری که هیچ واژه‌ای نمی‌تواند جانشین این کلمات شود؛ این همان تناسب (مراعات نظیر) است.
تضمّن یا شمول معنایی (هم‌پوشی)
رابطة بین دو واژه که در آن معنای یکی از واژه‌ها معنای واژة دیگر را در برمی‌گیرد؛ برای مثال؛ واژه‌های «حیوان و سگ» این‌گونه به هم مربوط می‌شوند که «سگ» به نوعی از «حیوان» دلالت دارد و حیوان یک اصطلاح عمومی است که «سگ» و دیگر حیوانات را در برمی‌گیرد. در این مثال، «سگ» را «معنا شمول» (hyponymy) و اصطلاح عمومی «حیوان» را «مافوق» (super ordinate) می‌نامند. اصطلاح «مافوق» می‌تواند معناشمول‌های زیادی داشته باشد.
معنای کلمات را می‌توان به صورت ترکیب مشخصه‌ها یا مؤلفه‌های معنایی توصیف کرد. برای نمونه، مؤلفه‌های «+ مرد» و «+ بزرگ» جزئی از معنای «پدر»ند؛ هرچند مؤلفه‌های دیگری را نیز باید به آنها اضافه کرد.
گاهی بعضی از واژگان تنها در یک یا دو مؤلفه اختلاف و در دیگر مؤلفه‌ها اشتراک دارند.
وقتی معنای یک واژه، معنای واژه‌های دیگر را نیز دربرگیرد، رابطة آنها را شمول یا تضمّن معنایی می‌نامند. شمول به این معناست که اگر چیزی «سرو» باشد، لزوماً درخت هم هست؛ یعنی، کلمة «سرو» مفهوم واژة درخت را نیز دربردارد (تضمن).
می‌توانیم بگوییم که اسب، تحت شمول حیوان یا مورچه تحت شمول حشره است؛ یعنی، مورچه متضمن معنای «حشره» نیز هست. همچنین می‌توانیم واژه‌هایی را که تحت یک کلمة کلی (بالاتر) قرار گرفته‌اند، واژه‌های هم‌شمول بنامیم. بنابراین، اسب و سگ کلمه‌هایی هم‌شمول‌اند و کلمه کلی مختص به آنها، حیوان است (واژة شامل). «خوردن و نوشیدن» هم رابطه متضمن یا شمول دارند و شمول خوردن بیشتر از نوشیدن است.
ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ بخش اول
تناسب (مراعات نظیر)
معنای متداعی‌کننده یک کلمه عبارت است از مجموعه معناهایی که یک شخص موقع شنیدن آن کلمه به ذهنش می‌رسد؛ بخشی از معنای یک کلمه یا عبارت که آن را به پدیده‌های دنیای واقعی، خیالی یا مکانی و... مربوط می‌سازد. برای مثال، معنای «پرنده» عبارت است از یک موجود دو پا، بال‌دار، تخم‌گذار، خون‌گرم و منقاردار. در نظام معنایی، «معنای صریح» (denotation) معنای مرکزی و «هسته معنایی» یک واژه است و اغلب با معناهای «ارجاعی (refrence)، شناختی (cognitive) و ادراکی (conceptual) برابر دانسته میشود.
ارتباط و تداعی معمولاً بین دو چیز حاصل می‌آید؛ برای مثال:
الف) وقتی کسی واژه «میز» را می‌شنود، ممکن است واژه «صندلی» به ذهنش متبادر شود؛ چون صندلی همواره نزدیک میز است. این نوع از تداعی را تداعی از راه مجاورت (association by contiguity) می‌نامند.
ب) هرگاه کسی واژه «شاد» را بشنود، ممکن است به یاد واژه «غمگین» بیفتد؛ چون دارای معنای متضاد با آن است. این عمل را تداعی از راه تضاد (association by contrast) می‌نامند.
پ) هرگاه کسی واژه «مبل» را بشنود، ممکن است به یاد واژه «صندلی» بیفتد؛ زیرا معنایی شبیه به آن دارد. این عمل را تداعی از راه مشابهت (association by similarity) می‌نامند.
پس، تناسب آوردن واژه‌هایی از یک مجموعه است که با هم تناسب دارند. این تناسب و رابطه می‌تواند از نظر جنس، نوع، مکان، زمان، همراهی و... باشد؛ مثل:
مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو
یادم از کشته خویش آمد و هنگام درو
«حافظ»
در بیت بالا واژه‌های مزرع، داس، کشته و درو به‌کار رفته‌اند، اینها چیزهایی هستند که در کار کشاورزی با هم به‌کار می‌روند و هر یک، جزئی است از یک کل که در کنار هم به‌کار رفته‌اند؛ بی‌آنکه در نگاه اول، این ارتباط و همراهی آشکار باشد.
مثال دیگر:
شبی در بیابان مکه از بی‌خوابی پای رفتنم نماند. سر بنهادم و شتربان را گفتم دست از من بدار.
«سعدی»
در این مثال، نام کدام اعضای اندام آدمی آمده است؟ پای، سر، دست از اندام‌های آدمی هستند. هنر سعدی این است که به این تناسب عنایت داشته و آنها را با هم آورده است؛ به‌طوری که هیچ واژه‌ای نمی‌تواند جانشین این کلمات شود؛ این همان تناسب (مراعات نظیر) است.
تضمّن یا شمول معنایی (هم‌پوشی)
رابطة بین دو واژه که در آن معنای یکی از واژه‌ها معنای واژة دیگر را در برمی‌گیرد؛ برای مثال؛ واژه‌های «حیوان و سگ» این‌گونه به هم مربوط می‌شوند که «سگ» به نوعی از «حیوان» دلالت دارد و حیوان یک اصطلاح عمومی است که «سگ» و دیگر حیوانات را در برمی‌گیرد. در این مثال، «سگ» را «معنا شمول» (hyponymy) و اصطلاح عمومی «حیوان» را «مافوق» (super ordinate) می‌نامند. اصطلاح «مافوق» می‌تواند معناشمول‌های زیادی داشته باشد.
معنای کلمات را می‌توان به صورت ترکیب مشخصه‌ها یا مؤلفه‌های معنایی توصیف کرد. برای نمونه، مؤلفه‌های «+ مرد» و «+ بزرگ» جزئی از معنای «پدر»ند؛ هرچند مؤلفه‌های دیگری را نیز باید به آنها اضافه کرد.
گاهی بعضی از واژگان تنها در یک یا دو مؤلفه اختلاف و در دیگر مؤلفه‌ها اشتراک دارند.
وقتی معنای یک واژه، معنای واژه‌های دیگر را نیز دربرگیرد، رابطة آنها را شمول یا تضمّن معنایی می‌نامند. شمول به این معناست که اگر چیزی «سرو» باشد، لزوماً درخت هم هست؛ یعنی، کلمة «سرو» مفهوم واژة درخت را نیز دربردارد (تضمن).
می‌توانیم بگوییم که اسب، تحت شمول حیوان یا مورچه تحت شمول حشره است؛ یعنی، مورچه متضمن معنای «حشره» نیز هست. همچنین می‌توانیم واژه‌هایی را که تحت یک کلمة کلی (بالاتر) قرار گرفته‌اند، واژه‌های هم‌شمول بنامیم. بنابراین، اسب و سگ کلمه‌هایی هم‌شمول‌اند و کلمه کلی مختص به آنها، حیوان است (واژة شامل). «خوردن و نوشیدن» هم رابطه متضمن یا شمول دارند و شمول خوردن بیشتر از نوشیدن است.
ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ راه تشخیص "تناسب" از "تضمن" در زبان فارسی چیست؟
❇️ بخش دوم ( پایانی )
نتیجه کلی :
آموزش تناسب کار چندان مشکلی نیست ولی چون در کنار تناسب، واژه تضمّن نیز اضافه شده و در کتاب‌های درسی ـ چه زبان فارسی (1) و چه زبان فارسی (3) ـ فقط نامی از تضمّن برده شده است، پس هدف اصلی و کلی این مقاله آموزش تضمّن و تفاوت آن با تناسب و تشخیص این دو از یکدیگر است.
با توجه به مثال‌های ذکر شده، در شناخت و تشخیص تناسب و تضمّن می‌توان گفت که تضمّن به منزله چتری (یک شیء کلی) است که چیزی جزئی زیادی (جزئیات) را در سایه و تحت تکفل خود قرار داده است. به عبارت بهتر، ما وقتی واژه‌ای به نام کشاورزی داریم، می‌توانیم بگوییم که داس، کشته، درو و... در زیر سایة آن پناه گرفته‌اند؛ یعنی، کشاورزی یک کل است و آنچه به ذهن ما خطور می‌کند و تداعی میشود، جزئیات آن‌اند؛ یعنی داس، کشته، درو... . پس اگر کشاورزی را با داس یا کشته در نظر بگیریم، می‌گوییم تضمّن است ولی وقتی واژه‌های کشته، درو و داس را در نظر می‌گیریم بین این کلمات تناسب وجود دارد. به عبارت ساده‌تر و بهتر، اگر از کل به جزء حساب کنیم، تضمّن و اگر تنها جزئیات را در نظر بگیریم، تناسب است.
مثال‌های دیگر :
واژه آسمان را که یک واژه کلی است، در نظر بگیرید؛ وقتی آسمان به ذهن خطور می‌کند، علاوه بر رنگ و پهنه آن، خورشید، ماه ، ستاره، ابر و... ـ که هر کدام جزئی از کل است ـ به ذهن ما می‌آیند. بنابراین، می‌گوییم تضمّن است؛ یعنی، آسمان با خورشید، آسمان با ماه، آسمان با ستاره و... تضمّن است ولی وقتی فقط این جزئیات را در نظر می‌گیریم، مثلاً در این بیت سعدی:
«ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کارند
تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری»
ابر و مه و خورشید... تناسب هستند.
وقتی مدرسه‌ای را ـ که به منزله کل (چتر) است ـ در نظر می‌گیریم و می‌گوییم معلم، دانش‌آموز، نیمکت، تخته سیاه و... را شامل میشود، تضمّن است؛ یعنی، مدرسه با معلم، مدرسه با دانش‌آموز تضمّن است؛ مثل والدین و پدر، والدین و مادر، اما وقتی معلم و دانش‌آموز را بررسی می‌کنیم یا پدر و مادر را در نظر می‌گیریم، می‌گوییم تناسب است و مثال‌هایی از این دست.
✅ منبع: تضمن چیست؟
محمدعلی گلستانی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ بخش دوم ( پایانی )
نتیجه کلی :
آموزش تناسب کار چندان مشکلی نیست ولی چون در کنار تناسب، واژه تضمّن نیز اضافه شده و در کتاب‌های درسی ـ چه زبان فارسی (1) و چه زبان فارسی (3) ـ فقط نامی از تضمّن برده شده است، پس هدف اصلی و کلی این مقاله آموزش تضمّن و تفاوت آن با تناسب و تشخیص این دو از یکدیگر است.
با توجه به مثال‌های ذکر شده، در شناخت و تشخیص تناسب و تضمّن می‌توان گفت که تضمّن به منزله چتری (یک شیء کلی) است که چیزی جزئی زیادی (جزئیات) را در سایه و تحت تکفل خود قرار داده است. به عبارت بهتر، ما وقتی واژه‌ای به نام کشاورزی داریم، می‌توانیم بگوییم که داس، کشته، درو و... در زیر سایة آن پناه گرفته‌اند؛ یعنی، کشاورزی یک کل است و آنچه به ذهن ما خطور می‌کند و تداعی میشود، جزئیات آن‌اند؛ یعنی داس، کشته، درو... . پس اگر کشاورزی را با داس یا کشته در نظر بگیریم، می‌گوییم تضمّن است ولی وقتی واژه‌های کشته، درو و داس را در نظر می‌گیریم بین این کلمات تناسب وجود دارد. به عبارت ساده‌تر و بهتر، اگر از کل به جزء حساب کنیم، تضمّن و اگر تنها جزئیات را در نظر بگیریم، تناسب است.
مثال‌های دیگر :
واژه آسمان را که یک واژه کلی است، در نظر بگیرید؛ وقتی آسمان به ذهن خطور می‌کند، علاوه بر رنگ و پهنه آن، خورشید، ماه ، ستاره، ابر و... ـ که هر کدام جزئی از کل است ـ به ذهن ما می‌آیند. بنابراین، می‌گوییم تضمّن است؛ یعنی، آسمان با خورشید، آسمان با ماه، آسمان با ستاره و... تضمّن است ولی وقتی فقط این جزئیات را در نظر می‌گیریم، مثلاً در این بیت سعدی:
«ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کارند
تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری»
ابر و مه و خورشید... تناسب هستند.
وقتی مدرسه‌ای را ـ که به منزله کل (چتر) است ـ در نظر می‌گیریم و می‌گوییم معلم، دانش‌آموز، نیمکت، تخته سیاه و... را شامل میشود، تضمّن است؛ یعنی، مدرسه با معلم، مدرسه با دانش‌آموز تضمّن است؛ مثل والدین و پدر، والدین و مادر، اما وقتی معلم و دانش‌آموز را بررسی می‌کنیم یا پدر و مادر را در نظر می‌گیریم، می‌گوییم تناسب است و مثال‌هایی از این دست.
✅ منبع: تضمن چیست؟
محمدعلی گلستانی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ بحثی در باره شبکه معنایی و مراعات نظیر
شبکه ها ومجموعه ها در سخن بر زیبایی ولطف وانسجام آن می افراید.مثلا درخت،گل،شکوفه یک مجموعه هستند وشمع ،گل،پروانه مجموعه ی دیگری هستند. به این هم نشینی ها وارتباط واژه ها ومجموعه ها با هم دیگر که چندین حلقه را به هم پیوند می دهند ،زنجیره ی معنایی یا شبکه ی معنایی می گویند در نتیجه دامنه ی شبکه ی معنایی گسترده تر از مراعات نظیر است.هر شبکه ی معنایی از چندین مجموعه ی مراعات نظیر تشکیل شده است.مثلا ابر ،باران ،برف مجموعه مراعات نظیر دیگر که با مجموعه های دیگر یک شبکه ی معنایی گسترده درست کرده اند می باشند.
در ارایه مراعات نظیر بین حد اقل دو واژه از نظر معنایی تناسب وجود دارد که باعث میشود سخن ما زیباتر و گیراتر شود . اگر گوینده در کلام خویش مجموعه ای از کلمات را بیاورد که به نوعی با هم تناسب و ارتباط داشته باشند ، آن را مراعات نظیر گویند . نکته : تناسب میان کلمات می تواند از نظر جنس ، نوع ، مکان ، زمان ، همراهی و … باشد .
نکته : بیشترین کاربرد مراعات نظیر در شعر است اما گاهی در نثر هم دیده می شود .
نکته : آرایه های مراعات نظیر ممکن است بین دو کلمه یا بیشتر اتفاق بیفتد .
نکته:مراعات نظیر پرکاربردترین آرایه در ادبیات فارسی است و در اشعار سعدی، مولوی، حافظ وفردوسی بسیار یافت میشود. (نام دیگر مراعات نظیر تناسب میباشد.)
آن چه واقعیت است این است که یک آرایه ادبی مستقل به نام شبکه معنایی در منابع بلاغی نیامده و از اصطلاحات جدید است ولی مراعات نظیر چرا که نه.
اگر تناسب حداقل بین دو واژه را مراعات نظیر بدانیم با تعریف مراعات نظیر در کتب بلاغی و مواد درسی آرایه های ادبی مغایرت دارد زیرا آرایه های ادبی مراعات نظیر را چنین تعریف کرده: آوردن واژه هایی از یک مجموعه است که با هم تناسب دارند و مثال بارز (ابر و باد و مه خورشید و فلک...)که چندین واژه است آمده است و ادبیات دهم نیز همین مثال را برای مراعات نظیر آورده است یا مثال های دیگر پس حصر و صرف دو واژه را مراعات نظیر و بیشتر از آن را شبکه معنایی دانستن منتفی است از طرف دیگر در ادبیات دهم ؛چیزهایی که به صورت یک مجموعه یا شبکه می آید شبکه معنایی می گویند.
این تعریف چه مغایرتی با تعریف مراعات نظیر دارد؟
در ادبیات دهم در تعریف مراعات نظیر چنین آمده؛کاربرد مناسب شبکه معنایی در شعر و نثر.
با ذکر همان مثال(ابر و باد و...)
در ادبیات دهم (تیغ و گرز و کمند) را شبکه معنایی گرفته عین همین مثال در آرایه های ادبی (کمان و سپر و پیکان) مراعات نظیر و در کتاب معلم ادبیات دهم درس رستم و اشکبوس (بوق و کوس و سپه) را مراعات نظیر گرفته است.
این چه معنایی می تواند داشته باشد؟
هیچ کتابی مراعات نظیر را منحصر به حداقل و حداکثر واژگان نکرده است بلکه مجموعه را ذکر کرده است .
آنچه به نظر می‌رسد این است که اگر از نظرگاه زبانی به واژگان بنگریم، نسبت و مناسبت بین آنها شبکهٔ معنایی است و اگر از نظرگاه ادبی بدان نظر اندازیم، مراعات نظیر است. البته این تداخل در مورد تضاد نیز وجود دارد. هم از بعد زبانی و هم از نظر ادبی بدان پرداخته‌اند.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
شبکه ها ومجموعه ها در سخن بر زیبایی ولطف وانسجام آن می افراید.مثلا درخت،گل،شکوفه یک مجموعه هستند وشمع ،گل،پروانه مجموعه ی دیگری هستند. به این هم نشینی ها وارتباط واژه ها ومجموعه ها با هم دیگر که چندین حلقه را به هم پیوند می دهند ،زنجیره ی معنایی یا شبکه ی معنایی می گویند در نتیجه دامنه ی شبکه ی معنایی گسترده تر از مراعات نظیر است.هر شبکه ی معنایی از چندین مجموعه ی مراعات نظیر تشکیل شده است.مثلا ابر ،باران ،برف مجموعه مراعات نظیر دیگر که با مجموعه های دیگر یک شبکه ی معنایی گسترده درست کرده اند می باشند.
در ارایه مراعات نظیر بین حد اقل دو واژه از نظر معنایی تناسب وجود دارد که باعث میشود سخن ما زیباتر و گیراتر شود . اگر گوینده در کلام خویش مجموعه ای از کلمات را بیاورد که به نوعی با هم تناسب و ارتباط داشته باشند ، آن را مراعات نظیر گویند . نکته : تناسب میان کلمات می تواند از نظر جنس ، نوع ، مکان ، زمان ، همراهی و … باشد .
نکته : بیشترین کاربرد مراعات نظیر در شعر است اما گاهی در نثر هم دیده می شود .
نکته : آرایه های مراعات نظیر ممکن است بین دو کلمه یا بیشتر اتفاق بیفتد .
نکته:مراعات نظیر پرکاربردترین آرایه در ادبیات فارسی است و در اشعار سعدی، مولوی، حافظ وفردوسی بسیار یافت میشود. (نام دیگر مراعات نظیر تناسب میباشد.)
آن چه واقعیت است این است که یک آرایه ادبی مستقل به نام شبکه معنایی در منابع بلاغی نیامده و از اصطلاحات جدید است ولی مراعات نظیر چرا که نه.
اگر تناسب حداقل بین دو واژه را مراعات نظیر بدانیم با تعریف مراعات نظیر در کتب بلاغی و مواد درسی آرایه های ادبی مغایرت دارد زیرا آرایه های ادبی مراعات نظیر را چنین تعریف کرده: آوردن واژه هایی از یک مجموعه است که با هم تناسب دارند و مثال بارز (ابر و باد و مه خورشید و فلک...)که چندین واژه است آمده است و ادبیات دهم نیز همین مثال را برای مراعات نظیر آورده است یا مثال های دیگر پس حصر و صرف دو واژه را مراعات نظیر و بیشتر از آن را شبکه معنایی دانستن منتفی است از طرف دیگر در ادبیات دهم ؛چیزهایی که به صورت یک مجموعه یا شبکه می آید شبکه معنایی می گویند.
این تعریف چه مغایرتی با تعریف مراعات نظیر دارد؟
در ادبیات دهم در تعریف مراعات نظیر چنین آمده؛کاربرد مناسب شبکه معنایی در شعر و نثر.
با ذکر همان مثال(ابر و باد و...)
در ادبیات دهم (تیغ و گرز و کمند) را شبکه معنایی گرفته عین همین مثال در آرایه های ادبی (کمان و سپر و پیکان) مراعات نظیر و در کتاب معلم ادبیات دهم درس رستم و اشکبوس (بوق و کوس و سپه) را مراعات نظیر گرفته است.
این چه معنایی می تواند داشته باشد؟
هیچ کتابی مراعات نظیر را منحصر به حداقل و حداکثر واژگان نکرده است بلکه مجموعه را ذکر کرده است .
آنچه به نظر می‌رسد این است که اگر از نظرگاه زبانی به واژگان بنگریم، نسبت و مناسبت بین آنها شبکهٔ معنایی است و اگر از نظرگاه ادبی بدان نظر اندازیم، مراعات نظیر است. البته این تداخل در مورد تضاد نیز وجود دارد. هم از بعد زبانی و هم از نظر ادبی بدان پرداخته‌اند.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
💠 چند نمونه ،از سنت ها، آداب و رسوم،شیوه زندگی و بازتاب آن ها درمتون ادب
✍سوزاندن عود و شکر در مجمر
یکی ازسنت های رایج در گذشته سوزاندن عود و شکر در مجمر(آتشدان) بوده است.
مولانا دردفترچهارم مثنوی در بیان آن دباغ که به بوی ناخوش آن پیشه خوی گرفته بود و در هنگام گذر ازبازار عطاران از بوی عطر بیهوش شد و عطاران به خیال اینکه می توانند او را با بوهای خوش به هوش آورند؛به سنت سوزاندن عود و شکر اشاره فرموده است.
خاقانی گوید:👇
ماه نو چون حلقه ی ابریشم و شب موی چنگ
موی و ابریشم به هم چون عود و شکّر ساختند
عطار نیشابوری گوید:👇
عود و شکر چگونه بسازند وقت سوز
ایشان در این طریق چون عود و شکر زیند
✍ساختن بادبزن از پر طاووس
🔸یکی از سنت ها ساختن بادبزن و مگس ران از پرطاووس بوده است؛ هم به سبب زیبایی آن و هم به سبب پهنا و شکل عریض آن.
خاقانی گوید:👇
به دست همت ازخاطر برانم غم که سلطانان
مگس ران ها کنند ازپرّ طاووسانِ بستانی
سعدی در گلستان،باب دوم گوید:👇
عابد را دید که ازهیئت نخستین بگردیده و سرخ و سپید و فربه شده و بر بالش دیبا تکیه زده و غلام پری پیکر با مروحه ی (بادبزن)طاووسی بالای سر ایستاده.
🔸سنت دیگر گذاشتن پر طاووس برای نشانه درقرآن کریم است.
خاقانی گوید:👇
خود مدیحت را به گفتِ او کجا باشد نیار
مصحف مجد از پر طاووس کی گیرد بها؟
📝برگرفته شده ازمجله رشد آموزش زبان وادب فارسی( دوره ی بیست ویکم،شماره ۴،تابستان ۱۳۸۷)
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✍سوزاندن عود و شکر در مجمر
یکی ازسنت های رایج در گذشته سوزاندن عود و شکر در مجمر(آتشدان) بوده است.
مولانا دردفترچهارم مثنوی در بیان آن دباغ که به بوی ناخوش آن پیشه خوی گرفته بود و در هنگام گذر ازبازار عطاران از بوی عطر بیهوش شد و عطاران به خیال اینکه می توانند او را با بوهای خوش به هوش آورند؛به سنت سوزاندن عود و شکر اشاره فرموده است.
خاقانی گوید:👇
ماه نو چون حلقه ی ابریشم و شب موی چنگ
موی و ابریشم به هم چون عود و شکّر ساختند
عطار نیشابوری گوید:👇
عود و شکر چگونه بسازند وقت سوز
ایشان در این طریق چون عود و شکر زیند
✍ساختن بادبزن از پر طاووس
🔸یکی از سنت ها ساختن بادبزن و مگس ران از پرطاووس بوده است؛ هم به سبب زیبایی آن و هم به سبب پهنا و شکل عریض آن.
خاقانی گوید:👇
به دست همت ازخاطر برانم غم که سلطانان
مگس ران ها کنند ازپرّ طاووسانِ بستانی
سعدی در گلستان،باب دوم گوید:👇
عابد را دید که ازهیئت نخستین بگردیده و سرخ و سپید و فربه شده و بر بالش دیبا تکیه زده و غلام پری پیکر با مروحه ی (بادبزن)طاووسی بالای سر ایستاده.
🔸سنت دیگر گذاشتن پر طاووس برای نشانه درقرآن کریم است.
خاقانی گوید:👇
خود مدیحت را به گفتِ او کجا باشد نیار
مصحف مجد از پر طاووس کی گیرد بها؟
📝برگرفته شده ازمجله رشد آموزش زبان وادب فارسی( دوره ی بیست ویکم،شماره ۴،تابستان ۱۳۸۷)
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ نامه اي بدون نقطه در زمان قاجار!
یکی از شاهکارهای ادبی زبان پارسى ..
نوشته اي که مي خوانيد نامه اي است که "مرحوم ميرزا محمد الويري" به "مرحوم احمدخان امير حسيني سيف الممالک" فرمانده فوج قاهر خلج نوشته که شروع تا پايان نامه از حروف بي نقطه الفبا انتخاب و در نوع خود از شاهکارهاي ادب زبان پارسي به شمار مي آيد. انگيزه نامه و موضوع آن کمي در آمد و کثرت عائله و تنگي معيشت بوده است. اين نامه در زمان ناصرالدين شاه بوده.
متن نامه :
سر سلسله امرا را کردگار احد، امر و عمر سرمد دهاد. دعا گو محمد ساوه اي در کلک و مداد ساحرم و در علم و سواد ماهر. ملک الملوک کلامم و معلم مسائل حلال و حرام. در کل ممالک محروسه اسم و رسم دارم. در هر علم معلم و در هر اصل موسسم .در کلک عماد دومم در عالم، در علم و حکم مسلم کل امم سر سلسله اهل کمالم اما کو طالع کامکار و کو مرد کرم؟ دلمرده آلام دهرم. کوه کوه دردها در دل دارم. مدام در دام وام، و علي الدوام در ورطه آلام دهرم هر سحر و مسا در واهمه و وسواس که مداح که گردم و کرا واسطه کار آرم که مهامم را اصلاح دهد و دو سه ماهم آسوده دارد. مکرر داد کمال دادم و در هر مورد مدح معرکه ها کردم. همه گوهر همه در، همه لاله همه گل، همه عطار روح همه سرور دل، اما لال را مکالمه و کررا سامعه و کور را مطالعه آمد. همه را طلا سوده در محک ادراک آورده احساس مس کردم و لامساس گو آمدم. اما علامه دهرم، ملولم و محسود و عوام کالحمار محمود و مسرور … لا اله الا الله وحده وحده دلا در گله مسدود دار در همه حال که کارهاي همه عکس مدعا آمد علاوه همه دردها و سرآمد کل معرکه ها عروس مهر در آرامگاه حمل در آمد. عالم و عام لام و کرام، صالح و طالح، صادر و وارد، کودک و سالدار، گدا و مالدار، همه در اصلاح اهل و اولاد و هر کس هر هوس در معامله و سودا دارد آماده و اطعمه و هر سماط گرد آورده، حلوا و کاک، سرکه و ساک، کره و عسل، سمک و حمل، گرمک و کاهو، دلمه و کوکو، امرود و آلو، الي کلم کدو، همه در راه، مکر دعاگو که در کل محرومم و در حکم کالمعدوم. اگر موهوم و معلول معدل سه صاع و دو درم ارده گردد حامد و مسرورم. مگر کرم سر کار اعلي که سرالولد و سرالوالد در او طلوع کرده و دادرس آمده، درد ها دوا، وامها ادا و کامها روا گردد
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
یکی از شاهکارهای ادبی زبان پارسى ..
نوشته اي که مي خوانيد نامه اي است که "مرحوم ميرزا محمد الويري" به "مرحوم احمدخان امير حسيني سيف الممالک" فرمانده فوج قاهر خلج نوشته که شروع تا پايان نامه از حروف بي نقطه الفبا انتخاب و در نوع خود از شاهکارهاي ادب زبان پارسي به شمار مي آيد. انگيزه نامه و موضوع آن کمي در آمد و کثرت عائله و تنگي معيشت بوده است. اين نامه در زمان ناصرالدين شاه بوده.
متن نامه :
سر سلسله امرا را کردگار احد، امر و عمر سرمد دهاد. دعا گو محمد ساوه اي در کلک و مداد ساحرم و در علم و سواد ماهر. ملک الملوک کلامم و معلم مسائل حلال و حرام. در کل ممالک محروسه اسم و رسم دارم. در هر علم معلم و در هر اصل موسسم .در کلک عماد دومم در عالم، در علم و حکم مسلم کل امم سر سلسله اهل کمالم اما کو طالع کامکار و کو مرد کرم؟ دلمرده آلام دهرم. کوه کوه دردها در دل دارم. مدام در دام وام، و علي الدوام در ورطه آلام دهرم هر سحر و مسا در واهمه و وسواس که مداح که گردم و کرا واسطه کار آرم که مهامم را اصلاح دهد و دو سه ماهم آسوده دارد. مکرر داد کمال دادم و در هر مورد مدح معرکه ها کردم. همه گوهر همه در، همه لاله همه گل، همه عطار روح همه سرور دل، اما لال را مکالمه و کررا سامعه و کور را مطالعه آمد. همه را طلا سوده در محک ادراک آورده احساس مس کردم و لامساس گو آمدم. اما علامه دهرم، ملولم و محسود و عوام کالحمار محمود و مسرور … لا اله الا الله وحده وحده دلا در گله مسدود دار در همه حال که کارهاي همه عکس مدعا آمد علاوه همه دردها و سرآمد کل معرکه ها عروس مهر در آرامگاه حمل در آمد. عالم و عام لام و کرام، صالح و طالح، صادر و وارد، کودک و سالدار، گدا و مالدار، همه در اصلاح اهل و اولاد و هر کس هر هوس در معامله و سودا دارد آماده و اطعمه و هر سماط گرد آورده، حلوا و کاک، سرکه و ساک، کره و عسل، سمک و حمل، گرمک و کاهو، دلمه و کوکو، امرود و آلو، الي کلم کدو، همه در راه، مکر دعاگو که در کل محرومم و در حکم کالمعدوم. اگر موهوم و معلول معدل سه صاع و دو درم ارده گردد حامد و مسرورم. مگر کرم سر کار اعلي که سرالولد و سرالوالد در او طلوع کرده و دادرس آمده، درد ها دوا، وامها ادا و کامها روا گردد
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
سلام دوستان یک ربات تلگرامی که وقت گذاشتم و نوشتم برای استفاده عمومی
کارش استخراج متن از درون تصاویر هست
دیگه نیازی به تایپ کردن یک نامه یا قسمتی از کتاب ندارید کافیه یک عکس بگیرید ازش و براش ارسال کنید تا متن داخل تصویر رو استخراج کنه
حتی میتونه اون متن رو از انگلیسی و عربی به فارسی و همینطور برعکس ترجمه کنه
لینک ربات:
@ocrgeram_bot
@ferdosesokhan
کارش استخراج متن از درون تصاویر هست
دیگه نیازی به تایپ کردن یک نامه یا قسمتی از کتاب ندارید کافیه یک عکس بگیرید ازش و براش ارسال کنید تا متن داخل تصویر رو استخراج کنه
حتی میتونه اون متن رو از انگلیسی و عربی به فارسی و همینطور برعکس ترجمه کنه
لینک ربات:
@ocrgeram_bot
@ferdosesokhan
توصیه های مهم پایانی ویژه داوطلبان کنکور سراسری 1400 در درس ادبیات فارسی ویژه تمامی رشته ها
🔶 برای واژگان کنکور فقط معانی لغات آخر کتاب خوانده شود.
و به تمامی معانی یک واژه دقت شود و اگر یک لغت در واژه نامه سه یا چهار معنی داشت معانی آخر آن که معمولا سخت تر است را بیشتر بخونید.
به مفرد و جمع بودن کلمات و صفت و اسم بودن کلمات دقت کنید.
معانی مجازی یک واژه در واژه نامه حتما دقت شود.
مثلا معنی سموم یعنی باد گرم مهلک و اگر بگوید بادهای گرم غلط است.
چون مفرد است.
بر یعنی خشکی و خشک غلط است.
بنان یعنی انگشت و انگشتان غلط است.
🔶 برای املا هم تشابهات املایی و هم آوا و گروه کلمات کتاب درسی و تک املایی ها و واژه نامه کتاب و متن درس ها خوانده شود.
به غلط رسم الخطی هم در املا دقت شود.
٧ سوال اول ادبیات را به همین سادگی از دست ندهید.
🔶 برای آرایه های ادبی احتمالا یک تست شمارشی خواهید داشت.
آرایه هایی که سریعتر ما را به جواب می رساند آرایه های مثل اغراق و اسلوب معادله و تشبیه و کنایه و پارادوکس می باشد.
به تفاوت تضاد و پارادوکس دقت کنید.
آرایه را با تست کنکور سراسری یاد بگیرید چون آرایه و قرابت مهارتی هستند که باید با تست کنکور یاد بگیرید.
🔶 برای قرابت معنایی درس های نی نامه مولانا و خوان هشتم و گذر سیاوش از آتش و درس شکر نعمت و درس سی مرغ و سیمرغ و متون عرفانی عین القضات و متون و عبارات عربی درس ها و چهار ویژگی حماسه خوانده شود.
🔸 مهم ترین درس فارسی پایه دوازدهم درس سیمرغ و سی مرغ است.
🔸قلمروهای تمامی درس های فارسی مخصوصا قلمرو فکری را جدی بگیرید.
بیت در قلمروها مخصوصا در قرابت معنایی بسیار می تواند سوال خیر باشد.
🔶 برای دستور زبان فارسی کنکور مباحث وابسته های وابسته و ترکیب وصفی و اضافی و وابسته های پیشین و پسین و نوع صفت بیانی و نقش دستوری کلمات مخصوصا مسند و انواع حذف و شیوه های عادی و بلاغی و نقش های تبعی و جملات ساده و مرکب و انواع حرف را و انواع ان و تحول معنایی و روابط معنایی واژگان مطالعه گردد.
🔶 در تاریخ ادبیات به منظوم و منثور بودن و مولف و مترجم های کتاب های سه پایه دقت کنید.
🔶 بسیارمهم : حتما تمامی تست های کنکور فارسی سال ٩٩ و ٩٨ داخل و خارج کشور در تمامی رشته ها را کار کنید. و تمام گزینه ها را تحلیل کنید. و علت غلط بودن گزینه ها و حتی علت درست بودن گزینه ها را بررسی کنید.
❇️ علی شجاع، مدرس ادبیات کنکور
با تشکر از استاد شجاع عزیز و بزرگوار
@ferdosesokhan
🔶 برای واژگان کنکور فقط معانی لغات آخر کتاب خوانده شود.
و به تمامی معانی یک واژه دقت شود و اگر یک لغت در واژه نامه سه یا چهار معنی داشت معانی آخر آن که معمولا سخت تر است را بیشتر بخونید.
به مفرد و جمع بودن کلمات و صفت و اسم بودن کلمات دقت کنید.
معانی مجازی یک واژه در واژه نامه حتما دقت شود.
مثلا معنی سموم یعنی باد گرم مهلک و اگر بگوید بادهای گرم غلط است.
چون مفرد است.
بر یعنی خشکی و خشک غلط است.
بنان یعنی انگشت و انگشتان غلط است.
🔶 برای املا هم تشابهات املایی و هم آوا و گروه کلمات کتاب درسی و تک املایی ها و واژه نامه کتاب و متن درس ها خوانده شود.
به غلط رسم الخطی هم در املا دقت شود.
٧ سوال اول ادبیات را به همین سادگی از دست ندهید.
🔶 برای آرایه های ادبی احتمالا یک تست شمارشی خواهید داشت.
آرایه هایی که سریعتر ما را به جواب می رساند آرایه های مثل اغراق و اسلوب معادله و تشبیه و کنایه و پارادوکس می باشد.
به تفاوت تضاد و پارادوکس دقت کنید.
آرایه را با تست کنکور سراسری یاد بگیرید چون آرایه و قرابت مهارتی هستند که باید با تست کنکور یاد بگیرید.
🔶 برای قرابت معنایی درس های نی نامه مولانا و خوان هشتم و گذر سیاوش از آتش و درس شکر نعمت و درس سی مرغ و سیمرغ و متون عرفانی عین القضات و متون و عبارات عربی درس ها و چهار ویژگی حماسه خوانده شود.
🔸 مهم ترین درس فارسی پایه دوازدهم درس سیمرغ و سی مرغ است.
🔸قلمروهای تمامی درس های فارسی مخصوصا قلمرو فکری را جدی بگیرید.
بیت در قلمروها مخصوصا در قرابت معنایی بسیار می تواند سوال خیر باشد.
🔶 برای دستور زبان فارسی کنکور مباحث وابسته های وابسته و ترکیب وصفی و اضافی و وابسته های پیشین و پسین و نوع صفت بیانی و نقش دستوری کلمات مخصوصا مسند و انواع حذف و شیوه های عادی و بلاغی و نقش های تبعی و جملات ساده و مرکب و انواع حرف را و انواع ان و تحول معنایی و روابط معنایی واژگان مطالعه گردد.
🔶 در تاریخ ادبیات به منظوم و منثور بودن و مولف و مترجم های کتاب های سه پایه دقت کنید.
🔶 بسیارمهم : حتما تمامی تست های کنکور فارسی سال ٩٩ و ٩٨ داخل و خارج کشور در تمامی رشته ها را کار کنید. و تمام گزینه ها را تحلیل کنید. و علت غلط بودن گزینه ها و حتی علت درست بودن گزینه ها را بررسی کنید.
❇️ علی شجاع، مدرس ادبیات کنکور
با تشکر از استاد شجاع عزیز و بزرگوار
@ferdosesokhan
💢نویسندگان پرکار و مهم ادبیات !!!
1️⃣ عبدالحسین زرین کوب
با کاروان حله 🐪🐪
شعر بی دروغ شعر بی نقاب
پله پله تا ملاقات خدا
فرار از مدرسه 🏃🏻
سر نی
پیر گنجه در جستجوی ناکجا آباد
بحر در کوزه 💧
بامداد اسلام
ارزش میراث صوفیه
جستجو در تصوف
از کوچه رندان
از چیز های دیگر
نه شرقی ، نه غربی، انسانی
.
2️⃣ غلامحسین یوسفی
دیداری با اهل قلم ✏️
برگ هایی در آغوش باد 🍃
چشمه ی روشن
روان های روشن
کاغذ زر
تصحیح بوستان و گلستان سعدی
ترجمه (شیوه های نقد ادبی) از دیوید دیچرز
ترجمه (داستان من و شعر) از نزار قباني
.
3️⃣ غلامحسین ساعدی
گور و گهواره 💀
چوب به دست های ورزیل
آی با کلاه ، آی بی کلاه
توپ ⚽️
چوب به دست های ورزیل
عزاداران بیل
ترس و لرز 😰
.
4️⃣ محمد علی اسلامی ندوشن
صفیر سیمرغ
روزها 🌤
آواها و ایماها
جام جهان بین 🏆
در کشور شوراها
5️⃣ محمدرضا شفیعی کدکنی:
شب خوانی
از زبان برگ 🍁
در کوچه باغ های نیشابور
از بودن و سرودن
مثل درخت در شب باران 🌳
بوی جوی مولیان
صور خیال در شعر فارسی
موسیقی شعر 🎼
تصحیح و توضیح اسرار التوحید
.
6️⃣ جلال آل احمد
نون و القلم
مدیر مدرسه
از رنجی که میبریم
زن زیادی
پنج داستان
غرب زدگی
هفت مقاله
خسی در میقات
ترجمه مائده های زمینی از آندره ژید
ترجمه قمارباز از داستایوسکی
.
7️⃣ سیمین دانشور
آتش خاموش 🔥
سووشون
جزیره ی سرگردانی 🏝
.
8️⃣ محمدعلی جمال زاده
یکی بود ، یکی نبود
دارالمجانين
سر و ته یک کرباس
تلخ و شیرین
شور آباد
هفت کشور
راه آب نامه
قصه های کوتاه برای بچه های ریش دار👨🏻
قصه ی ما به سر رسید
.
9️⃣ بزرگ علوی
چشم هایش 👀
چمدان 👜
میرزا
سالاری ها
نامه ها (مجموعه داستان)
ورق پاره های زندان
.
🔟 صادق هدایت
بوف کور 🦉
سگ ولگرد 🐕
سه قطره خون
اصفهان نصف جهان
پروین دختر ساسان 👸
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
1️⃣ عبدالحسین زرین کوب
با کاروان حله 🐪🐪
شعر بی دروغ شعر بی نقاب
پله پله تا ملاقات خدا
فرار از مدرسه 🏃🏻
سر نی
پیر گنجه در جستجوی ناکجا آباد
بحر در کوزه 💧
بامداد اسلام
ارزش میراث صوفیه
جستجو در تصوف
از کوچه رندان
از چیز های دیگر
نه شرقی ، نه غربی، انسانی
.
2️⃣ غلامحسین یوسفی
دیداری با اهل قلم ✏️
برگ هایی در آغوش باد 🍃
چشمه ی روشن
روان های روشن
کاغذ زر
تصحیح بوستان و گلستان سعدی
ترجمه (شیوه های نقد ادبی) از دیوید دیچرز
ترجمه (داستان من و شعر) از نزار قباني
.
3️⃣ غلامحسین ساعدی
گور و گهواره 💀
چوب به دست های ورزیل
آی با کلاه ، آی بی کلاه
توپ ⚽️
چوب به دست های ورزیل
عزاداران بیل
ترس و لرز 😰
.
4️⃣ محمد علی اسلامی ندوشن
صفیر سیمرغ
روزها 🌤
آواها و ایماها
جام جهان بین 🏆
در کشور شوراها
5️⃣ محمدرضا شفیعی کدکنی:
شب خوانی
از زبان برگ 🍁
در کوچه باغ های نیشابور
از بودن و سرودن
مثل درخت در شب باران 🌳
بوی جوی مولیان
صور خیال در شعر فارسی
موسیقی شعر 🎼
تصحیح و توضیح اسرار التوحید
.
6️⃣ جلال آل احمد
نون و القلم
مدیر مدرسه
از رنجی که میبریم
زن زیادی
پنج داستان
غرب زدگی
هفت مقاله
خسی در میقات
ترجمه مائده های زمینی از آندره ژید
ترجمه قمارباز از داستایوسکی
.
7️⃣ سیمین دانشور
آتش خاموش 🔥
سووشون
جزیره ی سرگردانی 🏝
.
8️⃣ محمدعلی جمال زاده
یکی بود ، یکی نبود
دارالمجانين
سر و ته یک کرباس
تلخ و شیرین
شور آباد
هفت کشور
راه آب نامه
قصه های کوتاه برای بچه های ریش دار👨🏻
قصه ی ما به سر رسید
.
9️⃣ بزرگ علوی
چشم هایش 👀
چمدان 👜
میرزا
سالاری ها
نامه ها (مجموعه داستان)
ورق پاره های زندان
.
🔟 صادق هدایت
بوف کور 🦉
سگ ولگرد 🐕
سه قطره خون
اصفهان نصف جهان
پروین دختر ساسان 👸
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
اندکی اندر ماهیت (چیستی) شعر [چامه] و ترانه
✳️ بخش اول
شعر،که شعراست و بر همگان و برای همگان هم
چون خورشید روشن و آشکار است.زیرا شعر در
نهاد و فرهنگ ایرانی،نهادینه شده و یکی از پدیده
های فرهنگی و زبانی است و هم چنان کارایی
آموزندگی و سودمندی خود را پاییده است و ما
ندگار مونده...
نیازی به تاریخچه ی شعر نیست.تنها شناسایی
و تعریفی بس کوتاه از آن می آید :
همان گونه که برای واژه ی"فرهنگ"تا 250 تعریف را نوشته اند،برای تعریف شعر هم
تعاریف زیادی را گفته اند. تنها به تعریفی از
دکتر شفیعی بسنده می کنیم :
شعر: گره خوردگی عاطفه و تخیل است،که در
زبانی آهنگین شکل گرفته است.و دارای پنج
عنصر است که ماده و شکل و محتوای آن را می
سازد :
1.عاطفه یا اندیشه
2.تخیل یا تصویرسازی های ذهنی
3.زبان... چون زبان تکیه گاه اندیشه و آفرینش
است...
4.آهنگ و یا موسیقی.
5.شکل...
و اما ترانه. رویکرد ما بیشتر به ترانه است..
نگاهی کوتاه به پیشینه ی ترانه و ترانه سرایی
در ایران...
در ایران باستان ،همه چیز داشته ایم به ویژه در
پهنه و گستره ی فرهنگ و ادبیات...
تاریخ آشکار و بی بر و برگردی،برای به میان
آمدن ترانه دردست نیست.ولی پیشینه ی آن به
روزگار ساسانی باز می گردد.اون هم در قالب
خسروانی ها" که باربد موسیقیدان و بربت نواز
یا بربط و عود" در دربار خسرو پرویز که اشعار را با
ساز می نواخته و می خوانده...گویا در دوره ی
باستان وزن اشعارهجایی بوده است...
پس ازاسلام ادبیات و عروض ،شکل و قالب آن ها
در میان ایرانیان باشتاب گسترش می یابد....
در ادبیات کلاسیک و متون قدیمی ،ما با عنوان
رباعی و یا دوبیتی،رو به رو هستیم.و یا این که
فهلویات در بحر هزج"به زبان و لهجه های محلی
به وسیله ی عامه سروده و همراه با ساز می
خوندند یا زمزمه می کردند...
این وضعیت تا دوره ی قاجاریه ی خدمتگزار و
آبادگر،به نام رباعی در متون قدیم مضبوط و
مکتوب است.
در دوره ی جدید یا معاصر به چند بازه ی زمانی
نام گذاری گردیده است :
1.دوره ی نخست:از1250 تا1319.تعریف و
اصطلاح امروزی ترانه کم کم آشنامی شویم و
احساس نزدیکی می نماییم.
نوآورنده و هست کننده ی این بخش نخست ترانه
از دیدگاه زمانی ،درگرو رنج ها و کوشش های
علی اکبرخان شیرازی متخلص به "شیدا"می
باشد...
بازه ی دوم از1319(سال تاسیس رادیو)در
ایران تا1349..
با نگاه به تغییر و تحولات اجتماعی و سیاسی و
فرهنگی،به ویژه پس ازشهریور1320.ترانه
و ترانه سرایی رنگ و بویی دیگر می یابد..
در این بازه ی زمانی ترانه سرایان دو جورند:
1.ترانه سرایان کلاسیک: رهی وتورج نگهبان
2.ترانه سرایان غیرکلاسیک یا امروزی مانند
سرافراز.جنتی عطایی و...
بازه ی سوم از1350 تا1357(ترانه سرایی
نوین)نامیده می شود."دوماهی" شهیار قنبری
آغازگرش است...
بازه ی چهارم از1357 تا ا مروز.که شرح و
بسطش با توجه به انقلاب و ایستایی(توقف)
و دیگر حواشی ریز ودرشتی که دارد ،
سر از هفتادمن مثنوی در می آورد...لیکن
بگذریم بارمون سبکتر خواهدبود...
اصل و اساس ترانه چیست؟
ترانه یانوا،به معنی شعروآهنگی است که
خواننده آن را درچهارچوب موسیقایی راه
اندخته است.(اجرا) یابرروی اهنگ و ملودی
سروده می شود...
ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ بخش اول
شعر،که شعراست و بر همگان و برای همگان هم
چون خورشید روشن و آشکار است.زیرا شعر در
نهاد و فرهنگ ایرانی،نهادینه شده و یکی از پدیده
های فرهنگی و زبانی است و هم چنان کارایی
آموزندگی و سودمندی خود را پاییده است و ما
ندگار مونده...
نیازی به تاریخچه ی شعر نیست.تنها شناسایی
و تعریفی بس کوتاه از آن می آید :
همان گونه که برای واژه ی"فرهنگ"تا 250 تعریف را نوشته اند،برای تعریف شعر هم
تعاریف زیادی را گفته اند. تنها به تعریفی از
دکتر شفیعی بسنده می کنیم :
شعر: گره خوردگی عاطفه و تخیل است،که در
زبانی آهنگین شکل گرفته است.و دارای پنج
عنصر است که ماده و شکل و محتوای آن را می
سازد :
1.عاطفه یا اندیشه
2.تخیل یا تصویرسازی های ذهنی
3.زبان... چون زبان تکیه گاه اندیشه و آفرینش
است...
4.آهنگ و یا موسیقی.
5.شکل...
و اما ترانه. رویکرد ما بیشتر به ترانه است..
نگاهی کوتاه به پیشینه ی ترانه و ترانه سرایی
در ایران...
در ایران باستان ،همه چیز داشته ایم به ویژه در
پهنه و گستره ی فرهنگ و ادبیات...
تاریخ آشکار و بی بر و برگردی،برای به میان
آمدن ترانه دردست نیست.ولی پیشینه ی آن به
روزگار ساسانی باز می گردد.اون هم در قالب
خسروانی ها" که باربد موسیقیدان و بربت نواز
یا بربط و عود" در دربار خسرو پرویز که اشعار را با
ساز می نواخته و می خوانده...گویا در دوره ی
باستان وزن اشعارهجایی بوده است...
پس ازاسلام ادبیات و عروض ،شکل و قالب آن ها
در میان ایرانیان باشتاب گسترش می یابد....
در ادبیات کلاسیک و متون قدیمی ،ما با عنوان
رباعی و یا دوبیتی،رو به رو هستیم.و یا این که
فهلویات در بحر هزج"به زبان و لهجه های محلی
به وسیله ی عامه سروده و همراه با ساز می
خوندند یا زمزمه می کردند...
این وضعیت تا دوره ی قاجاریه ی خدمتگزار و
آبادگر،به نام رباعی در متون قدیم مضبوط و
مکتوب است.
در دوره ی جدید یا معاصر به چند بازه ی زمانی
نام گذاری گردیده است :
1.دوره ی نخست:از1250 تا1319.تعریف و
اصطلاح امروزی ترانه کم کم آشنامی شویم و
احساس نزدیکی می نماییم.
نوآورنده و هست کننده ی این بخش نخست ترانه
از دیدگاه زمانی ،درگرو رنج ها و کوشش های
علی اکبرخان شیرازی متخلص به "شیدا"می
باشد...
بازه ی دوم از1319(سال تاسیس رادیو)در
ایران تا1349..
با نگاه به تغییر و تحولات اجتماعی و سیاسی و
فرهنگی،به ویژه پس ازشهریور1320.ترانه
و ترانه سرایی رنگ و بویی دیگر می یابد..
در این بازه ی زمانی ترانه سرایان دو جورند:
1.ترانه سرایان کلاسیک: رهی وتورج نگهبان
2.ترانه سرایان غیرکلاسیک یا امروزی مانند
سرافراز.جنتی عطایی و...
بازه ی سوم از1350 تا1357(ترانه سرایی
نوین)نامیده می شود."دوماهی" شهیار قنبری
آغازگرش است...
بازه ی چهارم از1357 تا ا مروز.که شرح و
بسطش با توجه به انقلاب و ایستایی(توقف)
و دیگر حواشی ریز ودرشتی که دارد ،
سر از هفتادمن مثنوی در می آورد...لیکن
بگذریم بارمون سبکتر خواهدبود...
اصل و اساس ترانه چیست؟
ترانه یانوا،به معنی شعروآهنگی است که
خواننده آن را درچهارچوب موسیقایی راه
اندخته است.(اجرا) یابرروی اهنگ و ملودی
سروده می شود...
ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
اندکی اندر ماهیت (چیستی) شعر [چامه] و ترانه
✳️ بخش دوم ( پایانی )
تفاوت کلی(واگردانی)ترانه باشعر،کوتاه بر
سه پایه استواراست:
1.نوع انتقال پیام به مخاطب است که درترانه
گویا.مستقیم وبدون دشواری زبانی وپیچیدگی
لفظی وکلامی که درشعر جاری وساری است،
منتقل می شود...
شعرتشکیل شده ازآرایه هاوتصویرهای ذهنی
ورسالتش انتقال غیرمستقیم وزایش مفهوم
اصلی است که ازآن بهره می گیرند...
گاهی هم ترانه هاازدل شعربیرون می آید.
ترانه مانندشعریک گونه ی ادبی باشنوندگان
زیادی وارزشمند وراهگشا....
معنا ومفهوم ترانه ها،شایدگاهی ژرف وپیچیده
باشد،ولی بیشترآن ها روشن وشفاف اند...
2.ارتباط وهم آغوشی تنگاتنگ باموسیقی دارند.
گاهی موسیقی وملودی ،درآغاز ساخته وسرود
ه می شودوبرپایه وچهارچوب آن ترانه سروده
می شود....
به زبان دیگر،ترانه برای شنیدن ساخته وپردا
خته شده. اماشعربرای خواندن سروده می
گردد...
یک شعرخوب و والا،به موازین وفنون شعری
مانند :
قافیه.وزن عروضی.پیوندعمودی وافقی .خیال
انگیزی و...بایدپایبندباشد...
پس برای ترانه این ویژگی هایی که برشمردیم
نیازنیست و "باید" ندارد...
ازیکی ازترانه سرایان : 《چیزی که یاسروده
ای که درآغازنام ترانه می گیرد؛ آن است که با
شنیدنش "موزیسین"دریابدکه این گونه شعر
ظرفیت پذیرش موسیقی رادارد.》
و درموسیقی سنتی هم آهنگینیش را نشان
می دهد : غزلیات سعدی و....ولی مانند ترانه
دامنه اش گسترده نخواهدبود. زیرا درترانه
ریتم وملودی است که آدم روبه سوی خودمی
کشاند ولذات روحی می چشاند....
3.متن ترانه ازشعر کوتاهترست وبیشترتکرار
یابازگویی می گردد. چون درچند دقیقه ی محدود باید بگنجد وشنونده راخسته ننماید و
نیازارد.
ترانه زیرمجموعه ی شعراست.ولی امروزه از
یک سبک وگداختگی درونی ویژه وجدا،برخوردار
است.واندیشه هاودلواپسی ها وتلواسه هاو
" چه کنم.چه کنم های"اجتماعی را ساده وبی
آلایش بازگوکند...
ترانه: نقطه وپیوستنگاه شاعرباموسیقی است.
مولوی : علم موسیقی ؛برمن همچو معرفت باشد "
ترانه یک وزن اصلی داردوبنامی گردد.و وزن
های دیگری درکناروزن اصلی و باتوجه به
آهنگ ترانه ایجادمی شود...
وزن والگوهای ترانه همچون شعرکلاسیک و
رسمی درچهارچوب افاعیل عروض سنجیده
وشناخته می گردد...هیچ گاه بیرون ازاین
روش وقاعده نتواندباشد...
شعر رهایی است. شعرزبان تنهایی روح سر
گشته ی انسان است ومایه ی آرامش واوجش
همان چکامه ها وچامه های شورانگیز وبه یاد
موندنی....
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ بخش دوم ( پایانی )
تفاوت کلی(واگردانی)ترانه باشعر،کوتاه بر
سه پایه استواراست:
1.نوع انتقال پیام به مخاطب است که درترانه
گویا.مستقیم وبدون دشواری زبانی وپیچیدگی
لفظی وکلامی که درشعر جاری وساری است،
منتقل می شود...
شعرتشکیل شده ازآرایه هاوتصویرهای ذهنی
ورسالتش انتقال غیرمستقیم وزایش مفهوم
اصلی است که ازآن بهره می گیرند...
گاهی هم ترانه هاازدل شعربیرون می آید.
ترانه مانندشعریک گونه ی ادبی باشنوندگان
زیادی وارزشمند وراهگشا....
معنا ومفهوم ترانه ها،شایدگاهی ژرف وپیچیده
باشد،ولی بیشترآن ها روشن وشفاف اند...
2.ارتباط وهم آغوشی تنگاتنگ باموسیقی دارند.
گاهی موسیقی وملودی ،درآغاز ساخته وسرود
ه می شودوبرپایه وچهارچوب آن ترانه سروده
می شود....
به زبان دیگر،ترانه برای شنیدن ساخته وپردا
خته شده. اماشعربرای خواندن سروده می
گردد...
یک شعرخوب و والا،به موازین وفنون شعری
مانند :
قافیه.وزن عروضی.پیوندعمودی وافقی .خیال
انگیزی و...بایدپایبندباشد...
پس برای ترانه این ویژگی هایی که برشمردیم
نیازنیست و "باید" ندارد...
ازیکی ازترانه سرایان : 《چیزی که یاسروده
ای که درآغازنام ترانه می گیرد؛ آن است که با
شنیدنش "موزیسین"دریابدکه این گونه شعر
ظرفیت پذیرش موسیقی رادارد.》
و درموسیقی سنتی هم آهنگینیش را نشان
می دهد : غزلیات سعدی و....ولی مانند ترانه
دامنه اش گسترده نخواهدبود. زیرا درترانه
ریتم وملودی است که آدم روبه سوی خودمی
کشاند ولذات روحی می چشاند....
3.متن ترانه ازشعر کوتاهترست وبیشترتکرار
یابازگویی می گردد. چون درچند دقیقه ی محدود باید بگنجد وشنونده راخسته ننماید و
نیازارد.
ترانه زیرمجموعه ی شعراست.ولی امروزه از
یک سبک وگداختگی درونی ویژه وجدا،برخوردار
است.واندیشه هاودلواپسی ها وتلواسه هاو
" چه کنم.چه کنم های"اجتماعی را ساده وبی
آلایش بازگوکند...
ترانه: نقطه وپیوستنگاه شاعرباموسیقی است.
مولوی : علم موسیقی ؛برمن همچو معرفت باشد "
ترانه یک وزن اصلی داردوبنامی گردد.و وزن
های دیگری درکناروزن اصلی و باتوجه به
آهنگ ترانه ایجادمی شود...
وزن والگوهای ترانه همچون شعرکلاسیک و
رسمی درچهارچوب افاعیل عروض سنجیده
وشناخته می گردد...هیچ گاه بیرون ازاین
روش وقاعده نتواندباشد...
شعر رهایی است. شعرزبان تنهایی روح سر
گشته ی انسان است ومایه ی آرامش واوجش
همان چکامه ها وچامه های شورانگیز وبه یاد
موندنی....
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ دائرةالبروج چیست ؟ نامهای بروچ دوازده گانه و معانی آنها
دائرةالبروج یا گرفتگی مسیر حرکت ظاهری سالانهٔ خورشید نسبت به زمین، بر روی کره سماوی است.
دائرةالبروج دایره‌ای فرضی در آسمان است که ظاهراً (از دید ساکنان کرهٔ زمین) به نظر می‌آید که خورشید در مدت یک سال آن دایره را طی می‌کند.
این دایره در حقیقت مدار حرکت انتقالی زمین را به دور کرهٔ خورشید مشخص می‌کند و در واقع طرح مدار زمین بر کرهٔ آسمان است یعنی دایره‌ای است که از تلاقی سطح مدار حرکت انتقالی زمین با کرهٔ آسمان که آن را اصطلاحاً فلک ثوابت نامیده‌اند پیدا میشود.
دائرةالبروج نیز همراه با منطقةالبروج به وسیله بروج دوازدهگانه تقسیم میشود
نام برج‌های دوازده‌گانهٔ دائرةالبروج با (معانی) و دیگر اسامی آنها عبارت است از:
برج حمل: (قوچ) قوچ - بره - گوسفند - گوسپند
برج ثور: (گاو نر) گاو - گاو نر
برج جوزا: (دوپیکر) دوپیکر - توأمان - زُروان
برج سرطان: (خرچنگ) خرچنگ - چنگار
برج اسد: (شیر) شیر یا شیر بزرگ - اسد اکبر - شیراختر
برج سنبله: (خوشه) خوشه - دوشیزه - عذرا - آناهیتا
برج میزان: (ترازو) ترازو
برج عقرب: (کژدم) کژدم - گژدم
برج قوس: (کمان) کمان - کماندار - کمانگیر - آرش - آرش کمانگیر - رامی - نیماسپ
برج جدی: (بزغالهٔ نر) بزغاله - بز - بز دریایی - کُریشک
برج دلو: (آب‌کش) آب‌کش - آبریز - بُرز - ساکب الماء
برج حوت: (ماهی) ماهی یا دوماهی - سمکةالشمالیة
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
دائرةالبروج یا گرفتگی مسیر حرکت ظاهری سالانهٔ خورشید نسبت به زمین، بر روی کره سماوی است.
دائرةالبروج دایره‌ای فرضی در آسمان است که ظاهراً (از دید ساکنان کرهٔ زمین) به نظر می‌آید که خورشید در مدت یک سال آن دایره را طی می‌کند.
این دایره در حقیقت مدار حرکت انتقالی زمین را به دور کرهٔ خورشید مشخص می‌کند و در واقع طرح مدار زمین بر کرهٔ آسمان است یعنی دایره‌ای است که از تلاقی سطح مدار حرکت انتقالی زمین با کرهٔ آسمان که آن را اصطلاحاً فلک ثوابت نامیده‌اند پیدا میشود.
دائرةالبروج نیز همراه با منطقةالبروج به وسیله بروج دوازدهگانه تقسیم میشود
نام برج‌های دوازده‌گانهٔ دائرةالبروج با (معانی) و دیگر اسامی آنها عبارت است از:
برج حمل: (قوچ) قوچ - بره - گوسفند - گوسپند
برج ثور: (گاو نر) گاو - گاو نر
برج جوزا: (دوپیکر) دوپیکر - توأمان - زُروان
برج سرطان: (خرچنگ) خرچنگ - چنگار
برج اسد: (شیر) شیر یا شیر بزرگ - اسد اکبر - شیراختر
برج سنبله: (خوشه) خوشه - دوشیزه - عذرا - آناهیتا
برج میزان: (ترازو) ترازو
برج عقرب: (کژدم) کژدم - گژدم
برج قوس: (کمان) کمان - کماندار - کمانگیر - آرش - آرش کمانگیر - رامی - نیماسپ
برج جدی: (بزغالهٔ نر) بزغاله - بز - بز دریایی - کُریشک
برج دلو: (آب‌کش) آب‌کش - آبریز - بُرز - ساکب الماء
برج حوت: (ماهی) ماهی یا دوماهی - سمکةالشمالیة
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ آرایه مجاز و پرکاربردترین واژه ها
مجاز کاربرد واژه ای در غیر معنای حقیقی آن است. در جمله ای که مجاز به کار می رود نشانه ای جود دارد که ما را به معنای غیر حقیقی راهنمایی می کند (قرینه ).رابطه و پیوندی که بین معنی حقیقی و مجازی وجود دارد علاقه نامیده می شود .
جمله ی در مسابقات کشتی ایران به مقام اول رسید .
ایران مجاز از تیمی از ایران است،به مقام اول رسید قرینه و علاقه آن محلیه است چون ایران محل زندگی تیم است.
(پر کاربردترین علاقه ها عبارتند از : محلیه ،سببیه ،جزئیه ،کلیه،شباهت ،آلیه ،لازمیه و... دانستن علاقه ها از اهداف کتاب درسی نیست اما دانستن آن ها به تشخیص درست وسریع مجاز کمک می کنه.)
چنان چه علاقه مجاز، شباهت باشد استعاره مصرحه نیز هست .به عبارتی دیگر تمام استعاره های مصرحه ،مجاز به علاقه شباهت هستند .
پر کاربردترین واژه هایی که در معنای مجازی به کار می روند (البته تشخیص معنای مجازی آن ها به جمله ای که در آن به کار رفته است بستگی دارد.):
۱-دست مجاز از قدرت ،توانایی،انگشتان
۲-نرگس مجاز از چشم معشوق
۳-سر مجاز ازمو،قصد وتصمیم ،اندیشه، کل وجود
۴-دل مجاز از فکر و حواس ،وجود انسان
۵-سینه مجاز از دل ،انسان صاحب دل
۶-چشم وگوش مجاز از حواس ظاهری ، گوش مجاز از انسان
۷-جام و کاسه و پیاله و پیمانه مجاز از نوشیدنی درون آن ها
۸-حرف مجاز از سخن
۹-بیت مجاز از شعر
۱۰-عالم ،دنیا ،جهان ،شهر و دشت مجاز از مردم ساکن در آن ها
۱۱-کلک و قلم مجاز از نوشته یا شعر
۱۲-گل مجاز از فصل بهار،معشوق
۱۳-خون مجاز از کشتن
۱۴-ایران مجاز از سپاه یا تیم ایران
۱۵-نگین مجاز از انگشتر
۱۶-خاکی وآبی مجاز از انسان
۱۷-چرخ مجاز از روزگار ،فلک
۱۸-چپ وراست مجاز از همه جا
۱۹-کف مجاز از دست
۲۰-روز وشب مجاز از همه زمان ها
۲۱-خاک مجاز از زمین ،گور ،انسان
۲۲-خط مجاز از نوشته و فرمان
۲۳-دم ونفس مجاز از سخن
خانم دکتر اشرف روشندل پور،دزفول
گروه دبیران ادبیات ایران
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
مجاز کاربرد واژه ای در غیر معنای حقیقی آن است. در جمله ای که مجاز به کار می رود نشانه ای جود دارد که ما را به معنای غیر حقیقی راهنمایی می کند (قرینه ).رابطه و پیوندی که بین معنی حقیقی و مجازی وجود دارد علاقه نامیده می شود .
جمله ی در مسابقات کشتی ایران به مقام اول رسید .
ایران مجاز از تیمی از ایران است،به مقام اول رسید قرینه و علاقه آن محلیه است چون ایران محل زندگی تیم است.
(پر کاربردترین علاقه ها عبارتند از : محلیه ،سببیه ،جزئیه ،کلیه،شباهت ،آلیه ،لازمیه و... دانستن علاقه ها از اهداف کتاب درسی نیست اما دانستن آن ها به تشخیص درست وسریع مجاز کمک می کنه.)
چنان چه علاقه مجاز، شباهت باشد استعاره مصرحه نیز هست .به عبارتی دیگر تمام استعاره های مصرحه ،مجاز به علاقه شباهت هستند .
پر کاربردترین واژه هایی که در معنای مجازی به کار می روند (البته تشخیص معنای مجازی آن ها به جمله ای که در آن به کار رفته است بستگی دارد.):
۱-دست مجاز از قدرت ،توانایی،انگشتان
۲-نرگس مجاز از چشم معشوق
۳-سر مجاز ازمو،قصد وتصمیم ،اندیشه، کل وجود
۴-دل مجاز از فکر و حواس ،وجود انسان
۵-سینه مجاز از دل ،انسان صاحب دل
۶-چشم وگوش مجاز از حواس ظاهری ، گوش مجاز از انسان
۷-جام و کاسه و پیاله و پیمانه مجاز از نوشیدنی درون آن ها
۸-حرف مجاز از سخن
۹-بیت مجاز از شعر
۱۰-عالم ،دنیا ،جهان ،شهر و دشت مجاز از مردم ساکن در آن ها
۱۱-کلک و قلم مجاز از نوشته یا شعر
۱۲-گل مجاز از فصل بهار،معشوق
۱۳-خون مجاز از کشتن
۱۴-ایران مجاز از سپاه یا تیم ایران
۱۵-نگین مجاز از انگشتر
۱۶-خاکی وآبی مجاز از انسان
۱۷-چرخ مجاز از روزگار ،فلک
۱۸-چپ وراست مجاز از همه جا
۱۹-کف مجاز از دست
۲۰-روز وشب مجاز از همه زمان ها
۲۱-خاک مجاز از زمین ،گور ،انسان
۲۲-خط مجاز از نوشته و فرمان
۲۳-دم ونفس مجاز از سخن
خانم دکتر اشرف روشندل پور،دزفول
گروه دبیران ادبیات ایران
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ آشنایی با نثر و نواع آن با نمونه هایی از انواع نثر:
❇️سخن بر دوگونه است: یا نثر است یا نظم.
✴️نثر در لغت به معنی پراکندن و افشاندن و نیز به معنی افشانده و پراکنده است و در اصطلاح سخنی است که مقید به وزن و قافیه نباشد.
نثر را طبق یک تقسیم بندی کلی بر سه نوع دانسته اند:
🔸 نثر مرسل
🔸نثر مسجع
🔸 نثر مصنوع و فنی
💢 نثر مرسل⬇️
نثری است که آزاد و خالی از قید سجع باشد؛ کتاب های تاریخ بلعمی، ترجمه ی تفسیر طبری، حدودالعالم،سفرنامه ی ناصرخسرو،سیاست نامه و صدها کتاب دیگر از این دست نمونه های نثر مرسلند.
🌀اینک چند نمونه از این نثر:⬇️⬇️
🔸و این بهرام را کرمانشاه خواندند؛ زیرا که شاپور او را پادشاهی کرمان داده بود به کودکی؛و خلق او را مطیع شدند و ملک بر او راست شد و یازده سال ملک بود. پس روزی سپاه بر او بشوریدند و او را در میان گرفتند و تیرش بزدند و از ان بمرد و کس ندانست که آن تیر که زد، و پسرش بنشست ، نام او یزدجرداثیم، و بسیار ستم کرد و از بهر آن او را اثیم خواندندش و به پارسی بزه گر خواندندی که بزه بسیار کردی. (تاریخ بلعمی،ص920)
💢نثر مسجع⬇️
به نثری گفته می شود که در آن جمله های قرینه دارای سجع باشند؛ سجع در نثر مانند قافیه است در شعر.
💢سجع در لغت به معنی « آواز پرندگان» است به ویژه « آواز کبوتر و فاخته ».
✅به عبارت دیگر سجع آن است که کلمات آخر قرینه ها در وزن یا آخرین حرف اصلی ( حرف روی) یا هر دو
✴️سجع بر سه قسم است:⬇️⬇️
🌀سجع متوازن
🌀 سجع مطرف
🌀سجع متوازی
💢سجع متوازن: آن است که کلمات قرینه هم وزن باشند اما در اخرین حروف اصلی مختلف باشند؛ مانند: بام و باد.کام و کار. نهار و نهال.
🔸 فلان را اصلی است پاک و طینتی است صاف؛ دارای گوهری است شریف و صاحب طبعی است کریم.
🔸ظالمی را حکایت کنند که هیزم درویشان خریدی به حیف و توانگران را دادی به طرح.
💢 سجع مطرف: آن است که کلمه ها در آخرین حرف اصلی ( حرف روی ) یکی باشند اما در وزن متفاوت باشند؛ مانند:
🔸 کار و شکار. دست و شکست. سیر و دلیر.
🔸الهی بر تارک ما خاک خجالت نثار مکن و ما را به بلای خود گرفتار مکن.
🔸دوران باخبر در حضور و نزدیکان بی بصر دور.
💢سجع متوازی: کاملترین و خوش اهنگ ترین سجع است و سجعی است که کلمات هم در وزن و هم در آخرین حرف اصلی ( حرف روی ) مطابق باشند، مانند: کار و بار، دست و شست،باز و راز.
🔸خانه ی دوستان بروب و در دشمنان مکوب.
🔸 هرچه زود برآید، دیر نپاید.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️سخن بر دوگونه است: یا نثر است یا نظم.
✴️نثر در لغت به معنی پراکندن و افشاندن و نیز به معنی افشانده و پراکنده است و در اصطلاح سخنی است که مقید به وزن و قافیه نباشد.
نثر را طبق یک تقسیم بندی کلی بر سه نوع دانسته اند:
🔸 نثر مرسل
🔸نثر مسجع
🔸 نثر مصنوع و فنی
💢 نثر مرسل⬇️
نثری است که آزاد و خالی از قید سجع باشد؛ کتاب های تاریخ بلعمی، ترجمه ی تفسیر طبری، حدودالعالم،سفرنامه ی ناصرخسرو،سیاست نامه و صدها کتاب دیگر از این دست نمونه های نثر مرسلند.
🌀اینک چند نمونه از این نثر:⬇️⬇️
🔸و این بهرام را کرمانشاه خواندند؛ زیرا که شاپور او را پادشاهی کرمان داده بود به کودکی؛و خلق او را مطیع شدند و ملک بر او راست شد و یازده سال ملک بود. پس روزی سپاه بر او بشوریدند و او را در میان گرفتند و تیرش بزدند و از ان بمرد و کس ندانست که آن تیر که زد، و پسرش بنشست ، نام او یزدجرداثیم، و بسیار ستم کرد و از بهر آن او را اثیم خواندندش و به پارسی بزه گر خواندندی که بزه بسیار کردی. (تاریخ بلعمی،ص920)
💢نثر مسجع⬇️
به نثری گفته می شود که در آن جمله های قرینه دارای سجع باشند؛ سجع در نثر مانند قافیه است در شعر.
💢سجع در لغت به معنی « آواز پرندگان» است به ویژه « آواز کبوتر و فاخته ».
✅به عبارت دیگر سجع آن است که کلمات آخر قرینه ها در وزن یا آخرین حرف اصلی ( حرف روی) یا هر دو
✴️سجع بر سه قسم است:⬇️⬇️
🌀سجع متوازن
🌀 سجع مطرف
🌀سجع متوازی
💢سجع متوازن: آن است که کلمات قرینه هم وزن باشند اما در اخرین حروف اصلی مختلف باشند؛ مانند: بام و باد.کام و کار. نهار و نهال.
🔸 فلان را اصلی است پاک و طینتی است صاف؛ دارای گوهری است شریف و صاحب طبعی است کریم.
🔸ظالمی را حکایت کنند که هیزم درویشان خریدی به حیف و توانگران را دادی به طرح.
💢 سجع مطرف: آن است که کلمه ها در آخرین حرف اصلی ( حرف روی ) یکی باشند اما در وزن متفاوت باشند؛ مانند:
🔸 کار و شکار. دست و شکست. سیر و دلیر.
🔸الهی بر تارک ما خاک خجالت نثار مکن و ما را به بلای خود گرفتار مکن.
🔸دوران باخبر در حضور و نزدیکان بی بصر دور.
💢سجع متوازی: کاملترین و خوش اهنگ ترین سجع است و سجعی است که کلمات هم در وزن و هم در آخرین حرف اصلی ( حرف روی ) مطابق باشند، مانند: کار و بار، دست و شست،باز و راز.
🔸خانه ی دوستان بروب و در دشمنان مکوب.
🔸 هرچه زود برآید، دیر نپاید.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ جهت یابی با ابزار های گوناگون و تعیین زمان با جهت یابی
❇️ جهت یابی به وسیله ساعت مچی:
عقربه ساعت شمار را طوری به سمت خورشید بگیرید که در امتداد جهت تابش باشد یا به عبارتی سایه آن درست زیر عقربه قرار بگیرد. از مرکز ساعت به سمت ساعت 12 یک خط فرضی با نوک انگشتتان ترسیم کنید، نیم ساز زاویه بین این خط فرضی و عقربه ساعت شمار جنوب را به شما نشان خواهد داد با دانستن جنوب شما می توانید بقیه جهت ها را پیدا کنید.
❇️ جهت یابی به وسیله جهت لانه مورچه ها:
مورچه ها در هنگام خانه سازی خاک لانه خود را به سمت جنوب می ریزند تا در هنگام وزش بادهای شمال غربی خاک به لانه شان برنگردد. پس می توان نتیجه گرفت که تل خاک کنار لانه مورچه جهت جنوب را به ما نشان می دهد با دانستن جنوب بقیه جهت ها را می‌توانید پیدا کنید.
❇️ پیدا کردن زمان به وسیله جهت یابی:
با دانستن جهت می توان ساعت را مشخص کرد. به این ترتیب که یک نیم دایره روی زمین به طرف شمال رسم نمایید و آن را به دو قسمت مساوی شبیه به ساعت تقسیم کنید (عدد 12 باید رو به شمال باشد) سپس شاخص را در مرکز این نیم دایره به طور عمودی در زمین قرار دهید. سایه شاخص به طرف هر عددی باشد آن عدد ساعت تقریبی را به شما نشان می دهد.
❇️ جهت یابی بوسیله شاخص:
یک چوب را به طور عمودی در زمین فرو کنید سایه سر چوب را با یک تکه سنگ بر روی زمین علامت بزنید. پس از حدود 20 تا 30 دقیقه سایه سر چوب را که تغییر کرده علامت گذاری کنید. به وسیله خطی این دو نقطه را به یکدیگر وصل کنید. یادمان باشد که سایه از مغرب به مشرق حرکت می کند چون خورشید از شرق طلوع و در غرب غروب می کند. حال پای چپ خود را در سایه اول و پای راست خود را در سایه دوم قرار دهید در این حالت روبه روی سمت شمال است پشت سر جنوب سمت راست شرق و غرب سمت چپ شما است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ جهت یابی به وسیله ساعت مچی:
عقربه ساعت شمار را طوری به سمت خورشید بگیرید که در امتداد جهت تابش باشد یا به عبارتی سایه آن درست زیر عقربه قرار بگیرد. از مرکز ساعت به سمت ساعت 12 یک خط فرضی با نوک انگشتتان ترسیم کنید، نیم ساز زاویه بین این خط فرضی و عقربه ساعت شمار جنوب را به شما نشان خواهد داد با دانستن جنوب شما می توانید بقیه جهت ها را پیدا کنید.
❇️ جهت یابی به وسیله جهت لانه مورچه ها:
مورچه ها در هنگام خانه سازی خاک لانه خود را به سمت جنوب می ریزند تا در هنگام وزش بادهای شمال غربی خاک به لانه شان برنگردد. پس می توان نتیجه گرفت که تل خاک کنار لانه مورچه جهت جنوب را به ما نشان می دهد با دانستن جنوب بقیه جهت ها را می‌توانید پیدا کنید.
❇️ پیدا کردن زمان به وسیله جهت یابی:
با دانستن جهت می توان ساعت را مشخص کرد. به این ترتیب که یک نیم دایره روی زمین به طرف شمال رسم نمایید و آن را به دو قسمت مساوی شبیه به ساعت تقسیم کنید (عدد 12 باید رو به شمال باشد) سپس شاخص را در مرکز این نیم دایره به طور عمودی در زمین قرار دهید. سایه شاخص به طرف هر عددی باشد آن عدد ساعت تقریبی را به شما نشان می دهد.
❇️ جهت یابی بوسیله شاخص:
یک چوب را به طور عمودی در زمین فرو کنید سایه سر چوب را با یک تکه سنگ بر روی زمین علامت بزنید. پس از حدود 20 تا 30 دقیقه سایه سر چوب را که تغییر کرده علامت گذاری کنید. به وسیله خطی این دو نقطه را به یکدیگر وصل کنید. یادمان باشد که سایه از مغرب به مشرق حرکت می کند چون خورشید از شرق طلوع و در غرب غروب می کند. حال پای چپ خود را در سایه اول و پای راست خود را در سایه دوم قرار دهید در این حالت روبه روی سمت شمال است پشت سر جنوب سمت راست شرق و غرب سمت چپ شما است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ میث(Myth) و استوره!
دوگانگی ریشه و بایستگی کاربرد دوگانه!
۱- میث (Myth) از ریشه یونانی میتوس(Mythus) دانسته شده که به باورهای فراسویی (ماوراءالطبیعه) بازمی‌گردد! و به درستی اندریافت آن نزدیک به افسانه گفته شده و سرانجام چیزی است که از ریشه «راست» نیست (یا دست کم نمی‌توان آن را یک راستینه تاریخی پنداشت!)!
ناگفته نماند که هرچند منابع ریشه‌شناختی اروپایی -شاید آگاهانه!- ریشه فرجامین و آریایی واژه را ناشناخته می‌دانند، ریشه یونانی یاد شده خود از واژه اوستایی «میتوخت» گرفته شده که آن هم اندریافت «ناراستینه، پندارینه، وهم، دروغ» دارد!!
۲- واژه «استوره» به ریشه آریایی Weid/Wid (ن.ک فرهنگ ریشه‌شناختی زبان فارسی - دکتر نورایی ۵۰۴) به چِم «دانستن و دیدن» می‌رسد! که این ریشه به Weid-tor و سپس در لاتین به histor دگریده! همین واژه از یونانی به عربی رفته و «اسطوره» نوشته شده که بیشال(جمع) تازی آن «اساطیر» است و استادان فارسی زبان هم به این گمان که ریشه واژه عربی است، در فارسی با «ط» نوشته اند!
ناگفته نماند که واژه «اوستا = دانش» نیز خود از این ریشه است!
همچنین پاره ای ریشه شناسان ریشه سانسکریت sutra به چِم ریسمان و رشته و نیز آیین و هنجار و راستا و ردیف را برایش بازگفته اند!
سرانجام، واژه «استوره» که با History و Story از یک ریشه برآمده و نشان از آن دارد که هردو نماینده راستینگی(واقعیت) می‌باشند! و چون به راستی واژه ای تازی نیست، می‌باید آن را با «ت» نوشت!!
می بینیم که این دو واژه ( میث و استوره) ریشه و بنیادی یگانه ندارند! اندریافت آنها باهم رویارویی دارد! یکی ریشه در رویدادهای راستین و دیگری ریشه در پندار و وهم دارد!!
این خامه، برابر نهادن این دو واژه(میث و استوره)، از سوی انجمنها(محافل) دانشگاهی ایران را لغزش بزرگی می‌پندارد که شوربختانه بر آن پای فشرده میشود!!
هنبازی(اشتراک) اندریافت میث و استوره این است که هردو در گذر هزاران سال بازگفتِ سینه به سینه، آرایه بسیار پذیرفته و هردو چهره‌ای افسانه‌گون و نمادین پذیرفته و اگر واکاوی نشوند، یکسان می‌نمایند و چنین بوده که یکسان پنداشته شده اند!! ولی به راستی هردو ریخت یافته (متشکل) از یک هسته دیرپا هستند که گِردِ آن هسته را پیرایه‌ها و آرایه‌های بسیار پوشانده است.
دگرسانی(اختلاف) این دو واژه، در آن یک «هسته» است!!! هسته میث «وهم و پندار» است! هسته استوره «راستینه و تاریخ» است!!
نگارنده : سیروس حامی - خرداد ۱۴۰۰
تالار رازها و نمادها و آموزه‌های شاهنامه
یاری نامه ها :
۱- تارنگار سایت etymonline
۲- تاریخ اساطیری ایران - ژاله آموزگار
۳- اسطوره ؛بیان نمادین - استاد ابوالقاسم اسماعیل پور
۴- فرهنگ ریشه واژگان فارسی - دکتر نورایی
۵- فرهنگ واژه های اوستا - کانگا/احسان بهرامی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
دوگانگی ریشه و بایستگی کاربرد دوگانه!
۱- میث (Myth) از ریشه یونانی میتوس(Mythus) دانسته شده که به باورهای فراسویی (ماوراءالطبیعه) بازمی‌گردد! و به درستی اندریافت آن نزدیک به افسانه گفته شده و سرانجام چیزی است که از ریشه «راست» نیست (یا دست کم نمی‌توان آن را یک راستینه تاریخی پنداشت!)!
ناگفته نماند که هرچند منابع ریشه‌شناختی اروپایی -شاید آگاهانه!- ریشه فرجامین و آریایی واژه را ناشناخته می‌دانند، ریشه یونانی یاد شده خود از واژه اوستایی «میتوخت» گرفته شده که آن هم اندریافت «ناراستینه، پندارینه، وهم، دروغ» دارد!!
۲- واژه «استوره» به ریشه آریایی Weid/Wid (ن.ک فرهنگ ریشه‌شناختی زبان فارسی - دکتر نورایی ۵۰۴) به چِم «دانستن و دیدن» می‌رسد! که این ریشه به Weid-tor و سپس در لاتین به histor دگریده! همین واژه از یونانی به عربی رفته و «اسطوره» نوشته شده که بیشال(جمع) تازی آن «اساطیر» است و استادان فارسی زبان هم به این گمان که ریشه واژه عربی است، در فارسی با «ط» نوشته اند!
ناگفته نماند که واژه «اوستا = دانش» نیز خود از این ریشه است!
همچنین پاره ای ریشه شناسان ریشه سانسکریت sutra به چِم ریسمان و رشته و نیز آیین و هنجار و راستا و ردیف را برایش بازگفته اند!
سرانجام، واژه «استوره» که با History و Story از یک ریشه برآمده و نشان از آن دارد که هردو نماینده راستینگی(واقعیت) می‌باشند! و چون به راستی واژه ای تازی نیست، می‌باید آن را با «ت» نوشت!!
می بینیم که این دو واژه ( میث و استوره) ریشه و بنیادی یگانه ندارند! اندریافت آنها باهم رویارویی دارد! یکی ریشه در رویدادهای راستین و دیگری ریشه در پندار و وهم دارد!!
این خامه، برابر نهادن این دو واژه(میث و استوره)، از سوی انجمنها(محافل) دانشگاهی ایران را لغزش بزرگی می‌پندارد که شوربختانه بر آن پای فشرده میشود!!
هنبازی(اشتراک) اندریافت میث و استوره این است که هردو در گذر هزاران سال بازگفتِ سینه به سینه، آرایه بسیار پذیرفته و هردو چهره‌ای افسانه‌گون و نمادین پذیرفته و اگر واکاوی نشوند، یکسان می‌نمایند و چنین بوده که یکسان پنداشته شده اند!! ولی به راستی هردو ریخت یافته (متشکل) از یک هسته دیرپا هستند که گِردِ آن هسته را پیرایه‌ها و آرایه‌های بسیار پوشانده است.
دگرسانی(اختلاف) این دو واژه، در آن یک «هسته» است!!! هسته میث «وهم و پندار» است! هسته استوره «راستینه و تاریخ» است!!
نگارنده : سیروس حامی - خرداد ۱۴۰۰
تالار رازها و نمادها و آموزه‌های شاهنامه
یاری نامه ها :
۱- تارنگار سایت etymonline
۲- تاریخ اساطیری ایران - ژاله آموزگار
۳- اسطوره ؛بیان نمادین - استاد ابوالقاسم اسماعیل پور
۴- فرهنگ ریشه واژگان فارسی - دکتر نورایی
۵- فرهنگ واژه های اوستا - کانگا/احسان بهرامی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ نقشِ کوتاهی و بلندیِ واکه‌های فارسی در گونۀ زبانی
در فارسی سه واکۀ کوتاه و سه واکۀ بلند داریم.
واکه‌های کوتاه: a, e, o
واکه‌های بلند: â, i, u
بعضی واژه‌ها از دیرباز دو صورت داشته‌اند، یکی با واکۀ بلند و یکی با واکۀ کوتاه. مثلاً واژۀ «آگاه» از قدیم دارای صورتِ «آگه» نیز بوده‌است و این دو صورت دوشادوشِ هم، بدونِ تفاوتِ معنایی، به کار می‌رفته‌اند. شواهدِ متونِ کهنِ فارسی نشان می‌دهند که صورتِ «آگه» معمولاً در نظم/ شعر به کار می‌رفته، نه در نثر.
بنابراین می‌توانیم «آگاه» را بی‌نشان و متعلق به نظم و نثر هردو بدانیم و «آگه» را صورتِ ادبی یا شاعرانۀ آن محسوب کنیم.
این مثال‌ها نیز وضعِ مشابهی دارند و در آنها واکۀ کوتاه نشانۀ صورتِ ادبی و شاعرانه است:
آگاه/ آگه
الله/ اللَّه
پرداختن/ پردختن
پیامبر/ پیمبر
تافتن/ تفتن
تباه/ تبه
چاه/ چَه
خاموش/ خموش
خانقاه/ خانقه
درگاه/ درگه
راه/ ره
روباه/ روبه
زربافت/ زربفت
زمان/ زمن
سپاه/ سپه
سیاه/ سیه
شاه/ شه
فُقاع/ فُقَع
کافتن/ کفتن
کاه/ کَه
کوتاه/ کوته
گاه/ گه
گناه/ گنه
گواه/ گُوَه
ماه/ مَه
ایستادن/ اِستادن
بوزینه/ بوزنه
چیدن/ چِدن
دیگر/ دگر
ستیهیدن/ سِتِهیدن
گریستن/ گرِستن
نیکو/ نکو
آموختن/ آمُختن
انبوه/ انبُه
اندوه/ اندُه
بود/ بُد
بودن/ بُدن
بیهوده/ بیهُده
پیرامون/ پیرامن
خاموش/ خامُش
خَموش/ خَمُش
روفتن/ رُفتن
فراموش/ فرامُش
کوه/ کُه
گروه/ گُرُه
گوهر/ گهر
هوش/ هُش
در فارسیِ امروز هم این تمایزِ واکۀ بلند و واکۀ کوتاه کمابیش پا بر جاست و علاوه بر آن، گاه تمایزِ معنایی هم ایجاد می‌کند، یعنی نمی‌توان یکی از دو صورت را به‌جای دیگری به کار برد:
آگاهی: اطلاع
آگهی: اعلان
آمُخته: عادت‌کرده؛ خوگرفته
آموخته: یادگرفته؛ فراگرفته
راه‌بَر: رانندۀ قطار
ره‌بَر: پیش‌وا یا رئیس
در مواردی هم قضیه برعکس است؛ یعنی واکۀ بلند نشان‌دهندۀ صورتِ کهن/ کهن‌تر است و واکۀ کوتاه نشان‌دهندۀ صورتِ امروزی:
آیینه/ آینه
اوستاد/ استاد
اوفتادن/ افتادن
اومید/ امید
بازارگان/ بازرگان
پیراهان/ پیراهن
پیغام‌بر/ پیغمبر
جاویدن/ جویدن
خامیازه/ خمیازه
دامان/ دامن
دیگرگون/ دگرگون
دیه/ دِه
زینهار/ زنهار
کاه‌کِشان/ که‌کِشان
کنجید/ کنجد
گوه/ گُه
ماهار/ مهار
ماه‌تاب/ مه‌تاب
میویز/ مویز
میهمان/ مهمان
نگاه‌بان/ نگهبان
نگاه‌دار/ نگه‌دار
نگاه داشتن/ نگه داشتن
نوک/ نک
هیل/ هِل
چند موردِ استثنایی در فارسیِ امروز هم داریم که کوتاهی و بلندیِ واکه تأثیری در معنی ندارد:
آرامیدن/ آرمیدن
آیینه/ آینه
دهان/ دهن
دهانه/ دهنه
مِصراع/ مِصرع
موسیقی/ موسِقی
ناهار/ نهار
هوش‌یار/ هش‌یار
در فارسیِ گفتاری نیز گاهی واکه‌های کوتاه را بلند تلفظ می‌کنیم:
آتش ← آتیش
انگلیسی ← اینگیلیسی
بلیت ← بیلیت
تکه ← تیکه
جگر ← جیگر
چغاله ← چاغاله
چه ← چی
خشخاش ← خاشخاش
سبیل ← سیبیل
سرمه ← سورمه
شپش ← شیپیش
شش ← شیش
شکستن ← شیکستن
کشمش ← کیشمیش
کوچک ← کوچیک
گنجشک ← گنجیشک
نگاه ← نیگا
هجده ← هیژده
هفده ← هیوده
واژۀ فرانسویِ carbone هم در فارسی سرنوشتِ جالبی پیدا کرده‌است: با تلفظ و املای «کاربن» یک معنی دارد و با تلفظ و املای «کربن» معنیِ دیگری.
ویراستِ ۱۳۹۹/۸/۶
@gozinguye
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
در فارسی سه واکۀ کوتاه و سه واکۀ بلند داریم.
واکه‌های کوتاه: a, e, o
واکه‌های بلند: â, i, u
بعضی واژه‌ها از دیرباز دو صورت داشته‌اند، یکی با واکۀ بلند و یکی با واکۀ کوتاه. مثلاً واژۀ «آگاه» از قدیم دارای صورتِ «آگه» نیز بوده‌است و این دو صورت دوشادوشِ هم، بدونِ تفاوتِ معنایی، به کار می‌رفته‌اند. شواهدِ متونِ کهنِ فارسی نشان می‌دهند که صورتِ «آگه» معمولاً در نظم/ شعر به کار می‌رفته، نه در نثر.
بنابراین می‌توانیم «آگاه» را بی‌نشان و متعلق به نظم و نثر هردو بدانیم و «آگه» را صورتِ ادبی یا شاعرانۀ آن محسوب کنیم.
این مثال‌ها نیز وضعِ مشابهی دارند و در آنها واکۀ کوتاه نشانۀ صورتِ ادبی و شاعرانه است:
آگاه/ آگه
الله/ اللَّه
پرداختن/ پردختن
پیامبر/ پیمبر
تافتن/ تفتن
تباه/ تبه
چاه/ چَه
خاموش/ خموش
خانقاه/ خانقه
درگاه/ درگه
راه/ ره
روباه/ روبه
زربافت/ زربفت
زمان/ زمن
سپاه/ سپه
سیاه/ سیه
شاه/ شه
فُقاع/ فُقَع
کافتن/ کفتن
کاه/ کَه
کوتاه/ کوته
گاه/ گه
گناه/ گنه
گواه/ گُوَه
ماه/ مَه
ایستادن/ اِستادن
بوزینه/ بوزنه
چیدن/ چِدن
دیگر/ دگر
ستیهیدن/ سِتِهیدن
گریستن/ گرِستن
نیکو/ نکو
آموختن/ آمُختن
انبوه/ انبُه
اندوه/ اندُه
بود/ بُد
بودن/ بُدن
بیهوده/ بیهُده
پیرامون/ پیرامن
خاموش/ خامُش
خَموش/ خَمُش
روفتن/ رُفتن
فراموش/ فرامُش
کوه/ کُه
گروه/ گُرُه
گوهر/ گهر
هوش/ هُش
در فارسیِ امروز هم این تمایزِ واکۀ بلند و واکۀ کوتاه کمابیش پا بر جاست و علاوه بر آن، گاه تمایزِ معنایی هم ایجاد می‌کند، یعنی نمی‌توان یکی از دو صورت را به‌جای دیگری به کار برد:
آگاهی: اطلاع
آگهی: اعلان
آمُخته: عادت‌کرده؛ خوگرفته
آموخته: یادگرفته؛ فراگرفته
راه‌بَر: رانندۀ قطار
ره‌بَر: پیش‌وا یا رئیس
در مواردی هم قضیه برعکس است؛ یعنی واکۀ بلند نشان‌دهندۀ صورتِ کهن/ کهن‌تر است و واکۀ کوتاه نشان‌دهندۀ صورتِ امروزی:
آیینه/ آینه
اوستاد/ استاد
اوفتادن/ افتادن
اومید/ امید
بازارگان/ بازرگان
پیراهان/ پیراهن
پیغام‌بر/ پیغمبر
جاویدن/ جویدن
خامیازه/ خمیازه
دامان/ دامن
دیگرگون/ دگرگون
دیه/ دِه
زینهار/ زنهار
کاه‌کِشان/ که‌کِشان
کنجید/ کنجد
گوه/ گُه
ماهار/ مهار
ماه‌تاب/ مه‌تاب
میویز/ مویز
میهمان/ مهمان
نگاه‌بان/ نگهبان
نگاه‌دار/ نگه‌دار
نگاه داشتن/ نگه داشتن
نوک/ نک
هیل/ هِل
چند موردِ استثنایی در فارسیِ امروز هم داریم که کوتاهی و بلندیِ واکه تأثیری در معنی ندارد:
آرامیدن/ آرمیدن
آیینه/ آینه
دهان/ دهن
دهانه/ دهنه
مِصراع/ مِصرع
موسیقی/ موسِقی
ناهار/ نهار
هوش‌یار/ هش‌یار
در فارسیِ گفتاری نیز گاهی واکه‌های کوتاه را بلند تلفظ می‌کنیم:
آتش ← آتیش
انگلیسی ← اینگیلیسی
بلیت ← بیلیت
تکه ← تیکه
جگر ← جیگر
چغاله ← چاغاله
چه ← چی
خشخاش ← خاشخاش
سبیل ← سیبیل
سرمه ← سورمه
شپش ← شیپیش
شش ← شیش
شکستن ← شیکستن
کشمش ← کیشمیش
کوچک ← کوچیک
گنجشک ← گنجیشک
نگاه ← نیگا
هجده ← هیژده
هفده ← هیوده
واژۀ فرانسویِ carbone هم در فارسی سرنوشتِ جالبی پیدا کرده‌است: با تلفظ و املای «کاربن» یک معنی دارد و با تلفظ و املای «کربن» معنیِ دیگری.
ویراستِ ۱۳۹۹/۸/۶
@gozinguye
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan