✳️ هنجار گریزی درآثار ادبی
❇️برجسته‌سازی:
هنگامی که شاعر یا سراینده ترانه با شکستن معیارهای زبان روزمره با کمک وزن، پنداشته‌ها، برگزیدن ترکیب‌ها و واژه‌های فراخور و گاه حتی جابجایی برخی ارکان جمله، زبان را از هنجار کلام روزمره دور کند، به این کار برجسته‌سازی گفته می‌شود.
◀️ این اصطلاح اول بار از طرف شکل‌گرایان روس، که در تحلیل متون به شکل، فرم و ساختار آن توجه داشتند، مطرح شد. نظریة برجسته‌سازی که ابتدا زبان شناسان روس آن را مطرح کردند و سپس زبانشناسان ساختگرا در نقد و تحلیل آثار ادبی آن را مورد توجه قرار دادند.
◀️ زبانشناسان شکل‌گرای روس و چک در به کارگیری زبان معتقد به دو نظام زبانی جدا از یکدیگر بودند: نظام خودکاری و نظام برجسته‌سازی. نظام خودکاری زبان در اصل به کارگیری عناصر زبان است به گونه‌ای که به قصد بیان موضوعی به‌کار رود، بدون آن که شیوه بیان جلب نظر کند و مورد توجه اصلی قرار گیرد، ولی برجسته‌سازی به کارگیری عناصر زبان است به گونه‌ای که شیوه بیان جلب نظر کند، غیرمتعارف باشد و در مقابل خودکاری زبان، غیرخودکاری باشد.
◀️ موکاروفسکی یکی از نظریه‌پردازان مکتب پراگ می‌گوید: «برجسته‌سازی در زبان شاعرانه تا آن اندازه به درجه اعلای خود می‌رسد که عمل ارتباط را در پس‌زمینه قرار می‌دهد.»
◀️ «لیچ» از شکل‌گرایان انگلیسی، فرایند برجسته‌سازی را به دو گونه بخش می‌کند:
۱- هنجارگریزی
۲- هنجارافزایی
◀️ هنجارگریزی : یعنی شکستن هنجار منطقی و طبیعی زبان با نگرش هنرمندانه که به موجب آن عناصر زیباشناختی و ادبی سخن، مجال نمود پیدا می‌کنند.
◀️ لیچ هشت گونه هنجارگریزی را از یکدیگر باز شناخت که به قرار زیر است:
هنجارگریزی واژگانی، هنجارگریزی نحوی، هنجارگریزی آوایی، هنجارگریزی نوشتاری، هنجارگریزی معنایی، هنجارگریزی گویشی، هنجارگریزی سبکی، هنجارگریزی زمانی.
◀️ هنجار گریزی به عبارت دیگر یعنی خارج شدن از زبان معیار ؛ سبک شعر را برحسب عدول و خروج از سبک مطالعه می کنند . اصطلاحی است که در مکتب شکل گرایان روسی به کار می رود و یکی از مهمترین نظریه های این مکتب نقد محسوب می شود. نویسنده و شاعر از طریق آشنایی زدایی، دریافت های عادی خواننده را تغییر می دهد و این همان کاری است که به آن تکنیک ادبی می گویند. وظیفه ی هنر، غریبه کردن مفاهیم، مشکل کردن فرمها و افزودن بر دشواری ها ست و به عبارت دیگرگذاشتن مانع است بر سر راه درک مطلب تا خواننده در نهایت به شناسایی تازه ای از آنچه از آن می شناخته دست یابد (ذوالقدر ،1388:11)
هنجار گریزی که برابر«Deviation» نهاده شده است
◀️ شفیعی کدکنی انواع برجسته‌سازی را در دو گروه موسیقایی و زبان‌شناسی تبیین می‌کند.
◀️ نمونه‌ها در شعر فارسی :
در شعر اخوان ثالث برجسته‌سازی واژگانی نمونه‌های گوناگونی دارد از قبیل استفاده از: واژه‌های مرده، واژه‌های کم‌کاربرد، واژه‌هایی که در معنی کهن به‌کار رفته، واژه‌های اساطیری و واژه‌های مخفف، ازجمله پریشان‌بوم، شبنم‌آجین، بیغاره، پرهیب و غیره.
در این شعر فروغ فرخزاد:
«گوش کن! وزش ظلمت را می‌شنوی»
وزش ظلمت نمونه‌ای از برجسته‌سازی واژگانی است.
در این شعر شفیعی کدکنی:
«جایی که نان گرسنه شد و آب تشنه زیست …»
نمونه‌ای از هنجارگریزی معنایی به‌کار رفته‌است.
◀️ نمونه فراهنجار آوایی را در کاربرد شگرد واج‌آرایی در این شعر منوچهری می‌بینیم:
خیزید و خزآرید که هنگام خزان است
باد خنک از جانب خوارزم وزان است
نمونهٔ دبگر این شعر از اشعار حمید مصدق نمونه‌ای از هنجارگریزی نوشتاری است:
او بود
از روی نرده
خم شده
روی
ر
و
د.
احمد شاملو از جمله شاعرانی است که در شعرش از این شیوه بسیار بهره گرفته‌است.
❇️ منابع :
صهبا، فروغ: برجسته‌سازی واژه و ترکیب در شعر اخوان. در: «پژوهش‌نامه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی»، بهار و تابستان ۱۳۸۴ - شماره ۴۵ و ۴۶. (از صفحه ۱۴۷ تا ۱۶۲).
۱- شمیسا، سیروس؛ نقد ادبی، ویرایش دوم، تهران، میترا، ۱۳۸۵، ص ۱۸۰ – ۱۷۸.
۲- علوی مقدم، مهیار؛ نظریه‌های نقد ادبی معاصر (صورت‌گرایی و ساختارگرایی)، تهران، سمت، ۱۳۸۱، چاپ دوم، صص ۱۰۱ – ۸۲.
۳- کارن. جی‌ای؛ فرهنگ ادبیات و نقد (ترجمه کاظم فیرزومند) تهران، شادگان، ۱۳۸۰، ص ۱۶۶.
۴-اعظم بابایی: برجسته‌سازی. در: شهر مجازی زبان و ادب فارسی.
❇️ توضیحات تکمیلی در کتاب رستاخیز کلمات دکتر شفیعی کدکنی ..
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️برجسته‌سازی:
هنگامی که شاعر یا سراینده ترانه با شکستن معیارهای زبان روزمره با کمک وزن، پنداشته‌ها، برگزیدن ترکیب‌ها و واژه‌های فراخور و گاه حتی جابجایی برخی ارکان جمله، زبان را از هنجار کلام روزمره دور کند، به این کار برجسته‌سازی گفته می‌شود.
◀️ این اصطلاح اول بار از طرف شکل‌گرایان روس، که در تحلیل متون به شکل، فرم و ساختار آن توجه داشتند، مطرح شد. نظریة برجسته‌سازی که ابتدا زبان شناسان روس آن را مطرح کردند و سپس زبانشناسان ساختگرا در نقد و تحلیل آثار ادبی آن را مورد توجه قرار دادند.
◀️ زبانشناسان شکل‌گرای روس و چک در به کارگیری زبان معتقد به دو نظام زبانی جدا از یکدیگر بودند: نظام خودکاری و نظام برجسته‌سازی. نظام خودکاری زبان در اصل به کارگیری عناصر زبان است به گونه‌ای که به قصد بیان موضوعی به‌کار رود، بدون آن که شیوه بیان جلب نظر کند و مورد توجه اصلی قرار گیرد، ولی برجسته‌سازی به کارگیری عناصر زبان است به گونه‌ای که شیوه بیان جلب نظر کند، غیرمتعارف باشد و در مقابل خودکاری زبان، غیرخودکاری باشد.
◀️ موکاروفسکی یکی از نظریه‌پردازان مکتب پراگ می‌گوید: «برجسته‌سازی در زبان شاعرانه تا آن اندازه به درجه اعلای خود می‌رسد که عمل ارتباط را در پس‌زمینه قرار می‌دهد.»
◀️ «لیچ» از شکل‌گرایان انگلیسی، فرایند برجسته‌سازی را به دو گونه بخش می‌کند:
۱- هنجارگریزی
۲- هنجارافزایی
◀️ هنجارگریزی : یعنی شکستن هنجار منطقی و طبیعی زبان با نگرش هنرمندانه که به موجب آن عناصر زیباشناختی و ادبی سخن، مجال نمود پیدا می‌کنند.
◀️ لیچ هشت گونه هنجارگریزی را از یکدیگر باز شناخت که به قرار زیر است:
هنجارگریزی واژگانی، هنجارگریزی نحوی، هنجارگریزی آوایی، هنجارگریزی نوشتاری، هنجارگریزی معنایی، هنجارگریزی گویشی، هنجارگریزی سبکی، هنجارگریزی زمانی.
◀️ هنجار گریزی به عبارت دیگر یعنی خارج شدن از زبان معیار ؛ سبک شعر را برحسب عدول و خروج از سبک مطالعه می کنند . اصطلاحی است که در مکتب شکل گرایان روسی به کار می رود و یکی از مهمترین نظریه های این مکتب نقد محسوب می شود. نویسنده و شاعر از طریق آشنایی زدایی، دریافت های عادی خواننده را تغییر می دهد و این همان کاری است که به آن تکنیک ادبی می گویند. وظیفه ی هنر، غریبه کردن مفاهیم، مشکل کردن فرمها و افزودن بر دشواری ها ست و به عبارت دیگرگذاشتن مانع است بر سر راه درک مطلب تا خواننده در نهایت به شناسایی تازه ای از آنچه از آن می شناخته دست یابد (ذوالقدر ،1388:11)
هنجار گریزی که برابر«Deviation» نهاده شده است
◀️ شفیعی کدکنی انواع برجسته‌سازی را در دو گروه موسیقایی و زبان‌شناسی تبیین می‌کند.
◀️ نمونه‌ها در شعر فارسی :
در شعر اخوان ثالث برجسته‌سازی واژگانی نمونه‌های گوناگونی دارد از قبیل استفاده از: واژه‌های مرده، واژه‌های کم‌کاربرد، واژه‌هایی که در معنی کهن به‌کار رفته، واژه‌های اساطیری و واژه‌های مخفف، ازجمله پریشان‌بوم، شبنم‌آجین، بیغاره، پرهیب و غیره.
در این شعر فروغ فرخزاد:
«گوش کن! وزش ظلمت را می‌شنوی»
وزش ظلمت نمونه‌ای از برجسته‌سازی واژگانی است.
در این شعر شفیعی کدکنی:
«جایی که نان گرسنه شد و آب تشنه زیست …»
نمونه‌ای از هنجارگریزی معنایی به‌کار رفته‌است.
◀️ نمونه فراهنجار آوایی را در کاربرد شگرد واج‌آرایی در این شعر منوچهری می‌بینیم:
خیزید و خزآرید که هنگام خزان است
باد خنک از جانب خوارزم وزان است
نمونهٔ دبگر این شعر از اشعار حمید مصدق نمونه‌ای از هنجارگریزی نوشتاری است:
او بود
از روی نرده
خم شده
روی
ر
و
د.
احمد شاملو از جمله شاعرانی است که در شعرش از این شیوه بسیار بهره گرفته‌است.
❇️ منابع :
صهبا، فروغ: برجسته‌سازی واژه و ترکیب در شعر اخوان. در: «پژوهش‌نامه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی»، بهار و تابستان ۱۳۸۴ - شماره ۴۵ و ۴۶. (از صفحه ۱۴۷ تا ۱۶۲).
۱- شمیسا، سیروس؛ نقد ادبی، ویرایش دوم، تهران، میترا، ۱۳۸۵، ص ۱۸۰ – ۱۷۸.
۲- علوی مقدم، مهیار؛ نظریه‌های نقد ادبی معاصر (صورت‌گرایی و ساختارگرایی)، تهران، سمت، ۱۳۸۱، چاپ دوم، صص ۱۰۱ – ۸۲.
۳- کارن. جی‌ای؛ فرهنگ ادبیات و نقد (ترجمه کاظم فیرزومند) تهران، شادگان، ۱۳۸۰، ص ۱۶۶.
۴-اعظم بابایی: برجسته‌سازی. در: شهر مجازی زبان و ادب فارسی.
❇️ توضیحات تکمیلی در کتاب رستاخیز کلمات دکتر شفیعی کدکنی ..
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ ادبیات بومی چیست؟
❇️عبدالعلی دستغیب
◀️ ادبیات بومی (اقلیمی) ، هم دارای معنایی وسیع و هم دارای معنایی محدود است. کلمهی بومی Nativeدر زبان انگلیسی با کلمهی ملت و مردم Nativeهم ریشه است و به معانی زیر است: در حال خالص، دست خورده، طبیعی، اصیل، قومی که در محلی واحد ساکن است. به اعتباری ادبیات ایران را در مثل می‌توان ادبیات بومی (خاص اقلیمی ویژه) دانست و همینطور است ادبیات چین یا هند یا اسپانیا اما ادبیات اقلیمی (بومی) در معنای خاص، ادبیاتی است که در منطقهای خاص بوجود آمده و دارای شرایط زیر است:
الف-وحدّت اوضاع جغرافیایی از قبیل کوهها، رودها، درختان، آب و هوا، میزان بارندگی فاصله کم یا زیاد بخشها. در ایران، مازندران، گیلان، و گرگان و مناطق ساحلی دریای خزر از این لحاظ وحدت دارد. میزان بارندگی در آن زیاد است، جنگلهای فراوان دارد، آبادیها بهم نزدیک است ولی در مناطق جنوبی و نزدیک به کویر هوا گرم یا بارندگی کم، جمعیت اندک و فاصله روستاها و شهرها زیاد است.
ب-مشابهت وضع زراعی و معیشتی. وجود شالیزارها، مزارع چای، حرفههای مخصوص از قبیل حصیربافی و چوببری و ماهیگیری (در شمال) و وجود نخلستانها، مزارع گندم و جو و کشت و زرع با آب باران در جنوب و جنوب شرقی ایران.
ج-وحدّت گویش محلی و وجود گفتها و اصطلاحها و ترانههای مشترک.
د-مشابهت آئین و مراسم جشن‌ها، اعیاد ملی و مذهبی، رقصها، آئین ازدواج و خاکسپاری، تولد و نامگذاری فرزند، طرز کوچ و مراسم همراه با آن (در عشایر) .
ه-مشابهت مناسبات اقتصادی، روابط مالک و زارع، منابع تغذیه و خرید و فروش محصول، کاشت و برداشت، مناسبات زارع با پیشهور و سلفخر، نحوهی مشارکت زنان و کودکان در کارهای تولیدی. اجارهبهای خانهها، باغها، نیروی خرید، نحوهی برخورد با فن و صنعت جدید، بهرهگیری از طرز تولید قدیمی (شخم، گاوآهن) یا تراکتور و کمباین و خرمن کوب ابزار جدید.
و-طرز گذراندن ایام فراغت، انواع ورزش آبی بومی، کشتیگیری، زیارت اماکن متبرکه، تعزیه، ییلاق و قشلاق، مشاعره، شرطبندی، معرکهگیری.
ز-وحدت زبان و تاریخ. مذهب، اقلیّتهای مذهبی، نهادهای آموزشی، مدرسههای جدید و قدیم. میزان سوادآموزی و بهره بردن از خواندن و نوشتن کتاب‌ها. وجود قهرمانان مشترک و محبوب عامه، نحوهی ارتباط با تمدن جدید، میزان حضور رادیو و تلویزیون، ماهواره، عکاس، فیلمبرداری و. . . در ده و روستا و مناطق دورافتاده، طرز مشارکت عامهی مردم در قیامها، مبارزهها، تعاونها، رأی دادن، شرکت در انجمنهای دور شهر.
ح-خصائص جغرافیای انسانی. مردمی که در مناطق گرمسیر و حواشی کویر زندگانی می‌کنند با مردمی که در مناطق سردسیر یا در مکانهای پرآب و درخت زندگانی می‌کنند، تفاوت دارند. خلق و خوی و طرز رفتار و باورها و ادبیات و هنر این دو با هم یکی نیست. در مثل مردم بلوچ که با شتر و بیابان سر و کار دارند با مردم مازندران که بیشتر گاو و گوسفند دارند و از اسب به عنوان وسیلهی نقلیه بهرهگیری می‌کنند، طرز زیست یکسانی ندارند.
ادبیات بومی در سیر تحول خود از همهی این عوامل بهره می‌برد و اگر خوب نوشته شده باشد، آئینهی تمام نمای طرز زیست و عمل قوی ویژه در مکانی خاص است به همین دلیل آثار ادبی روس با آثار ادبی آمریکا در مثل، تفاوت دارد. از این گذشته نحوهی آثار ادبی خود یک سرزمین نیز همیشه یکسان نیست. آثار فاکتر که جنبهی محلی و بومی دارد، در جنوب آمریکا ساخته شده و این با آثار درایزر که نویسندهی شهر است، تفاوت دارد.
در ایران آثار دولت آبادی، شفیانی، امین فقیری، درویشیان . . . غالبا در روستا و در عشایر روی می‌دهد اما بیشتر آثار اسماعیل فصیح آثار شهری است. در کلیدر و جای خالی سلوچ، دهکدهی پرملال، سالهای ابری، از این ولایت، نفرین زمین، دختر رعیت و. . .
عوامل زیر به چشم میخورد:
۱-زندگانی روستائیان، عشایر و پیشهوران ده. مناسبات زارع و با یک، قیامهای عشایری و دهستانی، مهاجرت، ورود ابزار جدید به روستا، ظلم و ستم خوانین، طرز سیستم زمین و آب.
۲-توصیف جانوران، گیاهان، کوهها، راهها که همه خاص منطقهی خاص هستند. در مثل جمازه و شتر در جای خالی سلوچ اهمیت کلیدی دارد یا در “رقصندگان” امین فقیر وجود گوسفند و بز و سپس بزمرگی جزء عوامل اصلی قصه است.
۳-به ضرورت اوضاع و احوال جغرافیایی، سبک این نویسندگان نیز در کل مشترک است: رئالیسم، رئالیسم اجتماعی، قصهی گزارش مانند و مستند. داستان خمرهی مرادی کرمانی نمونهی خوبی در این زمینه است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️عبدالعلی دستغیب
◀️ ادبیات بومی (اقلیمی) ، هم دارای معنایی وسیع و هم دارای معنایی محدود است. کلمهی بومی Nativeدر زبان انگلیسی با کلمهی ملت و مردم Nativeهم ریشه است و به معانی زیر است: در حال خالص، دست خورده، طبیعی، اصیل، قومی که در محلی واحد ساکن است. به اعتباری ادبیات ایران را در مثل می‌توان ادبیات بومی (خاص اقلیمی ویژه) دانست و همینطور است ادبیات چین یا هند یا اسپانیا اما ادبیات اقلیمی (بومی) در معنای خاص، ادبیاتی است که در منطقهای خاص بوجود آمده و دارای شرایط زیر است:
الف-وحدّت اوضاع جغرافیایی از قبیل کوهها، رودها، درختان، آب و هوا، میزان بارندگی فاصله کم یا زیاد بخشها. در ایران، مازندران، گیلان، و گرگان و مناطق ساحلی دریای خزر از این لحاظ وحدت دارد. میزان بارندگی در آن زیاد است، جنگلهای فراوان دارد، آبادیها بهم نزدیک است ولی در مناطق جنوبی و نزدیک به کویر هوا گرم یا بارندگی کم، جمعیت اندک و فاصله روستاها و شهرها زیاد است.
ب-مشابهت وضع زراعی و معیشتی. وجود شالیزارها، مزارع چای، حرفههای مخصوص از قبیل حصیربافی و چوببری و ماهیگیری (در شمال) و وجود نخلستانها، مزارع گندم و جو و کشت و زرع با آب باران در جنوب و جنوب شرقی ایران.
ج-وحدّت گویش محلی و وجود گفتها و اصطلاحها و ترانههای مشترک.
د-مشابهت آئین و مراسم جشن‌ها، اعیاد ملی و مذهبی، رقصها، آئین ازدواج و خاکسپاری، تولد و نامگذاری فرزند، طرز کوچ و مراسم همراه با آن (در عشایر) .
ه-مشابهت مناسبات اقتصادی، روابط مالک و زارع، منابع تغذیه و خرید و فروش محصول، کاشت و برداشت، مناسبات زارع با پیشهور و سلفخر، نحوهی مشارکت زنان و کودکان در کارهای تولیدی. اجارهبهای خانهها، باغها، نیروی خرید، نحوهی برخورد با فن و صنعت جدید، بهرهگیری از طرز تولید قدیمی (شخم، گاوآهن) یا تراکتور و کمباین و خرمن کوب ابزار جدید.
و-طرز گذراندن ایام فراغت، انواع ورزش آبی بومی، کشتیگیری، زیارت اماکن متبرکه، تعزیه، ییلاق و قشلاق، مشاعره، شرطبندی، معرکهگیری.
ز-وحدت زبان و تاریخ. مذهب، اقلیّتهای مذهبی، نهادهای آموزشی، مدرسههای جدید و قدیم. میزان سوادآموزی و بهره بردن از خواندن و نوشتن کتاب‌ها. وجود قهرمانان مشترک و محبوب عامه، نحوهی ارتباط با تمدن جدید، میزان حضور رادیو و تلویزیون، ماهواره، عکاس، فیلمبرداری و. . . در ده و روستا و مناطق دورافتاده، طرز مشارکت عامهی مردم در قیامها، مبارزهها، تعاونها، رأی دادن، شرکت در انجمنهای دور شهر.
ح-خصائص جغرافیای انسانی. مردمی که در مناطق گرمسیر و حواشی کویر زندگانی می‌کنند با مردمی که در مناطق سردسیر یا در مکانهای پرآب و درخت زندگانی می‌کنند، تفاوت دارند. خلق و خوی و طرز رفتار و باورها و ادبیات و هنر این دو با هم یکی نیست. در مثل مردم بلوچ که با شتر و بیابان سر و کار دارند با مردم مازندران که بیشتر گاو و گوسفند دارند و از اسب به عنوان وسیلهی نقلیه بهرهگیری می‌کنند، طرز زیست یکسانی ندارند.
ادبیات بومی در سیر تحول خود از همهی این عوامل بهره می‌برد و اگر خوب نوشته شده باشد، آئینهی تمام نمای طرز زیست و عمل قوی ویژه در مکانی خاص است به همین دلیل آثار ادبی روس با آثار ادبی آمریکا در مثل، تفاوت دارد. از این گذشته نحوهی آثار ادبی خود یک سرزمین نیز همیشه یکسان نیست. آثار فاکتر که جنبهی محلی و بومی دارد، در جنوب آمریکا ساخته شده و این با آثار درایزر که نویسندهی شهر است، تفاوت دارد.
در ایران آثار دولت آبادی، شفیانی، امین فقیری، درویشیان . . . غالبا در روستا و در عشایر روی می‌دهد اما بیشتر آثار اسماعیل فصیح آثار شهری است. در کلیدر و جای خالی سلوچ، دهکدهی پرملال، سالهای ابری، از این ولایت، نفرین زمین، دختر رعیت و. . .
عوامل زیر به چشم میخورد:
۱-زندگانی روستائیان، عشایر و پیشهوران ده. مناسبات زارع و با یک، قیامهای عشایری و دهستانی، مهاجرت، ورود ابزار جدید به روستا، ظلم و ستم خوانین، طرز سیستم زمین و آب.
۲-توصیف جانوران، گیاهان، کوهها، راهها که همه خاص منطقهی خاص هستند. در مثل جمازه و شتر در جای خالی سلوچ اهمیت کلیدی دارد یا در “رقصندگان” امین فقیر وجود گوسفند و بز و سپس بزمرگی جزء عوامل اصلی قصه است.
۳-به ضرورت اوضاع و احوال جغرافیایی، سبک این نویسندگان نیز در کل مشترک است: رئالیسم، رئالیسم اجتماعی، قصهی گزارش مانند و مستند. داستان خمرهی مرادی کرمانی نمونهی خوبی در این زمینه است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ سوگند (saokenta)
❇️ سوگند (saokenta) در اوستا به معنای گوگرد است که با پسوند vant به معنای "دارنده به صورت saokenta – vant (سوگند ونت) به معنای دارای گوگرد در وندیداد بکار رفته و آن آب آمیخته به گوگردی بوده است که به تجویز وندیداد (فصل چهارم‘ فقرات 54 و 55) در ایران باستان به متهمان می خوراندند و از روی اثر آن مقصر یا بی تقصیر بودن متهم را تعیین می کردند.
◀️ اصطلاح "سوگند خوردن" در فارسی‘ یعنی استعمال فعل "خوردن" با کلمه "سوگند" یاد آور مفهوم واقعی آن یعنی نوشیدن saokenta – vant (آب آمیخته به گوگرد) است که در طی زمان این مفهوم به فراموشی سپرده شده و سوگند خوردن به معنای قسم و قسم یادکردن بکار رفته است.
◀️ سوگند و سوگند خوردن در نوشته های مربوط به زمان ساسانیان در مفهوم "ور" لااقل به معنای "ور" گرم استعمال شده است. در مقدمه سوگند نامه ای که از نوشته های پهلوی زمان ساسانیان در دست می باشد. آمده است که :"چند سوگند بوده است: یکی آن که از آتش گذر می کرده اند و گونه دیگر آن که آهن گرم و سرخ کرده بر زبان می نهاده اند".
◀️ داراب هرمزیاد‘ در کتاب "روایات" جلد اول‘ راجع به آذر پادمهر اسپندان (موبدان موبد عهد شاپور دوم‘ پادشاه ساسانی 270 – 310 میلادی) می نویسد: آذر پادمهر اسپندان گفت: اگر شما را به راستی و درستی دین پاک و نیک مزدیسنا شکی است من سوگند یاد می کنم. و کسانی که اندک تردیدی داشتند گفتند: چگونه سوگند می خوری؟ آذرپاد گفت: من نزد شما سر و تن بشویم‘ آنگاه روی گداخته به روی سینه من بریزند‘ اگر من سوختم شما راست می گویید و اگر نسوختم من راست کردارم. پس گمراهان این شرط را پذیرفتند و آذرپاد سر و تن شست و نه من روی گداخته بر سینه او ریختند و او را هیچ رنجی نرسید. پس از همه شبهه برخاست و به دین پاک بیگمان شده اعتراف نمودند.
◀️ در مورد آزمایش فوق در بخش هفتم" دینکرد" مندرج است که "از این پس رسم سوگند یادکردن در میان پیروان زرتشت بماند. از آن رسوم است ریختن فلزگداخته به روی سینه چنانکه آذرپاد مهراسپندان کرد".
◀️ در کتاب "ویس و رامین" نیز سوگند خوردن به معنی "ور" یعنی گذشتن از آتش آمده است. وقتی ویس به شاه اظهار می دارد که میان وی و رامین گناهی ناشایست نرفته است‘ شاه از ویس می خواهد که برای اثبات صحت گفتار خود سوگند بخور و دستور می دهد آتش بزرگی بر افروزند تا ویس از آن بگذرد. گذشتن ساوش از آتش نیز در واقع بعنوان سوگند خوردن بر بیگناهی خود انجام گرفته است. .
برگرفته از : چکیده ی مقاله از نامه ی علوم اجتماعی ۱۳۵۶ شماره ۷
نویسنده: حسن حسنی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ سوگند (saokenta) در اوستا به معنای گوگرد است که با پسوند vant به معنای "دارنده به صورت saokenta – vant (سوگند ونت) به معنای دارای گوگرد در وندیداد بکار رفته و آن آب آمیخته به گوگردی بوده است که به تجویز وندیداد (فصل چهارم‘ فقرات 54 و 55) در ایران باستان به متهمان می خوراندند و از روی اثر آن مقصر یا بی تقصیر بودن متهم را تعیین می کردند.
◀️ اصطلاح "سوگند خوردن" در فارسی‘ یعنی استعمال فعل "خوردن" با کلمه "سوگند" یاد آور مفهوم واقعی آن یعنی نوشیدن saokenta – vant (آب آمیخته به گوگرد) است که در طی زمان این مفهوم به فراموشی سپرده شده و سوگند خوردن به معنای قسم و قسم یادکردن بکار رفته است.
◀️ سوگند و سوگند خوردن در نوشته های مربوط به زمان ساسانیان در مفهوم "ور" لااقل به معنای "ور" گرم استعمال شده است. در مقدمه سوگند نامه ای که از نوشته های پهلوی زمان ساسانیان در دست می باشد. آمده است که :"چند سوگند بوده است: یکی آن که از آتش گذر می کرده اند و گونه دیگر آن که آهن گرم و سرخ کرده بر زبان می نهاده اند".
◀️ داراب هرمزیاد‘ در کتاب "روایات" جلد اول‘ راجع به آذر پادمهر اسپندان (موبدان موبد عهد شاپور دوم‘ پادشاه ساسانی 270 – 310 میلادی) می نویسد: آذر پادمهر اسپندان گفت: اگر شما را به راستی و درستی دین پاک و نیک مزدیسنا شکی است من سوگند یاد می کنم. و کسانی که اندک تردیدی داشتند گفتند: چگونه سوگند می خوری؟ آذرپاد گفت: من نزد شما سر و تن بشویم‘ آنگاه روی گداخته به روی سینه من بریزند‘ اگر من سوختم شما راست می گویید و اگر نسوختم من راست کردارم. پس گمراهان این شرط را پذیرفتند و آذرپاد سر و تن شست و نه من روی گداخته بر سینه او ریختند و او را هیچ رنجی نرسید. پس از همه شبهه برخاست و به دین پاک بیگمان شده اعتراف نمودند.
◀️ در مورد آزمایش فوق در بخش هفتم" دینکرد" مندرج است که "از این پس رسم سوگند یادکردن در میان پیروان زرتشت بماند. از آن رسوم است ریختن فلزگداخته به روی سینه چنانکه آذرپاد مهراسپندان کرد".
◀️ در کتاب "ویس و رامین" نیز سوگند خوردن به معنی "ور" یعنی گذشتن از آتش آمده است. وقتی ویس به شاه اظهار می دارد که میان وی و رامین گناهی ناشایست نرفته است‘ شاه از ویس می خواهد که برای اثبات صحت گفتار خود سوگند بخور و دستور می دهد آتش بزرگی بر افروزند تا ویس از آن بگذرد. گذشتن ساوش از آتش نیز در واقع بعنوان سوگند خوردن بر بیگناهی خود انجام گرفته است. .
برگرفته از : چکیده ی مقاله از نامه ی علوم اجتماعی ۱۳۵۶ شماره ۷
نویسنده: حسن حسنی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ نمونه های گذر از آتش ( از انواع «ورِ گرم » یا سوگند خورد ن در ایران باستان )
❇️ در متون مختلف بعد از اسلام اشاراتی به این داوری ایزدی شده است.مثلا:
◀️ داستان .ویس و رامین. که شاه برای اثبات خیانت ان ها آزمون آتش را مطرح می کند که با این که هردو می پذیرند ولی در موقع عمل فرار می کنند.
◀️ در داستان سلامان و ابسال جامی که شاه دستور این آزمون را می دهد و هردو وارد آتش می شوند و ابسال. دایه سلامان که عاشق اوست می سوزد و سلامان نجات می یابد.
◀️ در مخزن الاسرار نیز ماجرای نزاع دوحکیم را می اورد که نوعی از داوری ایزدی برای اثبات صدق و کذب خود اجرا می کنند. یکی برای دیگری جامی از زهر فراهم می آورد و دیگری گُلی که افسونی در ان دمیده است.
ان به علاج از تن خود زهر برد
وین به یکی گُل ز توهم بمرد.
(مخزن الاسرار)
◀️ مولوی هم در مثنوی حدیث دو منازع مؤمن و کافر به خدا را می اورد که هر دو روانه آتش می شوند و سرانجام:
ان خدا گوینده مرد مدعی
رست و سوزید اندر ان آتش دعی
(مثنوی دفتر چهارم)
◀️ در تذکره الاولیا هم مالک دبنار و مرد دهری پس از مباحثه هر دو دست در آتش می گذارند و هردو نمی سوزند و مالک از منادی حق می شنود که تو ندانستی که دست تو دست دهری را حمایت کرد که اگر دهری دست تنها در آتش نهادی که چه بر وی امدی.
(عطار تذکره الاولیا ص51 )
◀️ در این داوری ها شیوه اصلی که گذر هردو نفر انجام می شود.
اما آشناترین این داوری ها گذر سیاوش از اتش است. که بی گناه از آتش می گذرد.
-آزمون آذرباد ماراسپند که به فرمان شاپور اوستا را منظم کرد و برای رفع شبهه پیشتهاد داد که فلز گداخته بر سینه من بریزید اگر به من اسیب نرسید بدانید که اوستا و ستایش هایی را که ترتیب داده ام همه درست و الهامی است بر من. و او از ازمون سربلند بیرون امد.(شهمردان ص137)
❇️ آتش در فرهنگ های دیگر
◀️ در ریگ ودا آتش به عنوان قدیمی ترین عناصر مورد پرستش بوده و مقدس ترین عتصر در مذهب هند و ایرانی بوده است.
اگنی در ریگ ودا از خدایان تراز اول است. پیمان زناشویی بستن هندوان در پیشگاه آتش و سوزاندن مردگان در آتش برای سعادت. ازلی است و با شعف انجام می شود و وسیله عروج به اسمان است.
پیر بایار، 1367:228
◀️ در چین ستایش تسئو وانگ خدای آتش رواج دارد.
◀️ در یونان هستیا و در روم وستا الهه مقدس و نگهبان مردم و آتش که همیشه شعله ور است و نباید خاموش شود.
◀️ در دین یهود یهوه با زبان آتش با موسی سخن می گوید.
◀️ گذر ابراهیم از آتش نیز از نمونه های دیگر است که البته در این جا ستمکار است که بی گناه را برای نابودی به آتش می فریتد. البته در همین جا نیز زیر ساخت داوری ایزدی و پاکی ابراهیم نمرود را رسوا می سازد.
◀️ هم چنین در موارد دیگر در قرآن این سخن گفتن و تجلی بر موسی در قالب نور است که به نوعی با آتش در ارتباط است و در باور دینی.
◀️ آتش جزو مطهرات و پاک کننده هاست و 50 بار آتش دوزخ در قرآن و جایگاه بدان به نوعی داوری و مجازات انان است.
◀️ در داستان ژاندارک دختر قهرمان فرانسوی آتش وجود او را می سوزاند ولی به قلبش اثر نکرد و تا واپسین دم زندگی تبسم خفیفی بر لب داشت.
❇️ منابع :
1-شهمردان رشید 1330 فرزانگان زرتشتی
2-شالیان ژرار گنجینه حماسه های جهان ترجمه علی اصغر سعیدی
3-ریگ ودا ترجمه محمد رضا جلالی نائینی
4-رسولی سید جواد 1377 آیین اساطیر ور (پیشینه سوگند در ایران)تهران:سروش
5-بایار پیر رمز پردازی اتش ترجمه جلال ستاری
6-اسطوره داوری ایزدی به وسیله اتش در شاهنامه مقاله نغمه دادورسال 93
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ در متون مختلف بعد از اسلام اشاراتی به این داوری ایزدی شده است.مثلا:
◀️ داستان .ویس و رامین. که شاه برای اثبات خیانت ان ها آزمون آتش را مطرح می کند که با این که هردو می پذیرند ولی در موقع عمل فرار می کنند.
◀️ در داستان سلامان و ابسال جامی که شاه دستور این آزمون را می دهد و هردو وارد آتش می شوند و ابسال. دایه سلامان که عاشق اوست می سوزد و سلامان نجات می یابد.
◀️ در مخزن الاسرار نیز ماجرای نزاع دوحکیم را می اورد که نوعی از داوری ایزدی برای اثبات صدق و کذب خود اجرا می کنند. یکی برای دیگری جامی از زهر فراهم می آورد و دیگری گُلی که افسونی در ان دمیده است.
ان به علاج از تن خود زهر برد
وین به یکی گُل ز توهم بمرد.
(مخزن الاسرار)
◀️ مولوی هم در مثنوی حدیث دو منازع مؤمن و کافر به خدا را می اورد که هر دو روانه آتش می شوند و سرانجام:
ان خدا گوینده مرد مدعی
رست و سوزید اندر ان آتش دعی
(مثنوی دفتر چهارم)
◀️ در تذکره الاولیا هم مالک دبنار و مرد دهری پس از مباحثه هر دو دست در آتش می گذارند و هردو نمی سوزند و مالک از منادی حق می شنود که تو ندانستی که دست تو دست دهری را حمایت کرد که اگر دهری دست تنها در آتش نهادی که چه بر وی امدی.
(عطار تذکره الاولیا ص51 )
◀️ در این داوری ها شیوه اصلی که گذر هردو نفر انجام می شود.
اما آشناترین این داوری ها گذر سیاوش از اتش است. که بی گناه از آتش می گذرد.
-آزمون آذرباد ماراسپند که به فرمان شاپور اوستا را منظم کرد و برای رفع شبهه پیشتهاد داد که فلز گداخته بر سینه من بریزید اگر به من اسیب نرسید بدانید که اوستا و ستایش هایی را که ترتیب داده ام همه درست و الهامی است بر من. و او از ازمون سربلند بیرون امد.(شهمردان ص137)
❇️ آتش در فرهنگ های دیگر
◀️ در ریگ ودا آتش به عنوان قدیمی ترین عناصر مورد پرستش بوده و مقدس ترین عتصر در مذهب هند و ایرانی بوده است.
اگنی در ریگ ودا از خدایان تراز اول است. پیمان زناشویی بستن هندوان در پیشگاه آتش و سوزاندن مردگان در آتش برای سعادت. ازلی است و با شعف انجام می شود و وسیله عروج به اسمان است.
پیر بایار، 1367:228
◀️ در چین ستایش تسئو وانگ خدای آتش رواج دارد.
◀️ در یونان هستیا و در روم وستا الهه مقدس و نگهبان مردم و آتش که همیشه شعله ور است و نباید خاموش شود.
◀️ در دین یهود یهوه با زبان آتش با موسی سخن می گوید.
◀️ گذر ابراهیم از آتش نیز از نمونه های دیگر است که البته در این جا ستمکار است که بی گناه را برای نابودی به آتش می فریتد. البته در همین جا نیز زیر ساخت داوری ایزدی و پاکی ابراهیم نمرود را رسوا می سازد.
◀️ هم چنین در موارد دیگر در قرآن این سخن گفتن و تجلی بر موسی در قالب نور است که به نوعی با آتش در ارتباط است و در باور دینی.
◀️ آتش جزو مطهرات و پاک کننده هاست و 50 بار آتش دوزخ در قرآن و جایگاه بدان به نوعی داوری و مجازات انان است.
◀️ در داستان ژاندارک دختر قهرمان فرانسوی آتش وجود او را می سوزاند ولی به قلبش اثر نکرد و تا واپسین دم زندگی تبسم خفیفی بر لب داشت.
❇️ منابع :
1-شهمردان رشید 1330 فرزانگان زرتشتی
2-شالیان ژرار گنجینه حماسه های جهان ترجمه علی اصغر سعیدی
3-ریگ ودا ترجمه محمد رضا جلالی نائینی
4-رسولی سید جواد 1377 آیین اساطیر ور (پیشینه سوگند در ایران)تهران:سروش
5-بایار پیر رمز پردازی اتش ترجمه جلال ستاری
6-اسطوره داوری ایزدی به وسیله اتش در شاهنامه مقاله نغمه دادورسال 93
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ فعل « است » و سیر آن در زبان فارسی
❇️ فعل ربطی است در زبان پهلوی و فارسی دری شکل های گوناگونی داشته است.
◀️ در پهلوی :
هم هی یا هیه هست هیم هیز هند بوده
در فارسی دری قدیم به صورت:
هیم هیی هست و هییم و هییت و هییند
بوده
و یا قیل از آنها فتحه بصورت
-ستم -ستی -ست -ستیم و -ستید و ستند
بوده
اما در فارسی امروز
به صورت های
-م ی ست و هست واست و یم و ید و ند
همچنین
ام ای است ایم و اید و اند
نیز
یم یی یست ییم یا ئیم یید و یند
به کار می رود.
پس فعل ربطی متصل فارسی پنج صورت دارد.
در صورت پهلوی آن با حرف ه آغاز می شود و دیگر اینکه وقتی صامت ه حذف می شود خودش چهار صورت پیدا می کند.یعنی همان -ستم -ستی و. ...و دیگر صورت -م ی -ست و....می یابد .که اگه بعد از مصوت قرار بگیره طبق قانون برخورد مصوت ها بیت مصوت قبل از فعل متصل و مصوت خود فعل صامت میانجی که در عربی هم مانند نون وقایه همچنین قاعده ای وجود دارد عنصری است الحاقی نه اصلی به وجود میاد در این صورت دو حالت پیش میاد.
1.اگه مصوت های بیان حرکت های غیر ملفوظ بشه صامت میانجی همزه است به صورت الف درمیاد بصورت ام ای است و..
2.اگه مصوت های بلند ا. و. ی . باشد دراین حالت صامت میانجی همان ی است مانند :
دانایم دانایی داناست الی ..
آهویم آهویی اهوست و...
خسته ام خسته ای و...
◀️ بنابراین الف و ی در افعال ربطی متصل در فارسی جز اصلی فعل نیستند بلکه عناصری الحاقی هستندو صورت دقیق فعل ربطی است به این شکل است:
-م .ی -ست .یم .ید .ند است
و به کار بردن این فعل به صورت ام .ای .است و ایم .اید و اند نادرست است. ولی امروزه ما در کلاس ها به دانش آموزان می گیم.
مطلب دیگه اینکه -ست از ریشه astiy فارسی باستان و -م از ریشه amiy یا miy و ی هم از ahy یا ah در آن زبان گرفته شده است.
❇️ منابع :
1.فعل بودن و تحول آن در زبان فارسی نوشته دکتر فرشیدورد در مجله وحید شماره هفتم
2.دستور زبان فارسی میانه از نویسنده ای خارجی به نام راستارگویوا ترجمه دکتر ولی اله شادان
3.دستور مفصل نوشته مرحوم دکتر خسرو فرشیدورد.
دوستان به علت مشکل تایپ به جای فتحه از علامت خط تیر-استفاده کرده ام
امیدوارم مفید فایده باشد
❇️خدایی
دهم مهرماه نود هفت
مطلب ارسالی از: کانال « دستور ایران »
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ فعل ربطی است در زبان پهلوی و فارسی دری شکل های گوناگونی داشته است.
◀️ در پهلوی :
هم هی یا هیه هست هیم هیز هند بوده
در فارسی دری قدیم به صورت:
هیم هیی هست و هییم و هییت و هییند
بوده
و یا قیل از آنها فتحه بصورت
-ستم -ستی -ست -ستیم و -ستید و ستند
بوده
اما در فارسی امروز
به صورت های
-م ی ست و هست واست و یم و ید و ند
همچنین
ام ای است ایم و اید و اند
نیز
یم یی یست ییم یا ئیم یید و یند
به کار می رود.
پس فعل ربطی متصل فارسی پنج صورت دارد.
در صورت پهلوی آن با حرف ه آغاز می شود و دیگر اینکه وقتی صامت ه حذف می شود خودش چهار صورت پیدا می کند.یعنی همان -ستم -ستی و. ...و دیگر صورت -م ی -ست و....می یابد .که اگه بعد از مصوت قرار بگیره طبق قانون برخورد مصوت ها بیت مصوت قبل از فعل متصل و مصوت خود فعل صامت میانجی که در عربی هم مانند نون وقایه همچنین قاعده ای وجود دارد عنصری است الحاقی نه اصلی به وجود میاد در این صورت دو حالت پیش میاد.
1.اگه مصوت های بیان حرکت های غیر ملفوظ بشه صامت میانجی همزه است به صورت الف درمیاد بصورت ام ای است و..
2.اگه مصوت های بلند ا. و. ی . باشد دراین حالت صامت میانجی همان ی است مانند :
دانایم دانایی داناست الی ..
آهویم آهویی اهوست و...
خسته ام خسته ای و...
◀️ بنابراین الف و ی در افعال ربطی متصل در فارسی جز اصلی فعل نیستند بلکه عناصری الحاقی هستندو صورت دقیق فعل ربطی است به این شکل است:
-م .ی -ست .یم .ید .ند است
و به کار بردن این فعل به صورت ام .ای .است و ایم .اید و اند نادرست است. ولی امروزه ما در کلاس ها به دانش آموزان می گیم.
مطلب دیگه اینکه -ست از ریشه astiy فارسی باستان و -م از ریشه amiy یا miy و ی هم از ahy یا ah در آن زبان گرفته شده است.
❇️ منابع :
1.فعل بودن و تحول آن در زبان فارسی نوشته دکتر فرشیدورد در مجله وحید شماره هفتم
2.دستور زبان فارسی میانه از نویسنده ای خارجی به نام راستارگویوا ترجمه دکتر ولی اله شادان
3.دستور مفصل نوشته مرحوم دکتر خسرو فرشیدورد.
دوستان به علت مشکل تایپ به جای فتحه از علامت خط تیر-استفاده کرده ام
امیدوارم مفید فایده باشد
❇️خدایی
دهم مهرماه نود هفت
مطلب ارسالی از: کانال « دستور ایران »
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ گرگ باران دیده
کی چون رخ من، دیده یاران دیده؟
کی همچو خزان من، بهاران دیده؟
من شیر نَرَم، رمیده زین بیشه خشک
گرچه مثل است: گرگ باران دیده.
مسیح کاشانی
درگذشته 1066 ق.
◀️ حکیم رکن‌الدین مسعود کاشانی متخلّص به «مسیح»، از شاعران پُرگوی فارسی است که به گفته نصرآبادی، «اشعارش قریب به صد هزار بیت است» (ج 1، 312). دیوان کامل اشعار او به چاپ نرسیده و این رباعی او را ما از کتاب بهار عجم (ج 3، 1778) برگرفتیم.
«گرگ باران دیده» کنایه از آدم سرد و گرم چشیده است و از حدود 900 سال پیش تا امروز، به همین عبارت، در متون نظم و نثر فارسی به‌کار رفته و مورد استفاده عامه مردم قرار گرفته است. وجه تسمیه این تعبیر، مثل بسیاری از تعابیر و مصطلحات کهن، مبهم است و همین ابهام، بعضی نویسندگان را به فکر انداخته که با تغییرات دلبخواهی در مثل، آن را معنی‌دار کنند. البته یک وجه تسمیه عامیانه برای آن وجود دارد: «ظاهر آن است که گرگ بچه از باران می‌ترسد و در وقت باران، از سوراخ خود بر نمی‌آید؛ هرچند گرسنه و تشنه باشد. اما چون گرگی بیرون خانه خود باشد و از اتفاقات، او را باران در گیرد و ببیند که از او آفتی و ضرری به این نمی‌رسد، بار دیگر دلیر می‌شود و از باران خائف نمی‌گردد» (بهار عجم).
◀️ نظامی گنجوی قدیمی‌ترین شاعری است که به این اصطلاح تمثل جُسته (شرف‌نامه، 188):
ز باران کجا ترسد آن گرگ پیر
که گرگینه پوشد به‌جای حریر
◀️ ضیاء نخشبی هم این مثل را به‌کار بُرده (طوطی نامه، 140):
روزی در این باب، با گرگ مشورت کرد؛ گرگی کهنه بود باران دیده.
◀️ شاعران دوره صفوی از قبیل صائب، سلیم تهرانی، میرنجات، اشرف مازندرانی، مخلص کاشی و دیگران، بارها مثل «گرگ باران دیده» را در شعر خود آورده‌اند (رک. فرهنگ اشعار صائب، ج 2، 625؛ مصطلحات الشعراء، 211؛ امثال و حکم، ج 3، 1300).
◀️ «ترسیدن گرگ از باران»، به احتمال بسیار، برگرفته از باورهای عامیانه کهن در مورد حیوانات است و نباید با آن به گونه یک گزاره علمی برخورد کرد و در پی صدق و کذب آن برآمد. بعضی نویسندگان امروزی، دچار همین خطا شده‌اند و دنبال دستاویزهای بهتری برای توجیه منطقی این اصطلاح بر آمده‌اند که گزارش آن در پی می‌آید.
◀️گرگ بالان دیده
◀️ نخستین بار، مؤلف برهان قاطع معنی جدید بالان را وارد فرهنگ لغات پارسی کرد: «تله که بدان جانوران را گیرند» (ج 1، 225). بعد از او، عبدالرشید حسینی تتوی، مؤلف فرهنگ رشیدی به استناد همین قول، یا به اجتهاد خود، «گرگ بالان دیده» را جایگزین «گرگ باران دیده» کرد: «بالان: تله جانوران. و از اینجاست که در مثل سایر است که کسی که مجرّب در امور باشد، او را گرگ بالان دیده گویند، یعنی تله دیده و عوام به غلط باران دیده گویند. و ظاهراً بعضی به واسطه تغییر لهجه، بالان را باران خواندند؛ چنانکه شایع است میان راء و لام» (ج 1، 208). رشیدی که برای معانی دیگر بالان، شواهدی از متون نظم فارسی آورده، در مورد بالان به معنی تله، هیچ نقلی که مؤید این معنی تازه باشد، اقامه نکرده است. تعبیر «گرگ بالان دیده» از فرهنگ رشیدی به کتاب‌های لغت و امثال راه یافته است.
◀️ گرگ پالان دیده
مؤلف بهار عجم بر قول رشیدی ایراد وارد کرده، و پیشنهاد دیگری دارد: «تغلیط رشیدی که گرگ باران دیده غلط است و صحیح بالان دیده است، غلط باشد و صحیح پالان دیده به بای فارسی مرادف آن است. چه، بازیگران ولایت، گرگ را پالان بندند، چنانچه از اهل زبان شنیده شده و به تحقیق پیوسته» (ج 3، 1778). همین حرف را سیالکوتی در مصطلحات الشعراء و محمد پادشاه در فرهنگ آنندراج تکرار کرده‌اند.
◀️ کُرک باران دیده
فیروز منصوری در مقاله‌ای که به سال 1357 در مجله «هنر و مردم» به چاپ رسانده، بر آن است که شکل درست این اصطلاح، کُرک باران دیده است: «صورت اصلی کلمه، گرگ نیست بله کرک است؛ یعنی پوستین باران دیده که در آن باران تأثیر نمی‌کند. بدیهی است که باران، گرگ را مجرّب و آزموده نمی‌کند. بلکه باران، کُرک ـ پوستین یا لباس‌های چرمی ـ را از بوته آزمایش در می‌آورد و از مرحله تجربه می‌گذراند» (ش 189 ـ 190؛ ص 58). برداشت استحسانی ایشان، با شواهد موجود همخوانی ندارد و آشکار است که منظور شاعران قدیم ما در ابیاتی که آورده‌اند، همان گرگ بیابانی است نه کُرک چرمین. ایجاد تناسب میان گرگ و روباه و سگ و شیر نر در اشعار مورد اشاره، مؤید این مسئله است. در حیرتم که ایشان در باب عبارت ضیاء نخشبی که می‌گوید شیر ـ سلطان جنگل ـ با گرگ باران دیده مشورت کرده، چه تعبیری دارند؟
◀️ بنابراین، در تعبیر «گرگ باران دیده»، گرگ همان گرگ بیابانی است و باران همان مائده آسمانی؛ و نحوه کاربرد مثل در متون قدیم و جدید، بر این امر گواه است؛ سایر حدسیات و پیشنهادات، از حمایت متون و پشتوانه کاربرد عوام و خواص بی بهره است.
❇️ مطلب ارسالی از: کانال "چهار خطی"
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
کی چون رخ من، دیده یاران دیده؟
کی همچو خزان من، بهاران دیده؟
من شیر نَرَم، رمیده زین بیشه خشک
گرچه مثل است: گرگ باران دیده.
مسیح کاشانی
درگذشته 1066 ق.
◀️ حکیم رکن‌الدین مسعود کاشانی متخلّص به «مسیح»، از شاعران پُرگوی فارسی است که به گفته نصرآبادی، «اشعارش قریب به صد هزار بیت است» (ج 1، 312). دیوان کامل اشعار او به چاپ نرسیده و این رباعی او را ما از کتاب بهار عجم (ج 3، 1778) برگرفتیم.
«گرگ باران دیده» کنایه از آدم سرد و گرم چشیده است و از حدود 900 سال پیش تا امروز، به همین عبارت، در متون نظم و نثر فارسی به‌کار رفته و مورد استفاده عامه مردم قرار گرفته است. وجه تسمیه این تعبیر، مثل بسیاری از تعابیر و مصطلحات کهن، مبهم است و همین ابهام، بعضی نویسندگان را به فکر انداخته که با تغییرات دلبخواهی در مثل، آن را معنی‌دار کنند. البته یک وجه تسمیه عامیانه برای آن وجود دارد: «ظاهر آن است که گرگ بچه از باران می‌ترسد و در وقت باران، از سوراخ خود بر نمی‌آید؛ هرچند گرسنه و تشنه باشد. اما چون گرگی بیرون خانه خود باشد و از اتفاقات، او را باران در گیرد و ببیند که از او آفتی و ضرری به این نمی‌رسد، بار دیگر دلیر می‌شود و از باران خائف نمی‌گردد» (بهار عجم).
◀️ نظامی گنجوی قدیمی‌ترین شاعری است که به این اصطلاح تمثل جُسته (شرف‌نامه، 188):
ز باران کجا ترسد آن گرگ پیر
که گرگینه پوشد به‌جای حریر
◀️ ضیاء نخشبی هم این مثل را به‌کار بُرده (طوطی نامه، 140):
روزی در این باب، با گرگ مشورت کرد؛ گرگی کهنه بود باران دیده.
◀️ شاعران دوره صفوی از قبیل صائب، سلیم تهرانی، میرنجات، اشرف مازندرانی، مخلص کاشی و دیگران، بارها مثل «گرگ باران دیده» را در شعر خود آورده‌اند (رک. فرهنگ اشعار صائب، ج 2، 625؛ مصطلحات الشعراء، 211؛ امثال و حکم، ج 3، 1300).
◀️ «ترسیدن گرگ از باران»، به احتمال بسیار، برگرفته از باورهای عامیانه کهن در مورد حیوانات است و نباید با آن به گونه یک گزاره علمی برخورد کرد و در پی صدق و کذب آن برآمد. بعضی نویسندگان امروزی، دچار همین خطا شده‌اند و دنبال دستاویزهای بهتری برای توجیه منطقی این اصطلاح بر آمده‌اند که گزارش آن در پی می‌آید.
◀️گرگ بالان دیده
◀️ نخستین بار، مؤلف برهان قاطع معنی جدید بالان را وارد فرهنگ لغات پارسی کرد: «تله که بدان جانوران را گیرند» (ج 1، 225). بعد از او، عبدالرشید حسینی تتوی، مؤلف فرهنگ رشیدی به استناد همین قول، یا به اجتهاد خود، «گرگ بالان دیده» را جایگزین «گرگ باران دیده» کرد: «بالان: تله جانوران. و از اینجاست که در مثل سایر است که کسی که مجرّب در امور باشد، او را گرگ بالان دیده گویند، یعنی تله دیده و عوام به غلط باران دیده گویند. و ظاهراً بعضی به واسطه تغییر لهجه، بالان را باران خواندند؛ چنانکه شایع است میان راء و لام» (ج 1، 208). رشیدی که برای معانی دیگر بالان، شواهدی از متون نظم فارسی آورده، در مورد بالان به معنی تله، هیچ نقلی که مؤید این معنی تازه باشد، اقامه نکرده است. تعبیر «گرگ بالان دیده» از فرهنگ رشیدی به کتاب‌های لغت و امثال راه یافته است.
◀️ گرگ پالان دیده
مؤلف بهار عجم بر قول رشیدی ایراد وارد کرده، و پیشنهاد دیگری دارد: «تغلیط رشیدی که گرگ باران دیده غلط است و صحیح بالان دیده است، غلط باشد و صحیح پالان دیده به بای فارسی مرادف آن است. چه، بازیگران ولایت، گرگ را پالان بندند، چنانچه از اهل زبان شنیده شده و به تحقیق پیوسته» (ج 3، 1778). همین حرف را سیالکوتی در مصطلحات الشعراء و محمد پادشاه در فرهنگ آنندراج تکرار کرده‌اند.
◀️ کُرک باران دیده
فیروز منصوری در مقاله‌ای که به سال 1357 در مجله «هنر و مردم» به چاپ رسانده، بر آن است که شکل درست این اصطلاح، کُرک باران دیده است: «صورت اصلی کلمه، گرگ نیست بله کرک است؛ یعنی پوستین باران دیده که در آن باران تأثیر نمی‌کند. بدیهی است که باران، گرگ را مجرّب و آزموده نمی‌کند. بلکه باران، کُرک ـ پوستین یا لباس‌های چرمی ـ را از بوته آزمایش در می‌آورد و از مرحله تجربه می‌گذراند» (ش 189 ـ 190؛ ص 58). برداشت استحسانی ایشان، با شواهد موجود همخوانی ندارد و آشکار است که منظور شاعران قدیم ما در ابیاتی که آورده‌اند، همان گرگ بیابانی است نه کُرک چرمین. ایجاد تناسب میان گرگ و روباه و سگ و شیر نر در اشعار مورد اشاره، مؤید این مسئله است. در حیرتم که ایشان در باب عبارت ضیاء نخشبی که می‌گوید شیر ـ سلطان جنگل ـ با گرگ باران دیده مشورت کرده، چه تعبیری دارند؟
◀️ بنابراین، در تعبیر «گرگ باران دیده»، گرگ همان گرگ بیابانی است و باران همان مائده آسمانی؛ و نحوه کاربرد مثل در متون قدیم و جدید، بر این امر گواه است؛ سایر حدسیات و پیشنهادات، از حمایت متون و پشتوانه کاربرد عوام و خواص بی بهره است.
❇️ مطلب ارسالی از: کانال "چهار خطی"
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ بینامتنیت یا متن پنهان
❇️ شاید منتقدان ادبی، این بحث را ذیل صورت یا فرم مطرح کنند و درباره آن بیاندیشند؛ لیکن، مقام راستین این بحث، علمی‌ست که نه بینامتنیت را به مثابه فرم که به مثابه ماده یا متریال بنگرد
◀️ در اینجاست که آن روش‌های عینی و تحلیلی منتقدان ادبی رنگ می‌بازد و جا برای روش‌های غیر عینی و پردامنه هرمنوتیست‌ها باز می‌شود.
◀️ اندر پسِ تاملاتی که در طول یک ترم تحصیلی بر بحث بینامتنیت میان حدیث و قرآن داشتم، چنین دریافتم که اساسا هیچ متنی بدون بینامتنیت متن نیست. متن یعنی مجموعه‌ای از بینامتنیت‌ها. حال تجلی این بینامتنیت گاهی در وادی زبان، آن‌هم زبان فرمالیته است چنانکه استاد شفیعی کدکنی بدان اشاره کرده‌اند.
◀️ اما مهم‌تر از این‌ها، توجه به بینامتنیتِ تاریخی متون است؛ تا بدان‌جا که بدین نقطه ختم شود که اساسا هیچ (خلاقیتی به‌مثابه ابداع از هیچ) در ادبیات وجود ندارد؛ آنچه در ادبیات امر خلاق نامیده می‌شود، صرفا ترکیب و همبستگی میان ماده‌های از پیش موجود است.
◀️ این نوع نگاه به قضیه بینامتنیت، شاید در ظاهر افراطی به نظر رسد لیکن کُنهِ بحث بینامتنیت در همین نگاه افراطی است.
این نگاه افراطی، پرسش را به این نقطه می‌رساند که خلاقیت نخستین در وادی ادبیات چه بوده است؟ و هنگام پاسخ به این پرسش، به نطقه‌ای می‌رسیم که انسان به‌سان انسان، چیزی از خود بروز داده است. نخستین چیزی که انسان، در قالب طبیعت به‌مثابه زیست‌گاه انسان، از خود بروز داده است، سرآغاز خلاقیت هنری بوده است و از آن نقطه به بعد، هر خلاقیتی، صرفا تقلیدی از آن خلاقیت نخستین بوده است.
◀️ اما اینکه در چه شرایطی خلاقیت نخستین رخ داده است و آیا اصلا چنین چیزی امکان دارد، بحثی‌ست که بلافاصله با زیست‌شناسی، انسان‌شناسی و فلسفه در هم می‌آمیزد و از این رو، جایگاه چنین بحثی در این مقال نمی‌گنجد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ شاید منتقدان ادبی، این بحث را ذیل صورت یا فرم مطرح کنند و درباره آن بیاندیشند؛ لیکن، مقام راستین این بحث، علمی‌ست که نه بینامتنیت را به مثابه فرم که به مثابه ماده یا متریال بنگرد
◀️ در اینجاست که آن روش‌های عینی و تحلیلی منتقدان ادبی رنگ می‌بازد و جا برای روش‌های غیر عینی و پردامنه هرمنوتیست‌ها باز می‌شود.
◀️ اندر پسِ تاملاتی که در طول یک ترم تحصیلی بر بحث بینامتنیت میان حدیث و قرآن داشتم، چنین دریافتم که اساسا هیچ متنی بدون بینامتنیت متن نیست. متن یعنی مجموعه‌ای از بینامتنیت‌ها. حال تجلی این بینامتنیت گاهی در وادی زبان، آن‌هم زبان فرمالیته است چنانکه استاد شفیعی کدکنی بدان اشاره کرده‌اند.
◀️ اما مهم‌تر از این‌ها، توجه به بینامتنیتِ تاریخی متون است؛ تا بدان‌جا که بدین نقطه ختم شود که اساسا هیچ (خلاقیتی به‌مثابه ابداع از هیچ) در ادبیات وجود ندارد؛ آنچه در ادبیات امر خلاق نامیده می‌شود، صرفا ترکیب و همبستگی میان ماده‌های از پیش موجود است.
◀️ این نوع نگاه به قضیه بینامتنیت، شاید در ظاهر افراطی به نظر رسد لیکن کُنهِ بحث بینامتنیت در همین نگاه افراطی است.
این نگاه افراطی، پرسش را به این نقطه می‌رساند که خلاقیت نخستین در وادی ادبیات چه بوده است؟ و هنگام پاسخ به این پرسش، به نطقه‌ای می‌رسیم که انسان به‌سان انسان، چیزی از خود بروز داده است. نخستین چیزی که انسان، در قالب طبیعت به‌مثابه زیست‌گاه انسان، از خود بروز داده است، سرآغاز خلاقیت هنری بوده است و از آن نقطه به بعد، هر خلاقیتی، صرفا تقلیدی از آن خلاقیت نخستین بوده است.
◀️ اما اینکه در چه شرایطی خلاقیت نخستین رخ داده است و آیا اصلا چنین چیزی امکان دارد، بحثی‌ست که بلافاصله با زیست‌شناسی، انسان‌شناسی و فلسفه در هم می‌آمیزد و از این رو، جایگاه چنین بحثی در این مقال نمی‌گنجد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ «نعشه» یا «نشئه»؟
❇️ اصل واژه /نشئه/ است و فعل ناقص عربی از ریشه ی «نشو» ینشی /نَشواً/نُشوَتً: مست شد.
◀️ در شعر فارسی هر دو صورت آن (نشئه/نعشه) مضبوط است.
نوشخواری بود و نعشه معتاد هنوز
بیست سال است بهار از سرما رفته ولی
شهریار
همین بیت در نسخه چاپی انتشارات نگاه 1380«نشئه» ضبط شده.
سیاله ی نعشه دودش در رگ و اعصاب
آن گونه که بهبود دود در تن رنجور
شهریار.
بینم شب و روز با جلالت
وز نعشهٔ چَرس در خیالت
محمد تقی بهار.
◀️ اما هر چه در شعر فارسی به دوره های پیشین و کهن برمی گردیم ضبط «نعشه» را نمی بینیم:
وقت است که از نگاه گرم ساقی
چون نشئه به بال باده پرواز کنم.
خاقانی
طلب کن نشئه زان ساقی که بیمی چشم خوبان را
به قدر هوش ما گه مست و گه مخمور میدارد.
محتشم کاشانی
بیدل دهلوی این واژه را با بسامد بالایی در شعرش آورده:
سخت پابرجاست دور نشئهٔ مخموری‌ام
چون‌کمانم باید از خمیازه رنگ خانه ریخت
بیدل دهلوی.
◀️ فرهنگ بزرگ سخن در مدخل «نعشه» آن را تلفظ عامیانه /نشئه/ دانسته و بیت شهریار را مثال زده:(سیاله نعشه دودش در...)
◀️ در فرهنگ عامیانه فارسی استاد نجفی از واژه «نعشه» خبری نیست و هر جا از ادبیات داستانی نمونه آورده ضبط اصل واژه دیده می شود:نشئه.
"ویلیام از حرفهای اسمال نشئه شده بود و مرتباً لبخند می زد."(اسمال،به نقل از فرهنگ فارسی عامیانه.)
◀️ احتمال می رود تلفظ عامیانه و مقلوب این واژه در اواخر دوره قاجار روی داده باشد. چون رد پای واژه /نشئه/ حتی در شعر فروغی بسطامی از شعرای همین دوره هم دیده می شود:
گوشه چشمش اگر نشئه ندادی می را
یک جهان مست به هر گوشهٔ می‌خانه نبود
فروغی بسطامی
❇️ نگارش و تحقیق: دکتر محمود علی اصغری، گروه ادبیات کشور
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ اصل واژه /نشئه/ است و فعل ناقص عربی از ریشه ی «نشو» ینشی /نَشواً/نُشوَتً: مست شد.
◀️ در شعر فارسی هر دو صورت آن (نشئه/نعشه) مضبوط است.
نوشخواری بود و نعشه معتاد هنوز
بیست سال است بهار از سرما رفته ولی
شهریار
همین بیت در نسخه چاپی انتشارات نگاه 1380«نشئه» ضبط شده.
سیاله ی نعشه دودش در رگ و اعصاب
آن گونه که بهبود دود در تن رنجور
شهریار.
بینم شب و روز با جلالت
وز نعشهٔ چَرس در خیالت
محمد تقی بهار.
◀️ اما هر چه در شعر فارسی به دوره های پیشین و کهن برمی گردیم ضبط «نعشه» را نمی بینیم:
وقت است که از نگاه گرم ساقی
چون نشئه به بال باده پرواز کنم.
خاقانی
طلب کن نشئه زان ساقی که بیمی چشم خوبان را
به قدر هوش ما گه مست و گه مخمور میدارد.
محتشم کاشانی
بیدل دهلوی این واژه را با بسامد بالایی در شعرش آورده:
سخت پابرجاست دور نشئهٔ مخموری‌ام
چون‌کمانم باید از خمیازه رنگ خانه ریخت
بیدل دهلوی.
◀️ فرهنگ بزرگ سخن در مدخل «نعشه» آن را تلفظ عامیانه /نشئه/ دانسته و بیت شهریار را مثال زده:(سیاله نعشه دودش در...)
◀️ در فرهنگ عامیانه فارسی استاد نجفی از واژه «نعشه» خبری نیست و هر جا از ادبیات داستانی نمونه آورده ضبط اصل واژه دیده می شود:نشئه.
"ویلیام از حرفهای اسمال نشئه شده بود و مرتباً لبخند می زد."(اسمال،به نقل از فرهنگ فارسی عامیانه.)
◀️ احتمال می رود تلفظ عامیانه و مقلوب این واژه در اواخر دوره قاجار روی داده باشد. چون رد پای واژه /نشئه/ حتی در شعر فروغی بسطامی از شعرای همین دوره هم دیده می شود:
گوشه چشمش اگر نشئه ندادی می را
یک جهان مست به هر گوشهٔ می‌خانه نبود
فروغی بسطامی
❇️ نگارش و تحقیق: دکتر محمود علی اصغری، گروه ادبیات کشور
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
📚 ۱۰ کتابی که توسط ناشران رد شدند اما نویسندگانشان را میلیاردر کردند :
1: بر باد رفته اثر مارگارت میشل
به گفته نویسنده نوشتن این کتاب ۱۰ سال طول کشیده است. دست‌نوشته‌ی ۱۰۰۰ صفحه‌ای میشل توسط بیش از ۳۸ ناشر رد شد اما سرانجام در سال ۱۹۳۶ توسط ناشری که از دوستان شوهرش بود به چاپ رسید و ظرف ۶ ماه پس از چاپ ۱ میلیون نسخه از آن به فروش رفت. مارگارت میشل توانست به خاطر این کتاب جایزه پولیتزر را از آن خود کند.
2: لولیتا اثر ولادیمیر نابوکوف
ناباکوف ۲ سال با مخالفت ناشرین رو‌به‌رو شد. سرانجام این کتاب در فرانسه به چاپ رسید و به عنوان بهترین کتاب قرن بیستم شناخته شد.
3: خدمتکار اثر کاترین استاکت
دست‌نویس رمان خدمتکار که توسط بیش از ۶۰ ناشر وآژانس ادبی رد شد. اما یک ناشر کوچک پذیرفت کتاب را چاپ کند و پس از سه هفته به عنوان پرفروش‌ترین کتاب شناخته شد. تا به امروز بیش از ۵ میلیون نسخه از کتاب خدمتکار به فروش رسیده است.
4: ارباب مگس ها اثر ویلیام گلدینگ
کتاب ویلیام گلدینگ با مخالفت ۲۱ ناشر رو‌به‌رو شد اما پس از چاپ موفق شد برنده جایزه نوبل شود. در ابتدا تنها ۳۰۰۰ نسخه از آن به فروش رفت اما دو سال بعد یعنی در سال ۱۹۵۶ به یکی از پرفروش‌ترین کتاب‌ها بدل شد و مجله تایم از آن به عنوان یکی از ۱۰۰ کتاب موفق نام برد.
5: خاطرات آن فرانک اثر آن فرانک
این کتاب امروزه در لیست آثار حافظه‌ی جهانی یونسکو به ثبت رسیده است؛ اما در زمان انتشار با مخالفت ۱۵ ناشر رو‌به‌رو شد. پدر آنه با هزینه شخصی کتاب را چاپ کرد و خیلی زود به یکی از پرفروش‌ترین کتاب‌های عصر خود بدل شد.
6: کری اثر استفان کینگ
استفان کینگ در اکثر مواقع چنین پاسخی را از ناشران دریافت می‌کرد: ” ما هیچ علاقه‌ای به انتشار داستان‌های علمی تخیلی که آرمان‌شهرهای منفی را به تصویر می‌کشند نداریم.” اما کمی بعد کتابش چاپ شد و توانست بیش از یک میلیون نسخه بفروشد.
7: جاناتان مرغ دریایی اثر ریچارد باخ
باخ ۱۸ مرتبه با مخالفت ناشران رو‌به‌رو شد. آنها می‌گفتند: ”کسی حاضر به خواندن کتابی درباره‌ی یک مرغ دریایی نمی شود، سوژه ی این کتاب احمقانه است.” اما پس از انتشار کتاب تنها در سال اول ۱ میلیون نسخه از آن به فروش رفت و ریچارد باخ را از یک خلبان سابق نیروی هوایی به یک نویسنده مشهور و خوش‌آوازه بدل کرد.
8: دفتر خاطرات نیکولاس اسپارکس
این داستان عاشقانه ۲۴ بار مورد مخالفت قرار گرفت. سرانجام در سال ۱۹۹۶ به چاپ رسید و در اولین هفته در صدر فهرست کتاب‌های تخیلی نیویورک تایمز قرار گرفت.
9: سرگذشت نارنیا اثر سی. اس لوئیس
لوئیس برای چاپ این مجموعه رمان تخیلی ۳۷ بار با مخالفت ناشران رو‌به رو شد تا اینکه یک کارگزار ادبی به نام جوفری بلیس به او کمک کرد تا کتابش را به چاپ برساند. تا به امروز بیش از ۱۰۰ میلیون نسخه کتاب از این مجموعه به ۴۷ زبان دنیا ترجمه و به فروش رسیده است.
10. هری پاتر و سنگ جادو اثر جی. کی رولینگ
خانم رولینگ ۱۲ بار قبل از چاپ کتاب رمان خود با مخالفت رو به رو شد. بد نیست بدانید چاپ اول این کتاب در ۱۰۰۰ نسخه منتشر شد اما خیلی زود به یکی از پرفروش ترین کتاب های کودک و نوجوان دنیا بدل شد.
❇️ با نگاهی به فهرست بالا می‌بینیم اگرچه جلب رضایت ناشران و چاپ کتاب کار سختی به نظر می‌رسد، اما در صورت پافشاری و صبر و استقامت ممکن است خیلی زود درهای شهرت و سعادت به سوی نویسنده و البته ناشر خوش‌اقبال باز شود. پس بهتر است استعداد نویسندگی خود را دست کم نگیرید و برای چاپ کتاب خود کمی بیشتر تلاش کنید.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
1: بر باد رفته اثر مارگارت میشل
به گفته نویسنده نوشتن این کتاب ۱۰ سال طول کشیده است. دست‌نوشته‌ی ۱۰۰۰ صفحه‌ای میشل توسط بیش از ۳۸ ناشر رد شد اما سرانجام در سال ۱۹۳۶ توسط ناشری که از دوستان شوهرش بود به چاپ رسید و ظرف ۶ ماه پس از چاپ ۱ میلیون نسخه از آن به فروش رفت. مارگارت میشل توانست به خاطر این کتاب جایزه پولیتزر را از آن خود کند.
2: لولیتا اثر ولادیمیر نابوکوف
ناباکوف ۲ سال با مخالفت ناشرین رو‌به‌رو شد. سرانجام این کتاب در فرانسه به چاپ رسید و به عنوان بهترین کتاب قرن بیستم شناخته شد.
3: خدمتکار اثر کاترین استاکت
دست‌نویس رمان خدمتکار که توسط بیش از ۶۰ ناشر وآژانس ادبی رد شد. اما یک ناشر کوچک پذیرفت کتاب را چاپ کند و پس از سه هفته به عنوان پرفروش‌ترین کتاب شناخته شد. تا به امروز بیش از ۵ میلیون نسخه از کتاب خدمتکار به فروش رسیده است.
4: ارباب مگس ها اثر ویلیام گلدینگ
کتاب ویلیام گلدینگ با مخالفت ۲۱ ناشر رو‌به‌رو شد اما پس از چاپ موفق شد برنده جایزه نوبل شود. در ابتدا تنها ۳۰۰۰ نسخه از آن به فروش رفت اما دو سال بعد یعنی در سال ۱۹۵۶ به یکی از پرفروش‌ترین کتاب‌ها بدل شد و مجله تایم از آن به عنوان یکی از ۱۰۰ کتاب موفق نام برد.
5: خاطرات آن فرانک اثر آن فرانک
این کتاب امروزه در لیست آثار حافظه‌ی جهانی یونسکو به ثبت رسیده است؛ اما در زمان انتشار با مخالفت ۱۵ ناشر رو‌به‌رو شد. پدر آنه با هزینه شخصی کتاب را چاپ کرد و خیلی زود به یکی از پرفروش‌ترین کتاب‌های عصر خود بدل شد.
6: کری اثر استفان کینگ
استفان کینگ در اکثر مواقع چنین پاسخی را از ناشران دریافت می‌کرد: ” ما هیچ علاقه‌ای به انتشار داستان‌های علمی تخیلی که آرمان‌شهرهای منفی را به تصویر می‌کشند نداریم.” اما کمی بعد کتابش چاپ شد و توانست بیش از یک میلیون نسخه بفروشد.
7: جاناتان مرغ دریایی اثر ریچارد باخ
باخ ۱۸ مرتبه با مخالفت ناشران رو‌به‌رو شد. آنها می‌گفتند: ”کسی حاضر به خواندن کتابی درباره‌ی یک مرغ دریایی نمی شود، سوژه ی این کتاب احمقانه است.” اما پس از انتشار کتاب تنها در سال اول ۱ میلیون نسخه از آن به فروش رفت و ریچارد باخ را از یک خلبان سابق نیروی هوایی به یک نویسنده مشهور و خوش‌آوازه بدل کرد.
8: دفتر خاطرات نیکولاس اسپارکس
این داستان عاشقانه ۲۴ بار مورد مخالفت قرار گرفت. سرانجام در سال ۱۹۹۶ به چاپ رسید و در اولین هفته در صدر فهرست کتاب‌های تخیلی نیویورک تایمز قرار گرفت.
9: سرگذشت نارنیا اثر سی. اس لوئیس
لوئیس برای چاپ این مجموعه رمان تخیلی ۳۷ بار با مخالفت ناشران رو‌به رو شد تا اینکه یک کارگزار ادبی به نام جوفری بلیس به او کمک کرد تا کتابش را به چاپ برساند. تا به امروز بیش از ۱۰۰ میلیون نسخه کتاب از این مجموعه به ۴۷ زبان دنیا ترجمه و به فروش رسیده است.
10. هری پاتر و سنگ جادو اثر جی. کی رولینگ
خانم رولینگ ۱۲ بار قبل از چاپ کتاب رمان خود با مخالفت رو به رو شد. بد نیست بدانید چاپ اول این کتاب در ۱۰۰۰ نسخه منتشر شد اما خیلی زود به یکی از پرفروش ترین کتاب های کودک و نوجوان دنیا بدل شد.
❇️ با نگاهی به فهرست بالا می‌بینیم اگرچه جلب رضایت ناشران و چاپ کتاب کار سختی به نظر می‌رسد، اما در صورت پافشاری و صبر و استقامت ممکن است خیلی زود درهای شهرت و سعادت به سوی نویسنده و البته ناشر خوش‌اقبال باز شود. پس بهتر است استعداد نویسندگی خود را دست کم نگیرید و برای چاپ کتاب خود کمی بیشتر تلاش کنید.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ حضور پر رنگ هما در شعر فارسی
❇️ هما، به مناسبت دو صفت خود (استخوان خوردن، مبارکی و خوش یُمنی) حضور چشمگیری در ادبیات سنتی ایران دارد. سایه هما که پیام سعادت و خوشبختی بود مورد توجه همه شاعران قرار گرفته است و مضامین لطیفی با آن پرداخته اند. واژه همایون، که به معنای خجسته و مبارک است، بر پایه نام این پرنده ساخته شده و رواج دارد. تفالی به دیوان #حافظ زده و به ابیاتی نگارین از او اشاره می کنیم:
◀️ همای زلف شاهین شهپرت را
دل شاهان عالم زیر پر باد
◀️ همای اوج سعادت به دام ما افتد
اگر ترا گذری بر مقام ما افتد
◀️ محترم دار دلم کاین مگس قندپرست
تا هواگیر تو شد فرّهمایی دارد
◀️ همای گو مفگن سایۀ شرف هرگز
در آن دیار که طوطی کم از زغن باشد
◀️ دولت از مرغ همایون طلب و سایه او
زانکه با زاغ و زغن شهپر دولت نبود
گ
◀️ سایه طایر کم حوصله کاری نکند
طلب از سایۀ میمون همایی بکنیم
◀️ جلوه گاه طایر اقبال باشد هرکجا
سایه اندازد همای چتر گردون سای تو
◀️ همایی چون تو عالی قدر حرص ِ استخوان تا کی
دریغ آن سایۀ همت که بر نااهل افگندی
هما در اسطوره‌های ایرانی جایگاه مهمی دارد و معروف است که سایه‌اش بر سر هر کس بیفتد به سعادت و کامرانی خواهد رسید به همین دلیل به مرغ سعادت معروف شده‌است. در خرابه‌های تخت جمشید که پایتخت هخامنشیان بوده‌است دو مجسمه سنگی از هما پیدا شده‌است. این نشان می‌دهد که هما در زمان ایران باستان نیز پرنده‌ی سعادت بوده‌است.
هما پرنده ای از خانواده کرکس هاست، و می‌تواند استخوان‌های موجودی با اندازه‌ی استخوان ران یک بره را ببلعد. این پرنده مانند دیگر کرکس‌ها عمدتاً لاشه‌خوار است اما عمده‌ی غذای آن را مغز استخوان تشکیل می‌دهد. هما استخوان‌های بزرگ را از ارتفاع زیاد به روی سنگ‌ها پرتاب می‌کند تا به قطعات کوچک‌تر شکسته شود. گاهی هم از لاک‌پشت‌های زنده به همین روش تغذیه می‌کند.
جثه‌ی هما بیشتر شبیه به یک شاهین عظیم‌الجثه است تا یک کرکس و تنها کرکسی است که سرش پر دارد. ارتفاع هما ۹۵ تا ۱۲۵ سانتی‌متر، فاصلهٔ بین دو بال آن ۲۷۵ تا ۳۰۸ سانتی‌متر و وزن آن ۴.۵ تا ۷.۵ کیلوگرم است. هما در تمام طول سال یک جا می‌ماند و هر فصل فقط یک یا دو تخم می‌گذارد و تا 45 سال عمر می‌کند.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ هما، به مناسبت دو صفت خود (استخوان خوردن، مبارکی و خوش یُمنی) حضور چشمگیری در ادبیات سنتی ایران دارد. سایه هما که پیام سعادت و خوشبختی بود مورد توجه همه شاعران قرار گرفته است و مضامین لطیفی با آن پرداخته اند. واژه همایون، که به معنای خجسته و مبارک است، بر پایه نام این پرنده ساخته شده و رواج دارد. تفالی به دیوان #حافظ زده و به ابیاتی نگارین از او اشاره می کنیم:
◀️ همای زلف شاهین شهپرت را
دل شاهان عالم زیر پر باد
◀️ همای اوج سعادت به دام ما افتد
اگر ترا گذری بر مقام ما افتد
◀️ محترم دار دلم کاین مگس قندپرست
تا هواگیر تو شد فرّهمایی دارد
◀️ همای گو مفگن سایۀ شرف هرگز
در آن دیار که طوطی کم از زغن باشد
◀️ دولت از مرغ همایون طلب و سایه او
زانکه با زاغ و زغن شهپر دولت نبود
گ
◀️ سایه طایر کم حوصله کاری نکند
طلب از سایۀ میمون همایی بکنیم
◀️ جلوه گاه طایر اقبال باشد هرکجا
سایه اندازد همای چتر گردون سای تو
◀️ همایی چون تو عالی قدر حرص ِ استخوان تا کی
دریغ آن سایۀ همت که بر نااهل افگندی
هما در اسطوره‌های ایرانی جایگاه مهمی دارد و معروف است که سایه‌اش بر سر هر کس بیفتد به سعادت و کامرانی خواهد رسید به همین دلیل به مرغ سعادت معروف شده‌است. در خرابه‌های تخت جمشید که پایتخت هخامنشیان بوده‌است دو مجسمه سنگی از هما پیدا شده‌است. این نشان می‌دهد که هما در زمان ایران باستان نیز پرنده‌ی سعادت بوده‌است.
هما پرنده ای از خانواده کرکس هاست، و می‌تواند استخوان‌های موجودی با اندازه‌ی استخوان ران یک بره را ببلعد. این پرنده مانند دیگر کرکس‌ها عمدتاً لاشه‌خوار است اما عمده‌ی غذای آن را مغز استخوان تشکیل می‌دهد. هما استخوان‌های بزرگ را از ارتفاع زیاد به روی سنگ‌ها پرتاب می‌کند تا به قطعات کوچک‌تر شکسته شود. گاهی هم از لاک‌پشت‌های زنده به همین روش تغذیه می‌کند.
جثه‌ی هما بیشتر شبیه به یک شاهین عظیم‌الجثه است تا یک کرکس و تنها کرکسی است که سرش پر دارد. ارتفاع هما ۹۵ تا ۱۲۵ سانتی‌متر، فاصلهٔ بین دو بال آن ۲۷۵ تا ۳۰۸ سانتی‌متر و وزن آن ۴.۵ تا ۷.۵ کیلوگرم است. هما در تمام طول سال یک جا می‌ماند و هر فصل فقط یک یا دو تخم می‌گذارد و تا 45 سال عمر می‌کند.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ كتاب هفت پيكر نظامي درباره چيست؟
❇️ شروع كتاب با افسانه اي از بهرام گور است بدين مضمون كه بهرام گور كه بنا به دستور پدر، نزد فردي بنام نعمان تربيت مي يافت، در حجره اي در بسته، تصوير ۷دختر زيبا روي را مي بيند كه هر يك ، دختر يكي از شهرياران كشورهاي ديگر است.نام آنها عبارت بود از:
فورك (هند)
يغماناز (خاقان)
نازپري (خوارزمشاه)
نسرين نوش (سقلاب)
آزريون (شاه مغرب)
هماي (دخت قيصر)
دژستي (دخت كسري) _ DOZHSETI
و تصوير جواني مي بيند كه زير آن اسمش را بهرام نوشته اند و پيشگويي شده است كه آن جوان، آن هفت عروس را خواهد گرفت.
پس هفت قصر به رنگ روزهاي هفته و بنام هفت سياره مي سازد تا در روزي كه منسوب به آن سياره است با يكي از آن دختران عيش و نشاط كند.
آن رنگ ها و ايام عبارتند از :
۱. شنبه / گنبد سياه / كيوان
۲. يكشنبه / گنبد صندل رنگ / مشتري
۳. دوشنبه / گنبد سرخ / مريخ
۴. سه شنبه/ زرد / آفتاب
۵.چهارشنبه/ سفيد / زهره
۶.پنجشنبه / پيروزه گون/ عطارد
۷.جمعه /سبز / ماه
بهرام در هر شب، قبل از عيش و نشاط، حكايتي را از زبان آن زنان مي شنود كه هفت پيكر نظامي، در واقع آن هفت حكايت است .
❇️ رمزپردازی هفت داستان منظومه «هفت پیکر»
داستان اول :
افسانه‌ای است که شاهزاده سیاه پوش هند می‌گوید. این داستان، تمثیلی برای این نکته عرفانی است که انسان لذت‌خواه و ماجراجو، هنگامی که افق دیدش وسیع‌تر می‌شود، درمی‌یابد که در زندان تنگ دنیا گرفتار است. پس سیاه‌پوشی نمادی از انسان دور مانده از وطن و گرفتار غربت است. شاهزاده هندی چون از اصل دور افتاده، ماتم زده است.
داستان دوم :
بهرام در داستان دوم لباس زرد می‌پوشد و به دیدار «همای»، شاهزاده رومی، میرود. در این داستان روان انسان‌ها، به ویژه زنان، تحلیل می‌شود اما نکته‌های خاص عارفانه هم دارد. نتیجه‌ای هم که نظامی از آن می‌گیرد، لزوم راستگویی است.
داستان سوم :
روز دوشنبه و در گنبد سبز یا آبی با شاهدخت «ناز پری» رخ می‌دهد. نکته‌ای که در این داستان بدان تاکید می‌شود، دوری از عشق‌های ننگین است «ترک شهوت نشان دین باشد
شرط پرهیزکاری این باشد»
دانشمند بی‌دین داستان، نماد کسی است که گرفتار عقل جزئی است اما در انتها این انسان کامل است که پیروز می‌شود.
داستان چهارم :
در داستان چهارم، بهرام لباس سرخ می‌پوشد و به دیدار شاهدخت سقلاب میرود. این دختر نماد معشوق ازلی و ابدی، یعنی پروردگار جمال و جلال است. می‌بینید که نظامی زن را تا مقام معشوق ازلی و ابدی بالا می‌برد. نظامی در این داستان می‌گوید که باید کبر و غرور را کنار گذاشت.
داستان پنچم :
در داستان پنجم بهرام مهمان شاهدخت فیروزه پوش، «آذریون»، است. نکته‌ی عارفانه آن هم این است که شخصیت اصلی داستان دور از حرص و طمع است.
داستان ششم :
داستان ششم در گنبد سبز و در نزد دختر پادشاه یمن می‌گذرد و داستان خیر و شر است. نظامی پیشرفت دنیا را در تضاد میان این دو می‌داند. او به پیروزی خیر بر شر باور دارد.
داستان هفتم :
سرانجام، داستان هفتم در گنبد سفید با شاهزاده خانم ایرانی، «دُرستی»، می‌گذرد. شاهزاده ایرانی می‌گوید که عقل و پاکدامنی بر شهوت‌پرستی ترجیح دارد
«در سپدی است روشنایی روز
وز سپیدی است مه جهان افروز
همه رنگی تکلف اندود است
جز سپیدی که او نیالوده است
در پرستش به وقت کوشیدن
سنت آمد سپید پوشیدن»
❇️ از مجموع این حرف‌ها این نتیجه را می‌توان گرفت که نظامی عارف نیست اما تمایلات عالی عارفانه دارد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ شروع كتاب با افسانه اي از بهرام گور است بدين مضمون كه بهرام گور كه بنا به دستور پدر، نزد فردي بنام نعمان تربيت مي يافت، در حجره اي در بسته، تصوير ۷دختر زيبا روي را مي بيند كه هر يك ، دختر يكي از شهرياران كشورهاي ديگر است.نام آنها عبارت بود از:
فورك (هند)
يغماناز (خاقان)
نازپري (خوارزمشاه)
نسرين نوش (سقلاب)
آزريون (شاه مغرب)
هماي (دخت قيصر)
دژستي (دخت كسري) _ DOZHSETI
و تصوير جواني مي بيند كه زير آن اسمش را بهرام نوشته اند و پيشگويي شده است كه آن جوان، آن هفت عروس را خواهد گرفت.
پس هفت قصر به رنگ روزهاي هفته و بنام هفت سياره مي سازد تا در روزي كه منسوب به آن سياره است با يكي از آن دختران عيش و نشاط كند.
آن رنگ ها و ايام عبارتند از :
۱. شنبه / گنبد سياه / كيوان
۲. يكشنبه / گنبد صندل رنگ / مشتري
۳. دوشنبه / گنبد سرخ / مريخ
۴. سه شنبه/ زرد / آفتاب
۵.چهارشنبه/ سفيد / زهره
۶.پنجشنبه / پيروزه گون/ عطارد
۷.جمعه /سبز / ماه
بهرام در هر شب، قبل از عيش و نشاط، حكايتي را از زبان آن زنان مي شنود كه هفت پيكر نظامي، در واقع آن هفت حكايت است .
❇️ رمزپردازی هفت داستان منظومه «هفت پیکر»
داستان اول :
افسانه‌ای است که شاهزاده سیاه پوش هند می‌گوید. این داستان، تمثیلی برای این نکته عرفانی است که انسان لذت‌خواه و ماجراجو، هنگامی که افق دیدش وسیع‌تر می‌شود، درمی‌یابد که در زندان تنگ دنیا گرفتار است. پس سیاه‌پوشی نمادی از انسان دور مانده از وطن و گرفتار غربت است. شاهزاده هندی چون از اصل دور افتاده، ماتم زده است.
داستان دوم :
بهرام در داستان دوم لباس زرد می‌پوشد و به دیدار «همای»، شاهزاده رومی، میرود. در این داستان روان انسان‌ها، به ویژه زنان، تحلیل می‌شود اما نکته‌های خاص عارفانه هم دارد. نتیجه‌ای هم که نظامی از آن می‌گیرد، لزوم راستگویی است.
داستان سوم :
روز دوشنبه و در گنبد سبز یا آبی با شاهدخت «ناز پری» رخ می‌دهد. نکته‌ای که در این داستان بدان تاکید می‌شود، دوری از عشق‌های ننگین است «ترک شهوت نشان دین باشد
شرط پرهیزکاری این باشد»
دانشمند بی‌دین داستان، نماد کسی است که گرفتار عقل جزئی است اما در انتها این انسان کامل است که پیروز می‌شود.
داستان چهارم :
در داستان چهارم، بهرام لباس سرخ می‌پوشد و به دیدار شاهدخت سقلاب میرود. این دختر نماد معشوق ازلی و ابدی، یعنی پروردگار جمال و جلال است. می‌بینید که نظامی زن را تا مقام معشوق ازلی و ابدی بالا می‌برد. نظامی در این داستان می‌گوید که باید کبر و غرور را کنار گذاشت.
داستان پنچم :
در داستان پنجم بهرام مهمان شاهدخت فیروزه پوش، «آذریون»، است. نکته‌ی عارفانه آن هم این است که شخصیت اصلی داستان دور از حرص و طمع است.
داستان ششم :
داستان ششم در گنبد سبز و در نزد دختر پادشاه یمن می‌گذرد و داستان خیر و شر است. نظامی پیشرفت دنیا را در تضاد میان این دو می‌داند. او به پیروزی خیر بر شر باور دارد.
داستان هفتم :
سرانجام، داستان هفتم در گنبد سفید با شاهزاده خانم ایرانی، «دُرستی»، می‌گذرد. شاهزاده ایرانی می‌گوید که عقل و پاکدامنی بر شهوت‌پرستی ترجیح دارد
«در سپدی است روشنایی روز
وز سپیدی است مه جهان افروز
همه رنگی تکلف اندود است
جز سپیدی که او نیالوده است
در پرستش به وقت کوشیدن
سنت آمد سپید پوشیدن»
❇️ از مجموع این حرف‌ها این نتیجه را می‌توان گرفت که نظامی عارف نیست اما تمایلات عالی عارفانه دارد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ چند ماده‌تاریخ جالب
❇️ ماده‌ی تاریخ یا ماده تاریخ واژه یا واژه‌هایى است که ارزش عددى آنها، براساس حروف ابجد، تاریخ خاصى را بیان مى‌کند. ماده تاریخ براى به‌یادسپردن تاریخ یک حادثه، از قبیل تولد، آغاز حکمرانى، یا مرگ شاهان و بزرگان حکومت و دین و ادب یا به مناسبت فتح‌ها و جشن‌ها و دیگر حوادث نیک و بد روزگار یا به‌خاطر افتتاح بناها ساخته مى‌شود.
◀️ اساس ساخت ماده تاریخ، حروف ابجد است که هر یک از این حروف معادل عددى دارد: الف = 1، ب/پ = 2، ج/چ = 3، د = 4، هـ = 5، و = 6، ز/ژ = 7، ح = 8، ط = 9، ى = 10، ک/گ = 20، ل = 30، م = 40، ن = 50، س = 60، ع = 70، ف = 80، ص = 90، ق = 100، ر= 200، ش= 300، ت = 400، ث= 500، خ= 600، ذ= 700، ض = 800، ظ= 900، غ= 1000. ارزش عددى چهار حرف فارسىِ پ، چ، ژ، گ، چون در بسیاری از متون گذشته به‌صورت ب، ج، ز، ک، نوشته مى‌شده‌اند، برابر با همین چهار حرف بوده است.
◀️ مشهورترین ماده تاریخ فارسى ترکیب «عدل مظفر» است که جمع حروف آن برابر 1324 قمری است که سال صدور فرمان مشروطیت و بنیاد مجلس شوراى ملى است. آن‌هایی که میدان بهارستان پیش از انقلاب را به یاد دارند حتماً، در کنار مجمسه‌های مشعل‌به‌دست داخل محوطه‌ی میدان، عبارت «عدل مظفر» بر سردر مجلس شورای ملی، به یاد دارند که امروز آن بخش از سردر سوراخ مانده است!
❇️ برخی از ماده‌ی تاریخ‌های جالبی که ظریفان در طول قرن‌ها ساخته‌اند:
بی‌مثال (=583ق): سال درگذشت خاقانی شروانی
ویرانى بلخ (= 909 ق): سال فتح بلخ به دست محمدخان شیبانى و قتل و غارت و ویرانى در آن شهر
خونریز (=873ق): سال فوت سلطان ابوسعید گورکانى
علیشیر مُهر زد (= 876ق): سال وزارت و صدارت امیر علیشیر نوایى
مرمت کرد (= 904ق): تاریخ تعمیر مسجد جامع هرات به امر امیر علیشیر
فلک داده پیوند شمس و قمر (= 962 ق): سال ازدواج شاه اسماعیل دوم
پادشه هفت اقلیم (= 978 ق): سال تولد شاه عباس یکم صفوى
شهنشاه روی زمین (=984ق): تاریخ جلوس شاه اسماعیل دوم صفوی
شهنشاه زیر زمین (=985ق): تاریخ فوت او
آمده پادشاه توران (=1020 ق): سال آمدن ولى محمد ازبک پادشاه ماوراءالنهر به ایران و دیدارش با شاه عباس یکم
خاک قم را بباد داد این آب (= 1045ق): سال آمدن سیل به شهر قم و ویرانى آن شهر
وقتی نادرشاه به تخت نشست عبارت «الخیر فی ما وقع» (=1148) را ساختند که این عبارت بر روی سکه‌های آن دوران حک شد و هنگامی که مردم از ستم او در عذاب بودند این عبارت را چنین تحریف کردند: «لاخیر فی ما وقع»!
نادر بدرک رفت (=1160): سال قتل نادرشاه افشار (حساب کردم. یک رقم اضافه دارد!)
یادگار فقیر حقیر بهار (= 1152ق): سال تألیف فرهنگ بهار عجم
اى واى کریم‌خان مرد(= 1193 ق): تاریخ وفات کریم‌خان زند
شاه ایران مات شد (= 1313ق): سال قتل ناصرالدین شاه قاجار
بختیاریِ مجاهدان (= 1327ق): سال فتح تهران به دست سردار اسعد بختیارى و یپرم‌خان
شفق سرخ (= 1340 ق): سال تأسیس و انتشار روزنامه شفق سرخ به مدیریت على دشتى
بر تربت خیام‌نشین کام طلب
یک لحظه فراغ از غم ایام طلب
تاریخ بناى بقعه را گر خواهی
«راز دل و دین ز قبر خیام طلب» (= 1313ش): سال بناى آرامگاه خیام
رحلت ملک‌الشعرا (= 1330ش) سال درگذشت ملک‌الشعرا محمدتقى بهار
میاساى از آموختن یک زمان (استخراج از شاهنامه = 1355ق): سال بناى کتابخانه‌ی ملى ایران
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ ماده‌ی تاریخ یا ماده تاریخ واژه یا واژه‌هایى است که ارزش عددى آنها، براساس حروف ابجد، تاریخ خاصى را بیان مى‌کند. ماده تاریخ براى به‌یادسپردن تاریخ یک حادثه، از قبیل تولد، آغاز حکمرانى، یا مرگ شاهان و بزرگان حکومت و دین و ادب یا به مناسبت فتح‌ها و جشن‌ها و دیگر حوادث نیک و بد روزگار یا به‌خاطر افتتاح بناها ساخته مى‌شود.
◀️ اساس ساخت ماده تاریخ، حروف ابجد است که هر یک از این حروف معادل عددى دارد: الف = 1، ب/پ = 2، ج/چ = 3، د = 4، هـ = 5، و = 6، ز/ژ = 7، ح = 8، ط = 9، ى = 10، ک/گ = 20، ل = 30، م = 40، ن = 50، س = 60، ع = 70، ف = 80، ص = 90، ق = 100، ر= 200، ش= 300، ت = 400، ث= 500، خ= 600، ذ= 700، ض = 800، ظ= 900، غ= 1000. ارزش عددى چهار حرف فارسىِ پ، چ، ژ، گ، چون در بسیاری از متون گذشته به‌صورت ب، ج، ز، ک، نوشته مى‌شده‌اند، برابر با همین چهار حرف بوده است.
◀️ مشهورترین ماده تاریخ فارسى ترکیب «عدل مظفر» است که جمع حروف آن برابر 1324 قمری است که سال صدور فرمان مشروطیت و بنیاد مجلس شوراى ملى است. آن‌هایی که میدان بهارستان پیش از انقلاب را به یاد دارند حتماً، در کنار مجمسه‌های مشعل‌به‌دست داخل محوطه‌ی میدان، عبارت «عدل مظفر» بر سردر مجلس شورای ملی، به یاد دارند که امروز آن بخش از سردر سوراخ مانده است!
❇️ برخی از ماده‌ی تاریخ‌های جالبی که ظریفان در طول قرن‌ها ساخته‌اند:
بی‌مثال (=583ق): سال درگذشت خاقانی شروانی
ویرانى بلخ (= 909 ق): سال فتح بلخ به دست محمدخان شیبانى و قتل و غارت و ویرانى در آن شهر
خونریز (=873ق): سال فوت سلطان ابوسعید گورکانى
علیشیر مُهر زد (= 876ق): سال وزارت و صدارت امیر علیشیر نوایى
مرمت کرد (= 904ق): تاریخ تعمیر مسجد جامع هرات به امر امیر علیشیر
فلک داده پیوند شمس و قمر (= 962 ق): سال ازدواج شاه اسماعیل دوم
پادشه هفت اقلیم (= 978 ق): سال تولد شاه عباس یکم صفوى
شهنشاه روی زمین (=984ق): تاریخ جلوس شاه اسماعیل دوم صفوی
شهنشاه زیر زمین (=985ق): تاریخ فوت او
آمده پادشاه توران (=1020 ق): سال آمدن ولى محمد ازبک پادشاه ماوراءالنهر به ایران و دیدارش با شاه عباس یکم
خاک قم را بباد داد این آب (= 1045ق): سال آمدن سیل به شهر قم و ویرانى آن شهر
وقتی نادرشاه به تخت نشست عبارت «الخیر فی ما وقع» (=1148) را ساختند که این عبارت بر روی سکه‌های آن دوران حک شد و هنگامی که مردم از ستم او در عذاب بودند این عبارت را چنین تحریف کردند: «لاخیر فی ما وقع»!
نادر بدرک رفت (=1160): سال قتل نادرشاه افشار (حساب کردم. یک رقم اضافه دارد!)
یادگار فقیر حقیر بهار (= 1152ق): سال تألیف فرهنگ بهار عجم
اى واى کریم‌خان مرد(= 1193 ق): تاریخ وفات کریم‌خان زند
شاه ایران مات شد (= 1313ق): سال قتل ناصرالدین شاه قاجار
بختیاریِ مجاهدان (= 1327ق): سال فتح تهران به دست سردار اسعد بختیارى و یپرم‌خان
شفق سرخ (= 1340 ق): سال تأسیس و انتشار روزنامه شفق سرخ به مدیریت على دشتى
بر تربت خیام‌نشین کام طلب
یک لحظه فراغ از غم ایام طلب
تاریخ بناى بقعه را گر خواهی
«راز دل و دین ز قبر خیام طلب» (= 1313ش): سال بناى آرامگاه خیام
رحلت ملک‌الشعرا (= 1330ش) سال درگذشت ملک‌الشعرا محمدتقى بهار
میاساى از آموختن یک زمان (استخراج از شاهنامه = 1355ق): سال بناى کتابخانه‌ی ملى ایران
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ ریشه نام های بعضی کوه های معروف ایران :
👈🏻 دماوند
دماوند يا دنباوند مركب از دو جزء دم به معناي دمه و بخار و پسوند آوند. به معناي داراي دمه و دود و بخار.
👈🏻 البرز
البرز در پهلوي، هربرز، هره‌برز، هربورس و در اوستا، هره برزئيتي و يا هارابرزايتي ناميده شده است.
اين اسم مركب از دو جزء هر به معني كوه و برز به معني بالا، بلند و بزرگ و در مجموع به معني كوه بلند، كوه مرتفع و كوه بزرگ است.
👈🏻 زاگرس
ریشه اوستایی آن زاگر Za-G'R' به معنای کوه بزرگ است.
بنا به نظر آقاي دكتر پرويز اذكائي نام زاگرس برگرفته شده از نام يكي از قبايل ماد به نام زاگارثی/ساگارتی (Zagarthians/Sagarthians) بوده كه با تغيير ساگارت= زاگارت= زاگرت به زاگرس تبديل شده است.
واژه زاكرو به معني پشته بلند سربركشيده است و همين واژه در نزد يونانيان زاگرس شده است.
👈🏻 تفتان
درباره نام تفتان برخي معتقدند كه اين نام از واژه‌ي تفت به معناي گرم و سوزان آمده است و اين نامگذاري به سبب خروج دمه‌هاي آتشفشاني مركب از بخارآب و گازگوگرد از دهانه‌ي آن است.
👈🏻 سبلان
سبلان را در محل سولان گويند.
بعضي آن‌را برگرفته از كلمه‌ي تركي سو-آلان به معني آبگير مي‌دانند.
شايد اين وجه تسميه به سبب وجود برف‌هاي دايمي بوده كه هميشه آب‌ها و چشمه‌ها از آن جاري است.
در زبان ترکی ساوالان از دو کلمه "ساو" به معنی "وحی" و "آلان" هم یعنی "گرفتن" نیز به کار برده شده است که در اینصورت "ساوالان" به معنی "وحی گیرنده" نیز می باشد.
👈🏻توچال
به معني چال آبگير و درياچه‌ي كوچك است.
چون قله توچال در كنار درياچه قرار دارد آن را بدين نام خوانده‌اند.
👈🏻 خرسان
از كوه‌هاي تخت سليمان. به مناسبت وجود خرس‌هاي زياد در اين منطقه آن را خرسان ناميده‌اند.
👈🏻 دركه
واژه دركه مصغر و کوچک شده دره به معني دره كوچك است.
👈🏻 شيركوه
واقع در جنوب غربي يزد.
دو روايت براي وجه تسميه وجود دارد :
۱- شكل كوه مانند شيري است كه سر بر دست نهاده و خفته است
۲- قله اين كوه در بيشتر روزهاي سال از برف پوشيده و به رنگ شير، سفيد است.
👈🏻 كركس
در ۱۲ كيلومتري جنوب غربي نطنز قرار دارد. حمداله مستوفي در باره‌ي كركس نوشته است:
كوهي سخت بلند است و از بلندي كركس بر فرازش نمي‌رود.
👈🏻 هزار
فراواني وجود گياهان معطر و داروئي گوناگوني است كه قبلا به هزارگياه معروف بوده و وجود گياهان معطري كه عطر آن فضاي كوهستان را آكنده مي‌سازد.
👈🏻 الموت
قلعه الموت را به سبب ارتفاعي كه دارد ((اله‌موت)) گفتند يعني عقاب آشيان، زيرا ((اله)) به معني عقاب و ((آموت)) به معني آشيان است
و چون عقاب در جاهاي بلند آشيان مي‌كند، آن قلعه را بدين نام خوانده‌اند و به كثرت استعمال ((الموت)) شده است.
👈🏻 كافركوه
در امتداد ديوار عظيم پلوار واقع شده است. وجه تسميه اين قله به دليل سختي و خشني صخره‌ها و ديواره‌هايش مي‌باشد.
❇️ منبع :
- كتاب كوه‌ها و غارهاي ايران، ص۳۲۰
- فرهنگ معین و دهخدا
- تاريخ تهران
- جغرافياي تاريخي شهرها
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
👈🏻 دماوند
دماوند يا دنباوند مركب از دو جزء دم به معناي دمه و بخار و پسوند آوند. به معناي داراي دمه و دود و بخار.
👈🏻 البرز
البرز در پهلوي، هربرز، هره‌برز، هربورس و در اوستا، هره برزئيتي و يا هارابرزايتي ناميده شده است.
اين اسم مركب از دو جزء هر به معني كوه و برز به معني بالا، بلند و بزرگ و در مجموع به معني كوه بلند، كوه مرتفع و كوه بزرگ است.
👈🏻 زاگرس
ریشه اوستایی آن زاگر Za-G'R' به معنای کوه بزرگ است.
بنا به نظر آقاي دكتر پرويز اذكائي نام زاگرس برگرفته شده از نام يكي از قبايل ماد به نام زاگارثی/ساگارتی (Zagarthians/Sagarthians) بوده كه با تغيير ساگارت= زاگارت= زاگرت به زاگرس تبديل شده است.
واژه زاكرو به معني پشته بلند سربركشيده است و همين واژه در نزد يونانيان زاگرس شده است.
👈🏻 تفتان
درباره نام تفتان برخي معتقدند كه اين نام از واژه‌ي تفت به معناي گرم و سوزان آمده است و اين نامگذاري به سبب خروج دمه‌هاي آتشفشاني مركب از بخارآب و گازگوگرد از دهانه‌ي آن است.
👈🏻 سبلان
سبلان را در محل سولان گويند.
بعضي آن‌را برگرفته از كلمه‌ي تركي سو-آلان به معني آبگير مي‌دانند.
شايد اين وجه تسميه به سبب وجود برف‌هاي دايمي بوده كه هميشه آب‌ها و چشمه‌ها از آن جاري است.
در زبان ترکی ساوالان از دو کلمه "ساو" به معنی "وحی" و "آلان" هم یعنی "گرفتن" نیز به کار برده شده است که در اینصورت "ساوالان" به معنی "وحی گیرنده" نیز می باشد.
👈🏻توچال
به معني چال آبگير و درياچه‌ي كوچك است.
چون قله توچال در كنار درياچه قرار دارد آن را بدين نام خوانده‌اند.
👈🏻 خرسان
از كوه‌هاي تخت سليمان. به مناسبت وجود خرس‌هاي زياد در اين منطقه آن را خرسان ناميده‌اند.
👈🏻 دركه
واژه دركه مصغر و کوچک شده دره به معني دره كوچك است.
👈🏻 شيركوه
واقع در جنوب غربي يزد.
دو روايت براي وجه تسميه وجود دارد :
۱- شكل كوه مانند شيري است كه سر بر دست نهاده و خفته است
۲- قله اين كوه در بيشتر روزهاي سال از برف پوشيده و به رنگ شير، سفيد است.
👈🏻 كركس
در ۱۲ كيلومتري جنوب غربي نطنز قرار دارد. حمداله مستوفي در باره‌ي كركس نوشته است:
كوهي سخت بلند است و از بلندي كركس بر فرازش نمي‌رود.
👈🏻 هزار
فراواني وجود گياهان معطر و داروئي گوناگوني است كه قبلا به هزارگياه معروف بوده و وجود گياهان معطري كه عطر آن فضاي كوهستان را آكنده مي‌سازد.
👈🏻 الموت
قلعه الموت را به سبب ارتفاعي كه دارد ((اله‌موت)) گفتند يعني عقاب آشيان، زيرا ((اله)) به معني عقاب و ((آموت)) به معني آشيان است
و چون عقاب در جاهاي بلند آشيان مي‌كند، آن قلعه را بدين نام خوانده‌اند و به كثرت استعمال ((الموت)) شده است.
👈🏻 كافركوه
در امتداد ديوار عظيم پلوار واقع شده است. وجه تسميه اين قله به دليل سختي و خشني صخره‌ها و ديواره‌هايش مي‌باشد.
❇️ منبع :
- كتاب كوه‌ها و غارهاي ايران، ص۳۲۰
- فرهنگ معین و دهخدا
- تاريخ تهران
- جغرافياي تاريخي شهرها
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ گل ها در کشورهای مختلف نماد چه چیزی هستند ؟
❇️ در اغلب کشورها گل ها از معانی یکسانی
برخوردار شده اند که دانستن آن ها استفاده
به موقع از معانی آن می تواند در بهبود ارتباط
نقش موثری داشته باشد.
گل بنفشه به معنی نجابت و کم رویی،
اندیشه ناگفته ، پاکدامنی ، فروتنی
گل شقایق: اختلاف
گل سرخ: عشق و زیبایی
رز سیاه : مرگ و تسلیت
رز سفید : عشق مبارک و فرخنده
رز کاملاً شکفته : تعهد و دوست داشتن
دسته گل رز : قدردانی
ترکیبی از گل رز سفید و سرخ : سازش، اتحاد
سوسن: ملاحت و زیبایی
سوسن سفید: دوشیزگی و پاکیدامنی
خشخاش: تنبلی و سستی
شکوفه پرتقال: علاقه به ازدواج
سنبل: اندوه و تاسف
شب بو: عشق در حال سیه روزی و بدبختی
زنبق سفید: عفت و پاکدامنی
کاملیای سفید : قابل ستایش و پرستیدنی
کاملیای صورتی: در آرزوی رسیدن به یکدیگر
کاملیای قرمز : عشق آتشین
نیلوفر آبی : حقیقت
آنتوریوم: عشق ، علاقه و محبت
داوودی : تو دوست فوق العاده من هستی
آفتابگردان : ستایش ، غرور و پرستش
نرگس : غرور و خودبینی
نرگس زرد : احترام
اقاقیا : عشق پاک
کاکتوس: پایداری و استقامت
لاله : عاشق واقعی
مریم : لذت زیبایی
میخک : جواب مثبت به درخواست عشق
قاصدک : وفاداری ، خوشبختی و صداقت
نسترن : احساس همدلی و تقاضای دوست داشتن
پامچال : بدون تو ادامه زندگی را نمی خواهم.
یاسمن : شادی و دلپذیری
رزماری : یادآوری خاطرات گذشته
البته تعداد شاخه های دسته گل اهدایی هم
معنای مختلفی دارد:
یک شاخه گل: توجه
سه شاخه گل: احترام
پنج شاخه گل: علاقه و محبت
هفت شاخه گل: عشق
10 شاخه گل لاله نشانه یک عشق
بی نظیر و ماندگار می باشد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ در اغلب کشورها گل ها از معانی یکسانی
برخوردار شده اند که دانستن آن ها استفاده
به موقع از معانی آن می تواند در بهبود ارتباط
نقش موثری داشته باشد.
گل بنفشه به معنی نجابت و کم رویی،
اندیشه ناگفته ، پاکدامنی ، فروتنی
گل شقایق: اختلاف
گل سرخ: عشق و زیبایی
رز سیاه : مرگ و تسلیت
رز سفید : عشق مبارک و فرخنده
رز کاملاً شکفته : تعهد و دوست داشتن
دسته گل رز : قدردانی
ترکیبی از گل رز سفید و سرخ : سازش، اتحاد
سوسن: ملاحت و زیبایی
سوسن سفید: دوشیزگی و پاکیدامنی
خشخاش: تنبلی و سستی
شکوفه پرتقال: علاقه به ازدواج
سنبل: اندوه و تاسف
شب بو: عشق در حال سیه روزی و بدبختی
زنبق سفید: عفت و پاکدامنی
کاملیای سفید : قابل ستایش و پرستیدنی
کاملیای صورتی: در آرزوی رسیدن به یکدیگر
کاملیای قرمز : عشق آتشین
نیلوفر آبی : حقیقت
آنتوریوم: عشق ، علاقه و محبت
داوودی : تو دوست فوق العاده من هستی
آفتابگردان : ستایش ، غرور و پرستش
نرگس : غرور و خودبینی
نرگس زرد : احترام
اقاقیا : عشق پاک
کاکتوس: پایداری و استقامت
لاله : عاشق واقعی
مریم : لذت زیبایی
میخک : جواب مثبت به درخواست عشق
قاصدک : وفاداری ، خوشبختی و صداقت
نسترن : احساس همدلی و تقاضای دوست داشتن
پامچال : بدون تو ادامه زندگی را نمی خواهم.
یاسمن : شادی و دلپذیری
رزماری : یادآوری خاطرات گذشته
البته تعداد شاخه های دسته گل اهدایی هم
معنای مختلفی دارد:
یک شاخه گل: توجه
سه شاخه گل: احترام
پنج شاخه گل: علاقه و محبت
هفت شاخه گل: عشق
10 شاخه گل لاله نشانه یک عشق
بی نظیر و ماندگار می باشد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ شناخت تفاوتهای فردی دانش آموزان
از طریق روانشناسی دستخط آنها
❇️ از آنجا که تمام حرکات یک فرد متاثر از قوای درونی و ضمیر ناخودآگاه اوست ، یک دست خط می تواند به خوبی حرکات و احساسات فرد نویسنده را منعکس کرده و ویژگی های شخصیتی وی را آشکار سازد.
✅دست خط مرتب و خوانا...👇
صاحبان این نوع دست خط ها خود را بسیار کنترل می کنند.
مایل نیستند شخصیت خود را به راحتی لو بدهند و گاهی احساسات خود را سرکوب می کنند.
✅دست خط نامرتب...👇
افرادی بسیار فعال و البته در انجام برخی کارها نسنجیده.
غیر قابل پیش بینی هستند و استقلال و آزادی برایشان اهمیت زیادی دارد.
✅دست خط پررنگ با فشار زیاد قلم...👇
نشانه ی احساس قدرت و اعتماد به نفس است.
علاقه ی زیاد به مخالفت کردن با دیگران و اعمال نفوذ بر آنها را دارند.
فشار زیاد قلم روی کاغذ نشان دهنده ی تنش و تحت فشار بودن است.
✅دست خط کمرنگ...👇
فردی حساس و دلسوز.حتی گاهی موقعیت دیگران را بیشتر از خود درک می کند.
امکان دارد حتی قادر به اثبات حرف خود نباشد وبه راحتی ضربه بخورد.
در برابر انتقاد دیگران خیلی سریع از موضع خود عقب نشینی می کند.
✅دست خط ریز...👇
توانایی های خود را دست کم می گیرند.
ممکن است گاهی تنگ نظر ، خرده گیر و حسابگر باشند.
افرادی صرفه جو هستند.
✅دست خط درشت...👇
احتمال دارد خود را زیاد بزرگ و مهم جلوه دهند.
گاهی بسیار با اعتماد به نفس و از موضع قدرت رفتار می کنند.
معمولا اجتماعی و برونگرا هستند.
✅دست خط درهم و فشرده...👇
فرد راحتی نیست در جمع خود را کنار می کشد.اهل برقرای رابطه نیست.
قدری محتاط است و اغلب بعد از دیگران ابراز عقیده می کند.
✅دست خط کند و آهسته نوشتن...👇
قادر به نشان دادن عکس العمل سریع نیستند اغلب اشخاصی محتاط اند.
این افراد برای فکر کردن فهمیدن و ابراز عقیده به زمان بیشتری احتیاج دارند.
در ابراز احساسات کندند و اغلب دوست دارند هیچ تصمیمی نگیرند تا اینکه یک تصمیم غلط بگیرند.
✅دست خط تند و شتابزده نوشتن...👇
افرادی کم حوصله و از نظر خلق و خو بسیار لحظه ای ، دارای درک سریع
در نشان دادن احساسات چندان پایدار نیستند.
به دلیل شتابزدگی ، در تصمیم گیری اغلب دچار لغزش و خطا می شوند.
✅نوشتن کلمات با فاصله ی باز...👇
به راحتی با دیگران رابطه بر قرار کرده
بسیار ساده و بی تکلف و مستقیما به دیگران نزدیک می شوند.
✅نوشتن کلمات با فاصله ی کم...👇
دوست دارد با دیگران رابطه داشته باشد.
فضای خالی در بین کلمات نشان دهنده ی این است که نویسنده به دنبال فضایی برای تنهایی است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
از طریق روانشناسی دستخط آنها
❇️ از آنجا که تمام حرکات یک فرد متاثر از قوای درونی و ضمیر ناخودآگاه اوست ، یک دست خط می تواند به خوبی حرکات و احساسات فرد نویسنده را منعکس کرده و ویژگی های شخصیتی وی را آشکار سازد.
✅دست خط مرتب و خوانا...👇
صاحبان این نوع دست خط ها خود را بسیار کنترل می کنند.
مایل نیستند شخصیت خود را به راحتی لو بدهند و گاهی احساسات خود را سرکوب می کنند.
✅دست خط نامرتب...👇
افرادی بسیار فعال و البته در انجام برخی کارها نسنجیده.
غیر قابل پیش بینی هستند و استقلال و آزادی برایشان اهمیت زیادی دارد.
✅دست خط پررنگ با فشار زیاد قلم...👇
نشانه ی احساس قدرت و اعتماد به نفس است.
علاقه ی زیاد به مخالفت کردن با دیگران و اعمال نفوذ بر آنها را دارند.
فشار زیاد قلم روی کاغذ نشان دهنده ی تنش و تحت فشار بودن است.
✅دست خط کمرنگ...👇
فردی حساس و دلسوز.حتی گاهی موقعیت دیگران را بیشتر از خود درک می کند.
امکان دارد حتی قادر به اثبات حرف خود نباشد وبه راحتی ضربه بخورد.
در برابر انتقاد دیگران خیلی سریع از موضع خود عقب نشینی می کند.
✅دست خط ریز...👇
توانایی های خود را دست کم می گیرند.
ممکن است گاهی تنگ نظر ، خرده گیر و حسابگر باشند.
افرادی صرفه جو هستند.
✅دست خط درشت...👇
احتمال دارد خود را زیاد بزرگ و مهم جلوه دهند.
گاهی بسیار با اعتماد به نفس و از موضع قدرت رفتار می کنند.
معمولا اجتماعی و برونگرا هستند.
✅دست خط درهم و فشرده...👇
فرد راحتی نیست در جمع خود را کنار می کشد.اهل برقرای رابطه نیست.
قدری محتاط است و اغلب بعد از دیگران ابراز عقیده می کند.
✅دست خط کند و آهسته نوشتن...👇
قادر به نشان دادن عکس العمل سریع نیستند اغلب اشخاصی محتاط اند.
این افراد برای فکر کردن فهمیدن و ابراز عقیده به زمان بیشتری احتیاج دارند.
در ابراز احساسات کندند و اغلب دوست دارند هیچ تصمیمی نگیرند تا اینکه یک تصمیم غلط بگیرند.
✅دست خط تند و شتابزده نوشتن...👇
افرادی کم حوصله و از نظر خلق و خو بسیار لحظه ای ، دارای درک سریع
در نشان دادن احساسات چندان پایدار نیستند.
به دلیل شتابزدگی ، در تصمیم گیری اغلب دچار لغزش و خطا می شوند.
✅نوشتن کلمات با فاصله ی باز...👇
به راحتی با دیگران رابطه بر قرار کرده
بسیار ساده و بی تکلف و مستقیما به دیگران نزدیک می شوند.
✅نوشتن کلمات با فاصله ی کم...👇
دوست دارد با دیگران رابطه داشته باشد.
فضای خالی در بین کلمات نشان دهنده ی این است که نویسنده به دنبال فضایی برای تنهایی است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ سیر اعداد در ادب فارسی
❇️ سیر اعداد در شعر کلاسیک فارسی بار معنایی قابل توجهی به شعر بخشیده است . پیشینه ی این اعداد بیانگر آیینها و رسمهای کهن این آب و خاک و شیوه ی نگرش ساکنان آن به جلوه های گوناگون پدیده های طبیعی می باشد . به کارگیری اعداد در شعر ، از یک سو زبان شعر را کوتاه و زیبا کرده و از سوی دیگر مایه ی پیچیدگی و دیریابی آن شده است .
◀️ کوچکترین عددی که در شعر به کار گرفته شده است عدد نیم است . شاعران با این عدد معدود های گوناگونی ساخته اند که اغلب قید قلت است مانند : نیم کرشمه ، نیم جو ، و ...
◀️ عدد یک یا ( ی نکره ، یا اولین و اول ) و از این قبیل ، ترکیب های گوناگونی با معانی متفاوت ساخته است . حافظ عدد یک را معمولا در مفهوم قید قلت در ترکیباتی نظیر یک جو ، یک ذره ، یک دانه ، به کار برده است و در مقابل معمولا عدد سی یا هزار را به عنوان قید کثرت آورده است :
زان لقمه که صوفی را در معرفت اندازد
یک ذره و صد مستی ، یک دانه و صد سیمرغ
کاربرد عدد یک و یکی گاهی نیز در مفهوم توحید الهی است .
◀️ عدد دو در ادب فارسی دارای بسامد بالایی است اما به ندرت باعث دیر یابی شعر می شود و در اکثر موارد ساده و قابل فهم است .ترکیباتی نظیر دو دیده ، دو لعل ، دو عالم ، دو رخ ، و غیره
◀️ عدد سه بسامد اندکی داشته اما شکل های معنایی زیادی ساخته است ترکیب سه جان در واقع در بردارنده ی معنای انفاس سه گانه است نفس ناطقه ، نفس نامیه و نفس حیوانی
تعبیر ثلاثه ی غساله هم همان شراب صبحگاهی است که سه جرعه بوده و در برابر خمسه ی هاضمه که پنج جرعه و سبعه ی نامیه که شش جرعه بوده است به کار می رفته است .
◀️ عدد چهار نیز بسامد بالایی در شعر فارسی دارد که معمولا مراد از آن عناصر چهار گانه است که عبارت از باد و آب و خاک و آتش می باشد .
چهار تکبیر نیز تعبیری است که کنایه از پایان انجام کاری و اتمام آن می باشد . زیرا در نماز میت مسلمانان سنی مذهب چهار بار تکبیر می گویند که ناظر بر مرگ و اتمام کار دنیوی لست .
◀️ عدد پنج در ترکیبهای گوناگونی به کار نرفته است و تنها ترکیباتی نظیر پنج نوبت زدن که کنایه از اظهار جاه و سلطنت کردن است یا در ترکیب پنج روز و پنج روزه به معنای گذرا بودن و موقتی بودن و پنج انامل به معنای پنج انگشت کاربردهای مشهور تری دارد .
◀️ از عدد شش تر کیب هایی به قرار زیر ساخته شده است :
شش جهت : شمال ، جنوب ، شرق ، غرب ، بالا و پایین
ششدر یا ششدره : در مفهوم کنایی گرفتار و گیر افتاده ، اصطلاحی در بازی نرد .
پیر ششم چرخ : صورت فلکی برجیس یا مشتری
شش دانه تسبیح ثریا : هر یک از ستاره های شش گانه صورت فلکی ثریا
◀️ عدد هفت پر بسامد ترین عددی است که مورد توجه شاعران است . تعدادی از مهمترین ترکیبهایی که با هفت ساخته شده عبارتند از :
هفت قلم آرایش : حنا ، سرمه ، وسمه ، سرخاب ، سفیداب ، زرک و غالیه
هفت پرده ی خرد : تمامی هوش و خرد
هفت اختر : شمس ، قمر ، ناهید (زهره ) ، تیر یا عطارد ، بهرام یا مریخ ، اورمزد یا مشتری ، کیوان یا زحل
هفت دریا : اخضر ، عمان ، احمر ،بربر ، اقیانوس ، قسطنطنیه ، اسود
هفت کشور یا هفت اقلیم : چین ، ترکستان ، هند ، توران ،ایران ، روم و شام
هفت گنج خسرو پرویز : گنج عروس ، باد آورد ، افراسیاب ، سوخته ، خضرا ، شاد آورد ، گنج بار
هفت اندام : سر ، سینه ، شکم ، دو دست و دو
پا
هفت خط جام : جور ، بغداد ، بصره و ازرق ، ورشکر ، کاسه گر ، فرو دینه
هفت مردان خدا ، هفت قاری قرآن ، هفت طبقه ی زیر زمین و هفت خوان نیز از این قبیل تعابیر است
◀️ عدد هشت نسبت به اعداد دیگر بسامد کمتری دارد . ترکیباتی چون هشت صفت ، هشت خلد از این عدد داریم .
◀️ عدد نه : این عدد بیشتر درباره ی آسمان به کا میرود نه فلک : همان هفت اخترند به اضافه ی فلک اطلس و فلک الافلاک به نه خراس و نه چرخ نیز خوانده شده است .همینطور نه رواق و نه طبق
نه قلم : زیور آلات نظیر سرآویز ، گوشوار ، سلسله ، گردنبند ، دستبند ، حلقه بینی ، دست برنجن ، انگشتر ، خلخال
◀️ عدد ده با ترکیبهایی نظیر جام ده منی ، ده گوش که همان بنفشه است و به ده زبان هم معروف است .
◀️ عدد یازده : گویا در لباس زیبای شعر نگنجیده و شاعران تمایلی به ساختن تصویر های شاعرانه با این عدد نداشته اند .
◀️ عدد دوازده : ترکیباتی نظیر :
دوازده برج : حمل ثورا جوزا سرطان اسد سنبله میزان عقرب قوس جدی و دلو و حوت
❇️ برگرفته از مقاله ی اعداد شاعرانه در شعر کلاسیک فارسی - مجموعه مقالات استادان زبان و ادبیات فارسی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ سیر اعداد در شعر کلاسیک فارسی بار معنایی قابل توجهی به شعر بخشیده است . پیشینه ی این اعداد بیانگر آیینها و رسمهای کهن این آب و خاک و شیوه ی نگرش ساکنان آن به جلوه های گوناگون پدیده های طبیعی می باشد . به کارگیری اعداد در شعر ، از یک سو زبان شعر را کوتاه و زیبا کرده و از سوی دیگر مایه ی پیچیدگی و دیریابی آن شده است .
◀️ کوچکترین عددی که در شعر به کار گرفته شده است عدد نیم است . شاعران با این عدد معدود های گوناگونی ساخته اند که اغلب قید قلت است مانند : نیم کرشمه ، نیم جو ، و ...
◀️ عدد یک یا ( ی نکره ، یا اولین و اول ) و از این قبیل ، ترکیب های گوناگونی با معانی متفاوت ساخته است . حافظ عدد یک را معمولا در مفهوم قید قلت در ترکیباتی نظیر یک جو ، یک ذره ، یک دانه ، به کار برده است و در مقابل معمولا عدد سی یا هزار را به عنوان قید کثرت آورده است :
زان لقمه که صوفی را در معرفت اندازد
یک ذره و صد مستی ، یک دانه و صد سیمرغ
کاربرد عدد یک و یکی گاهی نیز در مفهوم توحید الهی است .
◀️ عدد دو در ادب فارسی دارای بسامد بالایی است اما به ندرت باعث دیر یابی شعر می شود و در اکثر موارد ساده و قابل فهم است .ترکیباتی نظیر دو دیده ، دو لعل ، دو عالم ، دو رخ ، و غیره
◀️ عدد سه بسامد اندکی داشته اما شکل های معنایی زیادی ساخته است ترکیب سه جان در واقع در بردارنده ی معنای انفاس سه گانه است نفس ناطقه ، نفس نامیه و نفس حیوانی
تعبیر ثلاثه ی غساله هم همان شراب صبحگاهی است که سه جرعه بوده و در برابر خمسه ی هاضمه که پنج جرعه و سبعه ی نامیه که شش جرعه بوده است به کار می رفته است .
◀️ عدد چهار نیز بسامد بالایی در شعر فارسی دارد که معمولا مراد از آن عناصر چهار گانه است که عبارت از باد و آب و خاک و آتش می باشد .
چهار تکبیر نیز تعبیری است که کنایه از پایان انجام کاری و اتمام آن می باشد . زیرا در نماز میت مسلمانان سنی مذهب چهار بار تکبیر می گویند که ناظر بر مرگ و اتمام کار دنیوی لست .
◀️ عدد پنج در ترکیبهای گوناگونی به کار نرفته است و تنها ترکیباتی نظیر پنج نوبت زدن که کنایه از اظهار جاه و سلطنت کردن است یا در ترکیب پنج روز و پنج روزه به معنای گذرا بودن و موقتی بودن و پنج انامل به معنای پنج انگشت کاربردهای مشهور تری دارد .
◀️ از عدد شش تر کیب هایی به قرار زیر ساخته شده است :
شش جهت : شمال ، جنوب ، شرق ، غرب ، بالا و پایین
ششدر یا ششدره : در مفهوم کنایی گرفتار و گیر افتاده ، اصطلاحی در بازی نرد .
پیر ششم چرخ : صورت فلکی برجیس یا مشتری
شش دانه تسبیح ثریا : هر یک از ستاره های شش گانه صورت فلکی ثریا
◀️ عدد هفت پر بسامد ترین عددی است که مورد توجه شاعران است . تعدادی از مهمترین ترکیبهایی که با هفت ساخته شده عبارتند از :
هفت قلم آرایش : حنا ، سرمه ، وسمه ، سرخاب ، سفیداب ، زرک و غالیه
هفت پرده ی خرد : تمامی هوش و خرد
هفت اختر : شمس ، قمر ، ناهید (زهره ) ، تیر یا عطارد ، بهرام یا مریخ ، اورمزد یا مشتری ، کیوان یا زحل
هفت دریا : اخضر ، عمان ، احمر ،بربر ، اقیانوس ، قسطنطنیه ، اسود
هفت کشور یا هفت اقلیم : چین ، ترکستان ، هند ، توران ،ایران ، روم و شام
هفت گنج خسرو پرویز : گنج عروس ، باد آورد ، افراسیاب ، سوخته ، خضرا ، شاد آورد ، گنج بار
هفت اندام : سر ، سینه ، شکم ، دو دست و دو
پا
هفت خط جام : جور ، بغداد ، بصره و ازرق ، ورشکر ، کاسه گر ، فرو دینه
هفت مردان خدا ، هفت قاری قرآن ، هفت طبقه ی زیر زمین و هفت خوان نیز از این قبیل تعابیر است
◀️ عدد هشت نسبت به اعداد دیگر بسامد کمتری دارد . ترکیباتی چون هشت صفت ، هشت خلد از این عدد داریم .
◀️ عدد نه : این عدد بیشتر درباره ی آسمان به کا میرود نه فلک : همان هفت اخترند به اضافه ی فلک اطلس و فلک الافلاک به نه خراس و نه چرخ نیز خوانده شده است .همینطور نه رواق و نه طبق
نه قلم : زیور آلات نظیر سرآویز ، گوشوار ، سلسله ، گردنبند ، دستبند ، حلقه بینی ، دست برنجن ، انگشتر ، خلخال
◀️ عدد ده با ترکیبهایی نظیر جام ده منی ، ده گوش که همان بنفشه است و به ده زبان هم معروف است .
◀️ عدد یازده : گویا در لباس زیبای شعر نگنجیده و شاعران تمایلی به ساختن تصویر های شاعرانه با این عدد نداشته اند .
◀️ عدد دوازده : ترکیباتی نظیر :
دوازده برج : حمل ثورا جوزا سرطان اسد سنبله میزان عقرب قوس جدی و دلو و حوت
❇️ برگرفته از مقاله ی اعداد شاعرانه در شعر کلاسیک فارسی - مجموعه مقالات استادان زبان و ادبیات فارسی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan