💢نویسندگان پرکار و مهم ادبیات !!!

1️⃣ عبدالحسین زرین کوب
با کاروان حله 🐪🐪
شعر بی دروغ شعر بی نقاب
پله پله تا ملاقات خدا
فرار از مدرسه 🏃🏻
سر نی
پیر گنجه در جستجوی ناکجا آباد
بحر در کوزه 💧
بامداد اسلام
ارزش میراث صوفیه
جستجو در تصوف
از کوچه رندان
از چیز های دیگر
نه شرقی ، نه غربی، انسانی
.
2️⃣ غلامحسین یوسفی
دیداری با اهل قلم ✏️
برگ هایی در آغوش باد 🍃
چشمه ی روشن
روان های روشن
کاغذ زر
تصحیح بوستان و گلستان سعدی
ترجمه (شیوه های نقد ادبی) از دیوید دیچرز
ترجمه (داستان من و شعر) از نزار قباني
.
3️⃣ غلامحسین ساعدی
گور و گهواره 💀
چوب به دست های ورزیل
آی با کلاه ، آی بی کلاه
توپ ⚽️
چوب به دست های ورزیل
عزاداران بیل
ترس و لرز 😰
.
4️⃣ محمد علی اسلامی ندوشن
صفیر سیمرغ
روزها 🌤
آواها و ایماها
جام جهان بین 🏆
در کشور شوراها

5️⃣ محمدرضا شفیعی کدکنی:
شب خوانی
از زبان برگ 🍁
در کوچه باغ های نیشابور
از بودن و سرودن
مثل درخت در شب باران 🌳
بوی جوی مولیان
صور خیال در شعر فارسی
موسیقی شعر 🎼
تصحیح و توضیح اسرار التوحید
.
6️⃣ جلال آل احمد
نون و القلم
مدیر مدرسه
از رنجی که میبریم
زن زیادی
پنج داستان
غرب زدگی
هفت مقاله
خسی در میقات
ترجمه مائده های زمینی از آندره ژید
ترجمه قمارباز از داستایوسکی
.
7️⃣ سیمین دانشور
آتش خاموش 🔥
سووشون
جزیره ی سرگردانی 🏝
.
8️⃣ محمدعلی جمال زاده
یکی بود ، یکی نبود
دارالمجانين
سر و ته یک کرباس
تلخ و شیرین
شور آباد
هفت کشور
راه آب نامه
قصه های کوتاه برای بچه های ریش دار👨🏻
قصه ی ما به سر رسید
.
9️⃣ بزرگ علوی
چشم هایش 👀
چمدان 👜
میرزا
سالاری ها
نامه ها (مجموعه داستان)
ورق پاره های زندان
.
🔟 صادق هدایت
بوف کور 🦉
سگ ولگرد 🐕
سه قطره خون
اصفهان نصف جهان
پروین دختر ساسان 👸

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

اندکی اندر ماهیت (چیستی) شعر [چامه] و ترانه
✳️ بخش اول

شعر،که شعراست و بر همگان و برای همگان هم
چون خورشید روشن و آشکار است.زیرا شعر در
نهاد و فرهنگ ایرانی،نهادینه شده و یکی از پدیده
های فرهنگی و زبانی است و هم چنان کارایی
آموزندگی و سودمندی خود را پاییده است و ما
ندگار مونده...
نیازی به تاریخچه ی شعر نیست.تنها شناسایی
و تعریفی بس کوتاه از آن می آید :

همان گونه که برای واژه ی"فرهنگ"تا 250 تعریف را نوشته اند،برای تعریف شعر هم
تعاریف زیادی را گفته اند. تنها به تعریفی از
دکتر شفیعی بسنده می کنیم :

شعر: گره خوردگی عاطفه و تخیل است،که در
زبانی آهنگین شکل گرفته است.و دارای پنج
عنصر است که ماده و شکل و محتوای آن را می
سازد :
1.عاطفه یا اندیشه
2.تخیل یا تصویرسازی های ذهنی
3.زبان... چون زبان تکیه گاه اندیشه و آفرینش
است...
4.آهنگ و یا موسیقی.
5.شکل...
و اما ترانه. رویکرد ما بیشتر به ترانه است..

نگاهی کوتاه به پیشینه ی ترانه و ترانه سرایی
در ایران...
در ایران باستان ،همه چیز داشته ایم به ویژه در
پهنه و گستره ی فرهنگ و ادبیات...
تاریخ آشکار و بی بر و برگردی،برای به میان
آمدن ترانه دردست نیست.ولی پیشینه ی آن به
روزگار ساسانی باز می گردد.اون هم در قالب
خسروانی ها" که باربد موسیقیدان و بربت نواز
یا بربط و عود" در دربار خسرو پرویز که اشعار را با
ساز می نواخته و می خوانده...گویا در دوره ی
باستان وزن اشعارهجایی بوده است...

پس ازاسلام ادبیات و عروض ،شکل و قالب آن ها
در میان ایرانیان باشتاب گسترش می یابد....
در ادبیات کلاسیک و متون قدیمی ،ما با عنوان
رباعی و یا دوبیتی،رو به رو هستیم.و یا این که
فهلویات در بحر هزج"به زبان و لهجه های محلی
به وسیله ی عامه سروده و همراه با ساز می
خوندند یا زمزمه می کردند...
این وضعیت تا دوره ی قاجاریه ی خدمتگزار و
آبادگر،به نام رباعی در متون قدیم مضبوط و
مکتوب است.
در دوره ی جدید یا معاصر به چند بازه ی زمانی
نام گذاری گردیده است :
1.دوره ی نخست:از1250 تا1319.تعریف و
اصطلاح امروزی ترانه کم کم آشنامی شویم و
احساس نزدیکی می نماییم.
نوآورنده و هست کننده ی این بخش نخست ترانه
از دیدگاه زمانی ،درگرو رنج ها و کوشش های
علی اکبرخان شیرازی متخلص به "شیدا"می
باشد...
بازه ی دوم از1319(سال تاسیس رادیو)در
ایران تا1349..
با نگاه به تغییر و تحولات اجتماعی و سیاسی و
فرهنگی،به ویژه پس ازشهریور1320.ترانه
و ترانه سرایی رنگ و بویی دیگر می یابد..

در این بازه ی زمانی ترانه سرایان دو جورند:
1.ترانه سرایان کلاسیک: رهی وتورج نگهبان
2.ترانه سرایان غیرکلاسیک یا امروزی مانند
سرافراز.جنتی عطایی و...

بازه ی سوم از1350 تا1357(ترانه سرایی
نوین)نامیده می شود."دوماهی" شهیار قنبری
آغازگرش است...
بازه ی چهارم از1357 تا ا مروز.که شرح و
بسطش با توجه به انقلاب و ایستایی(توقف)
و دیگر حواشی ریز ودرشتی که دارد ،
سر از هفتادمن مثنوی در می آورد...لیکن
بگذریم بارمون سبکتر خواهدبود...

اصل و اساس ترانه چیست؟

ترانه یانوا،به معنی شعروآهنگی است که
خواننده آن را درچهارچوب موسیقایی راه
اندخته است.(اجرا) یابرروی اهنگ و ملودی
سروده می شود...

ادامه دارد... .

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

اندکی اندر ماهیت (چیستی) شعر [چامه] و ترانه
✳️ بخش دوم ( پایانی )

تفاوت کلی(واگردانی)ترانه باشعر،کوتاه بر
سه پایه استواراست:

1.نوع انتقال پیام به مخاطب است که درترانه
گویا.مستقیم وبدون دشواری زبانی وپیچیدگی
لفظی وکلامی که درشعر جاری وساری است،
منتقل می شود...
شعرتشکیل شده ازآرایه هاوتصویرهای ذهنی
ورسالتش انتقال غیرمستقیم وزایش مفهوم
اصلی است که ازآن بهره می گیرند...
گاهی هم ترانه هاازدل شعربیرون می آید.
ترانه مانندشعریک گونه ی ادبی باشنوندگان
زیادی وارزشمند وراهگشا....
معنا ومفهوم ترانه ها،شایدگاهی ژرف وپیچیده
باشد،ولی بیشترآن ها روشن وشفاف اند...

2.ارتباط وهم آغوشی تنگاتنگ باموسیقی دارند.
گاهی موسیقی وملودی ،درآغاز ساخته وسرود
ه می شودوبرپایه وچهارچوب آن ترانه سروده
می شود....

به زبان دیگر،ترانه برای شنیدن ساخته وپردا
خته شده. اماشعربرای خواندن سروده می
گردد...
یک شعرخوب و والا،به موازین وفنون شعری
مانند :
قافیه.وزن عروضی.پیوندعمودی وافقی .خیال
انگیزی و...بایدپایبندباشد...
پس برای ترانه این ویژگی هایی که برشمردیم
نیازنیست و "باید" ندارد...

ازیکی ازترانه سرایان : 《چیزی که یاسروده
ای که درآغازنام ترانه می گیرد؛ آن است که با
شنیدنش "موزیسین"دریابدکه این گونه شعر
ظرفیت پذیرش موسیقی رادارد.》
و درموسیقی سنتی هم آهنگینیش را نشان
می دهد : غزلیات سعدی و....ولی مانند ترانه
دامنه اش گسترده نخواهدبود. زیرا درترانه
ریتم وملودی است که آدم روبه سوی خودمی
کشاند ولذات روحی می چشاند....

3.متن ترانه ازشعر کوتاهترست وبیشترتکرار
یابازگویی می گردد. چون درچند دقیقه ی محدود باید بگنجد وشنونده راخسته ننماید و
نیازارد.
ترانه زیرمجموعه ی شعراست.ولی امروزه از
یک سبک وگداختگی درونی ویژه وجدا،برخوردار
است.واندیشه هاودلواپسی ها وتلواسه هاو
" چه کنم.چه کنم های"اجتماعی را ساده وبی
آلایش بازگوکند...

ترانه: نقطه وپیوستنگاه شاعرباموسیقی است.
مولوی : علم موسیقی ؛برمن همچو معرفت باشد "
ترانه یک وزن اصلی داردوبنامی گردد.و وزن
های دیگری درکناروزن اصلی و باتوجه به
آهنگ ترانه ایجادمی شود...
وزن والگوهای ترانه همچون شعرکلاسیک و
رسمی درچهارچوب افاعیل عروض سنجیده
وشناخته می گردد...هیچ گاه بیرون ازاین
روش وقاعده نتواندباشد...
شعر رهایی است. شعرزبان تنهایی روح سر
گشته ی انسان است ومایه ی آرامش واوجش
همان چکامه ها وچامه های شورانگیز وبه یاد
موندنی....

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ دائرةالبروج چیست ؟ نامهای بروچ دوازده گانه و معانی آنها

دائرةالبروج یا گرفتگی مسیر حرکت ظاهری سالانهٔ خورشید نسبت به زمین، بر روی کره سماوی است.

دائرةالبروج دایره‌ای فرضی در آسمان است که ظاهراً (از دید ساکنان کرهٔ زمین) به نظر می‌آید که خورشید در مدت یک سال آن دایره را طی می‌کند.

این دایره در حقیقت مدار حرکت انتقالی زمین را به دور کرهٔ خورشید مشخص می‌کند و در واقع طرح مدار زمین بر کرهٔ آسمان است یعنی دایره‌ای است که از تلاقی سطح مدار حرکت انتقالی زمین با کرهٔ آسمان که آن را اصطلاحاً فلک ثوابت نامیده‌اند پیدا می‌شود.

دائرةالبروج نیز همراه با منطقةالبروج به وسیله بروج دوازدهگانه تقسیم می‌شود

نام برج‌های دوازده‌گانهٔ دائرةالبروج با (معانی) و دیگر اسامی آن‌ها عبارت است از:

برج حمل: (قوچ) قوچ - بره - گوسفند - گوسپند
برج ثور: (گاو نر) گاو - گاو نر
برج جوزا: (دوپیکر) دوپیکر - توأمان - زُروان
برج سرطان: (خرچنگ) خرچنگ - چنگار
برج اسد: (شیر) شیر یا شیر بزرگ - اسد اکبر - شیراختر
برج سنبله: (خوشه) خوشه - دوشیزه - عذرا - آناهیتا
برج میزان: (ترازو) ترازو
برج عقرب: (کژدم) کژدم - گژدم
برج قوس: (کمان) کمان - کماندار - کمانگیر - آرش - آرش کمانگیر - رامی - نیماسپ
برج جدی: (بزغالهٔ نر) بزغاله - بز - بز دریایی - کُریشک
برج دلو: (آب‌کش) آب‌کش - آبریز - بُرز - ساکب الماء
برج حوت: (ماهی) ماهی یا دوماهی - سمکةالشمالیة

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ آرایه مجاز و پرکاربردترین واژه ها

مجاز کاربرد واژه ای در غیر معنای حقیقی آن است. در جمله ای که مجاز به کار می رود نشانه ای جود دارد که ما را به معنای غیر حقیقی راهنمایی می کند (قرینه ).رابطه و پیوندی که بین معنی حقیقی و مجازی وجود دارد علاقه نامیده می شود .
جمله ی در مسابقات کشتی ایران به مقام اول رسید .
ایران مجاز از تیمی از ایران است،به مقام اول رسید قرینه و علاقه آن محلیه است چون ایران محل زندگی تیم است.

(پر کاربردترین علاقه ها عبارتند از : محلیه ،سببیه ،جزئیه ،کلیه،شباهت ،آلیه ،لازمیه و... دانستن علاقه ها از اهداف کتاب درسی نیست اما دانستن آن ها به تشخیص درست وسریع مجاز کمک می کنه.)
چنان چه علاقه مجاز، شباهت باشد استعاره مصرحه نیز هست .به عبارتی دیگر تمام استعاره های مصرحه ،مجاز به علاقه شباهت هستند .
پر کاربردترین واژه هایی که در معنای مجازی به کار می روند (البته تشخیص معنای مجازی آن ها به جمله ای که در آن به کار رفته است بستگی دارد.):
۱-دست مجاز از قدرت ،توانایی،انگشتان
۲-نرگس مجاز از چشم معشوق
۳-سر مجاز ازمو،قصد وتصمیم ،اندیشه، کل وجود
۴-دل مجاز از فکر و حواس ،وجود انسان
۵-سینه مجاز از دل ،انسان صاحب دل
۶-چشم وگوش مجاز از حواس ظاهری ، گوش مجاز از انسان
۷-جام و کاسه و پیاله و پیمانه مجاز از نوشیدنی درون آن ها
۸-حرف مجاز از سخن
۹-بیت مجاز از شعر
۱۰-عالم ،دنیا ،جهان ،شهر و دشت مجاز از مردم ساکن در آن ها
۱۱-کلک و قلم مجاز از نوشته یا شعر
۱۲-گل مجاز از فصل بهار،معشوق
۱۳-خون مجاز از کشتن
۱۴-ایران مجاز از سپاه یا تیم ایران
۱۵-نگین مجاز از انگشتر
۱۶-خاکی وآبی مجاز از انسان
۱۷-چرخ مجاز از روزگار ،فلک
۱۸-چپ وراست مجاز از همه جا
۱۹-کف مجاز از دست
۲۰-روز وشب مجاز از همه زمان ها
۲۱-خاک مجاز از زمین ،گور ،انسان
۲۲-خط مجاز از نوشته و فرمان
۲۳-دم ونفس مجاز از سخن

خانم دکتر اشرف روشندل پور،دزفول
گروه دبیران ادبیات ایران

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ آشنایی با نثر و نواع آن با نمونه هایی از انواع نثر: 

❇️سخن بر دوگونه است: یا نثر است یا نظم.

✴️نثر در لغت به معنی پراکندن و افشاندن و نیز به معنی افشانده و پراکنده است و در اصطلاح سخنی است که مقید به وزن و قافیه نباشد.

نثر را طبق یک تقسیم بندی کلی بر سه نوع دانسته اند:
🔸 نثر مرسل
🔸نثر مسجع
🔸 نثر مصنوع و فنی

💢 نثر مرسل⬇️

نثری است که آزاد و خالی از قید سجع باشد؛ کتاب های تاریخ بلعمی، ترجمه ی تفسیر طبری، حدودالعالم،سفرنامه ی ناصرخسرو،سیاست نامه و صدها کتاب دیگر از این دست نمونه های نثر مرسلند.
 
🌀اینک چند نمونه از این نثر:⬇️⬇️

 🔸و این بهرام را کرمانشاه خواندند؛ زیرا که شاپور او را پادشاهی کرمان داده بود به کودکی؛و خلق او را مطیع شدند و ملک بر او راست شد و یازده سال ملک بود. پس روزی سپاه بر او بشوریدند و او را در میان گرفتند و تیرش بزدند و از ان بمرد و کس ندانست که آن تیر که زد، و پسرش بنشست ، نام او یزدجرداثیم، و بسیار ستم کرد و از بهر آن او را اثیم خواندندش و به پارسی بزه گر خواندندی که بزه بسیار کردی. (تاریخ بلعمی،ص920)

💢نثر مسجع⬇️

به نثری گفته می شود که در آن جمله های قرینه دارای سجع باشند؛ سجع در نثر مانند قافیه است در شعر.

💢سجع در لغت به معنی « آواز پرندگان» است به ویژه « آواز کبوتر و فاخته ».



✅به عبارت دیگر سجع آن است که کلمات آخر قرینه ها در وزن یا آخرین حرف اصلی ( حرف روی) یا هر دو


✴️سجع بر سه قسم است:⬇️⬇️

🌀سجع متوازن
🌀 سجع مطرف 
🌀سجع متوازی

💢سجع متوازن: آن است که کلمات قرینه هم وزن باشند اما در اخرین حروف اصلی مختلف باشند؛ مانند: بام و باد.کام و کار. نهار و نهال.

🔸 فلان را اصلی است پاک و طینتی است صاف؛ دارای گوهری است شریف و صاحب طبعی است کریم.

🔸ظالمی را حکایت کنند که هیزم درویشان خریدی به حیف و توانگران را دادی به طرح.
 
💢 سجع مطرف: آن است که کلمه ها در آخرین حرف اصلی ( حرف روی ) یکی باشند اما در وزن متفاوت باشند؛ مانند:

🔸 کار و شکار. دست و شکست. سیر و دلیر.

🔸الهی بر تارک ما خاک خجالت نثار مکن و ما را به بلای خود گرفتار مکن.

  🔸دوران باخبر در حضور و نزدیکان بی بصر دور.
 
💢سجع متوازی: کاملترین و خوش اهنگ ترین سجع است و سجعی است که کلمات هم در وزن و هم در آخرین حرف اصلی ( حرف روی ) مطابق باشند، مانند: کار و بار، دست و شست،باز و راز.

🔸خانه ی دوستان بروب و در دشمنان مکوب.

🔸  هرچه زود برآید، دیر نپاید.
 
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ جهت یابی با ابزار های گوناگون و تعیین زمان با جهت یابی

❇️ جهت یابی به وسیله ساعت مچی:

عقربه ساعت شمار را طوری به سمت خورشید بگیرید که در امتداد جهت تابش باشد یا به عبارتی سایه آن درست زیر عقربه قرار بگیرد. از مرکز ساعت به سمت ساعت 12 یک خط فرضی با نوک انگشتتان ترسیم کنید، نیم ساز زاویه بین این خط فرضی و عقربه ساعت شمار جنوب را به شما نشان خواهد داد با دانستن جنوب شما می توانید بقیه جهت ها را پیدا کنید.

❇️ جهت یابی به وسیله جهت لانه مورچه ها:

مورچه ها در هنگام خانه سازی خاک لانه خود را به سمت جنوب می ریزند تا در هنگام وزش بادهای شمال غربی خاک به لانه شان برنگردد. پس می توان نتیجه گرفت که تل خاک کنار لانه مورچه جهت جنوب را به ما نشان می دهد با دانستن جنوب بقیه جهت ها را می‌توانید پیدا کنید.

❇️ پیدا کردن زمان به وسیله جهت یابی:

با دانستن جهت می توان ساعت را مشخص کرد. به این ترتیب که یک نیم دایره روی زمین به طرف شمال رسم نمایید و آن را به دو قسمت مساوی شبیه به ساعت تقسیم کنید (عدد 12 باید رو به شمال باشد) سپس شاخص را در مرکز این نیم دایره به طور عمودی در زمین قرار دهید. سایه شاخص به طرف هر عددی باشد آن عدد ساعت تقریبی را به شما نشان می دهد.

❇️ جهت یابی بوسیله شاخص:

یک چوب را به طور عمودی در زمین فرو کنید سایه سر چوب را با یک تکه سنگ بر روی زمین علامت بزنید. پس از حدود 20 تا 30 دقیقه سایه سر چوب را که تغییر کرده علامت گذاری کنید. به وسیله خطی این دو نقطه را به یکدیگر وصل کنید. یادمان باشد که سایه از مغرب به مشرق حرکت می کند چون خورشید از شرق طلوع و در غرب غروب می کند. حال پای چپ خود را در سایه اول و پای راست خود را در سایه دوم قرار دهید در این حالت روبه روی سمت شمال است پشت سر جنوب سمت راست شرق و غرب سمت چپ شما است.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

#فارسی_دهم
نوبت چاپ: چاپ ششم
سال انتشار: ۱۴۰۰

https://t.me/tarighatfarsi

#فارسی_یازدهم
نوبت چاپ: چاپ پنجم
سال انتشار: ۱۴۰۰

https://t.me/tarighatfarsi

#فارسی_دوازدهم
نوبت چاپ: چاپ چهارم
سال انتشار: ۱۴۰۰

https://t.me/tarighatfarsi

✳️ میث(Myth) و استوره!
دوگانگی ریشه و بایستگی کاربرد دوگانه!

۱- میث (Myth) از ریشه یونانی میتوس(Mythus) دانسته شده که به باورهای فراسویی (ماوراءالطبیعه) بازمی‌گردد! و به درستی اندریافت آن نزدیک به افسانه گفته شده و سرانجام چیزی است که از ریشه «راست» نیست (یا دست کم نمی‌توان آن را یک راستینه تاریخی پنداشت!)!
ناگفته نماند که هرچند منابع ریشه‌شناختی اروپایی -شاید آگاهانه!- ریشه فرجامین و آریایی واژه را ناشناخته می‌دانند، ریشه یونانی یاد شده خود از واژه اوستایی «میتوخت» گرفته شده که آن هم اندریافت «ناراستینه، پندارینه، وهم، دروغ» دارد!!

۲- واژه «استوره» به ریشه آریایی Weid/Wid (ن.ک فرهنگ ریشه‌شناختی زبان فارسی - دکتر نورایی ۵۰۴) به چِم «دانستن و دیدن» می‌رسد! که این ریشه به Weid-tor و سپس در لاتین به histor دگریده! همین واژه از یونانی به عربی رفته و «اسطوره» نوشته شده که بیشال(جمع) تازی آن «اساطیر» است و استادان فارسی زبان هم به این گمان که ریشه واژه عربی است، در فارسی با «ط» نوشته اند!
ناگفته نماند که واژه «اوستا = دانش» نیز خود از این ریشه است!
همچنین پاره ای ریشه شناسان ریشه سانسکریت sutra به چِم ریسمان و رشته و نیز آیین و هنجار و راستا و ردیف را برایش بازگفته اند!
سرانجام، واژه «استوره» که با History و Story از یک ریشه برآمده و نشان از آن دارد که هردو نماینده راستینگی(واقعیت) می‌باشند! و چون به راستی واژه ای تازی نیست، می‌باید آن را با «ت» نوشت!!

می بینیم که این دو واژه ( میث و استوره) ریشه و بنیادی یگانه ندارند! اندریافت آنها باهم رویارویی دارد! یکی ریشه در رویدادهای راستین و دیگری ریشه در پندار و وهم دارد!!

این خامه، برابر نهادن این دو واژه(میث و استوره)، از سوی انجمنها(محافل) دانشگاهی ایران را لغزش بزرگی می‌پندارد که شوربختانه بر آن پای فشرده می‌شود!!

هنبازی(اشتراک) اندریافت میث و استوره این است که هردو در گذر هزاران سال بازگفتِ سینه به سینه، آرایه بسیار پذیرفته و هردو چهره‌ای افسانه‌گون و نمادین پذیرفته و اگر واکاوی نشوند، یکسان می‌نمایند و چنین بوده که یکسان پنداشته شده اند!! ولی به راستی هردو ریخت یافته (متشکل) از یک هسته دیرپا هستند که گِردِ آن هسته را پیرایه‌ها و آرایه‌های بسیار پوشانده است.

دگرسانی(اختلاف) این دو واژه، در آن یک «هسته» است!!! هسته میث «وهم و پندار» است! هسته استوره «راستینه و تاریخ» است!!

نگارنده : سیروس حامی - خرداد ۱۴۰۰
تالار رازها و نمادها و آموزه‌های شاهنامه

یاری نامه ها :
۱- تارنگار سایت etymonline
۲- تاریخ اساطیری ایران - ژاله آموزگار
۳- اسطوره ؛بیان نمادین - استاد ابوالقاسم اسماعیل پور
۴- فرهنگ ریشه واژگان فارسی - دکتر نورایی
۵- فرهنگ واژه های اوستا - کانگا/احسان بهرامی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ نقشِ کوتاهی و بلندیِ واکه‌های فارسی در گونۀ زبانی

در فارسی سه واکۀ کوتاه و سه واکۀ بلند داریم.
واکه‌های کوتاه: a, e, o
واکه‌های بلند: â, i, u

بعضی واژه‌ها از دیرباز دو صورت داشته‌اند، یکی با واکۀ بلند و یکی با واکۀ کوتاه. مثلاً واژۀ «آگاه» از قدیم دارای صورتِ «آگه» نیز بوده‌است و این دو صورت دوشادوشِ هم، بدونِ تفاوتِ معنایی، به کار می‌رفته‌اند. شواهدِ متونِ کهنِ فارسی نشان می‌دهند که صورتِ «آگه» معمولاً در نظم/ شعر به کار می‌رفته، نه در نثر.
بنابراین می‌توانیم «آگاه» را بی‌نشان و متعلق به نظم و نثر هردو بدانیم و «آگه» را صورتِ ادبی یا شاعرانۀ آن محسوب کنیم.
این مثال‌ها نیز وضعِ مشابهی دارند و در آن‌ها واکۀ کوتاه نشانۀ صورتِ ادبی و شاعرانه است:

آگاه/ آگه
الله/ اللَّه
پرداختن/ پردختن
پیامبر/ پیمبر
تافتن/ تفتن
تباه/ تبه
چاه/ چَه
خاموش/ خموش
خانقاه/ خانقه
درگاه/ درگه
راه/ ره
روباه/ روبه
زربافت/ زربفت
زمان/ زمن
سپاه/ سپه
سیاه/ سیه
شاه/ شه
فُقاع/ فُقَع
کافتن/ کفتن
کاه/ کَه
کوتاه/ کوته
گاه/ گه
گناه/ گنه
گواه/ گُوَه
ماه/ مَه

ایستادن/ اِستادن
بوزینه/ بوزنه
چیدن/ چِدن
دیگر/ دگر
ستیهیدن/ سِتِهیدن
گریستن/ گرِستن
نیکو/ نکو

آموختن/ آمُختن
انبوه/ انبُه
اندوه/ اندُه
بود/ بُد
بودن/ بُدن
بیهوده/ بیهُده
پیرامون/ پیرامن
خاموش/ خامُش
خَموش/ خَمُش
روفتن/ رُفتن
فراموش/ فرامُش
کوه/ کُه
گروه/ گُرُه
گوهر/ گهر
هوش/ هُش

در فارسیِ امروز هم این تمایزِ واکۀ بلند و واکۀ کوتاه کمابیش پا بر جاست و علاوه بر آن، گاه تمایزِ معنایی هم ایجاد می‌کند، یعنی نمی‌توان یکی از دو صورت را به‌جای دیگری به کار برد:

آگاهی: اطلاع
آگهی: اعلان

آمُخته: عادت‌کرده؛ خوگرفته
آموخته: یادگرفته؛ فراگرفته

راه‌بَر: رانندۀ قطار
ره‌بَر: پیش‌وا یا رئیس

در مواردی هم قضیه برعکس است؛ یعنی واکۀ بلند نشان‌دهندۀ صورتِ کهن/ کهن‌تر است و واکۀ کوتاه نشان‌دهندۀ صورتِ امروزی:

آیینه/ آینه
اوستاد/ استاد
اوفتادن/ افتادن
اومید/ امید
بازارگان/ بازرگان
پیراهان/ پیراهن
پیغام‌بر/ پیغمبر
جاویدن/ جویدن
خامیازه/ خمیازه
دامان/ دامن
دیگرگون/ دگرگون
دیه/ دِه
زینهار/ زنهار
کاه‌کِشان/ که‌کِشان
کنجید/ کنجد
گوه/ گُه
ماهار/ مهار
ماه‌تاب/ مه‌تاب
میویز/ مویز
میهمان/ مهمان
نگاه‌بان/ نگه‌بان
نگاه‌دار/ نگه‌دار
نگاه داشتن/ نگه داشتن
نوک/ نک
هیل/ هِل

چند موردِ استثنایی در فارسیِ امروز هم داریم که کوتاهی و بلندیِ واکه تأثیری در معنی ندارد:

آرامیدن/ آرمیدن
آیینه/ آینه
دهان/ دهن
دهانه/ دهنه
مِصراع/ مِصرع
موسیقی/ موسِقی
ناهار/ نهار
هوش‌یار/ هش‌یار

در فارسیِ گفتاری نیز گاهی واکه‌های کوتاه را بلند تلفظ می‌کنیم:

آتش ← آتیش
انگلیسی ← اینگیلیسی
بلیت ← بیلیت
تکه ← تیکه
جگر ← جیگر
چغاله ← چاغاله
چه ← چی
خشخاش ← خاشخاش
سبیل ← سیبیل
سرمه ← سورمه
شپش ← شیپیش
شش ← شیش
شکستن ← شیکستن
کشمش ← کیشمیش
کوچک ← کوچیک
گنجشک ← گنجیشک
نگاه ← نیگا
هجده ← هیژده
هفده ← هیوده

واژۀ فرانسویِ carbone هم در فارسی سرنوشتِ جالبی پیدا کرده‌است: با تلفظ و املای «کاربن» یک معنی دارد و با تلفظ و املای «کربن» معنیِ دیگری.

ویراستِ ۱۳۹۹/۸/۶

@gozinguye
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ مطلبی در باره ی واج‌های «پ»، «چ»، «ژ»، و «گ» در زبان عربی

خیلی‌ها فکر می‌کنند که عرب‌ها نمی‌توانند واج‌های «پ»، «چ»، «ژ»، و «گ» را تلفظ کنند.
این تصور اشتباه است. عرب‌ها می‌توانند این واج‌ها را تلفظ کنند و سه واجِ «چ»، «ژ»، و «گ» در لهجه‌های گوناگونِ زبانِ عربی به‌وفور شنیده می‌شوند.
اما این چهار حرفِ «پ»، «چ»، «ژ»، و «گ» در الف‌بای رسمیِ عربی جایی ندارند.
در خطِ عربی، واجِ «پ» را با «ب» و واجِ «چ» را با «تش» نشان می‌دهند. مثلاً عرب‌ها نامِ چارلی چاپلین را تشارلي تشابلن می‌نویسند.
نوام چامسکی را نُعوم تشومسکی می‌نویسند.
گوگل را جوجل می‌نویسند.
گوگول را غوغول می‌نویسند.
هنگ‌کنگ را هونغ کونغ می‌نویسند.
پوپر را بوبر می‌نویسند.
ژان والژان را جان فالجان می‌نویسند.
پژو را بیجو می‌نویسند.
پابلو پیکاسو را بابلو بیکاسو می‌نویسند.
چرچیل را تشرشل می‌نویسند.
چچن را الشیشان می‌نویسند.
چه گِوارا را تشي جیفارا می‌نویسند.

#عربی

@gozinguye
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ همه‌ی کسره‌ها نقش‌نمای اضافه نیستند.

پاره‌ای از کسره‌ها میان‌وندند.برای نمونه کسره در :

واژه‌های«حسبِ‌حال،شرحِ‌حال،تختِ‌خواب و وصفِ‌حال» صرفا میان‌وند است و واژه‌ی مشتق‌مرکب ساخته‌است.

❇️ راه تشخیص کسره‌ی میان‌وند و نقش‌نمای اضافه همان گسترش‌پذیری است.

باید ببینیم می‌توان پس از کسره واژه یا تکواژی افزود یا نه.
تخت‌خواب
کلاس درس:کلاس‌های درس

نکته :
ملاک گسترش پذیری کاربرد اهل زبان است نه معنی دادن و فهمیدن. در (( تخت خواب)) بین تخت و خواب نمی توان واژه ای آورد و به کاربرد.

و مثلا نمی توان گفت تخت گرانقیمت/ مناسب/ خوب/ یکنفره خواب.اگرچه معنی می دهد و به آسانی قابل فهم است.( به کار نمی بریم)

❇️ غیر از گسترش پذیری راه های دیگری از جمله توجه به درنگ و توجه به تعداد تکیه نیز راهگشاست.

#نکته:

در این گونه موارد راه جالب دیگری نیز وجود دارد که در تعیین تعداد واژه ی کتب قبل استفاده می کردیم.

روش:

فرض کنیم جمله (( پدربزرگ تخت خواب خریده بود))را داریم.
اگر از ما بخواهند با هریک از واژه های جمله ی بالا جمله سازی کنیم، واژه ها را چگونه جدا می کنیم؟
پدر بزرگ:
تخت خواب:
خریده بود:

(البته ارائه ی این شیوه پیش نیازهایی نیز دارد.)

در کلاس درس می توان با مقایسه ی ((تخت خواب)) و (( وقت خواب)) این مورد را تفهیم کرد :

تخت خواب: نمی توانیم بگوییم :(( تخت مناسب خواب )) بلکه می گوییم:(( تخت خواب مناسب))

وقت خواب: می گوییم (( وقت مناسب خواب)) نه (( وقت خواب مناسب)).

باید یادآور شوم که ادبیات پراستثناست. و نبوغ هر معلم در تدریس موثر است.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ سیارات و باورهای ادبی در مورد آنها:

🔸كيوان (زحل) ⬇️
ستاره پيرمردان و رؤساي خاندانها و كشاورزان و فلاحين است

🔸 هرمزد (مشتري) ⬇️
ستاره داوران و قضات، اشراف و سادات و صاحبان مناصب عالي است

🔸 بهرام (مريخ)⬇️
ستاره مردم سلحشور و جنگ‌آور و آنچه به اين طبقه شباهت دارد مي‌باشد

🔸آفتاب (شمس) ⬇️
ستاره پادشاهان و رؤساي دول است

🔸 ناهيد (زهره) ⬇️
ستاره زنان و خادمان عزيزتر و رامشگران و خنياگران و آنچه شبيه اين طبقات است مي‌باشد.

🔸تير (عطارد) ⬇️
ستاره دبيران و نويسندگان و مورخين و اعضاي ديوان و علما و هنرمندان است

🔸ماه (قمر) ⬇️
ستاره پيكان و سفيران و مسافران و بيگانگان و امثال اينها مي‌باشد و بر عامه و توده نيز دلالت دارد.

❇️ دکتر الیاسی پور

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ انواع (ی) در دستور زبان فارسی

در دستور زبان فارسی حرف «ی» انواع مختلفی دارد که به برخی از پرکاربردترین آن ها اشاره می شود:

❇️ پسوند نسبت که خود برمعانی متفاوتی دلالت می کند. مانند:

نسبت به مکان. مانند: شیرازی٬ اصفهانی و ...

نسبت به چیز. مانند:ارغوانی٬پرنیانی٬زعفرانی و ...

نسبت به شخص. مانند: محمدی, ابراهیمی, سجادی و ...

نکته:

این حرف با اضافه شدن به کلمات غیر فارسی معمولا به صورت «وی» در می آید

مانند: علوی(منسوب به علی) عیسوی(منسوب به عیسی) همچنین است کلماتی چون: موسوی٬ رضوی٬ نبوی و ...

توجه:
گاه به اشتباه کلمه ی «گنجه» بر اساس قاعده ای که گفته شد٬ به صورت «گنجوی» تلفظ می شود و مثلاً می گویند نظامی گنجوی. این درحالی است که کلمه کاملاً فارسی است و قاعده ی مذکور درمورد آن صدق نمی کند.

پسوند شغلی. مانند: کبابی٬ کله پزی٬ سمساری و...

پسوند دارندگی: نامی (نامور) ٬ هنری(هنرمند)

پسوند مفعولی: زندانی(به زندان انداخته شده) ٬ نهانی( پنهان شده)

❇️ ی لیاقت: به آخر مصدر افزوده شده و صفت لیاقت می سازد.

مانند: دیدنی٬ رفتنی٬ خواندنی٬مردنی و...

❇️ ی نکره. به آخر کلمه افزوده می شود. مانند:«پادشاهی به کشتن اسیری اشارت کرد»

❇️ شناسه فعل دوم شخص مفرد ماضی و مضارع.مانند: دیدی٬ خواندی٬ می نویسی و...

❇️ ی وحدت.(بر یک نفر یا یک چیز یا مقدار دلالت دارد) مانند:نصیحتی کنمت یعنی یک نصیحت

یا مثلا پسته کیلویی(؟!) یعنی هر یک کیلو ...

❇️ ی حاصل مصدری (معنای مصدری می دهد) . مانند:مردی نبود فتاده را پای زدن (یعنی مرد بودن آن نیست که ...)

مسلمانی (مسلمان بودن) مطربی(مطرب بودن)

❇️ دکتر الیاس پور

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ اسم معرفه ؛ نکره و اسم جنس در فارسی

❇️ اسم نکره(ناشناس/ناشناخته)

اسم نکره : اسمی است که در نزد مخاطب مبهم و نا معین باشد مانند: زنانی، روزی، مردانی و یک روزی.

از نشانه های نکره می توان به "ی" و "یک" و صفات مبهمی از قبیل: چند، فلان، هر، چنین و چنان اشاره کرد، مثال: چه مردی، هیچ زنی، فلان فیلم، یک روزگاری، هر شبی و.....

نکته:
"ی" بر معانی دیگری غیر از نکره هم دلالت می کند:

🔶 نشانه معرفه است و آن زمانی است که پس از جمله وصفی یا مضاف الیهی بیاید مانند: " مردی که دیروز به اینجا آمد مهربان بود". دلیل آن این است که این "ی" گاهی با "این" و "آن" که از نشانه های معرفه هستند جمع می شود؛ مثل: " آن روزی که او را دیدم سر از پا نمی شناختم" بهتر است که این "ی" را موصول بگیریم نه نکره.

🔶 نفی جنس و آن زمانی است که با کلمه های منفی بیاید، مانند: "فایده ای ندارد" یعنی " هیچ فایده ای ندارد" و "بی سببی" در قدیم به معنی " بی هیچ سببی".

🔶 تاکید و آن در صورتی است که با نشانه های دیگر نکره همراه باشد، مانند: زودی آمد.

🔶 کاهش و تقلیل، مانند: امروز پولی به من بده یعنی "پول کمی"

🔶 در قدیم به معنی نوع هم بوده است.

❇️ اسم معرفه(شناس/شناخته)

اسم معرفه اقسامی دارد:

1⃣اسم خاص مانند اردشیر، شاهپور، انوشیروان و بوعلی سینا.

2⃣معرفه به اشاره، یعنی اسمی که به وسیله صفت های اشاره این، آن، همین و همان وصف شده باشد. مثل: آن مرد، این کتاب، همان درخت، همین خانه.

3⃣عهد ذکری، اسمی که قبلا در کلام آمده باشد؛ مانند: "پدری با فرزندش گردش می کرد پدر به فرزندش گفت: کوشش مایه کامیابی است". یعنی پدر یاد شده است.

4⃣عهد ذهنی، اسمی که در ذهن مخاطب مشخص و معین است، مانند: پیغمبر فرمود: (یعنی پیامبر اسلام)، خانه را خریدم (یعنی خانه ای که تو میدانی).

5⃣ضمیر را هم اگر جز اسم بدانیم جزو معرفه هاست، مانند: من، تو و او.

7⃣اسمی که دارای متمم یامضاف الیهِ معرفه باشد، مثل: کتاب من، درس امروز، دوستی با هوشنگ، اقامت در کاشان.

نکته: شرط این نوع معرفه خالی بودن اسم از نشانه نکره است.

❇️ اسم جنس(عام)

اسم جنس: یعنی اسمی که بر جنس یا نوع دلالت کند، مانند: انسان و حیوان، یعنی نوع انسان و حیوان.

از آنچه که در بالا گفته شد به این نتیجه می رسیم که گاهی اسم معرفه نشانه لفظی دارد مانند "را"، "این"، "آن"، "همین" و "همان" ؛ گاهی هم ندارد، مگر اینکه خالی بودن اسم را از نشانه های نکره و اسم جنس نبودن، از دلایل معرفه بودن آن بگیریم.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

راه های پیدا کردن تشبیه:
۱: دیدن ادات تشبیه👇👇
مثل/ مانند/ چو / چون/ همچون/ چنان ( چونان ) / همچنان / عین /به کردار / به منزله ی / به شکل / به سان ( برسان ) / در هیئت / گویی / گفتی/ گویا / انگار / صفت و ...
پسوندهای شباهت: وش/ سا / آسا / وار / فام / ی / ین / ینه / انه / انی و ...

فعل: ماند ( مانستن )


انواع چو ( چون ) :
الف: هنگامیکه
ب : چگونه
ج :علت
د : مثل و مانند


انواع عین :
الف : چشم
ب : چشمه
پ : خود
د : مثل و مانند

سوال ۱ :
کدام ( چو / چون ) جمله ی مرکب می سازه؟
سوال ۲ : نقش دستوری ادات تشبیه چیه؟

@ferdosesokhan

راه های پیدا کردن تشبیه
۲: دیدن فعل اسنادی ، مرتب کردن جمله و گذاشتن مثل و مانند

۱. عشق دریایی کرانه ناپدید است.

۲. پیرمرد چشم ما بود.

۳. حافظا تو آن کشتی که مغرورانه باد در بادبان افکنده است و من آن تخته پاره ام که بی خودانه سیلی خور امواج دریایم.

۴. که لیلی گرچه در چشم تو حوری است / به هر جزیی ز حسن او قصوری است

۵. آیینه ی سکندر جام می است بنگر / تا بر تو عرضه دارد احوال ملک دارا

۶. تو همچو صبحی و من شمع خلوت سحرم...



نکته ی ۱ :
افعال اسنادی : است / هست / نیست / بود / باشد / باد / شد / گشت / گردید

نکته ی ۲ :
توضیح درباره ی تلمیح بیت ۵
قلب ( دل ) = آینه = جام ( شراب )

@ferdosesokhan