فردوس سخن

✳️ بهترین و سریع ترین روش های تشخیص وزنهای شعر و پاسخگویی سریع به تستهای کنکوری درس عروض.

❇️ نویسنده: احمد عارفی دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه علامه طباطبایی تهران.
✅ بخش : چهارم ( پایانی )

۱۰. باید بدانیم بعضی از ابیات و قصائد دو وزنی هستند که طبق مضمون ابیات و قصاید یک وزن را باید وزن اصلی آن قصیده و وزن دیگر را وزن فرعی بدانیم، مانند این سه بیت از یک غزل از فروغی بسطامی شاعر غزل سرا:

دیشب تو را به خوبی تشبيه به ماه کردم/ تو به ز ماه بودی، من اشتباه کردم!
دوشینه پیش رویت آیینه را نهادم/ روز سفید خود را آخر سیاه کردم!
هر صبح یاد رویت تا شام گه نمودم/ هر شام فکر مویت تا صبح گاه کردم!
که این قصیده فروغی بسطامی دارای دو وزن مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن/ مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن و وزن مستعلن فعولن مستفعلن فعولن/ مستفعلن فعولن مستفعلن فعولن است، اما با توجه به اینکه یک غزل است بهتر است وزن مفعول فاعلاتن بگیریم که متناسب با مضمون غزل و عاشقانه است.

یا مانند چند بیت دیگر از یک غزل از فروغی بسطامی
دوشینه خود شنیدم یک نکته از دهانی/ اما نمی‌توان گفت با هیچ نکته‌دانی!
اسرار عشقم آخر افتاد بر زبانها/ از بس که وصف او را گفتم به هر زبانی!
ترسم نکرده باشی رحمی به خسته جانی/ ای آن که زیر تیغش امید رحم داری!
کردی فتاده دیدم دنبال کاروانی/ در وادی محبت حال دلم چه پرسی
بر کشتنم کشیده‌ست ابروی او کمانی/ در گردنم فکنده‌ست گیسوی او کمندی!
که این غزل نیز مانند غزل قبلی دو وزنی است مفعول فاعلاتن و مستفعلن فعولن است، اما متناسب با مضمون غزل وزن اصلی آن مفعول فاعلاتن است.

اما چند بیت دیگر از یک غزل دیگر از فروغی بسطامی
لب شیرین تو را دادند تا شکر بیفشانی/ پس آنگه جان شیرین را به شکر خنده بستانی!
مسلمان زاده نتواند که روی از قبله گرداند/ من از تو رو نگردانم گر از من رو بگردانی!
که این غزل بر وزن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن/ مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن است که متفاوت از وزن ابیات دو غزل قبلی و تک وزنی است.

نکات دیگر:

۱. تمام موارد فوق به صورت غالبی و اکثرا هست و صد در صدی نیست، اما با سناختشان قطعا سریع تر می توانیم تستهای کنکوری را بشناسیم.

۲. وزن فعولن مفاعیلن حدود یک سوم اشعار عربی را در برمی‌گیرد به گونه ای که پرکاربردترین وزن در بین اشعار عربی است که بعد از آن وزنهای مستفعلن، مُتَفاعِلُن، مُفاعَلَتُن پرکاربرد ترین هستند، در حالیکه وزن فعولن مفاعیلن و متفاعلن و مفاعلتن در فارسی کم کاربرد هستند.

۳. وزن فعولن فعولن فعولن فعولن مشهور به بحر متقارب و وزن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن مشهور به بحر رمل و وزن مستفعلن مستفعلن مستفعلن مشهور به بحر رجز و وزن مفاعیلن مشهور به بحر هزج و وزن فعولن مفاعیلن مشهور به بحر طویل و وزن متفاعلن متفاعلن متفاعلن مشهور به بحر کامل و وزن مفاعلتن مفاعلتن فعولن مشهور به بحر وافر و وزن فاعلاتن مستفعلن فاعلاتن مشهور به بحر خفیف است که مشهورترین وزنها و بحرهای فارسی و عربی هستند.

‎‌‎‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

452 viewsSyavoosh, edited 03:43