بارم بندی کلیه دروس یازدهم نظری ۱۴۰۱_۱۴۰۰

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

بارم بندی کلیه دروس دوازدهم نظری ۱۴۰۱_۱۴۰۰

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️

ای سرخ گل، که باد، ربودت زدست من
گفتی به باغ تیره چه بر باغبان گذشت؟

استاد بزرگوار جناب دکتر پاک طینت گرامی

درگذشت فرزند عزیزتان غمی جانکاه بر دلها نشاند این فقدان بزرگ را به شما و خانواده محترم صمیمانه تسلیت عرض نموده ،از درگاه ایزد منان برای شما آرزوی صبر و شکیبایی و برای آن عزیز سفر کرده علو درجات را خواستاریم
روحش شاد و یادش مانا باد

❇️ از طرف مدیریت و آدمین های کانال فردوس سخن

✳️ آیا در ترکیب " یک چمن داغ " فارسی ۳ درس دهم ، واژه " چمن " ممیز محسوب می شود یا خیر ؟

دکتر شفیعی کدکنی در کتاب شاعر آینه ها بخش سبک شناسی شعر بیدل صفحه 45 در مورد وابسته های عددی چنین نوشته است :

در زبان فارسی برای بیان معدودها غالبا صورت های شناخته شده و کلیشه واری هست که کمتر مورد تغییر قرار می گیرد مثلا می گویند : یک لیوان شیر ، یک تخته قالی ، یک جفت کفش و .....
در تمام این موارد علاوه بر اینکه ساختار خاص بیان عدد همیشه ثابت و تقریبا کلیشه هست ، وابسته ی عددی و معدود همیشه امر مادی و ملموس اند که قابل اندازه گیری و شمارش اند ، اما در شعر این هنجار درهم شکسته می شود و از قدیم نمونه های آن را می توان دید ، چنانکه در این مصراع حافظ می خوانیم : مشتاقم از برای خدا یک شکر بخند

چیزی که در سبک هندی اساس و محور بیان قرار می گیرد تنوع بیش از حد این نوع استعمال است آن هم در مواردی که گاه یکی از دو عامل بعد از عدد، امری انتزاعی است و گاه هر دو از اموری هستند که انتزاعی و غیرقابل اندازه گیری هستند
نمونه ها:
صد دشت مجنون / یک خرابات قدح /صد مصر شکر /یک لب نمک / یک سحر رسوایی/ صد صحرا جنون/ هزار آیینه خندیدن/ یک دو گلشن شکفتن /صد عقبی امل/ یک تپش درنگ / یک غنچه فکر/ یک وداع آغوشی / ......

نتیجه ای که از بحث دکتر شفیعی می توان گرفت :

در این ترکیب ها غالبا اعداد " یک ، صد ، هزار " به کار رفته هست
این وابسته های عددی متنوع هستند و تا حدی از هنجار عادی محور جانشینی خارج شده اند به عبارتی نمی توان گفت : دو چمن داغ

پاسخ سوال : چمن ، از لحاظ دستوری می توان وابسته ی وابسته ( ممیز ) گرفت با این توضیح که این نوع ترکیب ها با صورت های شناخته شده و کلیشه وار" عدد و معدود" در زبان فارسی هم خوانی ندارد و یک نوع هنجارگریزی در شعر فارسی تلقی می شود⚘

❇️ با احترام - جواد امیرسالاری از شیراز

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ «غم‌های صاحب‌مرده!» (بیتی زیبا از طاهرِ وحید)

برخی ابیاتِ سبکِ هندی به‌خصوص در مضمون‌پردازی با تعابیرِ عامیانه بی‌نظیر اند؛ ابیاتی که گاه در قامتِ غزلی زیبا عرضِ‌اندام‌می‌کند. صائب، کلیم و غنی کشمیری از سرآمدانِ این عرصه‌ اند. طاهرِ وحید (وحیدِ قزوینی، م: ۱۱۲۰ ه‍. ق) یکی از شاعرانی است که تک‌بیت‌هایی زیبا از او در جنگ‌ها و سفینه‌ها نقل‌شده‌است. او در عهدِ شاه سلیمانِ صفوی مُکنت و منزلتی یافته‌بود و در نظم و نثر تبحّری داشت.
این بیت از اوست:

جایی که هزار شیشه بود افتادم
صد شکر که غیرِ توبه چیزی نشکست!

که شاعر به‌زیبایی از ترفندِ استثناء منقطع و آرایهٔ استخدام بهره‌برده‌است.

در «بهار عجمِ» لاله‌تیکِ چندبهار، ذیلِ مدخلِ «صاحب‌مرده» بیتی زیبا از وحید آمده:

هرکه می‌میرد غمِ او قسمتِ من می‌شود
وارثم گویا من این غم‌های صاحب‌مرده را!

و لاله‌تیک در توضیحِ «صاحب‌مرده» آورده: «نفرینی است که بیش‌تر در حالتِ غضب به گاو و خر گویند و به‌معنیِ مالکْ‌مرده» (به‌کوشش دکتر کاظمِ دزفولیان، انتشارات طلایه، ۱۳۷۹، ج۲، ص۱۴۴۴).
هم‌امروز نیز دامداران این تعبیر را (که شاید بتوان آن را «خودنفرینی» خواند) هنگام خشم از دستِ چهارپایان، برزبان‌می‌آورند. طنزِ بیت که البته چندان پوشیده هم نیست (اما ایهام آن را زیباتر ساخته) در آن است که شاعر می‌گوید: دا‌غداران درکنارِ سوگواری، از ماترک و میراثِ متوفّی بهره‌ای می‌برند اما نصیبِ منِ بیچاره از مرگِ عزیزان فقط «غم‌های صاحب‌مردهٔ» آنان است! چرا؟ یا عزیزانش چیزی نداشتند تا شاعر به‌ارث‌ببرد و یا این‌که داشتند و شاعرِ داغدار از فرط محبت نسبت به آنان، توجهی به آن چیزها ندارد.
البته «صاحب‌مرده» در بیت ایهام آمیز به‌کاررفته: ۱_ متوفّی ۲_ لعنتی!
و گویا شاعر«قسمت» را نیز دقیق و ایهام‌آمیز آورده: ۱_ «نصیب و بهره» ۲_ «تقسیمِ اموال» یا «انحصارِ وراثت» که پس از مرگ افراد باید انجام‌شود.

گفتنی است لاله‌تیک شاهدی دیگر در همین مدخل آورده از «معزّ فطرت» (م: ۱۱۰۱، بیش‌تر به نام فطرتِ مشهدی شناخته‌می‌شود) که آن بیت نیز خالی از لطفی نیست:

در طلسمِ زندگی تا کی توان‌بودن اسیر
از سرِ من واکنید این جانِ صاحب‌مرده را!

«جانِ صاحب‌مرده»، نفرین و لعنتی است در حقِ جانِ واماندهٔ خویش؛ و درعین‌حال اشاره‌‌ای به مرده یا متوفّایی که باز خودِ شاعر است آن‌گاه که جانِ صاحب‌مرده را ازسرش وامی‌کنند!

باتوجه به تاریخِ درگذشتِ دو شاعر و نیز اشتراک وزن و تکرار تعبیرِ «صاحب‌مرده را»، احتمالِ تأثیرپذیریِ یکی از دیگری (طاهر از فطرت؟) فراوان است. و البته که بیتِ طاهر بسیار زیباتر و به‌یادماندنی‌تر است.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

#نگارش
✍ انواع روش‌های پژوهشی

۱. روش APA
شیوه‌نامۀ انجمن روان‌شناسی آمریکا برای رشته‌های روان‌شناسی و تعلیم و تربیت و علوم اجتماعی؛

۲. روش MLA
شیوه‌نامۀ انجمن زبان مدرن برای رشته‌های ادبیات و هنر و علوم انسانی؛

۳.روش دانشگاه هاروارد؛

۴. روش AMA
شیوه‌نامۀ انجمن پزشکی آمریکا برای رشته‌های پزشکی و علوم زیستی‌؛

۵. روش CMS
شیوه‌نامۀ دانشگاه شیکاگو راهنمای عمومی برای تمام رشته‌ها و قالب‌ها؛

۶. روش دانشگاه ونکوور؛

۷. روش IEEE در انتشارات الکترونیک؛

۸. روش AIP
شیوه‌نامۀ مؤسسۀ آمریکایی فیزیک.

✅ حسن ذوالفقاری، راهنمای ویراستاری و درست‌نویسی، چ۳، تهران: نشر علم، ۱۳۹۲ش، ص۱۲۵ تا ۱۲۶.

✅ گردآورنده: فریده آرامیده

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️صد وام‌واژۀ ترکیِ رایج در زبان فارسی

آبجی. آچار. آچمز. آذوقه. آلاچیق. اتاق. اجاق. اخته. اردک. اردو. ارمغان. الاغ. اُلدُرُم‌بُلدُرُم. الگو. ایل. باتلاق. باجناق. باقلوا. بشقاب. بقچه. بلدرچین. بوران. بهادر. بی‌بی. تسمه. تشک. تلاش. تلمبه. توپ. توتون. تومان. جلو. چاخان. چاق. چالش. چاووش. چپاول. چپر. چپق. چخماق. چریک. چماق. چُمباتمه. خانم. داداش. داغون. دکمه. دلمه. دنج. دوقلو. دیشلمه. ساچمه. سپور. سراغ. سنجاق. سورتمه. شلاق. شیشلیک. قاب. قابلمه. قاتی. قاچاق. قاشق. قالپاق. قایق. قرق. قرقی. قرمه. قره‌قوروت. قزل‌آلا. قشقرق. قشلاق. قشون. قلچماق. قلدر. قلق. قمه. قنداق. قوچ. قورت. قوطی. قیچی. قیقاج. قیمه. کتک. کشیک. کمک. کولاک. یاتاقان. یاغی. یدک. یراق. یغما. یغور. یقه. یواش. یورش. یوغ. ییلاق.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ کلماتی که ممکن است سبب ایجاد مغالطه نگارشی کلمات شود:

🔷آج برجستگی روی سوهان
🔷عاج دندان فیل

🔶امارت حکومت
🔶عمارت ساختمان

🔷آذر آتش . ماه پاییزی
🔷آزر نامی مردانه و عبری

🔶اَمَل آرزو
🔶عمل کار

🔷انتساب نسبت دادن
🔷انتصاب گماشتن

🔶ابلغ فصیح تد و رساتر
🔶ابلق سیاه و سفید

🔷ایلام استان درکشور
🔷عیلام کشور و تمدنی درقدیم

🔶اتلال پشته ها
🔶اطلال ویرانه ها

🔷اثاث لوازم منزل
🔷اساس پایه شالوده

🔶اثیر کره ی آتش
🔶اسیر گرفتار
🔶عسیر دشوار
🔶عصیر عصاره شراب


🔷اثمار میوه ها
🔷اسمار افسانه ها

🔶بالطبع از روی میل
🔶بالتبع درنتیجه


🔷ارض زمین
🔷عرض پهنا
🔷ارز پول خارجی

🔶پرتقال میوه
🔶پرتغال نام یک کشور

🔷اشباه . مانند ها
🔷اشباح ارواح

🔶الغا لغو کردن
🔶القا آموختن

🔷الم رنج
🔷علم درفش پرچم

🔶تالم رنج بردن
🔶تعلم آموختن

🔷فطرت سرشت و خوی
🔷فترت فاصله

🔶قدر ارزش
🔶غدر نیرنگ

🔷قیاس مقایسه
🔷غیاث فریاد رس

🔶نواحی ناحیه ها . مکان ها
🔶نواهی باز دارشده ها . نهی شده ها

🔷مفروض فرض شده
🔷مفروز جدا شده

🔶طوفان باد و باران
🔶توفان غران و مهیب و توفنده

🔷معونت یاری
🔷مئونت خرجی

🔶سلاح اسلحه
🔶صلاح نیکی

🔷مستور پوشیده
🔷مسطور نوشته شده

🔶شبح سیاهی از دور
🔶شبه سنگ سیاه

🔷صخره تخته سنگ
🔷سخره ریشخند

🔶معاصر هم عصر
🔶مآثر کارهای نیک

🔷سفیر پیک
🔷صفیر صدای تیر و گلوله

🔶مزمزه چشیدن
🔶مضمضه آب درهان گردانیدن

🔷ذلت خواری
🔷زلت خطا

🔶ذکی تیز هوش
🔶زکی پاک دامن

🔷محذور گرفتاری
🔷محظور ممنوع

🔶ذقن چانه
🔶زغن زاغ

🔷ذرع مقیاس طول
🔷زرع کاشتن

🔶متبوع پیروی شده
🔶مطبوع خوشایند

🔷حیات زندگی
🔷حیاط محوطه ی خانه

🔶حوزه ناحیه
🔶حوضه استخر کوچک

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️بحثی درباره ی جناس تام
❇️ ارسالی از : استاد کرمی

از هم گسیختگی مطالب در کتاب های پایه های مختلف به حدی است که به یقین رسیدیم این کتاب ها حتی یک بار هم بازبینی نشده اند و احتمال زیاد اسامی نویسندگان در ابتدای کتاب ها بیشتر نمایشی است و کسان دیگری این کتاب ها رو نوشته اند، چون بعید میدونم که اشخاصی با این نام و آوازه دچار چنین اشتباهاتی بشوند.
مطلب دیگر اینکه در مورد خاص آرایه جناس ، صرف هم نویسه و هم آوا بودن نمیتونه دلیل بر جناس تام باشه. بلکه از لحاظ ریشه هم باید متفاوت باشند، چنانچه‌ دو کلمه از لحاظ نوشتن و تلفظ یکسان باشند و ریشه مشترکی هم داشته باشند نمی توانند جناس تام داشته باشند.‌
این قاعده در انواع کتاب های معنی شناسی ذکر شده . مثلا دو کلمه " گرفتم " در این دو جمله
"گرفتم" که من این وام رو " گرفتم "
ریشه هر دو کلمه یکی است که صرفا دچار چند معنایی شده است .و جناس ندارد.
حتی چنین اصلی هم وجود دارد که دو کلمه باید از یک مقوله دستوری باشند
مثلا کلمه " بر" به معنی پهلو و سینه و مقوله دستوری اسم، با کلمه " بر" در کاربرد حرف اضافه ای ، نمی تواند جناس داشته باشد .
برخی کلمات هم همنام نسبی هستند، یعنی هم نام بودن آنها تابع شرایطی است. مثلا فعل " آفریدن" فقط در صورتی با کلمه آفرین به معنی احسنت هم نام می شود که این فعل به صورت بن مضارع درآید.
شبیه به این تقسیم بندی ها با نام گذاری های متفاوت البته از قدیم الایام بوده، دکتر جلیل تجلیل در کتاب جناس در پهنه ادب فارسی به این اسامی مختلف اشاره میکنه (‌مماثل، مستوفی، مرکب، ملفق) که گونه های جناس هستند .

حالا چرا و به چه علت کتاب دو کلمه " گور و گور" رو هم‌نویسه دانسته خدا داند .این دو کلمه از دو ریشه کاملا متفاوت هستند
‌
در مورد اختلاف در آرایه تکرار با جناس ناقص ظاهرا خود مولف هم به یک جمع بندی نهایی نرسیده، چه اینکه در تکرار می گوییم یک کلمه چندین بار تکرار شده باشد ، حال چرا و بر چه اساس " صبا و سبا" رو تکرار گرفته این هم از عجایب است. مگر در سوال امتحانی ابیات برای دانش آموز به صورت صوتی پخش می شود که صرفا بر اساس شنیدن حکم کنیم.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ رقص در مکتب های عرفانی

🔹رقص حرکتی است هماهنگ و موزون، معمولاً همراه با آوا و نوا. طبق این تعریف، رقص سه مؤلفهٔ اساسی دارد: ۱. حرکت، ۲. هماهنگی یا هارمونی، ۳. آوا و نوا.

🔹حرکت، در اصطلاح فلاسفه، تغییری است از قوه به فعل. رقص نیز نوعی حرکت است، حرکت از نقص به کمال، از قوه به فعل. از نگاه فلاسفهٔ مسلمان، جهان، و هر موجودی، تکویناً و جبراً در حرکت است. در این صورت می‌توانیم بگوییم انسان‌‌ها و تمام هستی در رقص‌اند، اما این رقص مولفهٔ دیگری هم دارد.

🔹این رقص هماهنگ و موزون است. اجزای این رقص در نسبتی هماهنگ با هم حرکت می‌کنند و کل را تشکیل بلکه تغییر می‌دهند. این هماهنگی یا هارمونی را برای نمونه می‌توانیم در حرکت‌ اجرام آسمانی مشاهده کنیم. در رقصِ سماع نیز، که نماد و نمودی از حرکت و سلوکِ صوفیان است، اجزا موزون است و هر کدام از حرکات جلوه‌ای است از حقیقتی.

🔹اما این حرکتِ موزونْ خودبه‌خودی به وجود نمی‌آید. عامل یا مؤلفهٔ مهم دیگری لازم دارد: شنیده شدن آوا یا صدا در گوش فرد. اساساً بعد از شنیده شدن صداست که حرکت آغاز می‌شود. این صدا ممکن است صدای موسیقی باشد و از بیرون شنیده شود و ممکن است از درون فرد شنیده شود.

🔹در رقص عرفانی، یا سلوک عرفانی، نیز سالک بدون آوا به رقص درنمی‌آید. «سماع» از ریشهٔ «سمع» به معنای شنیدن است. عارف صدای حق را در گوش خود می‌شنود و به حرکت درمی‌آید، حرکتی هماهنگ، برای شکوفا شدن و به‌ فعلیت‌ درآمدن.

🔹گاهی این رقص نمود بیرونی ندارد و کاملاً درونی است. می‌گویند سعدالدین حمویه، شاگرد نجم‌الدین کبری و استاد عزیزالدین نسفی، در مجلس سماع بود. اصحاب در رقص و سماع بودند و شیخ ساکت و ساکن. وقتی علت را جویا شدند، سعدالدین این آیه را خواند: «وَتَرَى الْجِبَالَ تَحْسَبُهَا جَامِدَةً وَهِيَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحَابِ؛ و كوه‌ها را مى‌بينى [و] مى‌پندارى كه آن‌ها بى‌حركت‌اند و حال آنكه آن‌ها ابرآسا در حركت‌اند» (نمل: ۸۸) {فولادوند}.

🔹رقصی که در اینجا بیان شد با رقص متعارفی که می‌شناسیم تفاوت‌هایی دارد. در آن نوع رقص جنبه‌های نمایش و اجرا غلبه دارد و نوعاً به هدف هنر و سرگرمی و هم‌زیستی و مانند آن است. البته شاید بتوان گفت همهٔ رقص‌ها در یک وجه با هم مشترک‌اند: تجربهٔ زیستن در لحظهٔ حال. رقص، در این نوع نگاه، نوعی مراقبه است برای تجربه کردنِ اکنون و اینجا، و یکی از دلایل شادی‌آفرینی‌اش همین می‌تواند باشد.

بی‌مناسبت نیست که نظر سهروردی را در اینجا بیاوریم :

شیخ را گفتم که رقص کردن بر چه می‌آید؟

شیخ گفت:
جان قصدِ بالا کند،همچو مرغی که خواهد که خود را از قفس به در اندازد.قفسِ تن مانع آی‍د؛
مرغِ جان قوت کند و قفسِ تن را از جای برانگیزاند. اگر مرغ را قوت عظیم بود، پس قفس بشکند و برود. و اگر آن قوت ندارد، سرگردان شود و قفس را با خود می‌گرداند.

❇️ فی حالة الطفولیه. سهرودی، شهاب‌الدین. تهران: مولی، ۱۳۷۴، ص ۲۴.

#حرکت
#فلسفه
#عرفان
#الهیات

مطلب ارسالی از: کانال « الهیاتیک »

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️جهات چهارگانه در شاهنامه

❇️ خراسان: شرق

بدین سر ز گیتی خراسان تو راست
و زین نامداران تن‌آسان تو راست (کیخسرو: ۲۹۱۲)

❇️ خاور: غرب

چون از مشرق او سوی خاور کشد
ز مشرق شب تیره سر برکشد (آفرینش آفتاب و ماه: ۴)

یکی روم و خاور، دگر ترک و چین
سِیُم، دشت گردان و ایران‌زمین

نخستین به سلم‌اندرون بنگرید
همی روم و خاور مر او را سزید

بفرمود تا لشکری برگزید
گزاران سوی خاور اندرکشید

به تخت کیان اندرآورد پای
همی‌خواندندیش خاورخداین (فریدون: ۲۷۴_۲۷۷)

چون ایران و دشت یلان و یمن
بدایرج دهد روم و خاور به منن (فریدون: ۳۰۳)

به دیدار چون خاور آمد پدید
به هامون کشیده سراپرده دیدن (فریدون: ۷۱۹)

خداوند آن شهر نیکوتر است
تو گفتی فروزندهٔ خاور است (سیاوخش: ۱۷۱۹)

❇️ باختر: شمال

سوی باختر تا به مرز خزر
همه گشت لهراسپ را سربسر(کیخسرو/دوازده رخ: ۷۱۹)

سوی باختر بود پشت سپاه
شب آمد به پیلان ببستند راه(کیخسرو/جنگ بزرگ: ۳۳۴)

بدیشان سپرد آن درِ باختر
بدان تا نباشد ز دشمن گذر(خسروپرویز: ۳۱۳۴)

❇️ نیمروز: جنوب

سوی نیمروز اندرون تا به سند
جهان شد بکردار رومی‌پرند(کیخسرو/دوازده رخ: ۱۲۷۵)

چنین ساخت سالار گیتی‌فروز
که دارد سپه چشم بر نیمروز (کیخسرو/جنگ بزرگ: ۳۳۵ )

یکی باد از ایران سوی نیمروز
برآمد، رخ هور گیتی‌فروز... (کیخسرو/جنگ بزرگ: ۷۹۰ )

معنی دیگر نیمروز در شاهنامه، ظهر است.

این چهار نام، نام جای و مکان نیز هستند.

❇️ شمارهٔ ابیات بر اساس شاهنامهٔ چهارجلدی تصحیح دکتر جلال خالقی مطلق است.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ بدیع چیست؟

بدیع چنان‌که قُدما گفته‌اند علمی است که از وجوه تحسین کلام بحث می‌کند و از نظر ما بدیع مجموعه‌ی شگردهای(یا بحث از فنونی) است که کلام عادی را کم و بیش تبدیل به کلام ادبی می‌کند یا کلام ادبی را به سطح والاتری تعالی می‌بخشد.

مثلاً مهم‌ترین عاملی که به این کلام سعدی حیثیت ادبی بخشیده است آوردن لفظ خویش به دو معنی مختلف است( جناس تام):
غمِ خویش در زندگی خور که خویش
به مرده نپردازد از حرصِ خویش

به همین لحاظ اگر به جای یک خویش"قوم" و به جای دیگری "خود" بگذاریم دیگر کلامِ ادبی نخواهد بود یا لااقل از حیثیت ادبی آن کاسته خواهد شد.

و هم‌چنین است در بیت زیر که علاوه بر وجود جناسِ تام بین دو "شکست"، بین شکست و پیروزی رابطه‌ی تضاد هم هست:
شکستِ زلف تو صد دل اسیرِ خویش کند
که هست نعمتِ پیروزی از شکست تو را

گاهی در کلام عواملی است که می‌توان در مقام تمثیل به آن‌ها پارازیت گفت؛ بدین معنی که گیرنده را در فهم مستقیم پیام فرستنده دچار اشکال می‌کنند و به عبارت دیگر باعث مکث یا وقفه در روانی کلام می‌شوند. امّا دقّت در فهم آن‌ها منجر به درک حیثیت ادبی کلام می‌شود.

شاعر به جای آنکه بگوید شیرین تنها ماند، می‌گوید: "چو تنها ماند ماه سرو بالا" و به جای آنکه بگوید از چشمان اشک ریخت، می‌گوید: "فشاند از نرگسان لولوء لالا" و گاهی شاعر دست به غریب‌سازی می‌زند و فعلی در کلام می‌آورد که از نظر ارتباط با مفعول یا متمّم موجب اعجاب و تعجّب هنری می‌شود. شاعر به جای آن‌که بگوید می‌خواهم خوابِ لطیف و زیبای اقاقی‌ها را ببینم و در لذّت آن غرق شوم، می‌گوید: " می‌خواهم خوابِ اقاقی‌ها را بمیرم."

اگر در مجموعه‌ی این شگردها یا فوت و فن‌ها دقّت کنیم درمی‌یابیم که برخی به وجود آورنده‌ی تناسب یا ارتباط خاصی بین الفاظ( موسیقی لفظی) و برخی به وجو‌دآورنده‌ی تناسب و ارتباط بین معانی(موسیقی معنوی) هستند. به مجموعه‌ی عوامل به وجود‌آورنده‌ی تناسب یا موسیقی لفظی، بدیع لفظی و به مجموعه‌ی شگرد‌های به وجودآورنده‌ی تناسب یا موسیقی معنوی، بدیع معنوی گویند.

❇️ منبع:
نگاهی تازه به بدیع، دکتر سیروس شمیسا، نشر میترا، صص: ۲۱-۲۳

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ بنی آدم اعضای یکدیگرند

۱-افلاطون از قول سقراط(۴۷۰-۳۹۹ق.م):
مدینه‌ی فاضله مانند یک تن است و شهروندان مانند اعضای آن پیکر و همان‌گونه که اگر به انگشت دست صدمه‌ای برسد رنج آن را همه‌ی وجود انسانی درک می‌کند، اگر به یکی از بنی‌آدم هم اَلمی وارد آید همه‌ی هم‌نوعان او در جامعه آن را احساس می‌کنند. (کتاب جمهور)

۲-رسائل بولس طرسوسی(۵_۶۷م):
چنان که بدن یک است و اعضای متعدّد دارد تمامی اعضای بدن اگرچه بسیار است یک تن می‌باشد... و اگر یک عضو دردمند گردد سایر اعضا با آن همدرد می‌باشند... زیرا ما اعضای یکدیگریم.

۳-اردشیرپاپکان(۲۲۴-۲۴۱م):
بدانید من و شما مانند یک تنیم که چون آسایش یا آزاری به یک اندم رسید، به دیگر اندام‌ها سرایت کند و به همه جا رسد، باید به حکم این روال در دل‌هایتان همدستی و نیک‌خواهی پدید آید و کشتن کینه‌ها.( کتاب عهد اردشیر)

۴-پیامبر اسلام(ص):
مثل ایمان‌آورندگان در دوستی با یکدیگر و ابراز محبّت و عاطفه نسبت به هم، مَثَلِ پیکر است. هرگاه عضوی از آن دردمند شود دیگر اعضای آن پیکر با بی‌خوابی و تب با آن عضو موافقت و همدردی می‌کنند.


۵- سعدی(قرن هفتم ه.ق):
بنی آدم اعضای یکدیگرند
که در آفرینش ز یک گوهرند
چو عضوی به درد آورد روزگار
دگر عضوها را نماند قرار.

❇️ منبع:
باز هم درباره‌ی"بنی آدم..."، یادداشتی از دکتر محمود امیدسالار، مجلّه ایرانشناسی، سال پنجم، ص ۵۳۷

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ ویژگی های سبکی و زبانی غزلیات سعدی ، برتری دهنده غزلیات او نسبت به دیگر شاعران

❇️ هنگامی که به غزلیات او میرسیم، در وصفش کلمات نمی گنجند.واژه آرایی بر اساس وزن و آهنگ همانند دایره‌ ای است که مدام تکرار میشود و هیچگاه زاویه ای که آن چرخش را بهم بریزد،یافت نمیشود.سعدی باز هم با زبانی مخصوص به خود و به کار گیری آرایه های ساده توانسته "غزل امروز" را برای ما نمایان کند.

❇️ یکی از آن ویژگی‌ها،استفاده‌ی او از تمثیل است. شاعر از تمثیل استفاده می‌کند تا یک مفهوم انتزاعی را در قالب واژگان مادی بیان کند. او ناگزیر است که برای درک ذهنی خواننده، یک داستان تمثیلی بسیار کوتاه و موجز را به‌کار بگیرد. سعدی می‌گوید :

دیدار یار غائب دانی چه ذوق دارد
ابری که در بیابان بر تشنه‌ای ببارد

این یک تابلوی نقاشی است. او می‌گوید که اگر کسی یار غایبی نداشته باشد و متوجه نباشد که ندیدن او چگونه حالی است، باید ابری را پیش چشم بیاورد که بر بیابان تشنه‌ای می‌بارد. یا باز وقتی سعدی می‌گوید :

مقدار یار هم نفس چون من نداند هیچکس
ماهی که بر خشک اوفتد قیمت بداند آب را

تمثیلی را به‌کار می‌برد تا مفهومی را برساند. سعدی از این گونه تمثیل‌ها فراوان دارد و گاه همه‌ی غزل او تمثیل است.

❇️ یکی از شگردهای زبانی و سبک او،استفاده‌ی از عبارات، صفات و واژگان سلبی یا منفی در کلام است. از آن‌جایی که استفاده‌ی سعدی از این صفت بسیار زیاد است، می‌توانیم آن را یک ویژگی یا ساختار سبکی خاص او تلقی کنیم. در توضیح این شگرد باید گفت که معمولا نویسنده یا شاعر وقتی کلامی را برمی‌گزیند که قالب امری دارد، ممکن است آن کلام برای مخاطب ناخوشآیند یا ملال‌انگیز باشد. اما با استفاده غیر مستقیم از کلام و نشاندن آن در عبارت سلبی، این ناخوشایندی از بین می‌رود؛ از طرف دیگر با بهره‌گیری از چنین شگردی، ذهن مخاطب نسبت به پاره‌ی دوم کلام، که معمولا اثباتی است، کنجکاو می‌شود.

به سخن دیگر، سعدی در بخش اول کلام، صفتی را نفی می‌کند یا فعل منفی در کلام خود می‌آورد و در قسمت دوم تلاش می‌کند که آن را به شکل اثباتی به خواننده انتقال بدهد. یک نمونه‌ی چنین شگردی این بیت است:

من نه آن صورت پرستم کز تمنای تو مستم
هوش من دانی که برده است؟آنکه صورت می نگارد

یا در بیت دیگر میفرماید:

حلقه بر در نتوانم زدن از دست رقیبان
این توانم که بیایم به محلت بگدایی

پاره‌ی اول کلام، جنبه منفی و قسمت دوم حالت اثباتی و مثبت دارد.

❇️ سعدی در غزلیاتش از شگرد تکرار هم استفاده می‌کند. این تکرار دو جنبه دارد؛
گاهی تکرار در یک بیت است. در این مواقع عین کلمه یا عبارت یا فعل تکرار می‌شود؛ و گاهی تکرار در ابیات مختلف است. برای نوع اول، این بیت را می‌توان شاهد مثال آورد:

چنانت دوست می‌دارم که گر روزی فراق افتد
تو صبر از من توانی کرد و من صبر از تو نتوانم

می‌بینیم که عبارت تکرار می‌شود اما از بس مفهوم زیباست، ما متوجه تکرار نمیشویم. یا عطف مکرری را که سعدی در ابیات می‌آورد، در این بیت می‌توان دید:

سوز دل یعقوب ستمدیده ز من پرس
کاندوه دل سوختگان سوخته داند

با این حال یکی دیگر از ویژگی های سعدی که زیبایی را خلق کرده‌ست همین تکرار به شمار می آید.در واقع برای سعدی زیبایی مهم تر از حتی تکرار گفته های خودش بوده‌ست،لذا هیچ ترسی از بازگو کردن آن ها ندارد و ضرورت را به خلق مسیری زیبا و منسجم میدهد:

آمدی وه که چه مشتاق و پریشان بودم
تا برفتی ز برم صورت بی جان بودم

یا

خرم آن روز که باز آیی و سعدی گوید؟
آمدی وه که چه مشتاق و پریشان بودم

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

#نکته_های_کنکوری_۱۴۰۱

✴️ اضافه تشبیهی در ادبیات✴️

📝 در این تشبیه،یکی از طرفین تشبیه (مشبّه یا مشبّه به) به دیگری اضافه میشود و یک ترکیب اضافی(مضاف و مضاف الیه) پدید می‌آورد.

✨ برخی از مهم ترین اضافه های تشبیهی در ادبیات

🔹سفر‌ِ عشق (تشبیه عشق به سفر)
🔹اکسیرِ عشق (تشبیه عشق به اکسیر)
🔹شرابِ وصل (تشبیه وصل به شراب)
🔹تیرِ آه (تشبیه تیر به آه)
🔹تیرِ مژگان (تشبیه مژه ها به تیر)
🔹ناوکِ مژگان (تشبیه مژگان به ناوک(تیر))
🔹کوهِ صبر (تشبیه صبر به کوه)
🔹قطره ی اندیشه(تشبیه اندیشه به قطره)
🔹رشته‌یِ عمر (تشبیه عمر به رشته)
🔹باغ خاطره (تشبیه خاطر (ذهن) به باغ)
🔹قلبِ دل (تشبیه دل به قلب(سکه ی تقلبی))
🔹گردِ یتیمی (تشبیه یتیمی به گَرد)
🔹چاه مادیات (تشبیه مادیات به چاه)
🔹دام زندگی (تشبیه زندگی به دام)
🔹مزرع‌ِسبزِفلک (تشبیه فلک به مزرعه سبز)
🔹قدحِ‌ لاله (تشبیه لاله به قدح(جام))
🔹موی‌ِمیان (تشبیه میان(کمر)به موی)
🔹تیهِ گمراهی (تشبیه گمراهی به تیه(بیابان))
🔹جوشنِ‌ غفلت (تشبیه غفلت به جوشن) [جوشن:زره]
🔹شرابِ فرقت (تشبیه فرقت به شراب)[فُرقت:جدایی]
🔹سپهرِ دیده=آسمان چشم (تشبیه دیده(چشم)به سپهر(آسمان))

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

#نکته_های_کنکوری_۱۴۰۱

✳️ هجاهای شعر فارسی را به صورت علمی مطابق دسته‌بندی زیر بیان می‌کنند:

❇️ هجای کوتاه (U)
صامت + مصوت کوتاه (مثل نِ، اُ)

❇️ هجای بلند (—)
صامت + مصوت کوتاه + صامت (مثل سَر)
صامت + مصوت بلند (مثل پا)

❇️ هجای کشیده (—U)

صامت + مصوت کوتاه + صامت + صامت (مثل گُفت)
صامت + مصوت بلند + صامت (مثل خار)
صامت + مصوت بلند + صامت + صامت (مثل خواست)

❇️ نکته ۱: همان‌طور که گفتیم، هجاها مربوط به گفتار هستند. بنابراین، به شکل ظاهری کلمات کاری نداریم و آنچه مهم است تلفظ آن‌هاست. مثلاً اگر خوانش شعر ایجاب می‌کرد «امید» را با تشدید بخوانیم، آن را به صورت «اُم‌مید» تلفظ و هجابندی می‌کنیم. یا کلمه «خواب» به شکل «خاب» تلفظ می‌شود.

❇️ نکته ۲: کلماتی مانند «آب»، یک همزه در ابتدا دارند و به صورت ئاب (مثل خار) به زبان آورده می‌شوند. در هنگام تقطیع هجایی به این نکته توجه داشته باشید.

❇️ نکته ۳: کلماتی مانند بیابان و خیال را به صورت «بِ  یا  بان» و «خِ  یال» هجابندی می‌کنیم.

❇️ نکته ۴: پایان کلمات مختوم به «ه» ممکن است ملفوظ یا غیرملفوظ باشد و در هجابندی باید به آن دقت کنیم. مثلاً «ه» در «خانه» غیرملفوظ بوده و تلفظ آن «خانِ» است.

❇️عروض و قافیه
❇️انسانی ها

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan