✳️ بیان نقش‌های جمله به صورت شعر

ای نازنین فرزند من
بشنو کنون این پند من
هر دم مزن از غصه دم
آورده‌ام قند سخن
در نقش دستوری تو را
نقش خیالی می‌کشم
از این زبان پارسی
شکر به کامت می‌چشم
گر بشنوی این قصه را
"دانم سر آرد غصه را"
با من تماشا کن کنون
زیبا سرای جمله را
نقش‌ و نگار خانه را
بنگر مگو هر دم مرا
مفعول کو و فعل کو؟
مسند نمی‌آید چرا؟
راز نهاد اکنون بخوان
سرّ متمم را بگو
از قصۀ شیرین ما
نقش سخن را خود بجو

" #فعل"
من فعلم و در جمله‌ها برعهده‌ام نقش پدر
مثل ستون خانه‌ام؛ اما روم گاهی سفر

گاهی بگویم حالتی؛ گاهی بگویم کار را
گر جمله را بشناختی؛ باید که بشناسی مرا

هرگاه گویم حالتی؛ فعلم ولی اسنادی‌ام
وقتی به کاری می‌کنم؛ آنگاه نااسنادی‌ام (غیراسنادی)

" #نهاد"
نقشم نهاد و مادر ارکان خوب جمله‌ام
من خانه را جارو زنم؛ غم از دلت پارو کنم

گاهی شوم من آشکار؛ گه چهره پنهان می‌کنم
حال خراب فعل را؛ دائم به سامان می‌کنم

وقتی بپرسی کارِ کیست؛ این فعل و حالت ز آن کیست
در دم بگویم ز آن من هر خانه را سامان‌دهی است

" #مسند"
من مسندم آن حالت و وصف نهاد و راز او
با یک سوال چی؟ چطور؟ احوال او از من بجو

" #مفعول"
مفعول منم ای جان من، بازیچه‌ی فعلم بخوان
گه "را" عصایم می‌شود گه بی عصا من را بدان
این را بدان ای نازنین، هر «را» نگردد پای من
باید بپرسی از پدر، همراه پرسش «رای» من

" #متمم"
من هم کمال جمله‌ام؛ حرف اضافه می‌زنم
بعد از در و بر، روی خود نام متمم می‌نهم

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

یک اپلیکیشن معرفی کنم که توش همه انواع شعر رو با کلی امکانات دیگه از تقریبا همه ی شاعر های معاصر جمع آوری کرده
که لینکش رو براتون قرار می دهم.

پایی که بر نیارد. /. روزی به سنگ عشقی
گوییم جان ندارد. /. یا دل نمی سپارد
مشغول عشق جانان. /. گر عاشقیست صادق
در روز تیر باران. /. باید که سر نخارد
بی حاصلست یارا. /. اوقات زندگانی
الا دمی که یاری. /. با هم دمی بر آرد
دانی چرا نشیند. /. سعدی به کنج خلوت
از دست خوبرویان. /. بیرون شدن نیارد...

https://play.google.com/store/apps/details?id=com.arsnetworks.poems.all

@pdf_kotob_e_adabi

✳️ محاسبه ی ماده تاریخ اشعار به حروف ابجد

✔️حروف ابجد عبارتند از:

اَبْجَدْ
هَوََّزْ
حُطّی
کَلَمَنْ
سَعْفَصْ
قَرَشَتْ
ثَخَِّذْ
ضَظِغْ

حالا در برابر هر کدام از حروف عددی هست که در پایین اشاره میشه
(نکته: حروفی هست که در فارسی هست ولی در عربی نیست گچپژ که به نزدیکترین حرف متشابهش ارجاع داده میشه مثل "گ" که "ک" محسوب میشه ووالی آخر...)

✔️حالا مقابله عدد با حروف چنین است:

الف 1

ب 2

ج 3

د 4

ه 5

و  6

ز 7

ح 8

ط 9

ی 10

ک 20

ل 30

م 40

ن 50

س 60

ع  70

ف 80

ص 90

ق 100

ر 200

ش 300

ت 400

ث 500

خ 600

ذ 700

ض 800

ظ 900

غ 1000

✔️برای محاسبه ماده تاریخ این مراحل را انجام میدهیم

(یک مثال را در نظر میگیریم )
مثلا ماده تاریخ نام "علی" را محاسبه کنیم

ابتداحروفش را تفکیک میکنیم
(علی = ع - ل - ی)

بعدعدد متعلق به هر حرف را مقابلش قرار میدهیم
(ع=70 - ل=30 - ی=10)

بعدش اعداد ابجد را با هم جمع میکنیم:
(ع + ل + ی =70 + 30 + 10 =110)

پس ماده تاریخ یا عدد ابجد اسم "علی" معادل 110 میشه میتونین باهاش تماس بگیرین و گزارش بدین!
یا
مثلا "شیوا"
شیوا=ش+ی+و+ا
300 +10+6+1=317

پس حروف ابجد حضرت "شیوا" میشود:
317

یا
بیت پایانی قصیده ی صائب تبریزی در مدح امام حسین:
سال تاریخ مدیح این امام المتقین
چون نهد "جان" سر به پایش «مدح شاه کربلاست »
#صائب_تبریزی

حساب ماده تاریخ قصیده صائب تبریزی به حساب ابجد:
"جان" (سر جان میشه ج و حساب ابجد حرف ج ۳ هست)
و
"مدح شاه کربلاست"

(م+د+ح+ش+ا+ه+ک+ر+ب+ل+ا+س+ت)
م = 40
د= 4
ح= 8
ش= 300
ا= 1
ه = 5
ک= 20
ر= 200
ب= 2
ل = 30
ا = 1
س= 60
ت =400
+
ج=3 (سر جان که ج میشه)

جمع کل=1074هجری

❇️ مطلب ارسالی از: استاد آرکاداش ، گروه ادبیات کشور

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ ماده تاریخ چیست و چگونه با حروف ابجد به دست می آید ؟

❇️ ماده تاریخ در اصطلاح ادبی،واژه یا واژه هایی است که ارزش عددی آن ها،براساس حروف ابجد،تاریخ خاصی را بیان می کند.ماده تاریخ برای به خاطر سپردن تاریخ یک حادثه یا رویداد ساخته می شود.اساس ساخت ماده تاریخ ، " حروف ابجد " است که معادل عددی آن ها به شرح زیر است :

الف=۱ ب=۲ ج=۳ د=۴ ه=۵ و=۶ ز=۷ ح=۸ ط=۹ ی=۱۰ ک=۲۰ ل=۳۰ م=۴۰ ن=۵۰ س=۶۰ ع=۷۰ ف=۸۰ ص=۹۰ ق=۱۰۰ ر=۲۰۰ ش=۳۰۰ ت=۴۰۰ ث=۵۰۰ خ=۶۰۰ ذ=۷۰۰ ض=۸۰۰ ظ=۹۰۰ غ=۱۰۰۰

یادآوری:ارزش عددی چهار حرف پ ، چ ، گ ، ژ به دلیل اینکه در متون گذشته به صورت ب ، ج ، ز ، ک نوشته می شدند،برابر همین چهار حرف است.

ماده تاریخ از نظر ساخت چند نوع است :

۱-چند حرفی که تک تک و به طور کامل،تاریخ مورد نظر را نشان دهند و در کنار هم در یک واژه قرار داده شود.مانند واژه ی " غرفه " که معادل سال ۱۲۸۵ هجری می شود.این نوع ماده تاریخ،اغلب معنای مربوط به موضوعی را ندارد و از آن جایی که حروف آن تک تک،به ترتیب و بی کم و کاست است باید برابر عدد مورد نظر باشد،کمتر معنی دارد.

۲-شعری ساخته می شود و کلمه با ترکیب یا جمله ماده تاریخ در پایان آن آورده می شود.مانند این شعر :

محمدخان چو از آمویه بگذشت

شراب عیش اهل بلخ شد تلخ

تمام شهر ویران گشت از جور

از آن تاریخ شد ویرانی بلخ (برابر سال ۹۰۹ هجری) شد.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ روایت تاریخی « گربه شد زاهد و عابد و مسلمانا »

❇️ امیر مبارزالدین محمد، گربه ی مشهور موش و گربه ی عبید زاکانی، محتسب اشعار حافظ، آن که بر سجاده شمشیر می نهاد و در میان نماز برمی خاست و سرها می برید و باز به نماز می ایستاد. آن که شاه شیخ ابواسحق را که در میان آنان اندککی آزاد منش بود، شاهی هنر دوست و صاحب ذوق و عشرت جوی را چون به چنگ آورد به محکمه شرع کشانید و به اتهام قتل ناکرده به دست کسان مقتول سپرد تا قصاصش کنند و با چاقو وی را تکه پاره کردند، آن ستمکار و ریاکاری که در اشعار حافظ چونان گزمه و زاهد و فقیه چهره می نماید و تا امروز نیز در سرزمین ماست.
وی در یک نبرد، پسران خود شاه شجاع و شاه محمد را به سبب نشان دادن ضعف، به کشته شدن و نابینا کردن بیم داد.
پسران با یکدیگر پیمان بستند که چون به اصفهان رسند ، پدر را دستگیر کنند. پس به کاخ مبارزالدین حمله بردند و او را در حالی که قرآن می‏خواند دستگیر کردند. میل در چشمان او کشیده، نابینا و به قلعه طبرک فرستادند. اندکی بعد او را از قلعه طبرک به قلعه سفید فارس فرستادند. چون شاه شجاع بر تخت نشست ، با پدر بر سر مهر آمد و او را به شهر فرا خواند و به دیدارش رفت و پای او را بوسید و از گناهان گذشته پوزش خواست. مبارزالدین پسر را بخشود و گفت من دیگر قصد فرمانروایی ندارم و تنها گوشه‏ای برای عبادت می‏خواهم. اما پس از چند ماه در نهان با گروهی از اطرافیان خود، توطئه قتل پسر را ترتیب داد. چون شاه شجاع از این کار آگاه شد، اطرافیان پدر را کشت و خود او را به قلعه بم بردند و در زیر شکنجه ها جانش ستادند. چون جان میداد و دست در دامان جلادان زده و به زاری عفو می خواست، گفتند: حال خدایت که در نماز با گریه او را می خواندی یاریت خواهد داد.

و این حضرت حافظ است که از آن سوی سده ها بر سر پیکر به خاک و خون کشیده ی مبارزالدین و روی به ستمکاران تمام زمان ها بانگ می زند:

دل منه بر دنیی و اسباب او
زانکه از وی کس وفاداری ندید

کس عسل بی‌نیش از این دکان نخورد
کس رطب بی‌خار از این بستان نچید

هر به ایامی چراغی بر فروخت
چون تمام افروخت بادش دردمید

بی تکلف هر که دل بر وی نهاد
چون بدیدی خصم خود می‌پرورید

شاه غازی خسرو گیتی‌ستان
آنکه از شمشیر او خون می‌چکید

گه به یک حمله سپاهی می‌شکست
گه به هویی قلبگاهی می‌درید

از نهیبش پنجه می‌افکند شیر
در بیابان نام او چون می‌شنید

سروران را بی‌سبب می‌کرد حبس
گردنان را بی‌خطر سر می‌برید

عاقبت شیراز و تبریز و عراق
چون مسخر کرد وقتش در رسید

آنکه روشن بد جهان‌بینش بدو
میل در چشم جهان‌بینش کشید

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ انواع «واو» در زبان فارسی

❇️ واو دو دسته می شود : 

◀️ یکم : واوهایی که بین کلمه ها جای می گیرند و به نام واو عطف یاد می شوند .

◀️ دوم : واو هایی که بین دوجمله یا دوفقرة یک جملة مرکب جای می گزینند، واو ربط یا وصل نامیده می شوند .

گذشته از آن همه واوهایی هم در متون پارسی دری هستند که بیرون ازاین دو دسته اند، مانند واوی که در آغاز جمله می آید و به سبکهای نوشتاری نویسندگان وابسته است . چنان که در بعض کتابهای پیشینه ،‌ مانند تاریخ بیهقی وتذکرة الاولیای عطا رمی نگریم : و نصر خلف دوست من بود. و او سخن اهل زمانه را هیچ وزن ننهادی.

◀️ واو عطف گونه های زیادی دارد:

۱ـ واو سوگند: در والله . یا دراین بیت می نگریم :
سفرت به خیر اما تو و دوستی خدارا 
چو ازین کویر وحشت به سلامتی گذشتی ... .

۲ـ واو مباینت (جدایی ) دور بودن دو کار از هم ،

مانند: نیکی وپرسش ، جوانی و پرهیزازعشق ، مشت ودرفش .

جوانی واز عشق پرهیز کردن 
دریغا جوانی دریغا جوانی 

من وانکار شراب این جی حکایت باشد 
دایما اینقدرم عقل وکفایت باشد

۳ـ واو معیت ( یکجایی ) به معنای با و همراه ، یا واو مناسبت :

برو ای فقیه زاهد بخدا ببخش مارا 
تو وزهد وپارسایی ، من وعاشقی ومستی

دراین بیت واوها زهدوپارسایی را با تو عاشقی ومستی را با من یکجا کرده 

ازشهریار هم خوانده ایم : 

تا که نامی شدم از نام نبردم سودی
گر نمردم من واین گوشة گمنامیها

واو گوشة گمنامیها را با من شاعر یکجا کرده است . 

و شاعر دیگری گفته است : 

ترسیدم وپشت بر وطن کردم 
گفتم من و طالع نگونسارم 

ودربیت دیگری می یابیم :

زعدلش شده شاد خورد وبزرگ 
به آبشخور آرد همی میش وگرگ

✅ واو عطف معیت گاهی دو یا چند نام را یکجا می سازد ، مانند : 

قلم و دوات وکاغذ همه جمع کرده نرگس 
که به پیش چشم مستت خط بندگی نویسد

◀️ ۴ـ واو بیان دارندگی : مانند ترسو ، ریشو ، شکمو ( درگفتار شکمبو ) 

◀️ ۵ـ واو معدوله ( تغیر یافته ) یا واو خاموش که نوشته می شود وبرزبان نمی آید .
مانند : خواهر ، خواهش ، خود ، خویش ، خویشتن ، خواب ، زکواة ( که زکات نوشته می شود .) 

◀️ ۶ـ واو دگرگون شده به ب
مانند : شب = شو ، تب = تو ، خواب = خو ، آب = او ، آفتاب = افتو

◀️ ۷ـ واو کوچک نمایی ( تصغیر) :
دخترو ، پسرو که نوشته اند دگرشدة کاف تصغیر است و پذیرفتنی نمی نماید . 

◀️ ۸ـ واو ربط دوفقرة یک جملة متوازن : مانند : به چمن رفتم و دو ساعت قدم زدم . 

◀️ ۹ـ واو میان وند که بین تک واژه های یک واژة مرکب می آید.
مانند : رفت وآمد ( پیوند دوستی) ، آموزش وپرورش ، خورد ونوش ، چوروچپاول

◀️ ۱۰ـ واو عطف که بین واژگان هم معنا یا مترادف می نشیند .
مانند: کوشش وزحمت ، ضعف ونا توانی ، فقر وتنگدستی .

◀️ ۱۱ـ ضمیر مخفف او : ورا یعنی اورا ، چنان که ... گفته است :

ورا در شبستان فرستاد شاه 
زهرکس فزون شد ورا پایگاه 

◀️ ۱۲ـ واو مقابله یا تقابل : که دو معنای مقابل و مخالف را برابر هم می آورد : 

عمر برفست وآفتاب تموز 
اندکی ماند و خواجه غره هنوز 

یعنی عمر برف است دربرابر آفتاب تموز. 

◀️ ۱۳ـ واو حالیه به معنای حال آن که ، درحالی که . آن را واو قید ساز هم می نامند :

چنان که در تاریخ بیهقی نوشته است : وزارت مرا دادند ونه جای من بود .

یا چنان که بیدل می گوید :

بیدل این کم همتان بر عزو جاه 
فخرها دارند وعاری بیش نیست 

فخرهادارند ، حال آن که آن فخرها بیشتر از عاری نمی باشد . 

بلند آسمان پیش قدرت خجل 
تو مخلوق وآدم هنوز آب وگل 
*
کرم بین ولطف خداوند گار 
گنه بنده کردست واو شرمسار

ناصرخسرو گفته است : 

دشمن ازتو همی گریزد وتو 
سخت در دامنش زدستی چنگ 

و در بوستان سعدی می خوانیم : 

که مرد ارچه بر ساحل است ای رفیق 
نیاساید او دوستانش غریق 

◀️ ۱۴ـ واو تفریق :
این واو تنها برای فرق گذاری دو اسم جا گزید شده است . مانند عمرو وعمر سرو و سر 

◀️ ۱۵ـ واو ویژه سازی یا خاص سازی یا واو تخصیص وآن چنان که بین معطوف و معطوف علیه حصر وقصر واقع شود : 

بتو گلگشت باغ ارزانی 
من وسیر برهنه پاییها 

یا چنان که کسایی گفته است : 

بیزارم از پیاله وز ارغوان و لاله 
ماوخروس وناله کنجی گرفته تنها

سعدی هم سروده است : 

پادشاهان وگنج و خیل وحشم 
عارفان وسماع وهایا هوی 

دربیت نوشته شده گنج وخیل وحشم به پادشاهان و سماع وهای وهو به عارفان اختصاص یافته است . 

◀️ ۱۶ـ واو علیت که واژة نخستین علت واژة دومین قرار می گیرد .
مانند : یک تیر و دو فاخته ، پیری و زمینگیری . 

◀️ ۱۷ـ گونه یی واو عطف که بین دویا چند فعل صادرشده از یک شخص یا یک طرف .
مانند : نشست وبرخاست ، خشم وهیاهو ویا دو یا چند اسم یا مفهوم شریک در یک فعل می آید ، مانند : معلم درس پریروز ودیروز را تکرار کرد. 

◀️ ۱۸ ـ واو تبدیل یافتة همزه : جزء که جزو شده است و جزئی که جزوی شده است .

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ رِسانه یا رَسانه

❇️ ترکیب خودخوانده رسانه ملی (دست‌کم در قاب تلویزیون) می‌رود تا همه‌گیر شود. بیش‌ترین فوتبال‌گوها، فیلم‌پردازها، خبرخوان‌ها و مدیرهای رادیو و تلویزیون، واژه رِسانه را نادرست بر زبان می‌آورند و به خورد تماشاگر می‌دهند.

دردا و دریغا که این نارواگویی را مدام شماری از مدرس‌ها و «استاد»های علوم ارتباط و رسانه در هم‌اندیشی‌ها و شاید در کلاس‌های درس آموزشکده‌ها و آموزشگاه‌ها، دانشکده‌ها و دانشگاه‌ها می‌گویند. پس طبیعی است که در این روزگار پی‌درپی رِسانه را رَسانه بشنویم که دو مفهوم و مقصود متفاوت دارند.

◀️ رَسانه rasane واژه‌ای کهن است که صاحب برهان قاطع آن را «بر وزن بهانه، حسرت و افسوس و تاسف» معنا کرده است.

لغت‌نامه‌نویسان سلف و فرهنگ‌نگارهای خلف نیز کمابیش همین معنا را برای رسانه نوشته‌اند و شعرِ هزار سال پیشِ ناصر خسرو قبادیانی (۳۹۴-۴۶۷ ق) را گواه درستی تشخیص خود آورده‌اند:
پدرت و برادرت و فرزند و مادر
شدستند ناچیز و گشته فسانه

تو پنجاه سال پس از مرگ ایشان
فسانه شنیدی و خوردی رَسانه.

◀️ اما رِسانه resane به معنای وسیله پیام‌رسانی، اطلاع‌یابی و خبرگستری با پیشینه حدود ۵۰ سال در تاریخ معاصر کشورمان با رَسانه ناهمانندی آشکار دارد.

بنابراین فردی که در جایگاه مدافع، به لقب‌تراشی برای صدا وسیما می‌پردازد و رِسانه ملی را با خود تخریبی رَسانه ملی ادا می‌کند نمی‌داند که معنای حرفش می‌شود: حسرت ملی، تاسف ملی، افسوس ملی و اندوه ملی.

#سید_فرید_قاسمی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

🛑 شعر سنگ قبر شاعران:

💟شعرسنگ قبرحافظ:

بر سر تربت ما چون گذری همت خواه
که زیارتگه رندان جهان خواهد بود.

💟شعر سنگ قبرسهراب سپهری:

به سراغ من اگر می آیید
نرم وآهسته بیایید
مبادا که ترک بردارد چینی نازک تنهایی من

💟شعر سنگ قبرپروین اعتصامی:
‌
اینکه خاک سیهش بالین است
اختر چرخ ادب پروین است
گر چه جز تلخی از ایام ندید
هر چه خواهی سخنش شیرین است
صاحب آنهمه گفتار امروز
سائل فاتحه و یاسین است
دوستان به که ز وی یاد کنند
دل بی دوست دلی غمگین است
خاک در دیده بسی جان فرساست
سنگ بر سینه بسی سنگین است
بیند این بستر و عبرت گیرد
هر که را چشم حقیقت بین است
هر که باشی و زهر جا برسی
آخرین منزل هستی این است
آدمی هر چه توانگر باشد
چو بدین نقطه رسد مسکین است
اندر آنجا که قضا حمله کند
چاره تسلیم و ادب تمکین است
زادن و کشتن و پنهان کردن
دهر را رسم و ره دیرین است
خرم آن کس که در این محنت‌گاه
خاطری را سبب تسکین است

💟شعر سنگ قبرفریدون مشیری:

سفر تن را تا خاک تماشا کردی
سفر جان را از خاک به افلاک ببین
گر مرا می جویی
سبزه ها را دریاب با درختان بنشین

💟شعرسنگ قبرمحمد تقی بهار:

عمری گذراندیم به کام دگران
القصه وطن را به دو چشم نگران
ما در تشویش و خلق در خواب گران
رفتیم و سپردیم به هنگامه کران

💟شعر سنگ قبرفروغ فرخزاد:

من از نهایت شب حرف میزنم
من از نهایت تاریکی
واز نهایت شب حرف می زنم
اگر به خانه من آمدی برای من
ای مهربان چراغ بیارو یک دریچه
که از آن به ازدحام کوچه خوشبخت بنگرم.

💟شعر سنگ قبرمیرزاده عشقی:

خاکم به سرزغصه به سرخاک اگر کنم
خاک وطن که رفت،چه خاکی به سر کنم
من آن نیم که به مرگ طبیعی شوم هلا
وین کاسه خون به بستر راحت هدر کنم
معشوق «عشقی» ای وطن، ای عشق پاک ما
ای آنکه ذکر عشق تو شام و سحر کنم

💟شعر سنگ قبرایرج میرزا:

ای نکویان که در این دنیایید
یا از این بعد به دنیا ایید
اینکه خفته است در این خاک ، منم
ایرجم ایرج شیرین سخنم
مدفن عشق جهان است اینجا
یک جهان عشق نهان است اینجا
عاشقی بوده بدنیا فن من
مدفن عشق بود مدفن من
تا مرا روح و روان در تن بود
شوق دیدار شما در من بود
بعد چون رخت ز دنیا بستم
باز در راه شما بنشستم
گرچه امروز بخاکم ماواست
چشم من باز به دنبال شماست
بنشینید بر این خاک دمی
بگذارید به خاکم قدمی
گاهی از من به سخن یاد کنید
در دل خاک دلم شاد کنید.

💟شعر سنگ قبر رهی معیری:

الا ای رهگذر، کز راه یاری
قدم بر تربت ما می‌گذاری
در اینجا، شاعری غمناک خفته است
رهی در سینه‌ ی این خاک خفته است
فرو خفته چو گل، با سینه‌ی چاک
فروزان آتشی، در سینه‌ ی خاک
بنه مرهم ز اشکی داغ ما را
بزن آبی بر این آتش خدا را
به شب‌ها، شمع بزم افروز بودیم
که از روشن‌دلی چون روز بودیم
کنون شمع مزاری نیست ما را
چراغ شام تاری نیست ما را
سراغی کن ز‌جان دردناکی
بر‌افکن پرتوی، بر تیره خاکی
ز‌سوز سینه، با ما همرهی کن
چو بینی عاشقی، یاد رهی کن

💟شعر سنگ قبررشیدیاسمی:

نسیم آسا ازین صحرا گذشتیم
سبک رفتار و بی پروا گذشتیم
به پای کوشش از دیروز و امروز
گذر کردیم و از فردا گذشتیم
کنون در کوی نا پیدا خرامییم
چو ا ز این صورت پیدا گذشتیم
رشید از ما مجو نام و نشانی
که از سر منزل عنقا گذشتتیم

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ خلاصه ای از داستان ویس و رامین
بخش:اول

❇️ حماسه تاریخی، عاشقانه و آموزنده ویس و رامین به دوره شاهنشاهی و امپراتوری پارتیان در قرن اول پس از میلاد باز میگردد. 
 این داستان از خصومت دو خاندان بزرگ پارتی یکی از شرق و دیگری از غرب است. یکی از طرفین درگیر خاندان قران یا همان خاندان اشرافی کارن در غرب ایران بوده و طرف مقابل پادشاه مرو بوده است .
ماجرا از آنجا آغاز می شود که پادشاه میانسال مرو به شهرو ملکه زیبایی و پری چهره "ماه آباد" یا همان مهاباد امروزی که سرزمین کردستان آریایی مادی ایران است ابراز علاقه می نماید. شهرو به پادشاه مرو توضیح می دهد که متاهل و دارای یک فرزند پسر به نام "ویرو" می باشد. اما ناگزیر می شود به دلیل داشتن روابط دوستانه با خاندان بزرگ و قدرتمند در شمال شرقی ایران قول بدهد که اگر روزی صاحب دختری شد او را به همسری پادشاه مرو در بیاورد. شهرو از این رو با این امر موافقت کرد زیرا هرگز نمی اندیشید که فرزند دیگری بدنیا بیاورد. اما از قضای روزگار چنین نشد و وی صاحب دختری شد پس شهرو ملکه زیبای ایرانی نام دخترک را ویس گذاشت. ولی بلافاصله ویس را به دایه ای سپرده تا او را به خوزان ببرند و با کودک دیگری که تحت آموزش بزرگان کشوری بود دوره های علمی و مهم آن روزگار را ببیند. کودک دوم کسی نبود جز رامین برادر پادشاه مرو. هنگامی که این دو کودک بهترین دوران کودکی و جوانی را در کنار یکدیگر می گذارنند رامین به مرو فراخوانده می شود و ویس نیز به زادگاه خود . شهرو مادر ویس بدلیل آنکه دختر زیبای خود را (ویس) در پی قولی که در گذشته ها داده بود به عقد پادشاه پای به سن گذاشته مرو در نیاورد بهانه ازدواج با غیر خودی را مطرح نمود و می گوید که ویس با افراد غریبه ازدواج نمی کند. به همین روی بنای مراسم بزرگی را گذاشتند تا از پیگری های پادشاه مرو رهایی پیدا کنند. در روز مراسم "زرد" برادر ناتنی پادشاه مرو برای تذکر درباره قول شهرو  وارد کاخ شاهنشاهی می شود ولی ویس که هرگز تمایل به چنین ازدواجی نداشت از درخواست پادشاه مرو و نماینده اش "زرد" امتناع میکند. خبر نیز به گوش پادشاه مرو رسید و وی از این پیمان شکنی خشمگین شد. به همین روی به شاهان گرگان، داغستان، خوارزم، سغد، سند، هند، تبت و چین نامه نوشت و درخواست سپاهیان نظامی نمود تا با شهرو مهابادی وارد نبرد شود . پس از خبر دار شدن شهرو  از این ماجرا وی نیز از شاهان آذربایجان، ری، گیلان، خوزستان یا سوزیانا،استخر و اسپهان یا اصفهان که همگی در غرب ایران بودند درخواست کمک نمود. پس از چندی هر دو لشگر در دشت نهاوند رویاروی یکدیگر قرار گرفتند. نبرد آغاز شد و پدر ویس( همسر شهرو) در این جنگ کشته شد. در فاصله نبرد رامین نیز در کنار سپاهیان شرق ایران قرار داشت و ویس نیز در سپاهاین غرب ایران شرکت نموده بود.در زمانی کوتاه آن دو چشم شان به یکدیگر افتاد و سالهای کودکی همچون پرده ای از دیدگانشان با زیبایی و خاطره گذشته عبور کرد. گویی گمشده سالهای خویش را یافته بودند. آری نقطه آغازین عشق  ویس و رامین در دشت نهاوند رقم خورد. رامین پس از این دیدار به این اندیشه افتاد که برادر خویش (پادشاه مرو)را از فکر ازدواج با ویس منصرف کند ولی پادشاه مرو از قبول این درخواست امتناع نمود.پس از نبردی سخت پادشاه مرو با شهرو رو در رو می گردد و وی را از عذاب سخت پیمان شکنی در نزد اهورامزدا آگاه می نماید. شهرو در نهایت به درخواست پادشاه مرو تن داد و دروازه شهر را به روی پادشاه مرو گشود تا وارد شود و ویس را با خود ببرد. پس از بردن ویس به دربار پادشاه مرو در شهر جشن باشکوهی برگزار شد و مردم از اینکه شاه شهرشان ملکه خویش را برگزیده است خرسند شدند و شادمانی کردند ولی رامین از عشق ویس در اندوه و دلگیری تمام بیمار شد و سپس بستری شد. ویس نیز که هیچ علاقه ای به همسر جدید خود ( پادشاه مرو ) نداشت مرگ پدرش را بهانه نمود و از همبستر شدن با پادشاه مرو امتناع کرد.
در این میان شخصیتی سرنوشت ساز وارد صحنه عاشقانه این دو جوان ایرانی می شود و زندگی جدیدی برای آنان و تاریخ ایران رقم می زند. وی دایه ویس و رامین در دوران کودکی است که پس از شنیدن خبر ازدواج پادشاه مرو با ویس خود را از خوزستان به مرو می رساند. سپس با نیرنگ هایی که اندیشه کرده بود ترتیب ملاقات ویس و رامین با یکدیگر را می دهد و هر سه در یک ملاقات سرنوشت ساز به این نتیجه می رسند که ویس تنها و تنها به رامین می اندیشد و نمی تواند با پادشاه مرو زندگی کند ولی از طرف دیگر رامین احساس گناه بزرگی را در دل خود حس می کرد و آن خیانت به زن همسرداری است که زن برادرش نیز بوده است ولی به هر روی آنان لحظه ای دوری از یکدیگر را نمی توانستد تاب و توان بیاورند. پس از ملاقات به کمک دایه ویس و رامین آنها بهترین لحظات خود را در کنار یکدیگر سپری میکنند.

ادامه دارد.. .

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ خلاصه ای از داستان ویس و رامین
بخش:دوم ( پایانی )

❇️ پادشاه مرو که از جریانات اتفاق افتاده آگاهی نداشت از برادرش ( رامین ) و همسرش ( ویس ) برای شرکت در یک مراسم شکار در غرب ایران دعوت میکند تا هم ویس بتواند با خانواده اش دیداری کند و هم مراسم نزدیکی بین دو خاندان شکل گیرد ولی نزدیکان پادشاه مرو از جریانات پیش آمده بین دایه و ویس و رامین خبرهایی را به شاه مرو میدهند. شاه مرو از خشم در خود می پیچد و آنان را تهدید به رسوایی میکند. حتی رامین را به مرگ نیز وعده می دهد. ویس پس از چنین سخنانی لب به سخن می گشاید و عشق جاودانه خود را به رامین فریاد می زند و میگوید که در جهان هستی به هیچ کس بیش از رامین عشق و علاقه ندارم و یک لحظه بدون او نمی توانم زندگی کنم. از طرف دیگر برادر ویس "ویرو" با ویس سخن میگوید که وی از خاندان بزرگی است و این خیانت یک ننگ برای خانوداه ما می باشد و کوشش خود را برای منصرف کردن ویس میکند ولی ویس تحت هیچ شرایطی با درخواست ویرو موافقت نمی کند و تنها راه نجات از این درگیری ها را فرار به شهری دیگر می بینند. ویس و رامین به ری می گریزند و محل زندگی خود را از همگان مخفی میکنند. روزی رامین نامه ای برای مادرش نوشت و از جریانات پیش آمده پرسش کرد ولی مادر محل زندگی آنان را به پادشاه مرو که پسر بزرگش بود خبر میدهد. شاه با سپاهش وارد ری می شود و هر دو را به مرو باز می گرداند و با پای درمیانی بزرگان آنها را عفو میکند. پادشاه که از بی وفایی ویس به خود آگاه شده بود در هر زمانی که از کاخ دور می شد ویس را زندانی می کرد تا مبادا با رامین دیداری کند.
پس از این وقایع آوازه عاشق شدن رامین و همسر شاه در مرو شنیده می شود و مردم از آن با خبر می شوند. روزی رامین که استاد و نوازنده چنگ و سازهای ایرانی بوده است در ضیافتی بزرگ در دربار مشغول سرودن عشق خود به ویس می شود. خبر به برادرش شاه مرو می رسد و وی با خشم به نزد رامین می آید و او را تهدید به بریدن گلویش میکند که اگر ساکت ننشیند و این چنین گستاخی کند وی را خواهد کشت. درگیری بالا می گیرد و رامین به دفاع از خویش برمی خیزد و با میانجیگری اطرافیان و پشیمانی شاه مرو جریان خاتمه می یابد. مردان خردمند و بزرگان شهر مرو رامین را پند میدهند که نیک تر است که شهر را ترک کنی و به این خیانت به همسر برادر خود پایان دهی زیرا در نهایت جنگی سخت بین شما درخواهد گرفت. با گفته های بزرگان مرو رامین شهر را ترک میکند و راهی غرب ایران می شود و ناچار زندگی جدیدی را با دختری از خانواده بزرگان پارتی به نام "گل" آغاز میکند ولی یاد و خاطره ویس هرگز از اندیشه او پاک نمی شود. روزی که رامین گل را به چهره ویس تشبیه میکند و به او از این شبهات ظاهری بین او و عاشق دیرینه اش ویس خبر میدهد همسرش برآشفته می گردد و او را یک خیانت کار معرفی میکند و پس از مشاجراتی از یکدیگر جدا می شوند. رامین که اندیشه ویس را از یاد نبرده بود مشغول نبشتن نامه ای برای ویس در مرو میشود. سپس مکاتبات طولانی بین آن دو مخفیانه انجام می گیرد و بنا به درخواست ویس رامین به مرو باز میگردد و هر دو با برداشتن مقداری طلا از خزانه شاهی فرار می کنند و راهی غرب ایران می شوند و پس از عبور از قزوین به دیلمان می رسند و آنجا مستقر می شوند. پادشاه مرو که خبر را می شنود سخت آشفته می شود و با سپاهیانش راهی جستجوی آن دو می شود. شاه و یارانش شب هنگام در جاده ای استراحت میکند ولی ناگهان گرازی بزرگ به اردوگاه آنان حمله می کند پس از چنیدن ساعت درگیری میان شاه و یارانش با گراز حیوان شکم شاه مرو را از بالا تا به پایین می درد و در نهایت پادشاه مرو آن شب کشته می شود. پس از شنیدن خبر مرگ شاه مرو رامین به عنوان جانشین وی تاج سلطنت را بر سر می گذارد و زندگی رسمی خود را با معشوقه خود آغاز میکند تا روزی که ویس پس از سالها به مرگ طبیعی فوت می شود. رامین که زندگی پر از رنجش را برای رسیدن به ویس سپری کرده بود با مرگ ویس کالبد او را در زیر زمینی قرار می دهد و پس از واگذاری تاج و تخت شاهی به اطرافیانش در مراسمی بزرگ راهی زیر زمین می شود و خود در کنار ویس با زندگی بدرود می گوید و با آغوش باز به مرگ درود می دهد و در کنار کالبد معشوقه دیرینه اش به خاک او و جسدش بوسه می زند و خودکشی می کند و چنین پایان یافت عشقی که پس از دو هزار سال همچنان آوازه اش در ایران و جهان شنیده می شود.

مولانا محمد جلال الدین بلخی فیلسوف و عارف بزرگ ایرانی می فرماید :

بوی رامین می رسد از جان ویس     
بوی یزدان می رسد هم از ویس

خواجوی کرمانی می فرماید :

پیش رامین هیچ گل ممکن نباشد غیر ویس    
پیش سلطان هیچکس محمود نبود جز ایاز

سعدی شیرازی می فرماید :‌‌

رامین چو اختیار غم عشق ویس کرد    
یک بارگی جدا ز کلاه و کمر فتاد

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ هنجار گریزی درآثار ادبی

❇️برجسته‌سازی:

هنگامی که شاعر یا سراینده ترانه با شکستن معیارهای زبان روزمره با کمک وزن، پنداشته‌ها، برگزیدن ترکیب‌ها و واژه‌های فراخور و گاه حتی جابجایی برخی ارکان جمله، زبان را از هنجار کلام روزمره دور کند، به این کار برجسته‌سازی گفته می‌شود.

◀️ این اصطلاح اول بار از طرف شکل‌گرایان روس، که در تحلیل متون به شکل، فرم و ساختار آن توجه داشتند، مطرح شد. نظریة برجسته‌سازی که ابتدا زبان‌ شناسان روس آن را مطرح کردند و سپس زبان‌شناسان ساختگرا در نقد و تحلیل آثار ادبی آن را مورد توجه قرار دادند.

◀️ زبانشناسان شکل‌گرای روس و چک در به کارگیری زبان معتقد به دو نظام زبانی جدا از یکدیگر بودند: نظام خودکاری و نظام برجسته‌سازی. نظام خودکاری زبان در اصل به کارگیری عناصر زبان است به گونه‌ای که به قصد بیان موضوعی به‌کار رود، بدون آن که شیوه بیان جلب نظر کند و مورد توجه اصلی قرار گیرد، ولی برجسته‌سازی به کارگیری عناصر زبان است به گونه‌ای که شیوه بیان جلب نظر کند، غیرمتعارف باشد و در مقابل خودکاری زبان، غیرخودکاری باشد.

◀️ موکاروفسکی یکی از نظریه‌پردازان مکتب پراگ می‌گوید: «برجسته‌سازی در زبان شاعرانه تا آن اندازه به درجه اعلای خود می‌رسد که عمل ارتباط را در پس‌زمینه قرار می‌دهد.»

◀️ «لیچ» از شکل‌گرایان انگلیسی، فرایند برجسته‌سازی را به دو گونه بخش می‌کند:

۱- هنجارگریزی
۲- هنجارافزایی

◀️ هنجارگریزی : یعنی شکستن هنجار منطقی و طبیعی زبان با نگرش هنرمندانه که به موجب آن عناصر زیباشناختی و ادبی سخن، مجال نمود پیدا می‌کنند.

◀️ لیچ هشت گونه هنجارگریزی را از یکدیگر باز شناخت که به قرار زیر است:

هنجارگریزی واژگانی، هنجارگریزی نحوی، هنجارگریزی آوایی، هنجارگریزی نوشتاری، هنجارگریزی معنایی، هنجارگریزی گویشی، هنجارگریزی سبکی، هنجارگریزی زمانی.

◀️ هنجار گریزی به عبارت دیگر یعنی خارج شدن از زبان معیار ؛ سبک شعر را برحسب عدول و خروج از سبک مطالعه می کنند . اصطلاحی است که در مکتب شکل گرایان روسی به کار می رود و یکی از مهمترین نظریه های این مکتب نقد محسوب می شود. نویسنده و شاعر از طریق آشنایی زدایی، دریافت های عادی خواننده را تغییر می دهد و این همان کاری است­ که به آن تکنیک ادبی می­ گویند. وظیفه ی هنر، غریبه کردن مفاهیم، مشکل کردن فرم­ها و افزودن بر دشواری ها ست و به عبارت دیگرگذاشتن مانع­ است بر سر راه درک مطلب تا خواننده در نهایت به شناسایی تازه­ ای از آنچه از آن می­ شناخته دست یابد (ذوالقدر ،1388:11)
هنجار گریزی که برابر«Deviation» نهاده شده است

◀️ شفیعی کدکنی انواع برجسته‌سازی را در دو گروه موسیقایی و زبان‌شناسی تبیین می‌کند.

◀️ نمونه‌ها در شعر فارسی :

در شعر اخوان ثالث برجسته‌سازی واژگانی نمونه‌های گوناگونی دارد از قبیل استفاده از: واژه‌های مرده، واژه‌های کم‌کاربرد، واژه‌هایی که در معنی کهن به‌کار رفته، واژه‌های اساطیری و واژه‌های مخفف، ازجمله پریشان‌بوم، شبنم‌آجین، بیغاره، پرهیب و غیره.

در این شعر فروغ فرخزاد:

«گوش کن! وزش ظلمت را می‌شنوی»
وزش ظلمت نمونه‌ای از برجسته‌سازی واژگانی است.

در این شعر شفیعی کدکنی:

«جایی که نان گرسنه شد و آب تشنه زیست …»
نمونه‌ای از هنجارگریزی معنایی به‌کار رفته‌است.

◀️ نمونه فراهنجار آوایی را در کاربرد شگرد واج‌آرایی در این شعر منوچهری می‌بینیم:

خیزید و خزآرید که هنگام خزان است
باد خنک از جانب خوارزم وزان است

نمونهٔ دبگر این شعر از اشعار حمید مصدق نمونه‌ای از هنجارگریزی نوشتاری است:

او بود
از روی نرده
خم شده
روی
ر
و
د.

احمد شاملو از جمله شاعرانی است که در شعرش از این شیوه بسیار بهره گرفته‌است.

❇️ منابع :
صهبا، فروغ: برجسته‌سازی واژه و ترکیب در شعر اخوان. در: «پژوهش‌نامه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی»، بهار و تابستان ۱۳۸۴ - شماره ۴۵ و ۴۶. (از صفحه ۱۴۷ تا ۱۶۲).
۱- شمیسا، سیروس؛ نقد ادبی، ویرایش دوم، تهران، میترا، ۱۳۸۵، ص ۱۸۰ – ۱۷۸.
۲- علوی مقدم، مهیار؛ نظریه‌های نقد ادبی معاصر (صورت‌گرایی و ساختارگرایی)، تهران، سمت، ۱۳۸۱، چاپ دوم، صص ۱۰۱ – ۸۲.
۳- کارن. جی‌ای؛ فرهنگ ادبیات و نقد (ترجمه کاظم فیرزومند) تهران، شادگان، ۱۳۸۰، ص ۱۶۶.
۴-اعظم بابایی: برجسته‌سازی. در: شهر مجازی زبان و ادب فارسی.

❇️ توضیحات تکمیلی در کتاب رستاخیز کلمات دکتر شفیعی کدکنی ..

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ ادبیات بومی چیست؟
❇️عبدالعلی دستغیب

◀️ ادبیات بومی (اقلیمی) ، هم دارای معنایی وسیع و هم‎ دارای معنایی محدود است. کلمه‎ی بومی Nativeدر زبان‎ انگلیسی با کلمه‎ی ملت و مردم Nativeهم ریشه است و به معانی زیر است: در حال خالص، دست خورده، طبیعی، اصیل، قومی که در محلی واحد ساکن است. به اعتباری ادبیات ایران‎ را در مثل می‎توان ادبیات بومی (خاص اقلیمی ویژه) دانست‎ و همین‎طور است ادبیات چین یا هند یا اسپانیا اما ادبیات اقلیمی‎ (بومی) در معنای خاص، ادبیاتی است که در منطقه‎ای خاص‎ بوجود آمده و دارای شرایط زیر است:

الف-وحدّت اوضاع جغرافیایی از قبیل کوه‎ها، رودها، درختان، آب و هوا، میزان بارندگی فاصله کم یا زیاد بخش‎ها. در ایران، مازندران، گیلان، و گرگان و مناطق ساحلی دریای خزر از این لحاظ وحدت دارد. میزان بارندگی در آن زیاد است، جنگل‎های فراوان دارد، آبادی‎ها بهم نزدیک است ولی در مناطق جنوبی و نزدیک به کویر هوا گرم یا بارندگی کم، جمعیت‎ اندک و فاصله روستاها و شهرها زیاد است.

ب-مشابهت وضع زراعی و معیشتی. وجود شالیزارها، مزارع چای، حرفه‎های مخصوص از قبیل حصیربافی و چوب‎بری و ماهی‎گیری (در شمال) و وجود نخلستان‎ها، مزارع‎ گندم و جو و کشت و زرع با آب باران در جنوب و جنوب شرقی‎ ایران.

ج-وحدّت گویش محلی و وجود گفت‎ها و اصطلاح‎ها و ترانه‎های مشترک.

د-مشابهت آئین و مراسم جشن‎ها، اعیاد ملی و مذهبی، رقص‎ها، آئین ازدواج و خاکسپاری، تولد و نامگذاری فرزند، طرز کوچ و مراسم همراه با آن (در عشایر) .

ه-مشابهت مناسبات اقتصادی، روابط مالک و زارع، منابع‎ تغذیه و خرید و فروش محصول، کاشت و برداشت، مناسبات‎ زارع با پیشه‎ور و سلف‎خر، نحوه‎ی مشارکت زنان و کودکان در کارهای تولیدی. اجاره‎بهای خانه‎ها، باغ‎ها، نیروی خرید، نحوه‎ی برخورد با فن و صنعت جدید، بهره‎گیری از طرز تولید قدیمی‎ (شخم، گاوآهن) یا تراکتور و کمباین و خرمن کوب ابزار جدید.

و-طرز گذراندن ایام فراغت، انواع ورزش آبی بومی، کشتی‎گیری، زیارت اماکن متبرکه، تعزیه، ییلاق و قشلاق، مشاعره، شرطبندی، معرکه‎گیری.

ز-وحدت زبان و تاریخ. مذهب، اقلیّت‎های مذهبی، نهادهای آموزشی، مدرسه‎های جدید و قدیم. میزان سوادآموزی‎ و بهره بردن از خواندن و نوشتن کتاب‎ها. وجود قهرمانان‎ مشترک و محبوب عامه، نحوه‎ی ارتباط با تمدن جدید، میزان‎ حضور رادیو و تلویزیون، ماهواره، عکاس، فیلمبرداری و. . . در ده و روستا و مناطق دورافتاده، طرز مشارکت عامه‎ی مردم در قیام‎ها، مبارزه‎ها، تعاون‎ها، رأی دادن، شرکت در انجمن‎های‎ دور شهر.

ح-خصائص جغرافیای انسانی. مردمی که در مناطق‎ گرمسیر و حواشی کویر زندگانی می‎کنند با مردمی که در مناطق سردسیر یا در مکان‎های پرآب و درخت زندگانی‎ می‎کنند، تفاوت دارند. خلق و خوی و طرز رفتار و باورها و ادبیات و هنر این دو با هم یکی نیست. در مثل مردم بلوچ که‎ با شتر و بیابان سر و کار دارند با مردم مازندران که بیشتر گاو و گوسفند دارند و از اسب به عنوان وسیله‎ی نقلیه بهره‎گیری‎ می‎کنند، طرز زیست یکسانی ندارند.

ادبیات بومی در سیر تحول خود از همه‎ی این عوامل بهره‎ می‎برد و اگر خوب نوشته شده باشد، آئینه‎ی تمام نمای طرز زیست و عمل قوی ویژه در مکانی خاص است به همین دلیل‎ آثار ادبی روس با آثار ادبی آمریکا در مثل، تفاوت دارد. از این‎ گذشته نحوه‎ی آثار ادبی خود یک سرزمین نیز همیشه یکسان‎ نیست. آثار فاکتر که جنبه‎ی محلی و بومی دارد، در جنوب آمریکا ساخته شده و این با آثار درایزر که نویسنده‎ی شهر است، تفاوت دارد.

در ایران آثار دولت آبادی، شفیانی، امین فقیری، درویشیان‎ . . . غالبا در روستا و در عشایر روی می‎دهد اما بیشتر آثار اسماعیل فصیح آثار شهری است. در کلیدر و جای خالی سلوچ، دهکده‎ی پرملال، سال‎های ابری، از این ولایت، نفرین زمین، دختر رعیت و. . .

عوامل زیر به چشم می‎خورد:

۱-زندگانی روستائیان، عشایر و پیشه‎وران ده. مناسبات‎ زارع و با یک، قیام‎های عشایری و دهستانی، مهاجرت، ورود ابزار جدید به روستا، ظلم و ستم خوانین، طرز سیستم زمین‎ و آب.

۲-توصیف جانوران، گیاهان، کوه‎ها، راه‎ها که همه خاص‎ منطقه‎ی خاص هستند. در مثل جمازه و شتر در جای خالی‎ سلوچ اهمیت کلیدی دارد یا در “رقصندگان” امین فقیر وجود گوسفند و بز و سپس بزمرگی جزء عوامل اصلی قصه است.

۳-به ضرورت اوضاع و احوال جغرافیایی، سبک این‎ نویسندگان نیز در کل مشترک است: رئالیسم، رئالیسم اجتماعی، قصه‎ی گزارش مانند و مستند. داستان خمره‎ی مرادی کرمانی‎ نمونه‎ی خوبی در این زمینه است.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ سوگند (saokenta)

❇️ سوگند (saokenta) در اوستا به معنای گوگرد است که با پسوند vant به معنای "دارنده به صورت saokenta – vant (سوگند ونت) به معنای دارای گوگرد در وندیداد بکار رفته و آن آب آمیخته به گوگردی بوده است که به تجویز وندیداد (فصل چهارم‘ فقرات 54 و 55) در ایران باستان به متهمان می خوراندند و از روی اثر آن مقصر یا بی تقصیر بودن متهم را تعیین می کردند.

◀️ اصطلاح "سوگند خوردن" در فارسی‘ یعنی استعمال فعل "خوردن" با کلمه "سوگند" یاد آور مفهوم واقعی آن یعنی نوشیدن saokenta – vant (آب آمیخته به گوگرد) است که در طی زمان این مفهوم به فراموشی سپرده شده و سوگند خوردن به معنای قسم و قسم یادکردن بکار رفته است.

◀️ سوگند و سوگند خوردن در نوشته های مربوط به زمان ساسانیان در مفهوم "ور" لااقل به معنای "ور" گرم استعمال شده است. در مقدمه سوگند نامه ای که از نوشته های پهلوی زمان ساسانیان در دست می باشد. آمده است که :"چند سوگند بوده است: یکی آن که از آتش گذر می کرده اند و گونه دیگر آن که آهن گرم و سرخ کرده بر زبان می نهاده اند".

◀️ داراب هرمزیاد‘ در کتاب "روایات" جلد اول‘ راجع به آذر پادمهر اسپندان (موبدان موبد عهد شاپور دوم‘ پادشاه ساسانی 270 – 310 میلادی) می نویسد: آذر پادمهر اسپندان گفت: اگر شما را به راستی و درستی دین پاک و نیک مزدیسنا شکی است من سوگند یاد می کنم. و کسانی که اندک تردیدی داشتند گفتند: چگونه سوگند می خوری؟ آذرپاد گفت: من نزد شما سر و تن بشویم‘ آنگاه روی گداخته به روی سینه من بریزند‘ اگر من سوختم شما راست می گویید و اگر نسوختم من راست کردارم. پس گمراهان این شرط را پذیرفتند و آذرپاد سر و تن شست و نه من روی گداخته بر سینه او ریختند و او را هیچ رنجی نرسید. پس از همه شبهه برخاست و به دین پاک بیگمان شده اعتراف نمودند.

◀️ در مورد آزمایش فوق در بخش هفتم" دینکرد" مندرج است که "از این پس رسم سوگند یادکردن در میان پیروان زرتشت بماند. از آن رسوم است ریختن فلزگداخته به روی سینه چنانکه آذرپاد مهراسپندان کرد".

◀️ در کتاب "ویس و رامین" نیز سوگند خوردن به معنی "ور" یعنی گذشتن از آتش آمده است. وقتی ویس به شاه اظهار می دارد که میان وی و رامین گناهی ناشایست نرفته است‘ شاه از ویس می خواهد که برای اثبات صحت گفتار خود سوگند بخور و دستور می دهد آتش بزرگی بر افروزند تا ویس از آن بگذرد. گذشتن ساوش از آتش نیز در واقع بعنوان سوگند خوردن بر بیگناهی خود انجام گرفته است. .

برگرفته از : چکیده ی مقاله از نامه ی علوم اجتماعی ۱۳۵۶ شماره ۷
نویسنده: حسن حسنی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ نمونه های گذر از آتش ( از انواع «ورِ گرم » یا سوگند خورد ن در ایران باستان )


❇️ در متون مختلف بعد از اسلام اشاراتی به این داوری ایزدی شده است.مثلا:

◀️ داستان .ویس و رامین. که شاه برای اثبات خیانت ان ها آزمون آتش را مطرح می کند که با این که هردو می پذیرند ولی در موقع عمل فرار می کنند.

◀️ در داستان سلامان و ابسال جامی که شاه دستور این آزمون را می دهد و هردو وارد آتش می شوند و ابسال. دایه سلامان که عاشق اوست می سوزد و سلامان نجات می یابد.

◀️ در مخزن الاسرار نیز ماجرای نزاع دوحکیم را می اورد که نوعی از داوری ایزدی برای اثبات صدق و کذب خود اجرا می کنند. یکی برای دیگری جامی از زهر فراهم می آورد و دیگری گُلی که افسونی در ان دمیده است.

ان به علاج از تن خود زهر برد
وین به یکی گُل ز توهم بمرد.
(مخزن الاسرار)

◀️ مولوی هم در مثنوی حدیث دو منازع مؤمن و کافر به خدا را می اورد که هر دو روانه آتش می شوند و سرانجام:

ان خدا گوینده مرد مدعی
رست و سوزید اندر ان آتش دعی
(مثنوی دفتر چهارم)

◀️ در تذکره الاولیا هم مالک دبنار و مرد دهری پس از مباحثه هر دو دست در آتش می گذارند و هردو نمی سوزند و مالک از منادی حق می شنود که تو ندانستی که دست تو دست دهری را حمایت کرد که اگر دهری دست تنها در آتش نهادی که چه بر وی امدی.
(عطار تذکره الاولیا ص51 )

◀️ در این داوری ها شیوه اصلی که گذر هردو نفر انجام می شود.

اما آشناترین این داوری ها گذر سیاوش از اتش است. که بی گناه از آتش می گذرد.

-آزمون آذرباد ماراسپند که به فرمان شاپور اوستا را منظم کرد و برای رفع شبهه پیشتهاد داد که فلز گداخته بر سینه من بریزید اگر به من اسیب نرسید بدانید که اوستا و ستایش هایی را که ترتیب داده ام همه درست و الهامی است بر من. و او از ازمون سربلند بیرون امد.(شهمردان ص137)

❇️ آتش در فرهنگ های دیگر

◀️ در ریگ ودا آتش به عنوان قدیمی ترین عناصر مورد پرستش بوده و مقدس ترین عتصر در مذهب هند و ایرانی بوده است.

اگنی در ریگ ودا از خدایان تراز اول است. پیمان زناشویی بستن هندوان در پیشگاه آتش و سوزاندن مردگان در آتش برای سعادت. ازلی است و با شعف انجام می شود و وسیله عروج به اسمان است.
پیر بایار، 1367:228

◀️ در چین ستایش تسئو وانگ خدای آتش رواج دارد.

◀️ در یونان هستیا و در روم وستا الهه مقدس و نگهبان مردم و آتش که همیشه شعله ور است و نباید خاموش شود.

◀️ در دین یهود یهوه با زبان آتش با موسی سخن می گوید.

◀️ گذر ابراهیم از آتش نیز از نمونه های دیگر است که البته در این جا ستمکار است که بی گناه را برای نابودی به آتش می فریتد. البته در همین جا نیز زیر ساخت داوری ایزدی و پاکی ابراهیم نمرود را رسوا می سازد.

◀️ هم چنین در موارد دیگر در قرآن  این سخن گفتن و تجلی بر موسی در قالب نور است که به نوعی با آتش در ارتباط است و در باور دینی.

◀️ آتش جزو مطهرات و پاک کننده هاست و 50 بار آتش دوزخ در قرآن و جایگاه بدان به نوعی داوری و مجازات انان است.

◀️ در داستان ژاندارک دختر قهرمان فرانسوی آتش وجود او را می سوزاند ولی به قلبش اثر نکرد و تا واپسین دم زندگی تبسم خفیفی بر لب داشت.

❇️ منابع :
1-شهمردان رشید 1330 فرزانگان زرتشتی
2-شالیان ژرار گنجینه حماسه های جهان ترجمه علی اصغر سعیدی
3-ریگ ودا ترجمه محمد رضا جلالی نائینی
4-رسولی سید جواد 1377 آیین اساطیر ور (پیشینه سوگند در ایران)تهران:سروش
5-بایار پیر رمز پردازی اتش ترجمه جلال ستاری
6-اسطوره داوری ایزدی به وسیله اتش در شاهنامه مقاله نغمه دادورسال 93

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ فعل « است » و سیر آن در زبان فارسی

❇️ فعل ربطی است در زبان پهلوی و فارسی دری شکل های گوناگونی داشته است.

◀️ در پهلوی :

هم    هی یا هیه   هست هیم هیز هند بوده
در فارسی دری قدیم به صورت:
هیم  هیی هست و هییم و هییت و هییند
بوده
و یا قیل از آنها فتحه  بصورت
-ستم  -ستی   -ست -ستیم و -ستید و ستند
بوده
اما در فارسی امروز
به صورت های
-م  ی ست و هست واست و یم و ید و ند
همچنین
ام  ای است  ایم و اید و اند
نیز
یم  یی یست  ییم یا ئیم یید و یند
به کار می رود.

پس فعل ربطی متصل فارسی پنج صورت دارد.
در صورت پهلوی آن با حرف ه  آغاز می شود و دیگر اینکه وقتی صامت  ه حذف می شود خودش چهار صورت پیدا می کند.یعنی همان  -ستم  -ستی و. ...و دیگر صورت -م ی -ست و....می یابد .که اگه بعد از مصوت قرار بگیره طبق قانون برخورد مصوت ها بیت مصوت قبل از فعل متصل و مصوت خود فعل صامت میانجی که در عربی هم مانند نون وقایه همچنین قاعده ای وجود دارد عنصری است الحاقی نه اصلی به وجود میاد در این صورت دو حالت پیش میاد.

1.اگه مصوت های بیان حرکت های غیر ملفوظ بشه صامت میانجی همزه است به صورت الف درمیاد بصورت ام ای است و..

2.اگه مصوت های بلند ا.  و. ی . باشد دراین حالت صامت میانجی همان ی است مانند :

دانایم دانایی داناست الی ..
آهویم آهویی اهوست و...
خسته ام خسته ای و... 

◀️ بنابراین الف و ی در افعال ربطی متصل در فارسی جز اصلی فعل نیستند بلکه عناصری الحاقی هستندو صورت دقیق فعل ربطی است به این شکل است:
-م .ی -ست .یم .ید .ند است
و به کار بردن این فعل به صورت ام .ای .است و ایم .اید و اند نادرست است. ولی امروزه ما در کلاس ها به دانش آموزان می گیم.
مطلب دیگه اینکه -ست از ریشه astiy فارسی باستان و -م از ریشه amiy یا miy  و ی هم از ahy یا ah در آن زبان گرفته شده است.

❇️ منابع :

1.فعل بودن و تحول آن در زبان فارسی نوشته دکتر فرشیدورد در مجله وحید شماره هفتم
2.دستور زبان فارسی میانه از نویسنده ای خارجی به نام راستارگویوا ترجمه دکتر ولی اله شادان
3.دستور مفصل نوشته مرحوم دکتر خسرو فرشیدورد.
دوستان به علت مشکل تایپ به جای فتحه از علامت خط تیر-استفاده کرده ام
امیدوارم مفید فایده باشد

❇️خدایی
دهم مهرماه نود هفت

مطلب ارسالی از: کانال « دستور ایران »

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ گرگ باران دیده

کی چون رخ من، دیده یاران دیده؟
کی همچو خزان من، بهاران دیده؟

من شیر نَرَم، رمیده زین بیشه خشک
گرچه مثل است: گرگ باران دیده.
مسیح کاشانی
درگذشته 1066 ق.

◀️ حکیم رکن‌الدین مسعود کاشانی متخلّص به «مسیح»، از شاعران پُرگوی فارسی است که به گفته نصرآبادی، «اشعارش قریب به صد هزار بیت است» (ج 1، 312). دیوان کامل اشعار او به چاپ نرسیده و این رباعی او را ما از کتاب بهار عجم (ج 3، 1778) برگرفتیم.
«گرگ باران دیده» کنایه از آدم سرد و گرم چشیده است و از حدود 900 سال پیش تا امروز، به همین عبارت، در متون نظم و نثر فارسی به‌کار رفته و مورد استفاده عامه مردم قرار گرفته است. وجه تسمیه این تعبیر، مثل بسیاری از تعابیر و مصطلحات کهن، مبهم است و همین ابهام، بعضی نویسندگان را به فکر انداخته که با تغییرات دلبخواهی در مثل، آن را معنی‌دار کنند. البته یک وجه تسمیه عامیانه برای آن وجود دارد: «ظاهر آن است که گرگ بچه از باران می‌ترسد و در وقت باران، از سوراخ خود بر نمی‌آید؛ هرچند گرسنه و تشنه باشد. اما چون گرگی بیرون خانه خود باشد و از اتفاقات، او را باران در گیرد و ببیند که از او آفتی و ضرری به این نمی‌رسد، بار دیگر دلیر می‌شود و از باران خائف نمی‌گردد» (بهار عجم).

◀️ نظامی گنجوی قدیمی‌ترین شاعری است که به این اصطلاح تمثل جُسته (شرف‌نامه، 188):
ز باران کجا ترسد آن گرگ پیر
که گرگینه پوشد به‌جای حریر

◀️ ضیاء نخشبی هم این مثل را به‌کار بُرده (طوطی نامه، 140):

روزی در این باب، با گرگ مشورت کرد؛ گرگی کهنه بود باران دیده.

◀️ شاعران دوره صفوی از قبیل صائب، سلیم تهرانی، میرنجات، اشرف مازندرانی، مخلص کاشی و دیگران، بارها مثل «گرگ باران دیده» را در شعر خود آورده‌اند (رک. فرهنگ اشعار صائب، ج 2، 625؛ مصطلحات الشعراء، 211؛ امثال و حکم، ج 3، 1300).

◀️ «ترسیدن گرگ از باران»، به احتمال بسیار، برگرفته از باورهای عامیانه کهن در مورد حیوانات است و نباید با آن به گونه یک گزاره علمی برخورد کرد و در پی صدق و کذب آن برآمد. بعضی نویسندگان امروزی، دچار همین خطا شده‌اند و دنبال دستاویزهای بهتری برای توجیه منطقی این اصطلاح بر آمده‌اند که گزارش آن در پی می‌آید.

◀️گرگ بالان دیده

◀️ نخستین بار، مؤلف برهان قاطع معنی جدید بالان را وارد فرهنگ لغات پارسی کرد: «تله که بدان جانوران را گیرند» (ج 1، 225). بعد از او، عبدالرشید حسینی تتوی، مؤلف فرهنگ رشیدی به استناد همین قول، یا به اجتهاد خود، «گرگ بالان دیده» را جایگزین «گرگ باران دیده» کرد: «بالان: تله جانوران. و از اینجاست که در مثل سایر است که کسی که مجرّب در امور باشد، او را گرگ بالان دیده گویند، یعنی تله دیده و عوام به غلط باران دیده گویند. و ظاهراً بعضی به واسطه تغییر لهجه، بالان را باران خواندند؛ چنان‌که شایع است میان راء و لام» (ج 1، 208). رشیدی که برای معانی دیگر بالان، شواهدی از متون نظم فارسی آورده، در مورد بالان به معنی تله، هیچ نقلی که مؤید این معنی تازه باشد، اقامه نکرده است. تعبیر «گرگ بالان دیده» از فرهنگ رشیدی به کتاب‌های لغت و امثال راه یافته است.

◀️ گرگ پالان دیده

مؤلف بهار عجم بر قول رشیدی ایراد وارد کرده، و پیشنهاد دیگری دارد: «تغلیط رشیدی که گرگ باران دیده غلط است و صحیح بالان دیده است، غلط باشد و صحیح پالان دیده به بای فارسی مرادف آن است. چه، بازیگران ولایت، گرگ را پالان بندند، چنانچه از اهل زبان شنیده شده و به تحقیق پیوسته» (ج 3، 1778). همین حرف را سیالکوتی در مصطلحات الشعراء و محمد پادشاه در فرهنگ آنندراج تکرار کرده‌اند.

◀️ کُرک باران دیده

فیروز منصوری در مقاله‌ای که به سال 1357 در مجله «هنر و مردم» به چاپ رسانده، بر آن است که شکل درست این اصطلاح، کُرک باران دیده است: «صورت اصلی کلمه، گرگ نیست بله کرک است؛ یعنی پوستین باران دیده که در آن باران تأثیر نمی‌کند. بدیهی است که باران، گرگ را مجرّب و آزموده نمی‌کند. بلکه باران، کُرک ـ پوستین یا لباس‌های چرمی ـ را از بوته آزمایش در می‌آورد و از مرحله تجربه می‌گذراند» (ش 189 ـ 190؛ ص 58). برداشت استحسانی ایشان، با شواهد موجود همخوانی ندارد و آشکار است که منظور شاعران قدیم ما در ابیاتی که آورده‌اند، همان گرگ بیابانی است نه کُرک چرمین. ایجاد تناسب میان گرگ و روباه و سگ و شیر نر در اشعار مورد اشاره، مؤید این مسئله است. در حیرتم که ایشان در باب عبارت ضیاء نخشبی که می‌گوید شیر ـ سلطان جنگل ـ با گرگ باران دیده مشورت کرده، چه تعبیری دارند؟

◀️ بنابراین، در تعبیر «گرگ باران دیده»، گرگ همان گرگ بیابانی است و باران همان مائده آسمانی؛ و نحوه کاربرد مثل در متون قدیم و جدید، بر این امر گواه است؛ سایر حدسیات و پیشنهادات، از حمایت متون و پشتوانه کاربرد عوام و خواص بی بهره است.

❇️ مطلب ارسالی از: کانال "چهار خطی"

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ بینامتنیت یا متن پنهان

❇️ شاید منتقدان ادبی، این بحث را ذیل صورت یا فرم مطرح کنند و درباره آن بیاندیشند؛ لیکن، مقام راستین این بحث، علمی‌ست که نه بینامتنیت را به مثابه فرم که به مثابه ماده یا متریال بنگرد

◀️ در این‌جاست که آن روش‌های عینی و تحلیلی منتقدان ادبی رنگ می‌بازد و جا برای روش‌های غیر عینی و پردامنه هرمنوتیست‌ها باز می‌شود.

◀️ اندر پسِ تاملاتی که در طول یک ترم تحصیلی بر بحث بینامتنیت میان حدیث و قرآن داشتم، چنین دریافتم که اساسا هیچ متنی بدون بینامتنیت متن نیست. متن یعنی مجموعه‌ای از بینامتنیت‌ها. حال تجلی این بینامتنیت گاهی در وادی زبان، آن‌هم زبان فرمالیته است چنان‌که استاد شفیعی کدکنی بدان اشاره کرده‌اند.

◀️ اما مهم‌تر از این‌ها، توجه به بینامتنیتِ تاریخی متون است؛ تا بدان‌جا که بدین نقطه ختم شود که اساسا هیچ (خلاقیتی به‌مثابه ابداع از هیچ) در ادبیات وجود ندارد؛ آن‌چه در ادبیات امر خلاق نامیده می‌شود، صرفا ترکیب و همبستگی میان ماده‌های از پیش موجود است.

◀️ این نوع نگاه به قضیه بینامتنیت، شاید در ظاهر افراطی به نظر رسد لیکن کُنهِ بحث بینامتنیت در همین نگاه افراطی است.
این نگاه افراطی، پرسش را به این نقطه می‌رساند که خلاقیت نخستین در وادی ادبیات چه بوده است؟ و هنگام پاسخ به این پرسش، به نطقه‌ای می‌رسیم که انسان به‌سان انسان، چیزی از خود بروز داده است. نخستین چیزی که انسان، در قالب طبیعت به‌مثابه زیست‌گاه انسان، از خود بروز داده است، سرآغاز خلاقیت‌ هنری بوده است و از آن نقطه به بعد، هر خلاقیتی، صرفا تقلیدی از آن خلاقیت نخستین بوده است.

◀️ اما این‌که در چه شرایطی خلاقیت نخستین رخ داده است و آیا اصلا چنین چیزی امکان دارد، بحثی‌ست که بلافاصله با زیست‌شناسی، انسان‌شناسی و فلسفه در هم می‌آمیزد و از این رو، جایگاه چنین بحثی در این مقال نمی‌گنجد.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan