✳️ ساختِ آینده در فارسی گفتاری افغانستان
✍🏻 حسین حسن‌زاده:
❇️ چنانکه می‌دانید، ساختِ آینده در زبان فارسی بدین قرار است: صورت حال سادهٔ فعلِ «خواستن» صرف شده، پیش از ستاک گذشتهٔ فعل اصلی قرار می‌گیرد. (انوری و احمدی گیوی، ۱۳۹۰: ۶۵)
خواهم رفت
خواهی رفت
خواهد رفت
خواهیم رفت
خواهید رفت
خواهند رفت
◀️ اما شایان ذکر است در فارسی افغانستانی، علاوه‌بر این شیوه، ساختِ آینده به شیوهٔ دیگری نیز ساخته می‌شود، که معمولاً در گفتار به کار می‌رود. در این روش، فعل اصلی صرف می‌شود، اما فعل کمکیِ «خواهد» ثابت می‌ماند. (نگهت سعیدی، ۱۳۹۲: ۷۱؛ یمین، ۱۳۹۳: ۱۱۳)
مثال:
خات گفتم (خواهد گفتم)
نوشته خات کدی (نوشته خواهد کردی)
خات آمد (خواهد آمد)
◀️ پس شش صورت این شیوه عبارت‌اند از:
خواهد دیدم
خواهد دیدی
خواهد دید
خواهد دیدیم
خواهد دیدید
خواهد دیدند
📚 انوری، حسن. و احمدی گیوی، حسن. (۱۳۹۰). دستور زبان فارسی ۲. ویرایش چهارم. تهران: فاطمی.
📚 نگهت سعیدی، محمدنسیم. (۱۳۴۷). دستور معاصر زبان دری. ویراستهٔ محی‌الدین مهدی. کابل: انتشارات امیری (۱۳۹۲).
📚 یمین، محمدحسین. (۱۳۹۳). دستور معاصر زبان پارسی دری. چاپ پانزدهم. کابل: انتشارات میوند (بام).
#️⃣ #فارسی_افغانستانی
#تفاوت‌ها
#دستور_زبان
@zabanvarzi
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✍🏻 حسین حسن‌زاده:
❇️ چنانکه می‌دانید، ساختِ آینده در زبان فارسی بدین قرار است: صورت حال سادهٔ فعلِ «خواستن» صرف شده، پیش از ستاک گذشتهٔ فعل اصلی قرار می‌گیرد. (انوری و احمدی گیوی، ۱۳۹۰: ۶۵)
خواهم رفت
خواهی رفت
خواهد رفت
خواهیم رفت
خواهید رفت
خواهند رفت
◀️ اما شایان ذکر است در فارسی افغانستانی، علاوه‌بر این شیوه، ساختِ آینده به شیوهٔ دیگری نیز ساخته می‌شود، که معمولاً در گفتار به کار می‌رود. در این روش، فعل اصلی صرف می‌شود، اما فعل کمکیِ «خواهد» ثابت می‌ماند. (نگهت سعیدی، ۱۳۹۲: ۷۱؛ یمین، ۱۳۹۳: ۱۱۳)
مثال:
خات گفتم (خواهد گفتم)
نوشته خات کدی (نوشته خواهد کردی)
خات آمد (خواهد آمد)
◀️ پس شش صورت این شیوه عبارت‌اند از:
خواهد دیدم
خواهد دیدی
خواهد دید
خواهد دیدیم
خواهد دیدید
خواهد دیدند
📚 انوری، حسن. و احمدی گیوی، حسن. (۱۳۹۰). دستور زبان فارسی ۲. ویرایش چهارم. تهران: فاطمی.
📚 نگهت سعیدی، محمدنسیم. (۱۳۴۷). دستور معاصر زبان دری. ویراستهٔ محی‌الدین مهدی. کابل: انتشارات امیری (۱۳۹۲).
📚 یمین، محمدحسین. (۱۳۹۳). دستور معاصر زبان پارسی دری. چاپ پانزدهم. کابل: انتشارات میوند (بام).
#️⃣ #فارسی_افغانستانی
#تفاوت‌ها
#دستور_زبان
@zabanvarzi
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ گیس بریدن در ادبیات فارسی
❇️ آثار این سنت باستانی در ادبیات شاعران ایرانی نیز راه یافته‌است.
◀️ فردوسی: به اجرای آیین کهن بریدن گیسو در سوگ سیاوش در شاهنامهٔ اشاره شده‌است. گیسو بریدن یکی از آداب دیرینه ایرانیان است که در شاهنامه فردوسی در سوگ پهلوانان آمده‌است. در مرگ سیاوش، فرنگیس همسر او، در آیینی گیسوان خود را می‌برد.
همه بندگان موی کردند باز
فرنگیس مشکین کمند دراز
برید و میان را به گیسو ببست
به فندق گل ارغوان را بخست
حافظ:
گیسوی چنگ بِبُرّید به مرگِ مِیِ ناب
تا حریفان همه خون از مژه‌ها بگشایند
خاقانی:
گیسوی چنگ و رگ بازوی بر بط ببرید
گریه از چشم نی تیز نگر بگشایید
سلمان ساوجی:
ای صبح‌دم، چه شد که گریبان دریده‌ای
وی شب، چه حالت است که گیسو بریده‌ای
ای پرچم، از برای چه مو باز کرده‌ای
وی سنجق، از عزای که گیسو بریده‌ای
◀️ سیمین دانشور در داستان «سووشون» به درخت گیسو اشاره کرده‌است«زری احساس می‌کند پلک‌هایش داغ شده، نزدیک است دست در گردن زن میان‌سال بیندازد و همپای او گریه کند اما دیگر به درخت گیسو رسیده‌اند. زری بلند شد و نشست و گفت: زیر درخت گیسو ایستاده بودم و برای سیاوش گریه می‌کردم. حیف که من گیس ندارم وگرنه گیسم را می‌بریدم و مثل آن‌های دیگر به درخت آویزان می‌کردم.
سیمین دانشور دربارهٔ درخت گیسو چنین می‌نویسند «درخت گیسو در تمام گرمسیر معروف است. اول بار که درخت گیسو را دیدم، از دور خیال کردم درخت مراد است. نزدیک که رفتم دیدم گیس‌های بافته شده به درخت آویزان کرده‌اند؛ گیس‌های زن‌های جوانی که شوهرهایشان جوان‌مرگ شده بود.»
◀️ در فرهنگ کُردها و لُرها
در فرهنگ کُردی و لُری زنان در سوگ عزیزان از دست رفته، روی خود را می‌خراشند و گیسوی خود را بریده و به دور دست خود می‌پیچند. همچنین سنت موی پریشان کردن در میان کُردها و لُرها مرسوم است که طی آن زنان موی خود را پریشان کرده و بر سر و صورت خود می‌کوبند و به خراشیدن صورت خود می‌پردازند.
در بیتی فولکلور به زبان لُری به آیین گیسوبران اشاره شده‌است:
سواروُ ها یان تو نیسی د واشو دخترو گیس بوورِن، روون وا نهاشو
(به فارسی: سواران دارند می‌آیند و تو همراهشان نیستی (کشته شده‌ای)، دخترها گیس ببرند، بروند به پیشوازشان.)
◀️ همچنین در آیین چمر که در میان مردم استان‌های کرمانشاه، ایلام و لرستان شمالی و جنوبی رواج دارد، در بخشی از مراسم به هنگام نزدیک شدن اسب آراسته به سیاه‌چادر، زنان به زاری پرداخته و گیسوی خود را پریشان می‌کنند.
◀️ مراسم چمر همچنین با بریدن گیسو توسط زنان همراه است که آن را یا به دور مچ خود و یا به زین اسب متوفی می‌پیچند و بر آن گریه می‌کنند.
نجم‌الدین گیلانی و آذرنوش گیلانی تفسیر خاصی از این رسم ارائه می‌دهند و معتقد هستند که مو نمادی از گیاه است و عمل بریدن آن نیز این معنا را دارد که زن از آسمان درخواست می‌کند تا همچون گریۀ او بر گیسو (گیاه) بر زمین ببارد و متوفی را همچون گیاهی از نو برویاند.
◀️ در کردی کرمانشاهی به این رسم گیسبڕین می‌گویند که به معنای «گیس‌بران» است
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ آثار این سنت باستانی در ادبیات شاعران ایرانی نیز راه یافته‌است.
◀️ فردوسی: به اجرای آیین کهن بریدن گیسو در سوگ سیاوش در شاهنامهٔ اشاره شده‌است. گیسو بریدن یکی از آداب دیرینه ایرانیان است که در شاهنامه فردوسی در سوگ پهلوانان آمده‌است. در مرگ سیاوش، فرنگیس همسر او، در آیینی گیسوان خود را می‌برد.
همه بندگان موی کردند باز
فرنگیس مشکین کمند دراز
برید و میان را به گیسو ببست
به فندق گل ارغوان را بخست
حافظ:
گیسوی چنگ بِبُرّید به مرگِ مِیِ ناب
تا حریفان همه خون از مژه‌ها بگشایند
خاقانی:
گیسوی چنگ و رگ بازوی بر بط ببرید
گریه از چشم نی تیز نگر بگشایید
سلمان ساوجی:
ای صبح‌دم، چه شد که گریبان دریده‌ای
وی شب، چه حالت است که گیسو بریده‌ای
ای پرچم، از برای چه مو باز کرده‌ای
وی سنجق، از عزای که گیسو بریده‌ای
◀️ سیمین دانشور در داستان «سووشون» به درخت گیسو اشاره کرده‌است«زری احساس می‌کند پلک‌هایش داغ شده، نزدیک است دست در گردن زن میان‌سال بیندازد و همپای او گریه کند اما دیگر به درخت گیسو رسیده‌اند. زری بلند شد و نشست و گفت: زیر درخت گیسو ایستاده بودم و برای سیاوش گریه می‌کردم. حیف که من گیس ندارم وگرنه گیسم را می‌بریدم و مثل آن‌های دیگر به درخت آویزان می‌کردم.
سیمین دانشور دربارهٔ درخت گیسو چنین می‌نویسند «درخت گیسو در تمام گرمسیر معروف است. اول بار که درخت گیسو را دیدم، از دور خیال کردم درخت مراد است. نزدیک که رفتم دیدم گیس‌های بافته شده به درخت آویزان کرده‌اند؛ گیس‌های زن‌های جوانی که شوهرهایشان جوان‌مرگ شده بود.»
◀️ در فرهنگ کُردها و لُرها
در فرهنگ کُردی و لُری زنان در سوگ عزیزان از دست رفته، روی خود را می‌خراشند و گیسوی خود را بریده و به دور دست خود می‌پیچند. همچنین سنت موی پریشان کردن در میان کُردها و لُرها مرسوم است که طی آن زنان موی خود را پریشان کرده و بر سر و صورت خود می‌کوبند و به خراشیدن صورت خود می‌پردازند.
در بیتی فولکلور به زبان لُری به آیین گیسوبران اشاره شده‌است:
سواروُ ها یان تو نیسی د واشو دخترو گیس بوورِن، روون وا نهاشو
(به فارسی: سواران دارند می‌آیند و تو همراهشان نیستی (کشته شده‌ای)، دخترها گیس ببرند، بروند به پیشوازشان.)
◀️ همچنین در آیین چمر که در میان مردم استان‌های کرمانشاه، ایلام و لرستان شمالی و جنوبی رواج دارد، در بخشی از مراسم به هنگام نزدیک شدن اسب آراسته به سیاه‌چادر، زنان به زاری پرداخته و گیسوی خود را پریشان می‌کنند.
◀️ مراسم چمر همچنین با بریدن گیسو توسط زنان همراه است که آن را یا به دور مچ خود و یا به زین اسب متوفی می‌پیچند و بر آن گریه می‌کنند.
نجم‌الدین گیلانی و آذرنوش گیلانی تفسیر خاصی از این رسم ارائه می‌دهند و معتقد هستند که مو نمادی از گیاه است و عمل بریدن آن نیز این معنا را دارد که زن از آسمان درخواست می‌کند تا همچون گریۀ او بر گیسو (گیاه) بر زمین ببارد و متوفی را همچون گیاهی از نو برویاند.
◀️ در کردی کرمانشاهی به این رسم گیسبڕین می‌گویند که به معنای «گیس‌بران» است
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ رعایت نکات اخلاقی و عفاف بانوان شاهنامه
✍ محمد نوری
❇️ عفت کلام استاد طوس را در تصویر حجب آمیز صحنههاى جنسى دیدیم. درخور ذکر است که سراینده شاهنامه، افزون بر آرایش هنرمندانه سخن به زیور شرم، همه جا بر «پوشیده رویى» و «پاکدامنى» و «حجب و حیاى» بانوان تاکید دارد، و این امر (با توجه به این که فردوسى، ناقل امین تاریخ بوده است)گذشته از آن که حاکى از اعتقاد و اهتمام ویژه استاد طوس به عفت و حجاب زنان مىباشد، ضمنا نشان مىدهد که فرهنگ و تمدن ایران باستان نیز (که در مآخذ کهن شاهنامه منعکس است) همچون دیگرفرهنگهاى اصیل مشرق زمین، شرم و عفاف را خصلت ضرورى بانوان مىشناخته است(چنان که، نقوش به جامانده از آن روزگار نیز مؤید همین امر است). چیزى که هست، استاد طوس با پرتوگیرى از آموزههاى والاى اسلامى در باب حجاب، و حجب ذاتى خویش، این خصلت فطرى و قانون حیاتى جامعه بشرى را با خطوطى چشمگیر از بلور شعر خود باز تابانده است.
◀️ در حکایات شاهنامه، از عنصر زن، نوعا با تعبیر «پوشیده رویان» یا «پوشیده مویان» یاد شده:
همه روى پوشیدگان را به مهر
پر از خون دل است و پر از آب چهر
همان پاک پوشیده رویان تو
که بودند لرزنده بر جان تو
پس پرده پوشیدگان را ببین
زمانى بمان تا کنند آفرین
◀️ پوشش زنان در شاهنامه و شرم رفتار و نرمى گفتار، کرارا خصلتبارز و فضیلت آشکار و ضرورى بانوان به شمار رفته است: موبد پیر از انوشیروان،
بپرسید کآهو کدام است زشت
که از ارج دور است و دور از بهشت؟
چنین داد پاسخ که زن را که شرم
نباشد به گیتى، نه آواز نرم
پس از خواستگارى فرزندان فریدون از دختران پادشاه یمن،
سه دختر، فراپیش سه تا جور
رخانشان پر از خون ز شرم پدر
سوى خانه رفتند با ناز وشرم
پر از رنگ رخ، لب پر آواز نرم
◀️ دختران حرم کیکاووس چنین بودند:
همه نارسیده بتان طراز
که بسرشتشان ایزد از شرم و ناز.
دعاى کنیزکان رودابه به مخدومه خویش آن بود:
سیه نرگسانت پر از شرم باد
رخانت همیشه پر آزرم باد.
ماهیار گوهر فروش به دختر خویش (که وى را به عقد بهرام گور درآورده بود) سفارش کرد:
چو پرسدت، با وى سخن نرم گوى
سخنها به آزرم و با شرم گوى.
و بالاخره شیرین، همسر خسرو پرویز،هم پس از قتل شوى به سران ایران گفت:
به سه چیز باشد زنان را بهى
که باشند زیباى گاه مهى
یکى آنک با شرم و با خواستهست
که جفتش بدو خانه آراستهست
دگر آنک فرخ پسر زاید او
ز شوى خجسته بیفزاید او
سه دیگر که بالا و رویش بود
به پوشیدگى نیز رویش بود
◀️ در داستان انوشیروان و نوشزاد نیز، استاد طوس به مناسبتبحث از همسر شاه، به ضرورت جفتجویى براى مردان اشاره کرده و همسر خوب را، پارسا زنى خردمند، هشیار، بالاابلند و گیسو کمند مىشناسد که با حیا و خوب گفتار و نرم آوا باشد. این، تصویرى است که شاعر از زن مطلوب و ایدهآل خویش ترسیم کرده است:
اگر شاه دیدى و گر زیر دست
و گر پاکدل مرد یزدان پرست
چنان دان که چاره نباشد ز جفت
ز پوشیدن و خورد و جاى نهفت
اگر پارسا باشد و رایزن
یکى گنجباشد برآگنده زن
بویژه که باشد به بالا بلند
فرو هشته تا پاى مشکین کمند
خردمند و هشیار وباراى و شرم
سخن گفتنش خوب و آواى نرم
◀️ پیش از این، به مناسبت، از داستان یوسف علیه السلام و زلیخا در «قرآن مدل» یاد کردیم. ماجراى سودابه و سیاوش (خیانتسودابه و وارستگى سیاوش) در شاهنامه نیز، که یادآور پاکى یوسف و بیداد زلیخاست، از مواردى است که استاد طوس، خاصه با موضعگیرى صریح بر ضد سودابه و لهسیاوش، جنگ تقوا و هوس را به نمایش گذارده و تبعات شوم فحشا و خیانت را نشان داده است.
زمانى که سودابه (همسر کیکاووس و نامادرى سیاوش) به تحریک شیطان از راستراه «عشق ایزدى» منحرف شده و چشم خیانتبه هووزاده خویش مىدوزد و تیر ترفند او در اغواىآن زیباروى پاک بر سنگ مىنشیند و لاجرم، به صد نیرنگ و افسون دست مىیازد تا بالاخره میان پدر و فرزند جدایى مىافکند و مایه قتل سیاوش در دیار غربت و آن همه نقارها و کشتارها میان ایران و توران مىشود، فردوسى از آن همه پستى و خیانت چنان به ستوه مىآید که، آشفته و خشمگین، فریاد برمىدارد:
چون این داستان سر بسر بشنوى
به آید تو را، گربه زن نگروى
به گیتى بجز پارسا زن مجوى
زن بدکنش، خوارى آرد به روى
❇️ متاسفانه جناب نوری در آخر مطلب شان ، منابع مورد استفاده شان را ذکر نکرده اند.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✍ محمد نوری
❇️ عفت کلام استاد طوس را در تصویر حجب آمیز صحنههاى جنسى دیدیم. درخور ذکر است که سراینده شاهنامه، افزون بر آرایش هنرمندانه سخن به زیور شرم، همه جا بر «پوشیده رویى» و «پاکدامنى» و «حجب و حیاى» بانوان تاکید دارد، و این امر (با توجه به این که فردوسى، ناقل امین تاریخ بوده است)گذشته از آن که حاکى از اعتقاد و اهتمام ویژه استاد طوس به عفت و حجاب زنان مىباشد، ضمنا نشان مىدهد که فرهنگ و تمدن ایران باستان نیز (که در مآخذ کهن شاهنامه منعکس است) همچون دیگرفرهنگهاى اصیل مشرق زمین، شرم و عفاف را خصلت ضرورى بانوان مىشناخته است(چنان که، نقوش به جامانده از آن روزگار نیز مؤید همین امر است). چیزى که هست، استاد طوس با پرتوگیرى از آموزههاى والاى اسلامى در باب حجاب، و حجب ذاتى خویش، این خصلت فطرى و قانون حیاتى جامعه بشرى را با خطوطى چشمگیر از بلور شعر خود باز تابانده است.
◀️ در حکایات شاهنامه، از عنصر زن، نوعا با تعبیر «پوشیده رویان» یا «پوشیده مویان» یاد شده:
همه روى پوشیدگان را به مهر
پر از خون دل است و پر از آب چهر
همان پاک پوشیده رویان تو
که بودند لرزنده بر جان تو
پس پرده پوشیدگان را ببین
زمانى بمان تا کنند آفرین
◀️ پوشش زنان در شاهنامه و شرم رفتار و نرمى گفتار، کرارا خصلتبارز و فضیلت آشکار و ضرورى بانوان به شمار رفته است: موبد پیر از انوشیروان،
بپرسید کآهو کدام است زشت
که از ارج دور است و دور از بهشت؟
چنین داد پاسخ که زن را که شرم
نباشد به گیتى، نه آواز نرم
پس از خواستگارى فرزندان فریدون از دختران پادشاه یمن،
سه دختر، فراپیش سه تا جور
رخانشان پر از خون ز شرم پدر
سوى خانه رفتند با ناز وشرم
پر از رنگ رخ، لب پر آواز نرم
◀️ دختران حرم کیکاووس چنین بودند:
همه نارسیده بتان طراز
که بسرشتشان ایزد از شرم و ناز.
دعاى کنیزکان رودابه به مخدومه خویش آن بود:
سیه نرگسانت پر از شرم باد
رخانت همیشه پر آزرم باد.
ماهیار گوهر فروش به دختر خویش (که وى را به عقد بهرام گور درآورده بود) سفارش کرد:
چو پرسدت، با وى سخن نرم گوى
سخنها به آزرم و با شرم گوى.
و بالاخره شیرین، همسر خسرو پرویز،هم پس از قتل شوى به سران ایران گفت:
به سه چیز باشد زنان را بهى
که باشند زیباى گاه مهى
یکى آنک با شرم و با خواستهست
که جفتش بدو خانه آراستهست
دگر آنک فرخ پسر زاید او
ز شوى خجسته بیفزاید او
سه دیگر که بالا و رویش بود
به پوشیدگى نیز رویش بود
◀️ در داستان انوشیروان و نوشزاد نیز، استاد طوس به مناسبتبحث از همسر شاه، به ضرورت جفتجویى براى مردان اشاره کرده و همسر خوب را، پارسا زنى خردمند، هشیار، بالاابلند و گیسو کمند مىشناسد که با حیا و خوب گفتار و نرم آوا باشد. این، تصویرى است که شاعر از زن مطلوب و ایدهآل خویش ترسیم کرده است:
اگر شاه دیدى و گر زیر دست
و گر پاکدل مرد یزدان پرست
چنان دان که چاره نباشد ز جفت
ز پوشیدن و خورد و جاى نهفت
اگر پارسا باشد و رایزن
یکى گنجباشد برآگنده زن
بویژه که باشد به بالا بلند
فرو هشته تا پاى مشکین کمند
خردمند و هشیار وباراى و شرم
سخن گفتنش خوب و آواى نرم
◀️ پیش از این، به مناسبت، از داستان یوسف علیه السلام و زلیخا در «قرآن مدل» یاد کردیم. ماجراى سودابه و سیاوش (خیانتسودابه و وارستگى سیاوش) در شاهنامه نیز، که یادآور پاکى یوسف و بیداد زلیخاست، از مواردى است که استاد طوس، خاصه با موضعگیرى صریح بر ضد سودابه و لهسیاوش، جنگ تقوا و هوس را به نمایش گذارده و تبعات شوم فحشا و خیانت را نشان داده است.
زمانى که سودابه (همسر کیکاووس و نامادرى سیاوش) به تحریک شیطان از راستراه «عشق ایزدى» منحرف شده و چشم خیانتبه هووزاده خویش مىدوزد و تیر ترفند او در اغواىآن زیباروى پاک بر سنگ مىنشیند و لاجرم، به صد نیرنگ و افسون دست مىیازد تا بالاخره میان پدر و فرزند جدایى مىافکند و مایه قتل سیاوش در دیار غربت و آن همه نقارها و کشتارها میان ایران و توران مىشود، فردوسى از آن همه پستى و خیانت چنان به ستوه مىآید که، آشفته و خشمگین، فریاد برمىدارد:
چون این داستان سر بسر بشنوى
به آید تو را، گربه زن نگروى
به گیتى بجز پارسا زن مجوى
زن بدکنش، خوارى آرد به روى
❇️ متاسفانه جناب نوری در آخر مطلب شان ، منابع مورد استفاده شان را ذکر نکرده اند.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ مهرگان_یا_جشن_مهر
❇️ یکی از بزرگترین جشن‌های ایران است که در مهر روز از ماه مهر برگزار می‌شود.
«مهرگان» پس از نوروز بزرگترین جشن ایرانیان باستان بودهاست. این جشن در جوامع ایرانی خارج از ایران نیز به گستردگی برگزار می‌شود.
این جشن در روزهای آغازین فصل پاییز برگزار می‌شود. زرتشتیان ایران و خارج از ایران آن را در دهم مهر یا نزدیک‌ترین زمان به دهم مهر یا پیش از آن برگزار می‌کنند.این جشن در مهر روز آغاز می‌شود و شش روز به درازا می‌انجامد و در روز رام روز به پایان می‌رسد. نخستین روز جشن، مهرگان عامه (همگانی) و واپسین روز جشن، مهرگان خاصه (ویژه) نامیده می‌شود.در زمان ساسانیان بر این باور بودند که اهوره‌مزدا یاقوت را در روز نوروز و زبرجد را در روز مهرگان آفریده‌است و از دیر باز ایرانیان بر این باور بودند که در این روز کاوه آهنگر علیه ضحاک به پاخواست و فریدون بر اژی دهاک (ضحاک) غلبه کرد.
مردم ایران از هزاره دوم پیش از میلاد آن را جشن می‌گیرند. مهرگان نیز همانند نوروز با آیین یگانه و آداب و رسوم ویژه برگزار می‌شود.مهر یا میترا در زبان فارسی به معنای «فروغ، روشنایی، دوستی، پیوستگی، پیوند و محبت» است و ضد دروغ، دروغ‌گویی، پیمان‌شکنی و نامهربانی کردن است. فلسفه جشن مهرگان سپاسگزاری از خداوند به خاطر نعمت‌هایی است که به انسان ارزانی داشته و استوار کردن دوستی‌ها و مهرورزی میان انسانهاست.
امروزه این جشن در دهم مهر برگزار می‌شود. حال آنکه چند نفر از ایران‌شناسان آن را نادرست می‌دانند. البته همانگونه که در گزارش فردوسی دیده می‌شود، زمان برگزاری جشن مهرگان در آغاز ماه مهر و فصل پاییز بودهاست و این شیوه دستکم تا پایان دوره هخامنشی و احتمالاً تا اواخر دوره اشکانی نیز دوام داشته‌است. اما از این زمان و شاید در دوره ساسانی، جشن مهرگان به مهر روز از مهر ماه یا شانزدهم ماه مهر منتقل می‌شود.
دلیل برگزاری جشن مهرگان در آغاز مهرماه و اصولاً نامگذاری نخستین ماه فصل پاییز به نام مهر، در این است که در دوره‌هایی از دوران باستان و از جمله در عصر هخامنشی، آغاز پاییز، آغاز سال نو بودهاست و از همین روی نخستین ماه سال را به نام مهر منسوب کرده‌اند.
تثبیتِ آغاز سال نو در هنگام اعتدال پاییزی با نظام زندگیِ مبتنی بر کشاورزیِ ایرانیان بستگیِ کامل دارد.
آیین مهرگان:
مردمان در این روز تا حد امکان با جامه‌های ارغوانی (یا دستکم با آرایه‌های ارغوانی) بر گرد هم می‌آمده‌اند؛ در حالی که هر یک، چند «نبشته شادباش» یا به قول امروزی، کارت تبریک برای هدیه به همراه داشته‌اند. این شادباش‌ها را معمولاً با بویی خوش همراه می‌ساخته و در لفافه‌ای زیبا می‌پیچیده‌اند.
در میان خوان یا سفره مهرگانی که از پارچه‌ای ارغوانی رنگ تشکیل شده بود، گل «همیشه شکفته» می‌نهادند و پیرامون آن را با گل‌های دیگر آذین می‌کردند. امروزه نمی‌دانیم که آیا گل همیشه شکفته، نام گلی بخصوص بودهاست یا نام عمومیِ گل‌هایی که برای مدت طولانی و گاه تا چندین ماه شکوفا می‌مانند.
در پیرامون این گل‌ها، چند شاخه درخت گز، هوم یا مورد نیز می‌نهادند و گونه‌هایی از میوه‌های پاییزی که ترجیحاً به رنگ سرخ باشد به این سفره اضافه می‌شد. میوه‌هایی مانند: سنجد، انگور، انار، سیب، به، ترنج (بالنگ)، انجیر،بادام، پسته، فندق، گردو، کُـنار، زالزالک، ازگیل، خرما،خرمالو و چندی از بوداده‌ها همچون تخمه و نخودچی.
دیگر خوراکی‌های خوان مهرگانی عبارت بود از آشامیدنی ونانی مخصوص. نوشیدنی از عصاره گیاه «هَـئومَـه/ هوم»که با آب یا شیر رقیق شده بود، فراهم می‌شد و همه باشندگان جشن، به نشانه پیمان از آن می‌نوشیدند. نانِ مخصوص مهرگان از آمیختن آرد هفت نوع غله گوناگون تهیه می‌گردید. غله‌ها و حبوباتی مانند گندم، جو، برنج،نخود، عدس، ماش و ارزن. دیگر لازمه‌های سفره مهرگان عبارت بود از: جام آتش یا نوکچه (شمع)، شکر، شیرینی، خوردنی‌های محلی و بوی‌های خوش مانند گلاب.
آنان پس از خوردن نان و نوشیدنی، به موسیقی و پایکوبی‌های گروهی می‌پرداخته‌اند. سرودهایی از مهریشت را با آواز می‌خوانده و اَرْغُـشت می‌رفته‌اند (می‌رقصیده‌اند). شعله‌های آتشدانی برافروخته پذیرای خوشبویی‌ها (مانند اسپند و زعفران و عنبر) می‌شد و نیز گیاهانی چون هوم که موجب خروشان شدن آتش می‌شوند.
در پایان مراسم، شعله‌های فروزان آتش، نظاره‌گر دستانی بود که بطور دسته‌جمعی و برای تجدید پایبندی خود بر پیمان‌های گذشته، در هم فشرده می‌شدند.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ یکی از بزرگترین جشن‌های ایران است که در مهر روز از ماه مهر برگزار می‌شود.
«مهرگان» پس از نوروز بزرگترین جشن ایرانیان باستان بودهاست. این جشن در جوامع ایرانی خارج از ایران نیز به گستردگی برگزار می‌شود.
این جشن در روزهای آغازین فصل پاییز برگزار می‌شود. زرتشتیان ایران و خارج از ایران آن را در دهم مهر یا نزدیک‌ترین زمان به دهم مهر یا پیش از آن برگزار می‌کنند.این جشن در مهر روز آغاز می‌شود و شش روز به درازا می‌انجامد و در روز رام روز به پایان می‌رسد. نخستین روز جشن، مهرگان عامه (همگانی) و واپسین روز جشن، مهرگان خاصه (ویژه) نامیده می‌شود.در زمان ساسانیان بر این باور بودند که اهوره‌مزدا یاقوت را در روز نوروز و زبرجد را در روز مهرگان آفریده‌است و از دیر باز ایرانیان بر این باور بودند که در این روز کاوه آهنگر علیه ضحاک به پاخواست و فریدون بر اژی دهاک (ضحاک) غلبه کرد.
مردم ایران از هزاره دوم پیش از میلاد آن را جشن می‌گیرند. مهرگان نیز همانند نوروز با آیین یگانه و آداب و رسوم ویژه برگزار می‌شود.مهر یا میترا در زبان فارسی به معنای «فروغ، روشنایی، دوستی، پیوستگی، پیوند و محبت» است و ضد دروغ، دروغ‌گویی، پیمان‌شکنی و نامهربانی کردن است. فلسفه جشن مهرگان سپاسگزاری از خداوند به خاطر نعمت‌هایی است که به انسان ارزانی داشته و استوار کردن دوستی‌ها و مهرورزی میان انسانهاست.
امروزه این جشن در دهم مهر برگزار می‌شود. حال آنکه چند نفر از ایران‌شناسان آن را نادرست می‌دانند. البته همانگونه که در گزارش فردوسی دیده می‌شود، زمان برگزاری جشن مهرگان در آغاز ماه مهر و فصل پاییز بودهاست و این شیوه دستکم تا پایان دوره هخامنشی و احتمالاً تا اواخر دوره اشکانی نیز دوام داشته‌است. اما از این زمان و شاید در دوره ساسانی، جشن مهرگان به مهر روز از مهر ماه یا شانزدهم ماه مهر منتقل می‌شود.
دلیل برگزاری جشن مهرگان در آغاز مهرماه و اصولاً نامگذاری نخستین ماه فصل پاییز به نام مهر، در این است که در دوره‌هایی از دوران باستان و از جمله در عصر هخامنشی، آغاز پاییز، آغاز سال نو بودهاست و از همین روی نخستین ماه سال را به نام مهر منسوب کرده‌اند.
تثبیتِ آغاز سال نو در هنگام اعتدال پاییزی با نظام زندگیِ مبتنی بر کشاورزیِ ایرانیان بستگیِ کامل دارد.
آیین مهرگان:
مردمان در این روز تا حد امکان با جامه‌های ارغوانی (یا دستکم با آرایه‌های ارغوانی) بر گرد هم می‌آمده‌اند؛ در حالی که هر یک، چند «نبشته شادباش» یا به قول امروزی، کارت تبریک برای هدیه به همراه داشته‌اند. این شادباش‌ها را معمولاً با بویی خوش همراه می‌ساخته و در لفافه‌ای زیبا می‌پیچیده‌اند.
در میان خوان یا سفره مهرگانی که از پارچه‌ای ارغوانی رنگ تشکیل شده بود، گل «همیشه شکفته» می‌نهادند و پیرامون آن را با گل‌های دیگر آذین می‌کردند. امروزه نمی‌دانیم که آیا گل همیشه شکفته، نام گلی بخصوص بودهاست یا نام عمومیِ گل‌هایی که برای مدت طولانی و گاه تا چندین ماه شکوفا می‌مانند.
در پیرامون این گل‌ها، چند شاخه درخت گز، هوم یا مورد نیز می‌نهادند و گونه‌هایی از میوه‌های پاییزی که ترجیحاً به رنگ سرخ باشد به این سفره اضافه می‌شد. میوه‌هایی مانند: سنجد، انگور، انار، سیب، به، ترنج (بالنگ)، انجیر،بادام، پسته، فندق، گردو، کُـنار، زالزالک، ازگیل، خرما،خرمالو و چندی از بوداده‌ها همچون تخمه و نخودچی.
دیگر خوراکی‌های خوان مهرگانی عبارت بود از آشامیدنی ونانی مخصوص. نوشیدنی از عصاره گیاه «هَـئومَـه/ هوم»که با آب یا شیر رقیق شده بود، فراهم می‌شد و همه باشندگان جشن، به نشانه پیمان از آن می‌نوشیدند. نانِ مخصوص مهرگان از آمیختن آرد هفت نوع غله گوناگون تهیه می‌گردید. غله‌ها و حبوباتی مانند گندم، جو، برنج،نخود، عدس، ماش و ارزن. دیگر لازمه‌های سفره مهرگان عبارت بود از: جام آتش یا نوکچه (شمع)، شکر، شیرینی، خوردنی‌های محلی و بوی‌های خوش مانند گلاب.
آنان پس از خوردن نان و نوشیدنی، به موسیقی و پایکوبی‌های گروهی می‌پرداخته‌اند. سرودهایی از مهریشت را با آواز می‌خوانده و اَرْغُـشت می‌رفته‌اند (می‌رقصیده‌اند). شعله‌های آتشدانی برافروخته پذیرای خوشبویی‌ها (مانند اسپند و زعفران و عنبر) می‌شد و نیز گیاهانی چون هوم که موجب خروشان شدن آتش می‌شوند.
در پایان مراسم، شعله‌های فروزان آتش، نظاره‌گر دستانی بود که بطور دسته‌جمعی و برای تجدید پایبندی خود بر پیمان‌های گذشته، در هم فشرده می‌شدند.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ ادعای نامأنوس بودن واژه‌های مصوب فرهنگستان
❇️ عده‌ای معتقدند بسیاری از معادل‌های مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی، نامأنوس به نظر می‌آید. در پاسخ باید گفت هر واژهٔ جدیدی در ابتدا کمابیش چنین حالتی دارد ولی پس از مدتی استفاده، عادی می‌شود.
در زیر، تعدادی از واژههایی که در سال‌ها و دهه‌های قبل به جای لغات بیگانه تصویب شد و اکنون رواج تام یافته است می‌آید. برخی از این لغات را فرهنگستان با توجه به ویژگی ترکیبی زبان فارسی، با «واژه‌سازی» ساخته است و برخی دیگر از واژه‌ها را که از قبل در زبان فارسی رواج داشت، با «واژه‌گزینی» به معنایی جدیدتر پیشنهاد کرده است.
◀️ در ابتدا واژه‌ای که در گذشته متداول بود آمده، سپس زبانی که واژهٔ مورد نظر از آن به فارسی وارد شده ذکر گردیده و در انتها، واژهٔ مصوب فرهنگستان آمده است:
آرتیست (فرانسوی: artiste): هنرپیشه
آرکئولوژی (فرانسوی: archéologie): باستان‌شناسی
آلرت (فرانسوی: alerte): آژیر
آلگ (فرانسوی: algue): جُلبک
آلوویون (فرانسوی: alluvion): آبرُفت
آمفی‌بین‌ها (فرانسوی: amphibiens): دوزیستان
آنتروپولوژی (فرانسوی: anthropologie): مردم‌شناسی (فرهنگستان اول)، انسان‌شناسی (فرهنگستان سوم)
آئروپلان (فرانسوی: aéroplane)، طَیّاره (عربی): هواپیما
اتان (فرانسوی: étang): تالاب
اتودیان (فرانسوی: étudiant)، طلبه (عربی): دانشجو
اسپُر (فرانسوی: spore): هاگ
استاژیر (فرانسوی: stagiaire): کارآموز
اَسعار (عربی): ارزها (پول‌های خارجی)
اِطفائیه (عربی): آتش‌نشانی
اونیورسیته (فرانسوی: université): دانشگاه
بلدیه (عربی): شهرداری
بمباردمان (فرانسوی: bombardement): بمباران (بمب+باران، با حذف یک «ب»)
پارکه (فرانسوی: parquet): دادسرا
پالئونتولوژی (فرانسوی: paleontology): دیرین‌شناسی
پتال (فرانسوی: pétale): گلبرگ
پرگرام (فرانسوی: programme): برنامه
تَحت‌البحری (عربی): زیردریایی
تُرپی (فرانسوی: torpille): اژدر
تز (فرانسوی:thèse ): پایان‌نامه
حفظ الصحّه (عربی): بهداشت
دارالمجانین (عربی): تیمارستان
داکتیلوسکوپی (فرانسوی: dactyloscopie): انگشت‌نگاری
دفیله (فرانسوی: défilé): رژه
دوسیه (فرانسوی: dossier): پرونده
راپُرت/راپورت (فرانسوی: rapport): گزارش
ساخلو (ترکی): پادگان
ساناتوریوم (فرانسوی: sanatorium): آسایشگاه
سپال (فرانسوی: sépale): کاسبرگ
سوبسید (انگلیسی: subsidy): یارانه
سیّاح (عربی): جهانگرد
شارژْدافر (فرانسوی: chargé d'affaires): کاردار
صحیح‌البُنیه، صحیح‌المِزاج (عربی): تندرست
صِحّیه (عربی): بهداری
عَدلیه (عربی): دادگستری
فاکولته (فرانسوی: faculté): دانشکده
کروازر (فرانسوی: croiseur): رزم‌ناو
کلنل (فرانسوی: colonel): سرهنگ
کلوب (فرانسوی/انگلیسی: club): باشگاه
کمیساریا (فرانسوی: commissariat): کلانتری
لیخن (معرب یونانی: leikhēn): گُلسنگ
مالیه (عربی): دارایی
مُبیلیزاسیون (فرانسوی: mobilisation): بسیج
متامورفوز (فرانسوی: metamorphose): دگردیسی
مُتحدالمَآل (عربی): بخشنامه
مُتقاعد (عربی): بازنشسته
مَسلَخ (عربی): کشتارگاه
معرفة‌النبات (عربی): گیاه‌شناسی
موسه (فرانسوی: mousses): خزه
والی (عربی): استاندار
وکتور (فرانسوی:vecteur ): بُردار
◀️ واژه‌های مصوب فرهنگستان که در بالا آمده، امروز آن‌چنان رواج یافته است که اگر کسی صورت قدیم آن را که در گذشته بین مردم رواج داشت به کار ببرد و برای مثال به جای پرونده، «دوسیه» و به جای شهرداری، «بلدیه» بگوید، نامأنوس و غیر عادی به نظر می‌رسد.
البته چند دهه قبل که واژه‌های جدید بیان و ترویج می‌شد، عده‌ای با آن موافق نبودند و حتی برخی، از جمله صادق هدایت، موضعی تمسخرآمیز می‌گرفتند. ولی بسیاری از واژههایی که فرهنگستان زبان فارسی از ابتدای تأسیس خود در سال ۱۳۱۴ تا کنون برگزیده، اکنون رواج یافته و شایسته است ما نیز به این امر پسندیده کمک کنیم و موجب افزایش توانمندی و دقت زبان فارسی شویم.
◀️ همگان می‌توانند با رجوع به وبگاه فرهنگستان زبان و ادب فارسی، از تمام واژه‌های مصوب آگاه شوند و آنها را به کار گیرند.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ عده‌ای معتقدند بسیاری از معادل‌های مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی، نامأنوس به نظر می‌آید. در پاسخ باید گفت هر واژهٔ جدیدی در ابتدا کمابیش چنین حالتی دارد ولی پس از مدتی استفاده، عادی می‌شود.
در زیر، تعدادی از واژههایی که در سال‌ها و دهه‌های قبل به جای لغات بیگانه تصویب شد و اکنون رواج تام یافته است می‌آید. برخی از این لغات را فرهنگستان با توجه به ویژگی ترکیبی زبان فارسی، با «واژه‌سازی» ساخته است و برخی دیگر از واژه‌ها را که از قبل در زبان فارسی رواج داشت، با «واژه‌گزینی» به معنایی جدیدتر پیشنهاد کرده است.
◀️ در ابتدا واژه‌ای که در گذشته متداول بود آمده، سپس زبانی که واژهٔ مورد نظر از آن به فارسی وارد شده ذکر گردیده و در انتها، واژهٔ مصوب فرهنگستان آمده است:
آرتیست (فرانسوی: artiste): هنرپیشه
آرکئولوژی (فرانسوی: archéologie): باستان‌شناسی
آلرت (فرانسوی: alerte): آژیر
آلگ (فرانسوی: algue): جُلبک
آلوویون (فرانسوی: alluvion): آبرُفت
آمفی‌بین‌ها (فرانسوی: amphibiens): دوزیستان
آنتروپولوژی (فرانسوی: anthropologie): مردم‌شناسی (فرهنگستان اول)، انسان‌شناسی (فرهنگستان سوم)
آئروپلان (فرانسوی: aéroplane)، طَیّاره (عربی): هواپیما
اتان (فرانسوی: étang): تالاب
اتودیان (فرانسوی: étudiant)، طلبه (عربی): دانشجو
اسپُر (فرانسوی: spore): هاگ
استاژیر (فرانسوی: stagiaire): کارآموز
اَسعار (عربی): ارزها (پول‌های خارجی)
اِطفائیه (عربی): آتش‌نشانی
اونیورسیته (فرانسوی: université): دانشگاه
بلدیه (عربی): شهرداری
بمباردمان (فرانسوی: bombardement): بمباران (بمب+باران، با حذف یک «ب»)
پارکه (فرانسوی: parquet): دادسرا
پالئونتولوژی (فرانسوی: paleontology): دیرین‌شناسی
پتال (فرانسوی: pétale): گلبرگ
پرگرام (فرانسوی: programme): برنامه
تَحت‌البحری (عربی): زیردریایی
تُرپی (فرانسوی: torpille): اژدر
تز (فرانسوی:thèse ): پایان‌نامه
حفظ الصحّه (عربی): بهداشت
دارالمجانین (عربی): تیمارستان
داکتیلوسکوپی (فرانسوی: dactyloscopie): انگشت‌نگاری
دفیله (فرانسوی: défilé): رژه
دوسیه (فرانسوی: dossier): پرونده
راپُرت/راپورت (فرانسوی: rapport): گزارش
ساخلو (ترکی): پادگان
ساناتوریوم (فرانسوی: sanatorium): آسایشگاه
سپال (فرانسوی: sépale): کاسبرگ
سوبسید (انگلیسی: subsidy): یارانه
سیّاح (عربی): جهانگرد
شارژْدافر (فرانسوی: chargé d'affaires): کاردار
صحیح‌البُنیه، صحیح‌المِزاج (عربی): تندرست
صِحّیه (عربی): بهداری
عَدلیه (عربی): دادگستری
فاکولته (فرانسوی: faculté): دانشکده
کروازر (فرانسوی: croiseur): رزم‌ناو
کلنل (فرانسوی: colonel): سرهنگ
کلوب (فرانسوی/انگلیسی: club): باشگاه
کمیساریا (فرانسوی: commissariat): کلانتری
لیخن (معرب یونانی: leikhēn): گُلسنگ
مالیه (عربی): دارایی
مُبیلیزاسیون (فرانسوی: mobilisation): بسیج
متامورفوز (فرانسوی: metamorphose): دگردیسی
مُتحدالمَآل (عربی): بخشنامه
مُتقاعد (عربی): بازنشسته
مَسلَخ (عربی): کشتارگاه
معرفة‌النبات (عربی): گیاه‌شناسی
موسه (فرانسوی: mousses): خزه
والی (عربی): استاندار
وکتور (فرانسوی:vecteur ): بُردار
◀️ واژه‌های مصوب فرهنگستان که در بالا آمده، امروز آن‌چنان رواج یافته است که اگر کسی صورت قدیم آن را که در گذشته بین مردم رواج داشت به کار ببرد و برای مثال به جای پرونده، «دوسیه» و به جای شهرداری، «بلدیه» بگوید، نامأنوس و غیر عادی به نظر می‌رسد.
البته چند دهه قبل که واژه‌های جدید بیان و ترویج می‌شد، عده‌ای با آن موافق نبودند و حتی برخی، از جمله صادق هدایت، موضعی تمسخرآمیز می‌گرفتند. ولی بسیاری از واژههایی که فرهنگستان زبان فارسی از ابتدای تأسیس خود در سال ۱۳۱۴ تا کنون برگزیده، اکنون رواج یافته و شایسته است ما نیز به این امر پسندیده کمک کنیم و موجب افزایش توانمندی و دقت زبان فارسی شویم.
◀️ همگان می‌توانند با رجوع به وبگاه فرهنگستان زبان و ادب فارسی، از تمام واژه‌های مصوب آگاه شوند و آنها را به کار گیرند.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ «ملک‌الشعرا بهار» یا «ملک‌الشعرای بهار»؟
❇️ آیا باید بگوییم و بنویسیم «ملک‌الشعرا بهار» یا «ملک‌الشعرای بهار»؟
◀️ مرحوم دکتر معین در کتاب «اضافه» در ذیل «اضافه و بَدَل» آورده است:
بدانکه مشابه به مضاف و مضاف‌الیه، ترکیب بدل و مُبْدَل است. درین صورت حرف آخر اسمِ اول را مکسور نخوانند، بلکه آخر هر دو اسم را موقوف تلفظ نمایند؛ چنانکه «امام حسن» و «شاهزاده هرمز» و «مِرزا (میرزا) صاحب سخن‌شناس محمود بیگ». پس میمِ «امام» و های «شاهزاده» و سینِ «سخن‌شناس» را مکسور نباید خواند زیرا که این هر سه اسم، بَدَل است از آنها ... در فارسی معمول شده است که در خطاب به مرد، «آقای ...» (به اضافه) گویند ... باید دانست که «آقا» عنوان و بدل است همچون خواجه، صاحب، مخدوم و غیره، و اضافه لزومی ندارد. همانگونه که گویند «خواجه نصیر طوسی» و نگویند «خواجهٔ نصیر طوسی» ... در زبان‌های بیگانه نیز همین صورت مُجریٰ است ... در انگلیسی گویند: Mr. James و نگویند Mr. of James (معین، ۱۳۶۳: ۲۳۸-۲۳۹).
◀️ اما در متون نظم و نثر قدیم و جدید، موارد متعددی یافت می‌شود که بدل و مُبْدَلٌ‌منه با کسره به هم اضافه شده‌اند:
۱. در انجیل عیسای روح‌الله است/ که او بر شما نیز خود آگه است (قدری، ۱۳۸۴: ۱۴۱).
۲. سبک‌شناسی مرحوم ملک‌الشعرای بهار (خزائلی، ۱۳۴۴: ۸).
۳. سال اول، رئیس ملک‌الشعرای بهار بود (گلچین‌معانی، احمد، ۱۳۴۵: ۹).
۴. از محضر پرفیض بزرگان علم و ادب و عرفان: علامه میرزا محمدخان قزوینی، علی‌اکبر دهخدا، ملک‌الشعرای بهار ... بهره‌ها برده ...» (همان: ۱۶).
۵. از نمونه‌های موفق این‌گونه اشعار، قطعهٔ «کبوتران من» اثر ملک‌الشعرای بهار است (احمدی گیوی، حسن، و همکاران، ۱۳۸۶: ۱۵۳).
۶. انجمنِ ادبی فرهنگستان، به ریاستِ ملک‌الشعرای بهار، روزِ سه‌شنبه ٢١ بهمن ۱۳۲۵ تأسیس ... شد (سمیعی، ۱۳۷۴: ۱۴۱).
◀️ نمونهٔ آخر که از احمد سمیعی (گیلانی) استاد درست‌نویسی آورده شده نشان می‌دهد چنین ترکیباتی در نثر معیار نیز رواج یافته است.
امروزه نیز از زبان بزرگان فراوان می‌شنویم: محمدحسن خانِ اعتمادالسلطنه.
◀️نکته:
۱. مضاف و مضاف‌الیه ممکن است اسم، صفت (به جای موصوف)، مصدر، ضمیر پرسشی، قید، شبه‌جمله، مُنادا باشند (شریعت، ۱۳۷۲: ۳۶۴).
۲. مرحوم خسرو فرشیدْوَرْد یکی از انواع ترکیب اضافی را اضافهٔ صُوری یا اضافه بَدَلی (اضافهٔ تعظیمی) ذکر کرده و یکی از مثال‌هایش این است: مرحومِ بهار (فرشیدورد، ۱۳۸۲: ۲۱۹-۲۲۰).
◀️ در نتیجه و با توجه به اختلاف‌نظر دستورنویسان و همچنین یکدست نبودن شواهد نظم و نثر می‌توان گفت «ملک‌الشعرا بهار» و «ملک‌الشعرای بهار» هر دو درست است.
❇️ منابع :
۱. احمدی گیوی، حسن، و همکاران، ۱۳۸۶، زبان و نگارش فارسی، سمت، چ ۲۶، تهران.
۲. انوری، حسن، احمدی گیوی، حسن، ۱۳۹۳، دستور زبان فارسی ۲، فاطمی، ویرایش ۴، چ ۴، تهران.
۳. خزائلی، محمد، ۱۳۴۴، شرح گلستان، احمد علمی، چ ۱، تهران.
۴. سمیعی (گیلانی)، احمد، ۱۳۷۴، سابقهٔ فرهنگستان در ایران، نامهٔ فرهنگستان، ش ۱، بهار، ۱۳۶-۱۴۳.
۵. شریعت، محمدجواد، ۱۳۷۲، دستور زبان فارسی، اساطیر، چ ۶، تهران.
۶. فرشیدورد، خسرو، ۱۳۸۲، دستور مفصل امروز، سخن، چ ۱، تهران.
۷. قدری، ۱۳۸۴، جَنگ‌نامهٔ کِشْم (سراینده: ناشناس) و جَرون‌نامه (سراینده: قدری)، تصحیح: محمدباقر وثوقی، عبدالرسول خیراندیش، میراث مکتوب، چ ۱، تهران.
۸. گلچین‌معانی، احمد، ۱۳۶۲، دیوان گلچین، ما، چ ۱، تهران.
۹. معین، محمد، ۱۳۶۳، اضافه، امیرکبیر، چ ۴، تهران.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ آیا باید بگوییم و بنویسیم «ملک‌الشعرا بهار» یا «ملک‌الشعرای بهار»؟
◀️ مرحوم دکتر معین در کتاب «اضافه» در ذیل «اضافه و بَدَل» آورده است:
بدانکه مشابه به مضاف و مضاف‌الیه، ترکیب بدل و مُبْدَل است. درین صورت حرف آخر اسمِ اول را مکسور نخوانند، بلکه آخر هر دو اسم را موقوف تلفظ نمایند؛ چنانکه «امام حسن» و «شاهزاده هرمز» و «مِرزا (میرزا) صاحب سخن‌شناس محمود بیگ». پس میمِ «امام» و های «شاهزاده» و سینِ «سخن‌شناس» را مکسور نباید خواند زیرا که این هر سه اسم، بَدَل است از آنها ... در فارسی معمول شده است که در خطاب به مرد، «آقای ...» (به اضافه) گویند ... باید دانست که «آقا» عنوان و بدل است همچون خواجه، صاحب، مخدوم و غیره، و اضافه لزومی ندارد. همانگونه که گویند «خواجه نصیر طوسی» و نگویند «خواجهٔ نصیر طوسی» ... در زبان‌های بیگانه نیز همین صورت مُجریٰ است ... در انگلیسی گویند: Mr. James و نگویند Mr. of James (معین، ۱۳۶۳: ۲۳۸-۲۳۹).
◀️ اما در متون نظم و نثر قدیم و جدید، موارد متعددی یافت می‌شود که بدل و مُبْدَلٌ‌منه با کسره به هم اضافه شده‌اند:
۱. در انجیل عیسای روح‌الله است/ که او بر شما نیز خود آگه است (قدری، ۱۳۸۴: ۱۴۱).
۲. سبک‌شناسی مرحوم ملک‌الشعرای بهار (خزائلی، ۱۳۴۴: ۸).
۳. سال اول، رئیس ملک‌الشعرای بهار بود (گلچین‌معانی، احمد، ۱۳۴۵: ۹).
۴. از محضر پرفیض بزرگان علم و ادب و عرفان: علامه میرزا محمدخان قزوینی، علی‌اکبر دهخدا، ملک‌الشعرای بهار ... بهره‌ها برده ...» (همان: ۱۶).
۵. از نمونه‌های موفق این‌گونه اشعار، قطعهٔ «کبوتران من» اثر ملک‌الشعرای بهار است (احمدی گیوی، حسن، و همکاران، ۱۳۸۶: ۱۵۳).
۶. انجمنِ ادبی فرهنگستان، به ریاستِ ملک‌الشعرای بهار، روزِ سه‌شنبه ٢١ بهمن ۱۳۲۵ تأسیس ... شد (سمیعی، ۱۳۷۴: ۱۴۱).
◀️ نمونهٔ آخر که از احمد سمیعی (گیلانی) استاد درست‌نویسی آورده شده نشان می‌دهد چنین ترکیباتی در نثر معیار نیز رواج یافته است.
امروزه نیز از زبان بزرگان فراوان می‌شنویم: محمدحسن خانِ اعتمادالسلطنه.
◀️نکته:
۱. مضاف و مضاف‌الیه ممکن است اسم، صفت (به جای موصوف)، مصدر، ضمیر پرسشی، قید، شبه‌جمله، مُنادا باشند (شریعت، ۱۳۷۲: ۳۶۴).
۲. مرحوم خسرو فرشیدْوَرْد یکی از انواع ترکیب اضافی را اضافهٔ صُوری یا اضافه بَدَلی (اضافهٔ تعظیمی) ذکر کرده و یکی از مثال‌هایش این است: مرحومِ بهار (فرشیدورد، ۱۳۸۲: ۲۱۹-۲۲۰).
◀️ در نتیجه و با توجه به اختلاف‌نظر دستورنویسان و همچنین یکدست نبودن شواهد نظم و نثر می‌توان گفت «ملک‌الشعرا بهار» و «ملک‌الشعرای بهار» هر دو درست است.
❇️ منابع :
۱. احمدی گیوی، حسن، و همکاران، ۱۳۸۶، زبان و نگارش فارسی، سمت، چ ۲۶، تهران.
۲. انوری، حسن، احمدی گیوی، حسن، ۱۳۹۳، دستور زبان فارسی ۲، فاطمی، ویرایش ۴، چ ۴، تهران.
۳. خزائلی، محمد، ۱۳۴۴، شرح گلستان، احمد علمی، چ ۱، تهران.
۴. سمیعی (گیلانی)، احمد، ۱۳۷۴، سابقهٔ فرهنگستان در ایران، نامهٔ فرهنگستان، ش ۱، بهار، ۱۳۶-۱۴۳.
۵. شریعت، محمدجواد، ۱۳۷۲، دستور زبان فارسی، اساطیر، چ ۶، تهران.
۶. فرشیدورد، خسرو، ۱۳۸۲، دستور مفصل امروز، سخن، چ ۱، تهران.
۷. قدری، ۱۳۸۴، جَنگ‌نامهٔ کِشْم (سراینده: ناشناس) و جَرون‌نامه (سراینده: قدری)، تصحیح: محمدباقر وثوقی، عبدالرسول خیراندیش، میراث مکتوب، چ ۱، تهران.
۸. گلچین‌معانی، احمد، ۱۳۶۲، دیوان گلچین، ما، چ ۱، تهران.
۹. معین، محمد، ۱۳۶۳، اضافه، امیرکبیر، چ ۴، تهران.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ «عیدی» یا «پِری»؟
❇️ یکی از مشهورترین شعرهای کودکانه، که شاعر و منبع دقیق آن معلوم نیست، به این صورتْ متداول شده است:
یه توپ دارم قِل‌قِلیه
سرخ و سفید و آبیه
می‌زنم زمین، هوا می‌ره
نمی‌دونی تا کجا می‌ره
من این توپو نداشتم
مشقامو خوب نوشتم
بابام بهم عیدی داد
یه توپ قِل‌قِلی داد
◀️ نکته‌ای گفتنی در مورد شعر مذکور این است که کلمهٔ «عیدی» در بیت آخر درست به نظر نمی‌رسد.
دلیل نخست آنکه وزن را به هم می‌زند. البته در اشعار عامیانه و کودکانه، ازاین‌دست اشکالات زیاد است و می‌توان از آن صرف‌نظر کرد. اما اگر این دلیل در کنار مستندات دیگر سنجیده شود، می‌توان نتیجه گرفت که در شعر اولیه، واژه‌ای دیگر به جای عیدی وجود داشته است.
◀️ قوی‌ترین احتمال، که در برخی از فرهنگ‌ها نیز ضبط شده، این است که در اینجا کلمهٔ «پِری» به معنای «جایزه» آمده بوده که به دلیل نامأنوس بودن برای بسیاری از مردم، به عیدی تبدیل شده است.
◀️ واژهٔ فرانسوی پِری (prix) معادل price و prize انگلیسی است. در اواخر قاجار و اوایل پهلوی، تحصیل‌کردگان، به زبان فرانسوی بیش از زبان انگلیسی اقبال داشتند و اغلبِ اشراف و ثروتمندان، فرزندان خود را برای تحصیل به فرانسه می‌فرستادند. این افراد پس از بازگشت به ایران، از روی عادت و یا فضل‌فروشی، در نوشته‌ها و سخنان خود لغات فرانسوی را به کار می‌بردند و بعید نیست پری نیز به همین صورت در بین درس‌خواندگانِ آن دوران استعمال شده باشد.
◀️ در فرهنگ فارسی (فرهنگ مُعین) واژهٔ پِری بدون شاهد و با این تعریف آمده است: جایزه‌ای که در مسابقات به برنده داده شود؛ جایزه برای تشویق. توضیح: عدم استعمال این کلمه [به دلیل بیگانه بودن] اولیٰ است (معین، ۱۳۷۱: ج ۱، ص ۷۶۹).
◀️ در «فرهنگ بزرگ سخن» نیز واژهٔ پِری به معنای جایزه آمده و علاوه بر شعر «بابا به من پِری داد/ یک توپ قل‌قلی داد» شعری از میرزادهٔ عشقی (۱۲۷۲-۱۳۰۳) برای شاهد آورده شده که در آن گفته است: سکه‌ای را که پِری لطف نمودی برسید (انوری، ۱۳۸۲: ج ۲، ص ۱۳۵۳).
◀️ دلیل دوم، توجه به «سرخ و سفید و آبی» بودنِ رنگ توپ است. این سه رنگ، درواقع رنگ پرچم فرانسه آن‌هم به ترتیب از راست به چپ است. قرینه‌ای دیگر که ثابت می‌کند منشأ شعر اولیه، مرتبط با زبان فرانسوی بوده است.
◀️ دکتر رضا منصوری (متولد ۱۳۲۶)، فیزیک‌دان برجستهٔ کشور نیز پس از خواندن مطالب بالا، در یادداشتی که برای نگارنده فرستاده، صحیح بودن پِری را تأیید کرده و نوشته است:
بله آقای رویانیان، این شعر را در کودکی، مادر من با همان واژهٔ پری می‌خواند که در کودکستان شنیده بود. بله پری همان واژه فرانسوی به معنی جایزه است. این نشان می‌دهد هنوز در آن زمان واژه جایزه به معنی امروزی آن، در حدود صد سال پیش رایج نبوده است [و به جای واژه جایزه، از کلمه فرانسوی پری استفاده می‌شد].
❇️ منابع :
۱. انوری، حسن، ۱۳۸۲، فرهنگ بزرگ سخن، ۸ جلد، سخن، چ ۲، تهران.
۲. صدری افشار، غلامحسین، حَکَمی، نسرین، حَکَمی، نسترن، ۱۳۹۲، فرهنگ فارسی اَعلام، فرهنگ معاصر، ویراست دوم، چ ۲، تهران.
۳. معین، محمد، ۱۳۷۱، فرهنگ فارسی (فرهنگ معین)، ۶ ج، امیرکبیر، چ ۸، تهران.
4. www.larousse.fr
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ یکی از مشهورترین شعرهای کودکانه، که شاعر و منبع دقیق آن معلوم نیست، به این صورتْ متداول شده است:
یه توپ دارم قِل‌قِلیه
سرخ و سفید و آبیه
می‌زنم زمین، هوا می‌ره
نمی‌دونی تا کجا می‌ره
من این توپو نداشتم
مشقامو خوب نوشتم
بابام بهم عیدی داد
یه توپ قِل‌قِلی داد
◀️ نکته‌ای گفتنی در مورد شعر مذکور این است که کلمهٔ «عیدی» در بیت آخر درست به نظر نمی‌رسد.
دلیل نخست آنکه وزن را به هم می‌زند. البته در اشعار عامیانه و کودکانه، ازاین‌دست اشکالات زیاد است و می‌توان از آن صرف‌نظر کرد. اما اگر این دلیل در کنار مستندات دیگر سنجیده شود، می‌توان نتیجه گرفت که در شعر اولیه، واژه‌ای دیگر به جای عیدی وجود داشته است.
◀️ قوی‌ترین احتمال، که در برخی از فرهنگ‌ها نیز ضبط شده، این است که در اینجا کلمهٔ «پِری» به معنای «جایزه» آمده بوده که به دلیل نامأنوس بودن برای بسیاری از مردم، به عیدی تبدیل شده است.
◀️ واژهٔ فرانسوی پِری (prix) معادل price و prize انگلیسی است. در اواخر قاجار و اوایل پهلوی، تحصیل‌کردگان، به زبان فرانسوی بیش از زبان انگلیسی اقبال داشتند و اغلبِ اشراف و ثروتمندان، فرزندان خود را برای تحصیل به فرانسه می‌فرستادند. این افراد پس از بازگشت به ایران، از روی عادت و یا فضل‌فروشی، در نوشته‌ها و سخنان خود لغات فرانسوی را به کار می‌بردند و بعید نیست پری نیز به همین صورت در بین درس‌خواندگانِ آن دوران استعمال شده باشد.
◀️ در فرهنگ فارسی (فرهنگ مُعین) واژهٔ پِری بدون شاهد و با این تعریف آمده است: جایزه‌ای که در مسابقات به برنده داده شود؛ جایزه برای تشویق. توضیح: عدم استعمال این کلمه [به دلیل بیگانه بودن] اولیٰ است (معین، ۱۳۷۱: ج ۱، ص ۷۶۹).
◀️ در «فرهنگ بزرگ سخن» نیز واژهٔ پِری به معنای جایزه آمده و علاوه بر شعر «بابا به من پِری داد/ یک توپ قل‌قلی داد» شعری از میرزادهٔ عشقی (۱۲۷۲-۱۳۰۳) برای شاهد آورده شده که در آن گفته است: سکه‌ای را که پِری لطف نمودی برسید (انوری، ۱۳۸۲: ج ۲، ص ۱۳۵۳).
◀️ دلیل دوم، توجه به «سرخ و سفید و آبی» بودنِ رنگ توپ است. این سه رنگ، درواقع رنگ پرچم فرانسه آن‌هم به ترتیب از راست به چپ است. قرینه‌ای دیگر که ثابت می‌کند منشأ شعر اولیه، مرتبط با زبان فرانسوی بوده است.
◀️ دکتر رضا منصوری (متولد ۱۳۲۶)، فیزیک‌دان برجستهٔ کشور نیز پس از خواندن مطالب بالا، در یادداشتی که برای نگارنده فرستاده، صحیح بودن پِری را تأیید کرده و نوشته است:
بله آقای رویانیان، این شعر را در کودکی، مادر من با همان واژهٔ پری می‌خواند که در کودکستان شنیده بود. بله پری همان واژه فرانسوی به معنی جایزه است. این نشان می‌دهد هنوز در آن زمان واژه جایزه به معنی امروزی آن، در حدود صد سال پیش رایج نبوده است [و به جای واژه جایزه، از کلمه فرانسوی پری استفاده می‌شد].
❇️ منابع :
۱. انوری، حسن، ۱۳۸۲، فرهنگ بزرگ سخن، ۸ جلد، سخن، چ ۲، تهران.
۲. صدری افشار، غلامحسین، حَکَمی، نسرین، حَکَمی، نسترن، ۱۳۹۲، فرهنگ فارسی اَعلام، فرهنگ معاصر، ویراست دوم، چ ۲، تهران.
۳. معین، محمد، ۱۳۷۱، فرهنگ فارسی (فرهنگ معین)، ۶ ج، امیرکبیر، چ ۸، تهران.
4. www.larousse.fr
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ " گندم نمای جو فروش"و" گندم نمایی" در آیینه ی ادب فارسی
همه جو فروشان گندم نمایند
تو گندم فروشی و ارزن نمایی
" مسعود سعد"
خوشه چون گندم نمایی جو فروش آید به فعل
کاه برگی ندهدت کو در پی یک جو در است
" عطار"
تو آن گندم نمای جو فروشی
که در گندم جو پوسیده پوشی
" نظامی"
نمایم جو و گندم آرم به جای
نه چون جو فروشان گندم نمای
" نظامی"
تو را بس باد از این گندم نمایی
مرا زین دعوی سنگ آسیایی
" نظامی"
نموده جو از گندم مشک سای
نه چون جو فروشان گندم نمای
" نظامی"
تا کی از جور تو ای گندم نمای جو فروش
رو یکی ره این جو پوسیده را غربال زن
" سنایی"
بر یاد او کن جام نوش, چشم از همه عالم بپوش
گندم نمای جو فروش, آخر مباش ای بوالعجب
" سنایی"
جو فروش است آن نگار سنگدل
با من او گندم نمایی می کند
" سعدی"
به بازار گندم فروشان گرای
که این جو فروشی است گندم نمای
" سعدی"
نه تو را بر ظلم توبه ی پر خروش
ای دغا گندم نمای جو فروش
" مولوی"
می نماید او وفا و عشق و جوش
وان گه او گندم نمای جو فروش
" مولوی"
گر نباشد گندم محبوب نوش
چه برد گندم نمای جو فروش؟
" مولوی"
بسی گندم نمایی می کنی لیک
نشاید شد بدین ها در جوالت
" اوحدی مراغه ای"
زین دلنوازی, زین سرو نازی
زین جو فروشی گندم نمایی
" امیرخسرو دهلوی"
بازی جنت مخور, کز بهر عبرت بس بود
آن چه آدم دید از آن گندم نمای جو فروش
" صائب"
یار گندمگون جوی نگذاشت در من عقل و هوش
خرمنم را سوخت این گندم نمای جو فروش
" صائب"
ای عقل جو فروش که گندم نمایدت
کاه است و هست کاه فراوان به نیم جو
" نعمت الله ولی"
طعنه ی آن نازنین جلوه مست
آن جوان را نشتر اندر دل شکست
گفت: ای گندم نمای جوفروش
از تو شیخ و برهمن , ملت فروش
" اقبال لاهوری"
دنیا... گندم نمای جو فروش است.
" عطاملک جوینی"
به زبان, دیگر مگو و به دل دیگر مدار, تا گندم نمای جو فروش نباشی
" قابوس نامه"
ز هر گندم نمای جو فروشی دارم اندیشه
ز بد خواهان در ظاهر ارادت کیش می ترسم
" ژولیده نیشابوری"
دیگر ای گندم نمای جو فروش
با ردای عجب, عیب خود مپوش
" پروین اعتصامی"
راستی آموز بسی جو فروش
هست در این کوی که گندم نماست
" پروین اعتصامی"
***گندم نمای جو فروش
درباره ی شخص ریاکاری گفته می شود که با وجود بدعملی و خبث ذات , خود را خوب نشان می دهد.
❇️ گزیده ی منابع:
1. بوستان سعدی, به تصحیح دکتر یوسفی
2. دیوان حکیم سنایی غزنوی, به تصحیح استاد مدرس رضوی
3. فرهنگ امثال سخن, دکتر حسن انوری
4. فرهنگ کنایات سخن, دکتر حسن انوری
5. فرهنگنامه ی شعری, دکتر رحیم عفیفی
6. فرهنگ نوادر لغات و ترکیبات آثار عطار, دکتر رضا اشرف زاده
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
همه جو فروشان گندم نمایند
تو گندم فروشی و ارزن نمایی
" مسعود سعد"
خوشه چون گندم نمایی جو فروش آید به فعل
کاه برگی ندهدت کو در پی یک جو در است
" عطار"
تو آن گندم نمای جو فروشی
که در گندم جو پوسیده پوشی
" نظامی"
نمایم جو و گندم آرم به جای
نه چون جو فروشان گندم نمای
" نظامی"
تو را بس باد از این گندم نمایی
مرا زین دعوی سنگ آسیایی
" نظامی"
نموده جو از گندم مشک سای
نه چون جو فروشان گندم نمای
" نظامی"
تا کی از جور تو ای گندم نمای جو فروش
رو یکی ره این جو پوسیده را غربال زن
" سنایی"
بر یاد او کن جام نوش, چشم از همه عالم بپوش
گندم نمای جو فروش, آخر مباش ای بوالعجب
" سنایی"
جو فروش است آن نگار سنگدل
با من او گندم نمایی می کند
" سعدی"
به بازار گندم فروشان گرای
که این جو فروشی است گندم نمای
" سعدی"
نه تو را بر ظلم توبه ی پر خروش
ای دغا گندم نمای جو فروش
" مولوی"
می نماید او وفا و عشق و جوش
وان گه او گندم نمای جو فروش
" مولوی"
گر نباشد گندم محبوب نوش
چه برد گندم نمای جو فروش؟
" مولوی"
بسی گندم نمایی می کنی لیک
نشاید شد بدین ها در جوالت
" اوحدی مراغه ای"
زین دلنوازی, زین سرو نازی
زین جو فروشی گندم نمایی
" امیرخسرو دهلوی"
بازی جنت مخور, کز بهر عبرت بس بود
آن چه آدم دید از آن گندم نمای جو فروش
" صائب"
یار گندمگون جوی نگذاشت در من عقل و هوش
خرمنم را سوخت این گندم نمای جو فروش
" صائب"
ای عقل جو فروش که گندم نمایدت
کاه است و هست کاه فراوان به نیم جو
" نعمت الله ولی"
طعنه ی آن نازنین جلوه مست
آن جوان را نشتر اندر دل شکست
گفت: ای گندم نمای جوفروش
از تو شیخ و برهمن , ملت فروش
" اقبال لاهوری"
دنیا... گندم نمای جو فروش است.
" عطاملک جوینی"
به زبان, دیگر مگو و به دل دیگر مدار, تا گندم نمای جو فروش نباشی
" قابوس نامه"
ز هر گندم نمای جو فروشی دارم اندیشه
ز بد خواهان در ظاهر ارادت کیش می ترسم
" ژولیده نیشابوری"
دیگر ای گندم نمای جو فروش
با ردای عجب, عیب خود مپوش
" پروین اعتصامی"
راستی آموز بسی جو فروش
هست در این کوی که گندم نماست
" پروین اعتصامی"
***گندم نمای جو فروش
درباره ی شخص ریاکاری گفته می شود که با وجود بدعملی و خبث ذات , خود را خوب نشان می دهد.
❇️ گزیده ی منابع:
1. بوستان سعدی, به تصحیح دکتر یوسفی
2. دیوان حکیم سنایی غزنوی, به تصحیح استاد مدرس رضوی
3. فرهنگ امثال سخن, دکتر حسن انوری
4. فرهنگ کنایات سخن, دکتر حسن انوری
5. فرهنگنامه ی شعری, دکتر رحیم عفیفی
6. فرهنگ نوادر لغات و ترکیبات آثار عطار, دکتر رضا اشرف زاده
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ دگردیسیِ معناییِ پسوندِ «باره» در شعرِ مولوی
✍دکتر احمدرضابهرام پور عمران
❇️ پسوندها با پیوستنِ به کلمه‌ها واژههایی جدید می‌آفرینند. کافی است به کارکردِ گوناگونِ پسوندهایی همچون «ک» و «ی» دقت کنیم. در یکی از یادداشت‌های پیشین به این نکته در پسوندِ «گری» پرداختیم.
◀️ خلاقیت‌های مولانا در تاریخِ شعرِ فارسی زبانزد است. این ویژگی که از جَوَلانِ اندیشه وفَوَرانِ عواطفِ او مایه‌می‌گیرد، در تمامیِ اجزاء و عناصرِ شعرِ او حضوردارد: از تصاویری اعجاب‌انگیز که برخی پژوهشگران آن را سوررئالیستی خوانده‌اند و به‌کارگیریِ اوزانِ متنوّع و کم‌کاربرد و گاه حتی قطعاتی در دو بحرِ عروضی گرفته، تا قافیه‌پردازی‌های غریب و گاه حتی عدول از هنجارهای رایج در قافیه‌پردازی و نیز واژه‌سازی‌های فراوان و تصرّف در معیارهای صرف و نحوِ زبان. بیتوجهی به این مؤلّفه‌ها، گاه شارحانِ شعرِ او را دچارِ لغزش‌هایی کرده‌است*. نمونهرا در بیتِ زیر «نَسّابه» را «نسب‌شناس، کسی‌که نسبِ طوایف و قبائل را بداند» معنی کرده‌اند؛ حال‌آ‌ن‌که مولانا آن را در معنیِ «بااصل‌و‌نسب» به‌کاربرده:
ای در هَوَست غرقه، هم صوفی و هم خرقه
هم بندهٔ بیچاره، هم خواجهٔ نسّابه
◀️ این معنی از تقابلِ میانِ «بندهٔ بیچاره» و «خواجهٔ نسّابه» آشکار می‌شود. و او خود جای دیگر سروده: «که هر که نسبتِ تو یافت گشت نسّابه».
◀️ تصرّف و ابداعاتِ مولانا در کاربردهای متعارفِ وندهای زبانِ فارسی نیز قابلِ‌ملاحظه است. گاه بیتوجهی به این نکته نیز فهمِ ابیاتِ او را دشوار‌ساخته‌است. و باز نمونهرا ذیلِ بیتِ زیر، در معنیِ «کَسَک» آورده‌اند: «مصغّرِ کس، آدمِ بی‌مقدار»:
هرکس کسکی دارد و هرکس یاری
آن یارِ وفادار کجا شد باری؟
که به قرینهٔ «یاری» روشن است «کسک» نه به‌معنای «آدمِ بی‌مقدار»، که در معنایی نزدیک‌به عزیز یا «یار» در همان مصراع آمده‌است. و این لغزش ازآن‌جا روی‌داده که مولانا «کافِ تصغیرِ مفیدِ معنای تحقیر» را، اینجا در معنای «تحبیب» به‌کاربرده‌است.
◀️ اینک نمونه‌هایی از چنین تصرفی را در یکی از پسوندها مرور خواهیم‌کرد.
می‌دانیم که پسوندِ «باره» در زبانِ فارسی پس از واژه‌ها می‌آید و واژههایی با بارِ معنای منفی می‌سازد. و نمونه‌ها فراوان است: شهوت‌باره، روسپی‌باره، شاعرباره، طلاق‌باره، زن‌باره، شراب‌باره و...
اما مولوی گاه در کاربردی «غیرُ ما وُضِعَ»، از نظائرِ این واژه‌ها بهره‌می‌گیرد. و البته او گاه واژه‌های موجودِ دارای چنین ساختاری را در معنایی تازه به‌کارمی‌بَرَد و گاه نیز واژههایی تازه می‌سازد. و باز نمونه‌ها فراوان است:
چون بجهی از غضبش، دامنِ حلمش بکشی
آتشِ سوزنده تو را لطف و کرم‌باره شود
ماییم قدیمِ عشق‌باره
باقی دگران همه نظاره
هم‌چو ذرّه مر مرا رقص‌باره کرده‌ای
پای‌کوبان پای کوب، جان دهم ای جانِ جان
باده ده آن یارِ قدح‌باره را
یارِ تُرُش‌رویِ شکرپاره را
◀️ یادآور می‌شوم مولوی گاه چنین رفتاری با پسوندِ «باره» کرده و کاربردهای متعارفِ این پسوند در شعرِ او نیز نمونه‌ها دارد. از جمله این دو بیت:
عُطاردوار دفترباره بودم
فرادستِ دبیران می‌نشستم
نیست شهرت‌طلب و خسروِ شاعرباره
که‌ش به بیت و غزل و شعرِ روان بفریبم
◀️ نکتهٔ آخر آنکه شاید شاعر یا شاعرانِ دیگری نیز پیش یا پس از مولوی با پسوندِ «باره» این‌گونه رفتارکرده‌اند اما بسامد این کاربرد از ویژگی‌های سبکِ شخصیِ مولانا است.
◀️ برخی از این لغزش‌ها را نویسنده در مقاله‌ای نشان‌داده‌است: نگاهی به «دیوانِ کبیر، (کلیاتِ شمسِ تبریزی»، به‌کوششِ دکتر توفیق ه. سبحانی، انجمنِ آثار و مفاخرِ فرهنگی، ۲ ج، ۱۳۸۶)؛ چاپ‌شده در: فصلنامهٔ نقدِ کتابِ ادبیات، س اول، ش ۱، بهار ۱۳۹۴، صص۹۰_۷۱.
❇️ برگرفته ازکانال ازگذشته واکنون
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✍دکتر احمدرضابهرام پور عمران
❇️ پسوندها با پیوستنِ به کلمه‌ها واژههایی جدید می‌آفرینند. کافی است به کارکردِ گوناگونِ پسوندهایی همچون «ک» و «ی» دقت کنیم. در یکی از یادداشت‌های پیشین به این نکته در پسوندِ «گری» پرداختیم.
◀️ خلاقیت‌های مولانا در تاریخِ شعرِ فارسی زبانزد است. این ویژگی که از جَوَلانِ اندیشه وفَوَرانِ عواطفِ او مایه‌می‌گیرد، در تمامیِ اجزاء و عناصرِ شعرِ او حضوردارد: از تصاویری اعجاب‌انگیز که برخی پژوهشگران آن را سوررئالیستی خوانده‌اند و به‌کارگیریِ اوزانِ متنوّع و کم‌کاربرد و گاه حتی قطعاتی در دو بحرِ عروضی گرفته، تا قافیه‌پردازی‌های غریب و گاه حتی عدول از هنجارهای رایج در قافیه‌پردازی و نیز واژه‌سازی‌های فراوان و تصرّف در معیارهای صرف و نحوِ زبان. بیتوجهی به این مؤلّفه‌ها، گاه شارحانِ شعرِ او را دچارِ لغزش‌هایی کرده‌است*. نمونهرا در بیتِ زیر «نَسّابه» را «نسب‌شناس، کسی‌که نسبِ طوایف و قبائل را بداند» معنی کرده‌اند؛ حال‌آ‌ن‌که مولانا آن را در معنیِ «بااصل‌و‌نسب» به‌کاربرده:
ای در هَوَست غرقه، هم صوفی و هم خرقه
هم بندهٔ بیچاره، هم خواجهٔ نسّابه
◀️ این معنی از تقابلِ میانِ «بندهٔ بیچاره» و «خواجهٔ نسّابه» آشکار می‌شود. و او خود جای دیگر سروده: «که هر که نسبتِ تو یافت گشت نسّابه».
◀️ تصرّف و ابداعاتِ مولانا در کاربردهای متعارفِ وندهای زبانِ فارسی نیز قابلِ‌ملاحظه است. گاه بیتوجهی به این نکته نیز فهمِ ابیاتِ او را دشوار‌ساخته‌است. و باز نمونهرا ذیلِ بیتِ زیر، در معنیِ «کَسَک» آورده‌اند: «مصغّرِ کس، آدمِ بی‌مقدار»:
هرکس کسکی دارد و هرکس یاری
آن یارِ وفادار کجا شد باری؟
که به قرینهٔ «یاری» روشن است «کسک» نه به‌معنای «آدمِ بی‌مقدار»، که در معنایی نزدیک‌به عزیز یا «یار» در همان مصراع آمده‌است. و این لغزش ازآن‌جا روی‌داده که مولانا «کافِ تصغیرِ مفیدِ معنای تحقیر» را، اینجا در معنای «تحبیب» به‌کاربرده‌است.
◀️ اینک نمونه‌هایی از چنین تصرفی را در یکی از پسوندها مرور خواهیم‌کرد.
می‌دانیم که پسوندِ «باره» در زبانِ فارسی پس از واژه‌ها می‌آید و واژههایی با بارِ معنای منفی می‌سازد. و نمونه‌ها فراوان است: شهوت‌باره، روسپی‌باره، شاعرباره، طلاق‌باره، زن‌باره، شراب‌باره و...
اما مولوی گاه در کاربردی «غیرُ ما وُضِعَ»، از نظائرِ این واژه‌ها بهره‌می‌گیرد. و البته او گاه واژه‌های موجودِ دارای چنین ساختاری را در معنایی تازه به‌کارمی‌بَرَد و گاه نیز واژههایی تازه می‌سازد. و باز نمونه‌ها فراوان است:
چون بجهی از غضبش، دامنِ حلمش بکشی
آتشِ سوزنده تو را لطف و کرم‌باره شود
ماییم قدیمِ عشق‌باره
باقی دگران همه نظاره
هم‌چو ذرّه مر مرا رقص‌باره کرده‌ای
پای‌کوبان پای کوب، جان دهم ای جانِ جان
باده ده آن یارِ قدح‌باره را
یارِ تُرُش‌رویِ شکرپاره را
◀️ یادآور می‌شوم مولوی گاه چنین رفتاری با پسوندِ «باره» کرده و کاربردهای متعارفِ این پسوند در شعرِ او نیز نمونه‌ها دارد. از جمله این دو بیت:
عُطاردوار دفترباره بودم
فرادستِ دبیران می‌نشستم
نیست شهرت‌طلب و خسروِ شاعرباره
که‌ش به بیت و غزل و شعرِ روان بفریبم
◀️ نکتهٔ آخر آنکه شاید شاعر یا شاعرانِ دیگری نیز پیش یا پس از مولوی با پسوندِ «باره» این‌گونه رفتارکرده‌اند اما بسامد این کاربرد از ویژگی‌های سبکِ شخصیِ مولانا است.
◀️ برخی از این لغزش‌ها را نویسنده در مقاله‌ای نشان‌داده‌است: نگاهی به «دیوانِ کبیر، (کلیاتِ شمسِ تبریزی»، به‌کوششِ دکتر توفیق ه. سبحانی، انجمنِ آثار و مفاخرِ فرهنگی، ۲ ج، ۱۳۸۶)؛ چاپ‌شده در: فصلنامهٔ نقدِ کتابِ ادبیات، س اول، ش ۱، بهار ۱۳۹۴، صص۹۰_۷۱.
❇️ برگرفته ازکانال ازگذشته واکنون
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ باز نویسی و بازگردانی و بازآفرینی در مهارت های هفتم و هشتم و نهم :
❇️ دانش آموزان عزیز می باید حکایت ها را باز نویسی کنند.
◀️ بازنویسی یعنی برگرداندن متنی به زبان امروزی همراه با اضافه کردن و شاخ و برگ دادن ( گسترش پذیری ).
◀️ بازنویسی مانند تعمیر کردن خانه یا ساختمان می باشد.ما تغییرات را در جهت زیبایی و استحکام انجام می دهیم ولی چهارچوب و اصل بنا را خراب نمی کنیم. ما زبان نوشته را امروزی و قابل فهم می کنیم موضوع یا داستان را به کمک توصیف چهره ها ، حالات و صحنه ها گسترش و پرورش می دهیم . رویدادها را بازسازی و تجسمی می کنیم. ولی با همه این کارها نتیجه و پیام موضوع یا حکایت نباید تغییر کند و حفظ شود.چرا که اگر نتیجه داستان یا موضوع تغییر کرد دیگر باز نویسی نیست و باز آفرینی می شود.شاهنامه باز نویسی خدای نامک می باشد.
◀️ من بازسازی این حکایت را با جملاتی کوتاه و زیبا و فعل های ساده آغاز کردم بقیه بازنویسی را در اختیار دانش آموزان گذاشتم.بچه ها باز نویسی های زیبایی ارائه دادند.
***
فصل بهار بود. درختان جوانه زده بودند. غنچه ها یواش یواش باز می شدند ، صدای بلبلان می آمد . رودخانه ی زیبا با خوش حالی قدم بر می داشت.ما با گروهی از از دوستان تصمیم گرفتیم...
***
◀️ باز گردانی : باز گردانی در واقع امروزی کردن شعر یا نثر است.محتوا و پیام را به زبان ساده و قابل فهم مطرح کنیم. در باز گردانی منظور توضیح دادن و شاخ وبرگ دادن ( تفسیر ) نیست. در باز گردانی تبدیل لغات و اصطلاحات قدیمی و کهنه به امروزی است و مفهوم به زبان ساده بیان می شود. وقتی از یک دانش آموز می خواهیم بیتی را معنی کند در اصل او باید بیت را باز گردانی کند.
*
◀️ تصویر نویسی ها و ضرب المثل ها و انشا نویسی های دانش آموزان باز آفرینی می باشند.
◀️ باز آفرینی : ( از نو ساختن - )
باز آفرینی مانند کوبیدن بنا و ساختمان و از نو ساختن است نقشه ساختمان و چهارچوب اولیه به هم می خورد. در باز آفرینی نویسنده اثر را مبنا و معیار قرار داده و با الهام گرفتن از اثری کهن دست به آفرینش نو می زند و آن را بر اساس سلیقه و ذهنیات خود دوباره می آفریند .
می تواند پیام داستان و نوشته و شخصیت های داستان را تغییر دهد و نظر خود را دخالت دهد.اساس باز آفرینی تخیل است و اثر جدید اثری مستقل و تازه است. در باز آفرینی می توان از هر زاویه ای وارد شد و ساختمان اولیه را به کلی به هم ریخت این همان تفاوت با ز آفرینی و باز نویسی است.
ضرب المثل : هر که بامش بیش ، برفش بیشتر
هرکه شد شوریده تر، بی خویش تر
هرکه عاشق تر ، یقین دل ریش تر
عشق را با درد قسمت می کنند
هر که بامش بیش ، برفش بیشتر
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ دانش آموزان عزیز می باید حکایت ها را باز نویسی کنند.
◀️ بازنویسی یعنی برگرداندن متنی به زبان امروزی همراه با اضافه کردن و شاخ و برگ دادن ( گسترش پذیری ).
◀️ بازنویسی مانند تعمیر کردن خانه یا ساختمان می باشد.ما تغییرات را در جهت زیبایی و استحکام انجام می دهیم ولی چهارچوب و اصل بنا را خراب نمی کنیم. ما زبان نوشته را امروزی و قابل فهم می کنیم موضوع یا داستان را به کمک توصیف چهره ها ، حالات و صحنه ها گسترش و پرورش می دهیم . رویدادها را بازسازی و تجسمی می کنیم. ولی با همه این کارها نتیجه و پیام موضوع یا حکایت نباید تغییر کند و حفظ شود.چرا که اگر نتیجه داستان یا موضوع تغییر کرد دیگر باز نویسی نیست و باز آفرینی می شود.شاهنامه باز نویسی خدای نامک می باشد.
◀️ من بازسازی این حکایت را با جملاتی کوتاه و زیبا و فعل های ساده آغاز کردم بقیه بازنویسی را در اختیار دانش آموزان گذاشتم.بچه ها باز نویسی های زیبایی ارائه دادند.
***
فصل بهار بود. درختان جوانه زده بودند. غنچه ها یواش یواش باز می شدند ، صدای بلبلان می آمد . رودخانه ی زیبا با خوش حالی قدم بر می داشت.ما با گروهی از از دوستان تصمیم گرفتیم...
***
◀️ باز گردانی : باز گردانی در واقع امروزی کردن شعر یا نثر است.محتوا و پیام را به زبان ساده و قابل فهم مطرح کنیم. در باز گردانی منظور توضیح دادن و شاخ وبرگ دادن ( تفسیر ) نیست. در باز گردانی تبدیل لغات و اصطلاحات قدیمی و کهنه به امروزی است و مفهوم به زبان ساده بیان می شود. وقتی از یک دانش آموز می خواهیم بیتی را معنی کند در اصل او باید بیت را باز گردانی کند.
*
◀️ تصویر نویسی ها و ضرب المثل ها و انشا نویسی های دانش آموزان باز آفرینی می باشند.
◀️ باز آفرینی : ( از نو ساختن - )
باز آفرینی مانند کوبیدن بنا و ساختمان و از نو ساختن است نقشه ساختمان و چهارچوب اولیه به هم می خورد. در باز آفرینی نویسنده اثر را مبنا و معیار قرار داده و با الهام گرفتن از اثری کهن دست به آفرینش نو می زند و آن را بر اساس سلیقه و ذهنیات خود دوباره می آفریند .
می تواند پیام داستان و نوشته و شخصیت های داستان را تغییر دهد و نظر خود را دخالت دهد.اساس باز آفرینی تخیل است و اثر جدید اثری مستقل و تازه است. در باز آفرینی می توان از هر زاویه ای وارد شد و ساختمان اولیه را به کلی به هم ریخت این همان تفاوت با ز آفرینی و باز نویسی است.
ضرب المثل : هر که بامش بیش ، برفش بیشتر
هرکه شد شوریده تر، بی خویش تر
هرکه عاشق تر ، یقین دل ریش تر
عشق را با درد قسمت می کنند
هر که بامش بیش ، برفش بیشتر
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ اخبار جعلی در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی چگونه باور می‌شوند؟
✍🏻محمد رهبری
❇️ رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی تأثیرات عمیقی بر جوامع گذاشته‌اند که باعث تحول عرصه اجتماعی و سیاسی شده‌اند. تا پیش از سال ۲۰۱۶ و پیروزی دونالد ترامپ در انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا، نگاه خوش‌بینانه‌ای به این تحولات می‌شد اما پس از آن، اثرات منفی رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت. یکی از این اثرات منفی که توجه زیادی را در میان پژوهشگران و روزنامه‌نگاران به خود جلب کرد، تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر گسترش اخبار جعلی (Fake news) بود. اما شبکه‌های اجتماعی چگونه باعث گسترش اخبار جعلی می‌شوند؟
◀️ کریس شافر در کتاب «داده در برابر دموکراسی» با استناد به مطالعات روان‌شناسانی که گسترش شایعات آنلاین را مطالعه می کنند چهار عامل اصلی را شناسایی کرده‌اند که به باور یک شایعه و خبر جعلی کمک می‌کند. یکی از این عوامل، خطای شناختی «سوگیری تأییدی» یا conformation bias است. این خطای شناختی به معنی گرایش افراد به باور و پذیرش اطلاعاتی است که عقاید و ارزش‌هایشان را تأیید کرد می‌کند و همه ما در معرض این خطای شناختی هستیم. ما اخبار و اطلاعاتی را که با باورهای سیاسی، مذهبی، اخلاقی و اقتصادی ما همخوانی داشته باشد را راحت‌تر می‌پذیریم و تأیید می‌کنیم بدون آن که خود را مکلف بدانیم تا در مورد آن اخبار و اطلاعات جستجو کنیم.
◀️ این امر در محیط رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی تسهیل شده است. در این محیط ما عموما افراد همفکر خودمان را دنبال می‌کنیم و یا با آنها گروه‌های آنلاین تشکیل می‌دهیم و در نتیجه بیشتر در معرض اخبار و اطلاعاتی قرار می‌گیریم که با عقایدمان سازگار است. به‌طور مثال، در محیط توییتر، ما عمدتا دوستان و همفکران خودمان را دنبال می‌کنیم و آنچه در تایملاین خود مشاهده می‌کنیم ترکیبی از توییت‌های آن‌هاست و یا آنچه آنها لایک کرده‌اند. بنابراین اگر آنها مطلبی را لایک کنند و در تایملاین ما نمایش داده شود، احتمالا با عقاید ما نیز سازگار است و ما نیز آن را پذیرفته و لایک می‌کنیم.
◀️ به طور مثال، چند وقت پیش توییتی از محمد مهاجری منتشر شد که در آن به نقل وزیر امور خارجه گفته شده بود در توافق برجام منافع روسیه هم باید تأمین شود و این توئیت ۴هزار لایک گرفت. بعدا این خبر تکذیب شد و محمد مهاجری نیز تکذیبه این خبر را نوشت. اما آن توییت فقط ۴۰۰ لایک گرفت! علت این تفاوت لایک‌ها چیست؟
◀️ یکی از دلایل مهمش به همین سوگیری تأییدی بازمی‌گردد. کاربرانی که معتقدند روسیه در فرایند مذاکرات برجام اخلال ایجاد کرده است، توییت اول را لایک می‌کنند چون این توییت با عقایدشان سازگاری دارد. به دنبال آن، همفکران این گروه نیز توییت را دیده و آن را لایک می‌کنند و این گونه الگوریتم توییتر به دیده شدن این خبر، که بعدا معلوم شد صحت نداشته است، کمک می‌کند.
اما در مورد توییت دوم، چون محتوای آن توییت با عقاید کسانی محمد مهاجری را دنبال می‌کنند کمتر سازگاری داشت، کمتر لایک شد و در نتیجه این تکذیبیه کمتر دیده شد.
◀️ مثال دیگر به توییت کاربری به نام «علی همدانی» بازمی‌گردد که چند وقت پیش با انتشار تصویر زنی بی‌حجاب، نوشت "سلف سرویس دانشکده نفت آبادان، سال ۱۳۵۵". این توییت برای مخالفان جمهوری اسلامی و حامیان پهلوی خوشایند بود و حدود ۲۰هزار بار لایک شد در حالی که اساسا آن نوشته واقعیت نداشت و محل عکس جای دیگری بود. علی همدانی نیز بعدا توییت خود را اصلاح کرد اما فقط ۵۰۰ لایک گرفت. علت این تفاوت فاحش میان این لایک‌ها چیست؟ خطای شناختی سوگیری تأییدی. توییت اول با باورهای بسیاری از کاربران توییتری همخوانی دارد اما توییت دوم نه. به همین دلیل توییت اول پذیرفته و لایک شده اما از کنار تکذیبیه آن گذشته می‌شود.
◀️ مثال‌هایی از این دست بسیار می‌توان زد. نه فقط در میان اصلاح‌طلبان و مخالفان جمهوری اسلامی، بلکه در میان جریان انقلابی و ارتش سایبری نیز این قبیل اخبار جعلی که بعدا تکذیب می‌شوند، زیاد دیده می‌شود. همه ما روزانه در شبکه‌های اجتماعی در معرض خطای شناختی «سوگیری تأییدی» هستیم و این خطای شناختی در کنار الگوریتم‌های شبکه‌های اجتماعی به گسترش و باورپذیری اخبار جعلی کمک می‌کند.
◀️ پذیرش اخبار جعلی که همراستا با عقاید و ارزش‌های ماست، ما را در برابر تغییر مقاوم می‌کند و مانع از آن می‌شود که واقعیات اجتماعی و سیاسی را به درستی ببینیم. بنابراین مهم است که نسبت به این خطای شناختی آگاهی داشته باشیم و نسبت به پذیرش اخبار و اطلاعاتی که در شبکه‌های اجتماعی می‌بینیم، نقادانه برخورد کنیم.
❇️ کانال تحلیل شبکه‌های اجتماعی مجازی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✍🏻محمد رهبری
❇️ رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی تأثیرات عمیقی بر جوامع گذاشته‌اند که باعث تحول عرصه اجتماعی و سیاسی شده‌اند. تا پیش از سال ۲۰۱۶ و پیروزی دونالد ترامپ در انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا، نگاه خوش‌بینانه‌ای به این تحولات می‌شد اما پس از آن، اثرات منفی رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت. یکی از این اثرات منفی که توجه زیادی را در میان پژوهشگران و روزنامه‌نگاران به خود جلب کرد، تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر گسترش اخبار جعلی (Fake news) بود. اما شبکه‌های اجتماعی چگونه باعث گسترش اخبار جعلی می‌شوند؟
◀️ کریس شافر در کتاب «داده در برابر دموکراسی» با استناد به مطالعات روان‌شناسانی که گسترش شایعات آنلاین را مطالعه می کنند چهار عامل اصلی را شناسایی کرده‌اند که به باور یک شایعه و خبر جعلی کمک می‌کند. یکی از این عوامل، خطای شناختی «سوگیری تأییدی» یا conformation bias است. این خطای شناختی به معنی گرایش افراد به باور و پذیرش اطلاعاتی است که عقاید و ارزش‌هایشان را تأیید کرد می‌کند و همه ما در معرض این خطای شناختی هستیم. ما اخبار و اطلاعاتی را که با باورهای سیاسی، مذهبی، اخلاقی و اقتصادی ما همخوانی داشته باشد را راحت‌تر می‌پذیریم و تأیید می‌کنیم بدون آن که خود را مکلف بدانیم تا در مورد آن اخبار و اطلاعات جستجو کنیم.
◀️ این امر در محیط رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی تسهیل شده است. در این محیط ما عموما افراد همفکر خودمان را دنبال می‌کنیم و یا با آنها گروه‌های آنلاین تشکیل می‌دهیم و در نتیجه بیشتر در معرض اخبار و اطلاعاتی قرار می‌گیریم که با عقایدمان سازگار است. به‌طور مثال، در محیط توییتر، ما عمدتا دوستان و همفکران خودمان را دنبال می‌کنیم و آنچه در تایملاین خود مشاهده می‌کنیم ترکیبی از توییت‌های آن‌هاست و یا آنچه آنها لایک کرده‌اند. بنابراین اگر آنها مطلبی را لایک کنند و در تایملاین ما نمایش داده شود، احتمالا با عقاید ما نیز سازگار است و ما نیز آن را پذیرفته و لایک می‌کنیم.
◀️ به طور مثال، چند وقت پیش توییتی از محمد مهاجری منتشر شد که در آن به نقل وزیر امور خارجه گفته شده بود در توافق برجام منافع روسیه هم باید تأمین شود و این توئیت ۴هزار لایک گرفت. بعدا این خبر تکذیب شد و محمد مهاجری نیز تکذیبه این خبر را نوشت. اما آن توییت فقط ۴۰۰ لایک گرفت! علت این تفاوت لایک‌ها چیست؟
◀️ یکی از دلایل مهمش به همین سوگیری تأییدی بازمی‌گردد. کاربرانی که معتقدند روسیه در فرایند مذاکرات برجام اخلال ایجاد کرده است، توییت اول را لایک می‌کنند چون این توییت با عقایدشان سازگاری دارد. به دنبال آن، همفکران این گروه نیز توییت را دیده و آن را لایک می‌کنند و این گونه الگوریتم توییتر به دیده شدن این خبر، که بعدا معلوم شد صحت نداشته است، کمک می‌کند.
اما در مورد توییت دوم، چون محتوای آن توییت با عقاید کسانی محمد مهاجری را دنبال می‌کنند کمتر سازگاری داشت، کمتر لایک شد و در نتیجه این تکذیبیه کمتر دیده شد.
◀️ مثال دیگر به توییت کاربری به نام «علی همدانی» بازمی‌گردد که چند وقت پیش با انتشار تصویر زنی بی‌حجاب، نوشت "سلف سرویس دانشکده نفت آبادان، سال ۱۳۵۵". این توییت برای مخالفان جمهوری اسلامی و حامیان پهلوی خوشایند بود و حدود ۲۰هزار بار لایک شد در حالی که اساسا آن نوشته واقعیت نداشت و محل عکس جای دیگری بود. علی همدانی نیز بعدا توییت خود را اصلاح کرد اما فقط ۵۰۰ لایک گرفت. علت این تفاوت فاحش میان این لایک‌ها چیست؟ خطای شناختی سوگیری تأییدی. توییت اول با باورهای بسیاری از کاربران توییتری همخوانی دارد اما توییت دوم نه. به همین دلیل توییت اول پذیرفته و لایک شده اما از کنار تکذیبیه آن گذشته می‌شود.
◀️ مثال‌هایی از این دست بسیار می‌توان زد. نه فقط در میان اصلاح‌طلبان و مخالفان جمهوری اسلامی، بلکه در میان جریان انقلابی و ارتش سایبری نیز این قبیل اخبار جعلی که بعدا تکذیب می‌شوند، زیاد دیده می‌شود. همه ما روزانه در شبکه‌های اجتماعی در معرض خطای شناختی «سوگیری تأییدی» هستیم و این خطای شناختی در کنار الگوریتم‌های شبکه‌های اجتماعی به گسترش و باورپذیری اخبار جعلی کمک می‌کند.
◀️ پذیرش اخبار جعلی که همراستا با عقاید و ارزش‌های ماست، ما را در برابر تغییر مقاوم می‌کند و مانع از آن می‌شود که واقعیات اجتماعی و سیاسی را به درستی ببینیم. بنابراین مهم است که نسبت به این خطای شناختی آگاهی داشته باشیم و نسبت به پذیرش اخبار و اطلاعاتی که در شبکه‌های اجتماعی می‌بینیم، نقادانه برخورد کنیم.
❇️ کانال تحلیل شبکه‌های اجتماعی مجازی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ ادبیات فحش
❇️ استادمان در دانشگاه انواع ادبی درس می‌داد، همه مباحث را که به پایان رساند، خندید و گفت: البته غافل نشوید از این که ادبیات فارسی یک موضوع جالب دیگر هم دارد که چندان به آن پرداخته نشده است.
◀️ بعد هم ادامه داد: ادبیات فحش موضوع جالبی است که جا دارد تحقیقاتی روی آن انجام شود. بعد هم به نظرات صادق هدایت درباره فحش رجوع و جملاتی را از او نقل کرد.
◀️ صادق هدایت گفته است: «فحش، یکی از اصول ایجاد تعادل در آدمیزاد است. اگر فحش نباشد آدم دق می کند! از تعداد و نوع فحش در هر زبانی می شود از اوضاع مردمی که در یک ناحیه زندگی می کنند، سر درآورد و رابطه بین آنها را کشف کرد. زبان فارسی اگر هیچ نداشته باشد فحش آبدار زیاد دارد. ما که بر سر این ثروت عظیم نشسته ایم چرا ولخرجی نکنیم؟!»
◀️ در برخی کتب جامعه شناسی از جمله تاریخ اجتماعی ایران هم فحش پاسخ به یک نیاز روانی دانسته شده که در جوامع استبداد زده به شکل بسیار پررنگ تری بروز و ظهور پیدا می کند. طبعا جامعه ایران هم در گذشته و در فضای اغلب رعب آور سیاسی کشور به فحش پناه برده بوده و از آن در شکلی استفاده می کرده که می توان آن را نوعی نفرین غیرمحترمانه یا بی ادبانه دانست. شاید هم بتوان آن را یک جور نفرین پوپولیستی یا آمیخته به لمپنیزم هم نامید.
◀️ وقتی ما ادبیات را بازتاب یک جامعه می دانیم، می توان این بعد از جامعه را هم در آنها بررسی کرد و دید مردم در دعواها و جنگ ها و هر شرایط دیگر چه برخوردی با یکدیگر داشته اند. خلاصه آن که در ادبیات همه کشورهای دنیا آثاری وجود دارد که آمیخته به فحش و کلمات زشت باشد یا هزل و هجوهایی باشد که فحش ها در آن نقش اساسی را ایفا کنند.
◀️داز طرف دیگر در همه کشورها گونه ای دیگر به نام ادبیات تعلیمی بر این تعداد آثار می چربد و نقشی به مراتب پررنگ تر از حضور فحش در آثار ادبی دارد. در کشور ما هم این موضوع صدق می کند، اما نکته جالب این که بسیاری از شاعران و نویسندگانی که در ادبیات تعلیمی آثار ارزشمندی دارند، در عرصه هزل نگاری ها و هجوکردن دشمنان و رقبایشان هم ید طولایی دارند و توان شاعری شان را در این عرصه نیز به کار گرفته اند.
◀️ البته با مقوله طنز آشنا هستیم و می دانیم نباید آن را با هزل و هجو اشتباه بگیریم. هزل و هجو تفاوت هایی با هم دارند، ادبا می گویند هجو بیان عیب و زشتی کسی به منظور تخریب شخصیت اوست که مخاطب شاعر یا نویسنده قرار گرفته است. زبان هجو اغلب تند و قبیح و نمونه های برجسته آن را در اشعار سوزنی سمرقندی (قرن ششم)، انوری، یغمای جندقی (قرن سیزدهم) و قاآنی شیرازی می توان دید.
◀️ هزل هم لطیفه های رکیکی است که صرفا جنبه التذاذی و سرگرم کنندگی دارد. البته گاهی تفکیک طنز و هزل از هم بسیار دشوار است؛ اما در هر حال، به تقریب می توان گفت: زبان طنز اغلب متین و عفیف است؛ مثل طنز های فردوسی، عطار، حافظ و دهخدا. ایرج میرزا و عبید زاکانی اما استثنای این ماجرا هستند و زبانشان در نوشته هایشان از هجو پر است. سنایی و مولوی هم گاه از این موارد استفاده کرده اند، اما این دو شاعر عارف برای مقاصد عرفانی هزل های رکیک استفاده کرده و در پایان حکایاتشان از آنها نتایج اخلاقی و عرفانی گرفته اند.
◀️ زبان هزل، بیشتر مستهجن و تحریک کننده است و در همه جا نمی توان آن را بازگو کرد. مثل هزل های انوری، سعدی و قاآنی در کتاب پریشان به تقلید از گلستان نوشته شده است. سوزنی سمرقندی هم از جمله هزل نویسان معروف ادبیات فارسی است که شهرتش را بیش از هر چیز مدیون دیوان هزلیاتش است. هزل در شعر شاعران معاصر بسیار کمرنگ شده است. می توان در شعر و نثر معاصر در کلام کسانی همچون فروغ فرخزاد، نصرت رحمانی و صادق هدایت و صادق چوبک رگه هایی از هزل و رکیک سرایی را دید، اما اغلب معاصران حرمت کلام را نگه می دارند. و اما این که این کتاب ها، اغلب کتاب های ممنوعه ادبیات فارسی هستند. کتاب های هزل و هجو یا همان کتاب هایی که ادبیات فحش را در خود جای داده اند، منتشر نمی شوند.
❇️ زینب مرتضایی فرد
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ استادمان در دانشگاه انواع ادبی درس می‌داد، همه مباحث را که به پایان رساند، خندید و گفت: البته غافل نشوید از این که ادبیات فارسی یک موضوع جالب دیگر هم دارد که چندان به آن پرداخته نشده است.
◀️ بعد هم ادامه داد: ادبیات فحش موضوع جالبی است که جا دارد تحقیقاتی روی آن انجام شود. بعد هم به نظرات صادق هدایت درباره فحش رجوع و جملاتی را از او نقل کرد.
◀️ صادق هدایت گفته است: «فحش، یکی از اصول ایجاد تعادل در آدمیزاد است. اگر فحش نباشد آدم دق می کند! از تعداد و نوع فحش در هر زبانی می شود از اوضاع مردمی که در یک ناحیه زندگی می کنند، سر درآورد و رابطه بین آنها را کشف کرد. زبان فارسی اگر هیچ نداشته باشد فحش آبدار زیاد دارد. ما که بر سر این ثروت عظیم نشسته ایم چرا ولخرجی نکنیم؟!»
◀️ در برخی کتب جامعه شناسی از جمله تاریخ اجتماعی ایران هم فحش پاسخ به یک نیاز روانی دانسته شده که در جوامع استبداد زده به شکل بسیار پررنگ تری بروز و ظهور پیدا می کند. طبعا جامعه ایران هم در گذشته و در فضای اغلب رعب آور سیاسی کشور به فحش پناه برده بوده و از آن در شکلی استفاده می کرده که می توان آن را نوعی نفرین غیرمحترمانه یا بی ادبانه دانست. شاید هم بتوان آن را یک جور نفرین پوپولیستی یا آمیخته به لمپنیزم هم نامید.
◀️ وقتی ما ادبیات را بازتاب یک جامعه می دانیم، می توان این بعد از جامعه را هم در آنها بررسی کرد و دید مردم در دعواها و جنگ ها و هر شرایط دیگر چه برخوردی با یکدیگر داشته اند. خلاصه آن که در ادبیات همه کشورهای دنیا آثاری وجود دارد که آمیخته به فحش و کلمات زشت باشد یا هزل و هجوهایی باشد که فحش ها در آن نقش اساسی را ایفا کنند.
◀️داز طرف دیگر در همه کشورها گونه ای دیگر به نام ادبیات تعلیمی بر این تعداد آثار می چربد و نقشی به مراتب پررنگ تر از حضور فحش در آثار ادبی دارد. در کشور ما هم این موضوع صدق می کند، اما نکته جالب این که بسیاری از شاعران و نویسندگانی که در ادبیات تعلیمی آثار ارزشمندی دارند، در عرصه هزل نگاری ها و هجوکردن دشمنان و رقبایشان هم ید طولایی دارند و توان شاعری شان را در این عرصه نیز به کار گرفته اند.
◀️ البته با مقوله طنز آشنا هستیم و می دانیم نباید آن را با هزل و هجو اشتباه بگیریم. هزل و هجو تفاوت هایی با هم دارند، ادبا می گویند هجو بیان عیب و زشتی کسی به منظور تخریب شخصیت اوست که مخاطب شاعر یا نویسنده قرار گرفته است. زبان هجو اغلب تند و قبیح و نمونه های برجسته آن را در اشعار سوزنی سمرقندی (قرن ششم)، انوری، یغمای جندقی (قرن سیزدهم) و قاآنی شیرازی می توان دید.
◀️ هزل هم لطیفه های رکیکی است که صرفا جنبه التذاذی و سرگرم کنندگی دارد. البته گاهی تفکیک طنز و هزل از هم بسیار دشوار است؛ اما در هر حال، به تقریب می توان گفت: زبان طنز اغلب متین و عفیف است؛ مثل طنز های فردوسی، عطار، حافظ و دهخدا. ایرج میرزا و عبید زاکانی اما استثنای این ماجرا هستند و زبانشان در نوشته هایشان از هجو پر است. سنایی و مولوی هم گاه از این موارد استفاده کرده اند، اما این دو شاعر عارف برای مقاصد عرفانی هزل های رکیک استفاده کرده و در پایان حکایاتشان از آنها نتایج اخلاقی و عرفانی گرفته اند.
◀️ زبان هزل، بیشتر مستهجن و تحریک کننده است و در همه جا نمی توان آن را بازگو کرد. مثل هزل های انوری، سعدی و قاآنی در کتاب پریشان به تقلید از گلستان نوشته شده است. سوزنی سمرقندی هم از جمله هزل نویسان معروف ادبیات فارسی است که شهرتش را بیش از هر چیز مدیون دیوان هزلیاتش است. هزل در شعر شاعران معاصر بسیار کمرنگ شده است. می توان در شعر و نثر معاصر در کلام کسانی همچون فروغ فرخزاد، نصرت رحمانی و صادق هدایت و صادق چوبک رگه هایی از هزل و رکیک سرایی را دید، اما اغلب معاصران حرمت کلام را نگه می دارند. و اما این که این کتاب ها، اغلب کتاب های ممنوعه ادبیات فارسی هستند. کتاب های هزل و هجو یا همان کتاب هایی که ادبیات فحش را در خود جای داده اند، منتشر نمی شوند.
❇️ زینب مرتضایی فرد
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ عجایب هفت گانه قدیم
◀️1- اهرام ثلاثه مصر :
سه هرم به شكل جالب با بناي عطيم در محلي به نام جيزه نزديك قاهره قرار دارند اين اهرام در قرن 28 قبل از ميلاد توسط سه فرعون به نام هاي كئوس و مي كرينوس و كفرن ساخته شده اند.
بلندترين هرم هرمي است كه به نام خئوپس كه ارتفاع اوليه آن 147 متر بوده ولي به اكنون پس از گذشت حدود 48 قرن بر اثر فرسايش 10 از ارتفاع آن كاسته شده است .
◀️ 2- باغ هاي معلق بابل :
باغ های معلق بابل از عالي ترين نشانه معماري بشري است.
كه داراي هفت برج بزرگ جهان با ديواره هايي كه از كاشي هاي منقش و درخشنده بوده است و هر برج 200 متر ارتفاع داشت در نزديكي برج بابل قصر با شكوهي توسط بخت النصر پادشاه بابل ساخته شده بود با ديواره هاي آجري زرد رنگ و كف سنگفرش با مجسمه هايي تراشيده از سنگ به شكل شير.
اين باغ هاي كه به روايتي 5 تراس منطبق بودند به دستور نينوس پادشاه ديگر بابل براي همسرش سميراميس در كنار رود فرات بنا گرديدند.
براي آبياري درختان هيك از طبقات آب فرات را مستقيما به آنها تا بالاترين قسمت هدايت مي كردند.
◀️ 3- برج دريايي اسكندريه:
اين برج بنام فار در نزديكي بندر اسكندريه در مصر در درياي مديترانه فعلي بنا گرديده بود تا با اتشي كه در انتهاي آن روشن بود راهنماي كشتي ها باشد. اين برج در 247 الي 304 از ميلاد به دستور بطليموس دوم جانشين اسكندر ساخته شد.
◀️ 4- مجسمه رودس:
جزيره رودس در درياي اژه مديترانه در جنوب غرب كشور تركيه واقع شده است متعلق به كشور يونان مي باشد. مردم اين جزيره در زمان هاي قديم عموما ملوان بودند و در مجسمه ساري مهارت زيادي داشتند.
به نوشته مورخان در اين جزيره بيش از صد مجسمه غول پيكر ساخته شده است و عجيب ترين آن مجسمه برنزي بود كه به رودس معروف است كه نام واقعي آن هليوس يعني يا رب النوع خورشيد بوده است.
ارتفاع اين مجسمه حدود 40 متر بود كه به سال 280 قبل از ميلاد ساخته شد ولي 56 سال بعد به دليل زلزله شديد ويران شد.
◀️ 5-مجسمه زئوس:
عكس اين مجسمه از روي سكه بدست آمده استن كه نشان مي دهد زئوس با حالتي اخم آلود بر تخت نشسته است تختي از عاج و آبنوس با طلا و جواهر آلات گرانبها.
مجسمه زئوس از طلا تراشيده بود و تاجي از طلاي خالص به شكل خار بر روي سر داشت و مجسمه اي از الهه پيروزي در دست راست و عصاي سلطنت را بر دست چپ داشته است.اين مجسمه به علت جنگ هاي روم و يونان از بين رفت.
◀️ 6- معبد ديان(ديانا):
در قرن 6 قبل از ميلاد براي الهه شكار و ماه در سونان ساخته شد. محل بناي اين معبد در جايي بود كه احتمال تخريب بسيار كم بود و اين معبد از مرمر خالص ساخته شده بود.
ساختمان اين معبد به سال 400 ق م پايان يافت ولي در سال 346 ق م بر اثر آْتش سوزي مهيبي از بين رفت.آتش سوزي اين معبد عمدي بوده و به دست شخصي به نام ارستورات به آتش كشيده شد. اين بنا مجددا ساخته شد ولي مجددا نيز شخصي به نام هردسراتس از سركردگان قوم گت آن را خراب نمود.
◀️ 7-مقبره موزول:
اين مقبره به دستور زن پادشاه موزول ساخته شد اين بنا در شهر هاليسكارناي ناحيه كاريس بنا گرديد.اين بنا به وسيله سواران سن ژان تخريب گرديد تا از سنگ هاي آن براي ساختن برج ها استفاده شود.امروزه آثار آن فقط در موزه لندن نگهداري مي شود.
سایت : اطلاعات عمومی کلام
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
◀️1- اهرام ثلاثه مصر :
سه هرم به شكل جالب با بناي عطيم در محلي به نام جيزه نزديك قاهره قرار دارند اين اهرام در قرن 28 قبل از ميلاد توسط سه فرعون به نام هاي كئوس و مي كرينوس و كفرن ساخته شده اند.
بلندترين هرم هرمي است كه به نام خئوپس كه ارتفاع اوليه آن 147 متر بوده ولي به اكنون پس از گذشت حدود 48 قرن بر اثر فرسايش 10 از ارتفاع آن كاسته شده است .
◀️ 2- باغ هاي معلق بابل :
باغ های معلق بابل از عالي ترين نشانه معماري بشري است.
كه داراي هفت برج بزرگ جهان با ديواره هايي كه از كاشي هاي منقش و درخشنده بوده است و هر برج 200 متر ارتفاع داشت در نزديكي برج بابل قصر با شكوهي توسط بخت النصر پادشاه بابل ساخته شده بود با ديواره هاي آجري زرد رنگ و كف سنگفرش با مجسمه هايي تراشيده از سنگ به شكل شير.
اين باغ هاي كه به روايتي 5 تراس منطبق بودند به دستور نينوس پادشاه ديگر بابل براي همسرش سميراميس در كنار رود فرات بنا گرديدند.
براي آبياري درختان هيك از طبقات آب فرات را مستقيما به آنها تا بالاترين قسمت هدايت مي كردند.
◀️ 3- برج دريايي اسكندريه:
اين برج بنام فار در نزديكي بندر اسكندريه در مصر در درياي مديترانه فعلي بنا گرديده بود تا با اتشي كه در انتهاي آن روشن بود راهنماي كشتي ها باشد. اين برج در 247 الي 304 از ميلاد به دستور بطليموس دوم جانشين اسكندر ساخته شد.
◀️ 4- مجسمه رودس:
جزيره رودس در درياي اژه مديترانه در جنوب غرب كشور تركيه واقع شده است متعلق به كشور يونان مي باشد. مردم اين جزيره در زمان هاي قديم عموما ملوان بودند و در مجسمه ساري مهارت زيادي داشتند.
به نوشته مورخان در اين جزيره بيش از صد مجسمه غول پيكر ساخته شده است و عجيب ترين آن مجسمه برنزي بود كه به رودس معروف است كه نام واقعي آن هليوس يعني يا رب النوع خورشيد بوده است.
ارتفاع اين مجسمه حدود 40 متر بود كه به سال 280 قبل از ميلاد ساخته شد ولي 56 سال بعد به دليل زلزله شديد ويران شد.
◀️ 5-مجسمه زئوس:
عكس اين مجسمه از روي سكه بدست آمده استن كه نشان مي دهد زئوس با حالتي اخم آلود بر تخت نشسته است تختي از عاج و آبنوس با طلا و جواهر آلات گرانبها.
مجسمه زئوس از طلا تراشيده بود و تاجي از طلاي خالص به شكل خار بر روي سر داشت و مجسمه اي از الهه پيروزي در دست راست و عصاي سلطنت را بر دست چپ داشته است.اين مجسمه به علت جنگ هاي روم و يونان از بين رفت.
◀️ 6- معبد ديان(ديانا):
در قرن 6 قبل از ميلاد براي الهه شكار و ماه در سونان ساخته شد. محل بناي اين معبد در جايي بود كه احتمال تخريب بسيار كم بود و اين معبد از مرمر خالص ساخته شده بود.
ساختمان اين معبد به سال 400 ق م پايان يافت ولي در سال 346 ق م بر اثر آْتش سوزي مهيبي از بين رفت.آتش سوزي اين معبد عمدي بوده و به دست شخصي به نام ارستورات به آتش كشيده شد. اين بنا مجددا ساخته شد ولي مجددا نيز شخصي به نام هردسراتس از سركردگان قوم گت آن را خراب نمود.
◀️ 7-مقبره موزول:
اين مقبره به دستور زن پادشاه موزول ساخته شد اين بنا در شهر هاليسكارناي ناحيه كاريس بنا گرديد.اين بنا به وسيله سواران سن ژان تخريب گرديد تا از سنگ هاي آن براي ساختن برج ها استفاده شود.امروزه آثار آن فقط در موزه لندن نگهداري مي شود.
سایت : اطلاعات عمومی کلام
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ «سهرابِ سپهری و اسلوبِ معادله» (نکته‌ای در «اتاقِ آبی»)
❇️ در میانِ آرایه‌های بدیعِ معنایی (معنوی)، آرایه‌ای وجوددارد به نامِ اسلوبِ معادله. این آرایه هم در نمونه‌های شعرِ سبکِ هندی بسامدِ بسیار بالایی دارد و هم تذکره‌‌نویس‌‌ها و منتقدانِ آن دوره به آن توجهی ویژه داشتند. البته نمونه‌هایی از این تمهید را که گاه با «تمثیل» هم‌پوشی‌هایی نیز دارد، در شعرِ فرخیِ سیستانی و انوری و به‌ویژه سعدی نیز می‌توان یافت. ادبای عهدِ صفوی این آرایه را «مدّعا مثَل» نامیدند؛ ترفندی که بنابه اشارهٔ تذکره‌ها شیوه‌ای مرسوم برای طبع‌آزماییِ شاعران نیز بودهاست. مثلا مصراعِ «اظهارِ عجز پیشِ ستمگر ز ابلهی است» را طرح‌می‌کردند و شاعری خوش‌قریحه آن را چنین تکمیل می‌کرده: «اشکِ کباب موجبِ طغیانِ آتش است».
◀️ شبلی نعمانی صاحبِ شعر‌العجم، این تمهید را که به‌گمانِ او شیوهٔ مختارِ شاعرانی همچون کلیم و صائب بوده، «مثالیّه» خوانده و چنین تعریف‌کرده: «ادّعایی کردن و برای اثباتِ مدّعا دلائلِ شاعرانه پیش‌کشیدن». او همچون سبک‌شناسی خبره می‌گوید، گرچه «مثالیّه» در شعرِ امیر خسرو دهلوی نیز پیشینه دارد، «لیکن صائب آن را به‌کثرت به‌کارگرفته‌است». (بهرام‌پور عمران، در تمامِ طولِ شب، مروارید، ص ۲۶۴). گویا آن‌جا که نیما به «مضمون و تشبیه و مثَل» در شعرِ سبکِ هندی اشاره‌می‌کند، مرادش از «مثَل» همان اسلوبِ معادله بودهاست (همان، ص ۲۷۲).
◀️ اشاره شد که اسلوب معادله آرایه‌ای است که در زمرهٔ آرایه‌های بدیعِ معنایی طبقه‌بندی می‌شود اما ازآن‌جا که در این تمهید میانِ دو مصراعِ بیت رابطهٔ مشابهت برقرار است، می‌توان آن را در مباحثِ دانشِ بیان نیز گنجاند. عنوانِ اسلوبِ معادله را نخست‌بار استاد شفیعیِ کدکنی در کتابِ صورِخیال پیشنهاد کرده‌اند تا این آرایه از ساخت‌هایی همچون «مثل» و «تمثیل» بازشناخته‌شود (صورِ خیال در شعرِ فارسی، انتشاراتِ آگاه، صص ۵_۸۴؛ و نیز: بیدل شاعرِ آینه‌ها، انتشارتِ آگاه، صص۴_۶۳ ).
◀️ می‌دانیم که سهرابِ سپهری به شعرِ سبکِ هندی، به‌ویژه شعرِ بیدل، توجه‌داشت. این توجه را هم پژوهشگران یادآورشدند (سیدحسنِ حسینی، «بیدل، سپهری و سبکِ هندی») و هم در نمونه‌هایی از اشعارِ تفننیِ او که پس‌از درگذشتش منتشرشده (« ... هنوز در سفرم، به‌کوششِ پریدختِ سپهری) غزل‌هایی به‌سبکِ بیدل و صائب می‌توان یافت. در «اتاقِ آبیِ» سهراب، بخشی به‌نسبت مفصّل آمده با عنوانِ «گفتگو با استاد». نیمی از این گفتگو به بحث پیرامونِ قرینه و قرینه‌نگاری در هنرِ شرق و غرب اختصاص دارد. او خود در مقدمهٔ این گفتگو آورده روزی میانِ او و استادِ فرانسوی‌اش در کافه‌ای دربارهٔ «قرینه‌نگاری» در نقاشی بحثی درگرفت. استاد که طرحی قرینه‌دار از سهراب را نیز دیده‌بود، تأکیدداشت که در نقاشی باید قرینه‌پردازی را کنارنهاد. درمقابل، سهراب اهمیتِ قرینه‌پردازی را در معماری، قالی‌بافی، زری‌دوزی، منبّت‌کاری و قلم‌زنیِ ایرانی یادآور می‌شود. استاد اما احتمالاً متأثر از دید و بینشِ نوین و غربی‌اش آن را نمی‌پسندد؛ چراکه قرینه‌سازی را دلیلی بر وجودِ ثنویّت و کثرت می‌داند، اما شاعر مصرّ است قرینه‌ها آن‌سان‌که ما گمان‌می‌کنیم یکسان نیستند. درنهایت، بحث شعرِ فارسی پیش‌کشیده‌می‌شود. و سهراب چنین می‌گوید:
«در شعرِ ما قرینه‌نگاری بسیار است. غزل را به پیشِ چشم درآوریم. بساکه دو مصراعِ یک بیت دو کفّهٔ ترازو است و بیت یک ترازوی متعادل. در این کفّه پروانه نشسته است و در آن کفّه شمع ایستاده. ربطی معنوی در کار است. و این قرینه‌سازی مفهومی* است. کارِ این قرینه‌نگاری در سبکِ هندی بالامی‌گیرد. صائب را بشنویم:
ز روزگارِ کهنسال چشمِ جود مدار
نمی‌دهد و سبو کهنه گشت نم بیرون
روزگار قرینهٔ سبو است. هر دو را کهنگی است و سیرتِ نم‌پس‌ندادن. من میانِ قرینه‌ها بارآمده‌ام» (اتاقِ آبی، ویراستار، پیروزِ سیّار، سروش، صص ۹_۴۸).
چنانکه ملاحظه‌می‌شود، سهراب دقیقاً به اسلوبِ معادله و ساختارِ آن و چگونگیِ پیوندِ زیباشناختی میانِ دو مصراعِ بیت نظردارد.
* سهراب در توضیحِ «مفهومی» آورده: «ذهنی»
@azgozashtevaaknoon
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ در میانِ آرایه‌های بدیعِ معنایی (معنوی)، آرایه‌ای وجوددارد به نامِ اسلوبِ معادله. این آرایه هم در نمونه‌های شعرِ سبکِ هندی بسامدِ بسیار بالایی دارد و هم تذکره‌‌نویس‌‌ها و منتقدانِ آن دوره به آن توجهی ویژه داشتند. البته نمونه‌هایی از این تمهید را که گاه با «تمثیل» هم‌پوشی‌هایی نیز دارد، در شعرِ فرخیِ سیستانی و انوری و به‌ویژه سعدی نیز می‌توان یافت. ادبای عهدِ صفوی این آرایه را «مدّعا مثَل» نامیدند؛ ترفندی که بنابه اشارهٔ تذکره‌ها شیوه‌ای مرسوم برای طبع‌آزماییِ شاعران نیز بودهاست. مثلا مصراعِ «اظهارِ عجز پیشِ ستمگر ز ابلهی است» را طرح‌می‌کردند و شاعری خوش‌قریحه آن را چنین تکمیل می‌کرده: «اشکِ کباب موجبِ طغیانِ آتش است».
◀️ شبلی نعمانی صاحبِ شعر‌العجم، این تمهید را که به‌گمانِ او شیوهٔ مختارِ شاعرانی همچون کلیم و صائب بوده، «مثالیّه» خوانده و چنین تعریف‌کرده: «ادّعایی کردن و برای اثباتِ مدّعا دلائلِ شاعرانه پیش‌کشیدن». او همچون سبک‌شناسی خبره می‌گوید، گرچه «مثالیّه» در شعرِ امیر خسرو دهلوی نیز پیشینه دارد، «لیکن صائب آن را به‌کثرت به‌کارگرفته‌است». (بهرام‌پور عمران، در تمامِ طولِ شب، مروارید، ص ۲۶۴). گویا آن‌جا که نیما به «مضمون و تشبیه و مثَل» در شعرِ سبکِ هندی اشاره‌می‌کند، مرادش از «مثَل» همان اسلوبِ معادله بودهاست (همان، ص ۲۷۲).
◀️ اشاره شد که اسلوب معادله آرایه‌ای است که در زمرهٔ آرایه‌های بدیعِ معنایی طبقه‌بندی می‌شود اما ازآن‌جا که در این تمهید میانِ دو مصراعِ بیت رابطهٔ مشابهت برقرار است، می‌توان آن را در مباحثِ دانشِ بیان نیز گنجاند. عنوانِ اسلوبِ معادله را نخست‌بار استاد شفیعیِ کدکنی در کتابِ صورِخیال پیشنهاد کرده‌اند تا این آرایه از ساخت‌هایی همچون «مثل» و «تمثیل» بازشناخته‌شود (صورِ خیال در شعرِ فارسی، انتشاراتِ آگاه، صص ۵_۸۴؛ و نیز: بیدل شاعرِ آینه‌ها، انتشارتِ آگاه، صص۴_۶۳ ).
◀️ می‌دانیم که سهرابِ سپهری به شعرِ سبکِ هندی، به‌ویژه شعرِ بیدل، توجه‌داشت. این توجه را هم پژوهشگران یادآورشدند (سیدحسنِ حسینی، «بیدل، سپهری و سبکِ هندی») و هم در نمونه‌هایی از اشعارِ تفننیِ او که پس‌از درگذشتش منتشرشده (« ... هنوز در سفرم، به‌کوششِ پریدختِ سپهری) غزل‌هایی به‌سبکِ بیدل و صائب می‌توان یافت. در «اتاقِ آبیِ» سهراب، بخشی به‌نسبت مفصّل آمده با عنوانِ «گفتگو با استاد». نیمی از این گفتگو به بحث پیرامونِ قرینه و قرینه‌نگاری در هنرِ شرق و غرب اختصاص دارد. او خود در مقدمهٔ این گفتگو آورده روزی میانِ او و استادِ فرانسوی‌اش در کافه‌ای دربارهٔ «قرینه‌نگاری» در نقاشی بحثی درگرفت. استاد که طرحی قرینه‌دار از سهراب را نیز دیده‌بود، تأکیدداشت که در نقاشی باید قرینه‌پردازی را کنارنهاد. درمقابل، سهراب اهمیتِ قرینه‌پردازی را در معماری، قالی‌بافی، زری‌دوزی، منبّت‌کاری و قلم‌زنیِ ایرانی یادآور می‌شود. استاد اما احتمالاً متأثر از دید و بینشِ نوین و غربی‌اش آن را نمی‌پسندد؛ چراکه قرینه‌سازی را دلیلی بر وجودِ ثنویّت و کثرت می‌داند، اما شاعر مصرّ است قرینه‌ها آن‌سان‌که ما گمان‌می‌کنیم یکسان نیستند. درنهایت، بحث شعرِ فارسی پیش‌کشیده‌می‌شود. و سهراب چنین می‌گوید:
«در شعرِ ما قرینه‌نگاری بسیار است. غزل را به پیشِ چشم درآوریم. بساکه دو مصراعِ یک بیت دو کفّهٔ ترازو است و بیت یک ترازوی متعادل. در این کفّه پروانه نشسته است و در آن کفّه شمع ایستاده. ربطی معنوی در کار است. و این قرینه‌سازی مفهومی* است. کارِ این قرینه‌نگاری در سبکِ هندی بالامی‌گیرد. صائب را بشنویم:
ز روزگارِ کهنسال چشمِ جود مدار
نمی‌دهد و سبو کهنه گشت نم بیرون
روزگار قرینهٔ سبو است. هر دو را کهنگی است و سیرتِ نم‌پس‌ندادن. من میانِ قرینه‌ها بارآمده‌ام» (اتاقِ آبی، ویراستار، پیروزِ سیّار، سروش، صص ۹_۴۸).
چنانکه ملاحظه‌می‌شود، سهراب دقیقاً به اسلوبِ معادله و ساختارِ آن و چگونگیِ پیوندِ زیباشناختی میانِ دو مصراعِ بیت نظردارد.
* سهراب در توضیحِ «مفهومی» آورده: «ذهنی»
@azgozashtevaaknoon
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ ۵ قانون مهم دنیا
❇️ هر چند وقت یک بار بد نیست ۵ قانون مهم دنیا را برای درک بهتر موفقیت برای خود مرور کنید:
◀️1. قانون مورفی (Murphy’s Law)
هر خطا و اشتباه ممکنی در جهان رخ خواهد داد. تفسیر این قانون در واقع می‌گوید که از هر اتفاقی در زندگی‌تان بترسید، برای شما رخ می‌دهد. پس اگر احتمال بروز اشتباه یا خطایی را در هنگام انجام کاری می‌دهید، شرایط را به نوعی تغییر بدهید که مانع از بروز این اشتباهات شوید.
◀️ 2. قانون کیدلین (Kidlin’s Law)
اگر بتوانید مشکلات خود را به طور کامل و واضح روی کاغذ بنویسید و جزییات آن را مشخص کنید، در واقع نصف مشکل را حل کرده‌اید. چنین قانونی برای جهت دادن به ذهن شما در مواقعی است که نمی‌دانید چطور مشکلات پیش آمده را حل و شرایط را مدیریت کنید. با نوشتن و شرح کامل موضوع، ذهن شما به دید درستی از مشکل می‌رسد و می‌توانید مسیر درست را بهتر تشخیص دهید.
◀️ 3. قانون گیلبرت (Gilbert’s Law)
بزرگترین مشکل هنگام انجام دادن کاری، این است که کسی به شما نمی‌گوید دقیقا باید چه کاری انجام دهید. برقرار نشدن ارتباط صحیح بین کاری که باید انجام شود و تصوری که در ذهن شما است، باعث می‌شود روند صحیحی طی نشود و نتیجه رضایت بخش نباشد.
◀️ 4. قانون والسون (Walson’s Law)
اگر همیشه اطلاعات و هوش را در اولویت قرار دهید، پول به طور مداوم به سمت شما خواهد آمد. فراموش نکنید که برای موفقیت در هر کاری علاوه بر هوشمندی، به آگاهی و دانش نیاز است. اگر بتوانید این دو را همیشه با هم همراه کنید، موفقیت دائمی در زندگی شما تضمین می‌شود.
◀️ 5. قانون فالکلند (Falkland’s Law)
زمانی که مجبور نیستید درباره چیزی تصمیم بگیرید، پس بهترین کار این است که تصمیمی نگیرید. به این دلیل که تصمیمات عجولانه و ناآگاهانه در نهایت عواقب منفی و مشکلات زیادی در زندگی شما ایجاد می‌کند.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ هر چند وقت یک بار بد نیست ۵ قانون مهم دنیا را برای درک بهتر موفقیت برای خود مرور کنید:
◀️1. قانون مورفی (Murphy’s Law)
هر خطا و اشتباه ممکنی در جهان رخ خواهد داد. تفسیر این قانون در واقع می‌گوید که از هر اتفاقی در زندگی‌تان بترسید، برای شما رخ می‌دهد. پس اگر احتمال بروز اشتباه یا خطایی را در هنگام انجام کاری می‌دهید، شرایط را به نوعی تغییر بدهید که مانع از بروز این اشتباهات شوید.
◀️ 2. قانون کیدلین (Kidlin’s Law)
اگر بتوانید مشکلات خود را به طور کامل و واضح روی کاغذ بنویسید و جزییات آن را مشخص کنید، در واقع نصف مشکل را حل کرده‌اید. چنین قانونی برای جهت دادن به ذهن شما در مواقعی است که نمی‌دانید چطور مشکلات پیش آمده را حل و شرایط را مدیریت کنید. با نوشتن و شرح کامل موضوع، ذهن شما به دید درستی از مشکل می‌رسد و می‌توانید مسیر درست را بهتر تشخیص دهید.
◀️ 3. قانون گیلبرت (Gilbert’s Law)
بزرگترین مشکل هنگام انجام دادن کاری، این است که کسی به شما نمی‌گوید دقیقا باید چه کاری انجام دهید. برقرار نشدن ارتباط صحیح بین کاری که باید انجام شود و تصوری که در ذهن شما است، باعث می‌شود روند صحیحی طی نشود و نتیجه رضایت بخش نباشد.
◀️ 4. قانون والسون (Walson’s Law)
اگر همیشه اطلاعات و هوش را در اولویت قرار دهید، پول به طور مداوم به سمت شما خواهد آمد. فراموش نکنید که برای موفقیت در هر کاری علاوه بر هوشمندی، به آگاهی و دانش نیاز است. اگر بتوانید این دو را همیشه با هم همراه کنید، موفقیت دائمی در زندگی شما تضمین می‌شود.
◀️ 5. قانون فالکلند (Falkland’s Law)
زمانی که مجبور نیستید درباره چیزی تصمیم بگیرید، پس بهترین کار این است که تصمیمی نگیرید. به این دلیل که تصمیمات عجولانه و ناآگاهانه در نهایت عواقب منفی و مشکلات زیادی در زندگی شما ایجاد می‌کند.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan