✅ شکلی نادر ونویافته ازاسلوب معادله دردیوان صائب تبریزی

سنگِ کم* در پله ی میزان خجالت می کشد
خودحساب آسوده است از پرسش روز حساب
#صائب_تبریزی

با یک مقدمه لازم و ناگزیر در خصوص اقسام اسلوب معادله به سراغ بیت میروم چون میدانم مخاطب درین بیت به حسب عادت ذهنی به دنبال تساوی مصاریع بصورت معمول است ولی شکل مصاریع درین بیت چینشی دیگر دارد!

با عنایت به اقسام اربعه اسلوب /به اعتبار حسی و عقلی، این بیت از نوع محسوس به معقول است(بیشترین نوع اسلوب از نوع معقول به محسوس است)
و اما به اعتباری دیگر نیز نوع اسلوب معادله** بصورت نادر مثال نقض است بر مدعای اصل مثبت!

مثال نقض یا شکل منفی مثال بر مدعای مربوطه چنان است که بر مدعایی مثبت مثالی منفی آورده میشود و در واقع اقناع شاعرانه مخاطب از این راه حاصل میشود
مثلا شاعر در مدعا میگوید کسانی که حرف خدا را گوش کرده و از دستوراتش پیروی میکنند بدون شک به فلاح و رستگاری میرسند
در شکل مثال مثبت برای این مدعا شاعر میگوید مثلا : ابوذر یا سلمان را ببین که چگونه رستگار شدند
ولی در شکل مثال نقض(شکل منفی مثال) مثلامیگوید : کی ابوجهل به مقام فلاح رسد!؟

با این مقدمه به سراغ بیت میروم که شکل محسوس به معقول و از نوع مثال نقض**** بر مدعای اصل مثبت است

سنگ کم در پله ی میزان خجالت می کشد
خود حساب آسوده است از پرسش روز حساب

و اما شکل بیت برای تقریب به ذهنیت معمول و عادت مالوف، معقول به محسوس و برعکس بیان میشود:

(مصرع دوم/معقول مثبت)کسی که خودحساب*** است و محاسبه ی اعمال خود را میکند دائم به فکر کم و زیاد اعمال خویشتن است از پرسش روز قیامت آسوده و فارغ است
همانطور که:(مثال منفی و نقض👇)
(مصرع اول/محسوس/مثال منفی)سنگی که در مقدار کم باشد یا مقدار آن کمتر از اصل تمام آن باشد(به نوعی دزدی در مقدارش شده باشد)در پله ی میزان(ترازو/سنجش و توزین) شرمنده میشود و دستش رو میشود /دزدیش معلوم میشود، در مقابل سئوال دیگران مبنی بر این کار حرفی برای گفتن ندارد.

عنایت میفرمایید که شاعر میتوانست در مثال و مدعایی معمول به جای سنگ کم از سنگ تمام استفاده کند و کل بیت را مثبت بیاورد
و بگوید:

کسی که خود حساب است از پرسش روز قیامت سربلند است
همانطور که
سنگ تمام در پله ی میزان سربلند و پیروز است!

اما شاعر با چرخش و تغییری هنرمندانه در شکل اسلوب بصورت مثال نقص مخاطب را به تکاپو و تامل در بیت واداشته و اقناع را هنری تر و کلام را معما گونه کرده است و چینش را بدین صورت طراحی کرده است!
خود حساب= بصورت منفی=سنگ کم
آسوده است=بصورت منفی شده= خجالت می کشد
پله ی میزان= روز حساب

❇️ پی نوشت:

✔️*#سنگِ_کم
"سنگِ کم" یک ترکیب هست و جدا نیست
و اشاره دارد به سنگ ترازو (به مقدار و کمیت اشاره دارد و نه نوع و جنس )که فروشندگان دغل کار و دزد و کم فروش در ترازو به کار میبستند و مقابل آن نیز "سنگِ تمام" است
نمی دارد ترازوی عدالت سنگِ کم صائب
گذارد هر که دندان بر جگر صاحب گهر گردد

 کرد صائب بس که سنگِ کم به کارم روزگار
هرگز از صبح بهاران خواب من سنگین نشد

 نيست سنگِ کم اگر در پله ميزان ترا
کعبه و بتخانه باشد در نظر يکسان ترا

و مقابلش "سنگ ِتمام" است:
ز فیض راستی از محتسب بر خود نمیلرزم
به کوه قاف دارم پشت از سنگِ تمام خود

در ترازو نبود سنگِ تمامش صائب
کعبه و بتکده را هر که برابر بکشد

✔️**باتغییرات معنایی در ساختار بیت میتوان آنرا تمثیل نیز دانست و حالت حسن تعلیل نیز بگیرد

✔️***حاسبوا قبل ان‌تحاسبوا
✔️**** مثال نقض اصطلاحی در ریاضی هست و برای اثبات حکم بکار نمیرود بلکه برای رد حکم است این اصطلاح ادبی را از ریاضیات وام‌گرفته ام نقض در کنار مثال و مثال در کنار مدعا قرار میگیرد و به عنوان اصطلاح ادبی بکار رفته و به معنای متضاد و شکل منفی مثال برای اثبات ادعا هست و درصدد اثباتش بصورتی معماگونه با صورتی متضاد و منفی است.

❇️ تحقیق و بررسی: امیر آرکاداش ، گروه دبیران ادبیات کشور

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ اولین مصافحه (دست دادن ) در تاریخ

❇️ دست دادن؛ این ژست آیینی از زمان های قدیم و باستان وجود داشته است، اما استفاده از آن به عنوان یک احوالپرسی روزمره یک پدیده جدیدتر است.

◀️ دست دادن هزاران سال است که به شکلی وجود داشته است، اما منشأ آن تا حدودی مبهم است. یک نظریه رایج این است که این ژست به عنوان راهی برای انتقال مقاصد صلح آمیز آغاز شد.غریبه ها با دراز کردن دست راست خود می توانستند نشان دهند که اسلحه در دست ندارند و هیچ بدخواهی نسبت به یکدیگر ندارند. حتی برخی معتقدند که حرکت بالا و پایین دست دادن قرار بود هر چاقو یا خنجری را که ممکن است در آستین پنهان شده باشد از جای خود خارج کند. توضیح دیگر این است که مصافحه نماد حسن نیت هنگام ادای سوگند یا قول بود. وقتی دست به هم زدند، مردم نشان دادند که کلامشان پیوندی مقدس است.

◀️ والتر بورکرت مورخ زمانی توضیح داد: «توافق را می‌توان به سرعت و به وضوح در کلمات بیان کرد، اما تنها با یک ژست آیینی مؤثر واقع می‌شود: دست‌های باز و بدون سلاح به سمت یکدیگر دراز شده، یکدیگر را در یک دست دادن متقابل می‌گیرند».

◀️ یکی از اولین تصاویر دست دادن در قرن 9 قبل از میلاد (2900 سال پیش) در عراق شهر نمرود(نینوای امروزی) یافت شده است، نقش برجسته ای، که نشان می دهد شاه #آشور، #شلمانسر_سوم، دست خود را با فرمانروای #بابلی مردوخ زكير شومي فشار می دهد تا یک اتحاد را امضا کند.

◀️ این سنت سامی باستان در اسلام هم وارد شده و بسیار تاکید شده بر آداب سلام دادن و مصافحه تا جایی که پیامبر اسلام صلی الله علیه وسلم فرمود :

" هر گاه يكديگر را ملاقات کردید، با گفتن «سلام» و «دست دادن» به هم ديدار كنيد "

◀️ این نقش برجسته آشوری در موزه بریتانیا نگهداری می شود.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

عزیزان متوسطه اول برای دریافت سوالات گوناگون ترم اول سه پایه متوسطه اول و سوالات فصل به فصل و بخش به بخش به این گروه مراجعه کنید

✳️ غلط های املایی مشهور:

به علاوه آنچه در برخی بخشهای قبل گفته شد، کلمات زیر نیز جزو اشتباهات املایی هستند:

▪ آزوقه / آذوقه: اصل این واژه که آن را آزوغه هم می نویسـند ترکی اسـت. پس باید به" ز" نوشـته شـود.

▪ اتاق / اطاق: از آن جا که این واژه ترکی اسـت و در ترکی مخرج " ط" وجود ندارد پس باید آن را با حرف " ت" نوشـت.

▪ اتو / اطو:چون این واژه عربی نیسـت وممکن اسـت فارسی یا روسی باشـد، پس به تر اسـت به " ت" نوشـته شـود .

◾️ارابه/ عـرابه: ارابه واژه ی فارسی اسـت و عرابه معـرب آن. پس به تر اسـت آن را به صورت ارابه نوشـت.

▪ اقلاً / اکثراً: این دو کلمه در عربی به هیچ روی تنوین نمی گیرد و کاربرد آن ها بدین صورت از اغلاط مشهور به شمار می آید.

▪ باتلاق/ باطلاق: واژه ی باتلاق ترکی اسـت، نه عربی. پس نوشـتن آن با حرف " ت" درسـت اسـت.

▪ بوالهوس / بلهوس: پیشـوند " بُل " برسـر برخی واژه های فارسی می آید ومعـنای پـُر، بسـیار و فراوان دارد، برابر این پیشوند در زبان عربی ابو می باشد که برای واژه های عربی به کار می رود و کوتاه شده ی آن را به صورت بو می نویسند. پس" بُل " برای واژه های فارسی ( مانند بلکامه: پر آرزو، بلغاک: پر شور) و "بو" برای واژه های عربی (مانند بوالهوس : پر هوس، بوالعجب: پر شگفتی) درست است.

▪ بها / بهاء : بها به معنی قیمت ، ارزش و نرخ چیزی است . اما معنی بهاء روشنی ، درخشندگی ، رونق ، زیبایی و نیکویی است و به معنای فر وشکوه و زینت و آرایش نیز به کار رفته است . مانند بهاء الدین یا بها ء الحق و یا بها ء الملک که معنای آن ها رونق دین ، شکوه دین و شکوه کشور است. در پشت جلد ( پوشانه ) برخی از کتاب ها می نویسند : بهاء .... ریال . که سخت نادرست است .

▪ تاس / طاس: تاس واژه ای فارسی اسـت که عرب ها آن را گرفته و طاس می نویسند (معرب کرده اند)، یعنی ایرانیان باید آن را به حرف ت بنویسند.

▪ تراز/ طراز: تراز واژه ای فارسی است که عرب ها آن را گرفته و طراز می نویسند (معرب کرده اند). به همین سـبب " تراز" و همه ی ترکیبات آن باید با حرف " ت" نوشـته شـود. مانند: تراز نامه، هم تراز، ترازکردن و مانند این ها.

▪ داوود/ داود: املای این گونه واژه ها را در املای زبان فارسی با دو ( واو ) سفارش کرده اند. به همین ترتیب واژه هایی مانند طاوس و کیکاوس را نیز باید با دو ( واو ) نوشـت: طاووس، کـیکاووس.

▪ زغال / ذغال: املای درسـت این واژه زغال اسـت.

▪ سـؤال / سـئوال: شـکل درسـت آن این واژه سـؤال است.

▪ طوفان/ توفان: اصل این کلمه یونانی اسـت و شکل های دیگر این واژه ی یونانی در بسـیاری از زبان های اروپایی هم به کار می رود، چون آن که در زبان انگلیسی Typhoon و در زبان فرانسوی Typhon به همین معنای طوفان به کار می رود. یک " توفان " هم درفارسی هست که صفت فاعلی و از مصدر توفـیدن اسـت و به معنی شور و غوغا کننده، فریاد کننده و غُران می باشد. پس برای تفکیک طوفان از توفان باید معنا های لغوی این واژه ها را مد نظر قرار داد.

▪ غلتیدن/ غلطیدن: غلتیدن واژه ای فارسی اسـت و باید با " ت" نوشـته شـود.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ «لن ترانی» در اشعار شاعران فارسی زبان

❇️ دور باشِ منعِ دیدن، پیش پیشِ جلوه است
لن‌ترانی برقِ چندین شعله‌ی دیدار داشت!

#بیدل‌_دهلوی

(لن ترانی) یعنی مرا نخواهی دید.
این عبارت اشاره دارد به داستان موسی که در کوه طور از خدا خواست خود را به موسی نشان دهد.

در قرآن آمده است که موسی می‌گوید:
[رب ارنی انظر الیک]
یعنی: خدایا، خود را به من نشان ده که می خواهم ترا ببینم.
و خدا میگوید: لن ترانی.
یعنی: مرا نخواهی دید!

و بعد خدا خود را به کوهی نشان می‌دهد و آن کوه تحمل جلوه‌ی خدا را نداشته و از هم می‌پاشد.

پیش پیش یعنی مقدمه
بیدل میگوید از دیدار نا امید نشوید، چون جواب لن ترانی، مقدمه‌ی دیدار است.

متنی در فضای مجازی هست به نامِ (مقایسه‌ی عرفان حافظ و سعدی و مولانا) که سه بیتِ ضعیف با محتوای لن ترانی را به این سه بزرگ نسبت داده‌اند. نه آن سه بیت از سعدی و حافظ و مولاناست، و نه آن متن، متنی درخور توجه و مفید است و جالب اینکه بعضی سایت‌های معروف هم آن متنِ ضعیف را در دیتابیس خود دارند.

القصه این داستان در ادبیات ما بارها مورد استفاده قرار گرفته که در ادامه معروف‌ترین ها را میخوانیم:

به فلک برآ چو عیسی ارنی بگو چو موسی
که خدا تو را نگوید که خموش لن ترانی!
#مولانا

اعتمادی دارد او بر عشق دوست
گر سماع لن ترانی می‌کند!
#مولانا

هر سر مویم کلیمی لن ترانی بشنو است
باز گو، بگشای لب، این جا ادب درکار نیست!
#عرفی‌_شیرازی

لن ترانی نشود گر ادب آموز کلیم
ما چه دانیم که درمانی و دیداری هست!
#عرفی‌_شیرازی

لن ترانی شنود مهتر ما، بی ارنی
این حدیث است که هر وقت جوابی دارد!
#عرفی‌_شیرازی

طور هست و «لن ترانی» لیک چون موسی ترا
آن تجلای جلال و وعده‌ی دیدار کو؟
#سنایی

بر سرِ طورِ هوا، طنبورِ شهوت می‌زنی
عشق داری، لن ترانی را بدین خواری مجوی!
#سنایی_غزنوی

خداوندی که چون نامش بخوانی
نیابی در جوابش لن ترانی!
#نظامی_گنجوی

موسای طورِ عشقم، در وادیِ تمنا
مجروح لن ترانی چون خود هزار دارم!
#سعدی

گویم «ارنی» و زار گریم
ترسم ز جواب «لن ترانی»!
#عطار_نیشابوری

لن‌ترانی همه را دیده‌ی امید بدوخت
ارنی گوی همان منتظر دیدار است!
#وحشی_بافقی

دلی که همدم مرغان لن ترانی نیست
کجا بگوش وی آید صفیر طایر طور!
#خواجو

فتاده بر دو جهان پرتو تجلی دوست
صفیر بلبل بستان لن ترانی کو؟!
#خواجو

تجلی سنگ را نومید نگذاشت
مترس از دور باش لن‌ترانی!
#صائب_تبريزی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ هفت‌خان اسفندیار

❇️ در داستانی دیگر، اسفندیار پسر  کی‌گشتاسپ برای رهایی خواهرانش از چنگ ارجاسپ تورانی، این هفت‌خان را پشت سر می‌گذارد:

◀️- خان نخست: گرگ:

گرگ توتم (نماد نگاهبان) تورانیان به شمار می‌رفت. در اینجا گرگ نماد آز و بیچارگی است. اسفندیار می‌غرد و دو گرگ را می‌کشد.

◀️- خان دوم: شیر:

اسفندیار مانند آتش به پیکار یک جفت شیر می‌شتابد و نخست شیر نر و سپس ماده را از میان می‌برد.

◀️- خان سوم: اژدها :

فردای شبی که ماه از برج بره (حمل) روی بنمود، اسفندیار به رزم با اژدها شتافت. وی درون صندوقی که پر از تیغ و نیزه بود، پنهان شد. صندوق را بر گردونه‌ای دو اسبه نهادند و اژدها آن را به کام کشید. اما دهانش زخمی شد و رودی سبز از درون پوزه‌اش روانه گشت. اسفندیار از صندوق بیرون آمد و اژدها را کشت.

◀️- خان چهارم: زن جادوگر :

برای رویارویی با ماده جادوگری که غول بیابان نیز خوانده می‌شد و می‌توانست کویر را به‌سان دریا کند، اسفندیار چنین چاره‌ای می‌چیند: تنبور می‌نوازد و وانمود می‌کند که خواهان دستیابی به فرخ‌پری‌چهره‌ای می‌باشد. زن جادوگر با شنیدن آواز او خودش را به شکل دختری زیبا درمی‌آورد و نزدش می‌رود. اسفندیار جامی باده به او می‌دهد و سپس بی‌درنگ زنجیری را که به همراه داشت بر گردن زن جادوگر می‌اندازد و سیمای راستین او نمودار می‌شود: پیرزنی زشت با موهایی سفید و رویی سیاه و رخساری پرچین و چروک! اسفندیار با خنجر سر او را می‌برد و همین هنگام، باد و گردی سیاه برمی‌آید و مدتی خورشید را می‌پوشاند.
زنجیر اسفندیار را زرتشت از بهشت جهان (مینوی و فرامادی) آورده بود. این زنجیر پولادین را همیشه به بازویش می‌بست تا از بد روزگار، بی‌گزند باشد.

◀️ - خان پنجم: سیمرغ :

شیوه ستیز با سیمرغ به‌سان اژدها بود و زمانی که مرغ غول‌پیکر بر صندوق آکنده از تیر و نیزه چنگال می‌اندازد و به دام می‌افتد، اسفندیار از صندوق بیرون آمده و او را می‌کشد.

◀️- خان ششم: برف و بوران :

سه شبانه‌روز ابری تیره آسمان را فرا گرفت و برف و بادی شگرف، اسفندیار را بیچاره کرد. وی و سپاهش دست به نیایش برداشتند تا اینکه سرانجام بادی خوش برآمد و ابر سیاه را از روی هوا برد. سپس از رودی پهناور به سختی گذشتند.

◀️- خان هفتم: ارجاسپ :

اسفندیار برای دستیابی به قلعه ارجاسپ که رویین دژ می‌خواندند، نیرنگی به کار برد و به چهره بازرگان به درون دژ رخنه کرد و توانست خواهرانش را آزاد کند.

◀️ نکته آیینی این است که رستم و اسفندیار پس از هر پیروزی، به پادیاب (غسل) می‌پرداختند و یزدان را نیایش می‌نمودند.

❇️ گفتاری از نسک، پندهای شاهنامه ،عرفان آریایی
✍امید عطایی‌فرد

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ سیمرغ و ققنوس، یکی نیستند

◀️ ۱. اولین و بارزترین تفاوت سیمرغ و ققنوس این است که سیمرغ یک اسطوره ایرانی است اما ققنوس در گستره شهر کهن‌ پارسی جایی ندارد و هر کجا از آن با این عنوان استفاده شود، اشتباه است.

افسانه‌ ققنوس از مصر باستان برخاسته، به یونان و روم رفته و همسو با باور‌های مسیحیت شاخ و برگ بیشتر یافته‌ است.

اما سیمرغ اسطوره‌ای کاملا ایرانی است و ریشه‌ای کاملا پارسی داشته و در شاهنامه و در منطق‌الطیر پرنده‌ اصلی سیمرغ است و نقش مهم و کلیدی دارد، در حالی که به ققنوس تنها اشاره‌هایی کوتاه و گذرا می‌شود.

◀️ ۲. با توجه به تعاریف بالا اساس بوجود آمدن هر کدام نیز بسیار متفاوت است و یکی خواندن آن‌ها کار اشتباهی است.
ققنوس پرنده‌ای تنهاست که برای آن که بتواند زاده شود ابتدا باید بمیرد،
ولی سیمرغ پرنده‌ای بوده که در عالی‌ترین درجه است و شاید نام دیگر آن، همای سعادت باشد.

◀️ ۳. سیمرغ نماد وحدت، عالم بالا، مرغ خدا و مظهر عالی‌ترین پرواز‌های روح و انسان کامل شناخته شده‌است؛
اما ققنوس را نماد جاودانگی می‌دانند.

◀️ ۴. سیمرغ از نظر ایرانیان در واقع از حالت پرنده بودن در می‌آید و ساحتی فراتر، چون معنوی و عرفانی را توصیف می‌کند و در وجود انسان رخ می‌دهد.
اما از ققنوس همچنان به عنوان یک پرنده استفاده می‌شود که می‌تواند موجودی جاودان باشد. البته شاید بازتاب ضمیر ناهشیار انسان باشد که میل به جاودانگی دارد. هر چند که در منطق‌الطیر عطار نیشابوری، ققنوس نیز فانی تلقی شده‌است.
 
◀️ در مجموع، با وجود شباهت‌هایی چون اساطیری بودن و خیالی و ماورایی بودن، هر دو پرنده کاملا با هم متفاوت هستند و یکی خواندن آن‌ها اشتباه است.

◀️ ققنوس یک پروژه شیطانی برای آخرالزمان‌سازی آل‌جهود است که در حال پیاده کردن روی انسان‌ها هستند و هیچ ربطی به سیمرغ ندارد.

◀️ در واقع جهود، آئین سیمرغی ایران را کپی ولی وارونه کرد.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ تاریخچه و قالبهای شعر پارسی
❇️بخش : اول

❇️ شعر کهن پارسی یا شعر کلاسیک پارسی به صورت کنونی ، بیش از ۱۱۰۰ سال قدمت دارد . اینگونه از شعر کاملا موزون بوده و وزن آن بر پایه‌ی ساختاری است که عروض ( وزن شعر پارسی ) نام دارد .

◀️ ساختار اوزان عروضی بر مبنای طول هَجاهاست .

هر مصراع یا مصرع به قالب‌هایی تقسیم می‌شود که هجاها باید در آن قالب قرار گیرند .
شعرهای کلاسیک پارسی دارای ویژگی‌هایی هستند که با شعرهای نو ، تفاوت دارند . شعر کلاسیک ، محصول گره خوردگی عاطفه و تخیل است که در زبانی آهنگین ، شکل گرفته باشد .

◀️ اشعار شاعران بزرگی مانند فردوسی ، مولوی ، سعدی ، حافظ ، نظامی ، صائب تبریزی ، ......هر کدام با این که سبک های مختلفی داشته اند اما در مجموعه ای از ویژگی‌ها مشترک هستند .

◀️ نظامی عروضی در چهار مقاله گفته است :

هر که طبع در نظم شعر ، راسخ شد و سخنش هموار گشت روی به علم شعر آورد و عروض بخواند .

◀️ نخستین نمونه های به دست آمده از شعر در ایران ، پیشنه اش به روزگار پیامبر بزرگ ایرانی ، حضرت زرتشت ع در گاهان می‌رسد . این سروده‌ها به گویش گاهانی از زبان اوستایی است .

◀️ همچنین از دوران پهلوی ( اشکانی ) منظومه هایی مانند ایاتکار زریران ( یادگار زریران ) و درخت آسوریک به زبان پهلویِ اشکانی در دست است . افزون بر این نمونه‌هایی از شعر ( ترانه‌های خسروانی ) به زبان پهلویِ ساسانی یافت شده است .
سروده‌ها و اشعار مانوی به پارسی میانه ( پهلویِ اشکانی و ساسانی ) نیز در نزد اهل فن ، اهمیت بسزایی دارند اما تمام علمای آگاه به این فن و هنر بر این عقیده هستند که وزن هیچکدام از این اشعار ، عروضی نیست و به همین دلیل این اشعار با شعر پارسیِ امروز تفاوت بنیادین دارند .

◀️ نخستین شاعران پارسی سرا ( مراد از پارسی در اینجا ، پارسیِ دَری و در مقابل پارسیِ میانه است ) در دربار یعقوب لیث صفاری پدیدار شدند .اگرچه نمونه‌هایی از شعر به زبان پارسیِ دَری ، پیش از این دوران وجود دارد ولی بررسی آنها مشخص می‌کند که در زمان سرودن این اشعار ، شعر پارسی هنوز قوام نیافته بود چون وزن آن اشعار به طور مطلق ، عروضی نیست .

◀️ در اینجا نمونه‌ای از اینگونه اشعار ( که تعدادشان انگشت شمار است ) را می‌آورم .
این قطعه شعر در آتشکده ی کرکوی در سیستان نگاشته شده است :

فَرخته باذا روش     خُنیده کرشسبِ هوش
همی برست از جوش    اَنوش کن می انوش
دوست بَذا گوش     بَذآفرین نهاده گوش
همیشه نیکی کوش    که دی گذشت و دوش
شاها  خدایگانا      بآفرین  شاهی

محمد سگزی و بَسام کُرد از سرایندگان دربار یعقوب لیث صفاری هستند .

◀️ مرحله‌ی بعدی شکل گیری و تکامل شعر کهن پارسی در وَرارود ( ماوراءالنهر ) و خراسان اتفاق افتاد . علت آن بیش از هر چیز پشتیبانی فرمانروایان ایرانی نژاد سامانی از زبان پارسی بود . در این روزگار شاعران بزرگی چون رودکی سمرقندی ، شهید بلخی و دقیقی بلخی پدیدار شدند . فردوسی ، بزرگترین و نام آورترین شاعرِ حماسه سرای ایران نیز اواخر این دوره را درک کرد .

◀️ با روی کار آمدن غزنویانِ تُرک نژاد از رونق شعر پارسی کاسته نشد و فرمانروایان این سلسله و به ویژه سلطان محمود غزنوی از پشتیبانان جدی سخنوران پارسی سرا بودند . در این دوره شاهد پدیدار شدن سرایندگان بزرگی چون فرخی سیستانی و عنصری بلخی هستیم .

◀️ از روزگار غزنوی به بعد به ویژه آغاز پادشاهی سلجوقیان ، اندک اندک جنبش سرایش شعر به زبان پارسی دَری به نواحی مرکزی ایران و حتی نواحی غربی ( چون آذربایجان ) کشیده شد .

◀️ در این دوره شاعران صاحب نامی مثل ناصر خسرو قبادیانی ، قطران تبریزی ، فخرالدین اسعد گرگانی و اسدی طوسی پدیدار شدند .

◀️ در سده‌ی ششم هجری ، شاهد پیدایش سرایندگان بزرگی چون عطار نیشابوری ، نظامی گنجوی ، خاقانی شروانی ، جمال الدین عبدالرزاق اصفهانی ، انوری ابیوردی ، ظهیر فاریابی و ده ها شاعر صاحب طبع دیگر هستیم .

◀️ در سده‌ی هفتم هجری و اوج رشد و تعالی شعر پارسی ، دو شاعر بزرگوار و نامدار ایران یعنی سعدی شیرازی و مولانا جلال الدین بلخی ، آسمان شعر پارسی را نورباران کردند .
پس از این دو چهره‌ی تابناک ادبیات و شعر ایران ، شعر پارسی در سراشیب و فرود قرار گرفت تا اینکه در سده‌ی هشتم با وجود بزرگانی چون عبید زاکانی و حافظ شیرازی دوباره اعتلا یافت .

◀️ بعد از حافظ که پایان بخش سبک عراقی است سبک هندی پیدا شد و در این سبک ، شاعران بزرگی مانند صائب تبریزی و بیدل دهلوی که در افغانستان و تاجیکستان نیز از محبوبیت بسیاری برخوردار است به سرایش شعر پرداختند .

ادامه دارد... .

❇️ مسعود لواسانی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️در ساحت آیین گیس بُران
❇️ بخش نخست

❇️ در آیین پل برون سینی و چاقو یا قیچی مهم است. به رسم سر زن را در سینی خم می کنند تا در هنگامه بریدن مویی نیفتد بر زمین و پس از بریدن آن زن برای مدتی باید در پرده انزوا باشد چون گیس ندارد.

◀️ مو را وقتی می بافند تا در دو قسمت مساوی به گیس درست کنند یک رویه سه گره روی هم هست که با یَسه خوانی همراه است.

◀️ گیس بلند که در زبان بختیاری گویند پَل اهمیت بسزایی در نشانه وقار زن دارد و نکته مهم اینکه یک پل در بیست و سه سالگی و رو به بالای زن مهم است. در این سن به بعد گیس تا زیر نشیمن گاه می رسد و به هنگامه گره زن روی هم یَسه خوانی که هست نشانه هفتاد و گره در هفتاد و دو یسنا از اوستا هست.

◀️ وقتی می خواهند ببافند چون کار مشکلی است برای خود زن، کسی که مسئول این کار می شود پشت زن می شیند و موها را که خوب شانه زد آنهم با شانه چوبی که مخصوص زن بختیاری در زاگرس است اضافه های مانده شده مو در شانه را در لای پارچه ای نگهداری می کنند تا بعد در پای بلوط پیر یا پیر بلوط هر منطقه به رسم امانت داری خاک کنند...

وقتی شانه خورد و یک دست شد به دو قسمت که تقسیم می کنند همه موها را در بر می گیرند یعنی از موهای جلو تا وسط و پشت سر همه را طی نوازش و آرایشی مرتب شده تقسیم به وضعیت بافتن می کنند.

این روش آیینی در تقدس جایگاه زن و هستی او یعنی موهایش که نماد برازندگی دارد قابل توجه و اعتنا هست که بافنده گیس در هر لایه نهادن موها برای بافتن یَسه گویان کارش را سلوک می دهد.

هر گیس سی و پنج گره دقیق می خورد البته باید موها را کامل شانه کرد تا بشود این شمارش را دقیق تر دید. وقتی دو گیس درست شد دور صورت و آن پس از فرق سر که گیس ها درست کردند به صورت نیم دایره دور سر زن می کشند و در زیر گلو گره ای می زنند آن گره های بافته شده روی هم را با گره های بافته شده به شماره هفتاد و دو هستند و آن پس کِلَهچِه یا کلاه منجق کاری کوچکی که مخصوص زنان است روی سر می نهند و با بندی که دارد به زیر گلو می بندند تا موها را سفت نگاهداری کند.

گردن و پشت سر تا پشت گردن همه لخت است طبق آیین کوهستانی و تنها یک پارچه دو تا سه متری را منتشر می کنند روی سر تا پوشش حریر وار باشد.به آن پارچه که معمولا رنگی است مِهنا یا مَینا گویند که مهنا حریر است و سر گردن را نمایان دارد به جلوه گری توری اش.
مَینا کاربرد شیرینی دارد. وقتی روی سینه های زن پخش می شود حکم یک وضعیت پایدار پوشش خاص خرامانی دارد و زن در بخش جلویی مینا روی سینه تا شکم تنقلات اگر باردار باشد می نهد تا در هنگام ویار داشتن بخورد.

یا وقتی به چشمه یا کوه رفت، بلوط های افتاده روی زمین یا سبزی خوش خوراکی به نام بَکَلو که شبیه ترشاهی است را از کنار چشمه بچیند یا گیاه مهم پرسیاوشون که سیاه و قرمز تیره است.

◀️ پرسیاوشون برای زن بختیاری مزه مزه شده اش در دهان و مالیدن به گیس حکم یادآوری سیاوش و فرنگیس دارد که زمزمه این را دیدم:
وقتی به کوچ سه بار از طرف میراث فرهنگی دوبار و یک بار خودم رفتم دیدم پرسیاوشون را که می مالند به گیس می گویند:

تِرات اِینِه ولات سی تو
پَل سیت مَندیرِه
ای بازُم وَ نومِت

که برگردان اش می شود:

می دود جهان به دنبال تو
گیس منتظر توست
می رقصم با نام تو

اینجا اهمیت سزاوار شده ای از آیین سیاوش خوانی هم دیده می شود که زن بختیاری با همدردی هایش نسبت به رنج فرنگیس و از زبان فرنگیس زمزمه ای مهم را برگو می شود.

شانه چوبی را همیشه در پارچه نگهداری می کنند و در هر بار استفاده او را با عود و بخور تمیز نگهداری می کنند یعنی عود که روشن می کنند تا بو دهد شانه چوبی را روی آن بو و دود می چرخانند.

شانه چوبی دو سر است یعنی از دو طرف قابل استفاده می باشد. اندازه اش به اندازه کف دست است. مربع شکل که یک طرف میان دنده های شانه فاصله کم و در طرفی دیگر میان دنده های شانه فاصله بسیار تا اول با طرف شانه فاصله دار می کشند موها را و آن پس با بخشی که فاصله دنده های کمتر است شانه اصلی را می زنند.

ناگفته نماند که سر زن باید شسته شود با برگ کنار یا صدر که تمیز کننده سر است یا جَفت که پوست بلوط است وقتی جَفت را با حنا قاطی می کنند برای شستشو سر خوب می مالند تا سر آغشته مواد شود. آن پس می بندند سر را تا نیم روز و آن پس می شورند. در شستن هم یک نفر ایستاده آب با کاسه ای بزرگ که جُم گویند آب بر سر زن که نشسته روی پا می ریزند تا خوب نظارت بر شستن باشد.

❇️ دکتر پورفریاد

ادامه دارد... .

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ در ساحت آیین گیس بُران
❇️بخش دوم

❇️ این ها نشانه اهمیت گیس زن است در فرهنگ ایرانی و اگر زن های ایران گیس یا موها را برای #مهسا دخترمان می برند ریشه در آیین پَل بُران یا گیسو بُران دارد.

◀️ بریدن و نگهداری گیس :

وقتی گیس ها بریده می شد که دو گیس دور سر زن بود یا به روشی دیگر همه موها را جمع می کردند و می بافتند که یک گیس باشد. آن هنگام که می بریدند سر موهای بریده را که تار تار می شد با روغن محلی نرم و بهم می چسباندند و ریشه بالای موی بریده شده را می بستند.

◀️ روغن خش یا خوش

این روغن حیوانی که معمولا از شیر گاو درست می کردند بهترین روغن هستی است.
روغن را پس گرم کردن کره از ماست گرفته شده با شیره خرمای گرم شده و گیاه خوشبوی چَویل بهم می آمیختند و در خیگ یا مشک روغنی کوچک می ریختند.

خیگ باید از پوست بزغاله پانزده تا بیست روزه که به شکل مهارت ورزی پوست بزغاله را قلفتی می کنند و آن پس با نمک و پوست بلوط در مجاورت هوا می نهاوند تا سه روز تا خوب بوی آن از بین رود بعد کمی روغن می ریختند تا نرم شود با گیاهانی مثل کرفس و چَویل آن پس روغن آزمایش را در می آوردند تا خیگ آماده ذخیره سازی روغن شود.

◀️ موها را در آن زمان که معمولا دوره ایران باستان بود برای سوگواری می بریدند یعنی طبق آیین سوگواری زن، دختر، مادر یا خواهر بزرگ فرد مرده شده می آمدند و طی رسمی پایدار که حمام کردن، شانه زدن و بریدن با ورد و دُندال خوانی یا سرو یا سروده های زنانی که دور آن زن که قرار است گیس اش بریده شود جمع می شدند و با تاب دادن دست ها در هوا و دور هم ویره ویره می گفتند:

های های دا دا دا دا دا
مُ رَهدُم وَ بَلی دا دا دا

پل سیت ای بورنِه جونُم
وَرکَندِه وِلات سیت ستینُم

که در برگردان می شود:

آهای مادر مادر مادر مادر
من رفتم به بلوط چینی مادر

گیس برای گریه دارد جانم
خراب شد جهان برایت ستونم

◀️ اینگونه بالای سر زن دُندال خوانی می شود و گیس را برای مراسم آماده می کردند.
یک رسم بود در سیاوش خوانی که متاسفانه تحت تصرف اعراب درآمد و رفتم برای مراسم تعزیه خوانی که اسب را کُتُل می کردند.
کُتُل یعنی دم آن را می می بستند با پاها و یال هایش را هم همینطور چون اسب در هنگامه جنگ و دویدن با دم و یال اش بهتر تشخیص داده می شود که چقدر برای سوار می دود.
اسب را که کُتُل می کردند روی زین گیس ها را تا گردن اسب آویزان می کردند تا نشستن سوار تا جایی که دست به گردن اسب دارد به هنگامه سواری گرفتن گیس زن باشد.

◀️ نکته اینکه زن های دیگر که گیس برای مراسم می بریدند در روی درخت آویزان می شد و وقتی مراسم چرخش اسب کُتُل شده تمام می شد موهای زدی اسب را به درخت بلوط که پیر یا جایی برای نذر و نیاز بود می آویختند.

◀️ روی اسب به جز موی زن وسایل جنگی آن مرده را می آویختند مثل لباس، سپر، شمشیر و... بود.

یک مکان بود به نام مافَه گَه که اسب را دور آن مکان مربع شکل که کعبه خوانی بود می چرخاندند و این مکان مربع شکل را در کعبه زرتشت واقع در استان پارس یا فارس داریم. مافه گه سبب می شود که دور آن بچرخند و این عبارت دور تو بچرخم که نشانه احترام است یعنی دور تو باشم تا آسیب به تو اگر رسد به من زند و این رسم را آن زمان در چرخش دور کعبه زرتشت و مافه گه بود تا دفع بلا شود.

❇️ دکتر پور فریاد

ادامه دارد... .

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ در ساحت آیین گیس بُران
❇️بخش سوم و پایانی

❇️ گیس زن در چنین جایگاهی مورد توجه بود و نکته مهم اینکه در آیین سوگواری زن و مرد هر دو کنار هم قرار می گرفتند و زن اول گیس می برید و مرد خاک به سر می کرد. زن روی مزار سینه زنی می کرد و دُندال خوانی می کرد. سِرو یا سرود خوانی هم یک معنای دُندال خوانی است و جالب است در زبان انگلیسی هم سرو یعنی غمنامه خوانی به روایتی.
زن همیشه در فرهنگ ایرانی مورد احترام بود چه در بارگاه پادشاه و چه در میان مردم و تفکر خدا زن است در تفکر آیین میتراییسم هم نشانه حقیقی زن سالاری محسوب می شود.

◀️ پس نتیجه می گیریم که مراسم سوگواری سووشون کاملا ایرانی و در قرن سوم توسط حکومت آل بویه برای حسین پسر علی داماد پیامبر اسلام تعویض روایت شد و چون به روایتی در منتهی الآمال از شیخ عباس قمی که نویسنده مفاتیح جنان هست، حسین داماد ایرانی هاست. سجاد خواهر زاده ایرانی ها پس مراسم برای داماد گرفته شد.

◀️ قُمی گفته در کتاب خود که زندگی نامه فرزندان علی است که شهربانو دختر یزدگرد سوم پس از شکست ایرانی های به عقد حسین درآمده و از این قرار چنین مراسمی که جا به جایی شخصیت هاست مهم شده البته هنوز صحت روایت قمی مشخص نشده است.

◀️ اگر توجه کنیم به کُتُل شدن اسب در عاشورا، رجز گویی تعزیه خوانی ها و ظهر و مهم تر بحث هفتاد و دو نفر یار حسین کاملا ایرانی بودن این روایت دیده می شود

◀️ گُشتی

گُشتی کمربندی بود دعاگونه از بافته شدن های سه پارچه سفید که هفتاد و دو گره داشت.

در بستن کمر زنی که می خواستند گیس ببرند یا فرنگیس به روایتی آن سه پارچه که هفتاد و گره از دعا زمزمه ای را خورده بود می بستند.

◀️ کم کم کمربند گُشتی نقش آیینی برای بستن کمربند را پیش برد و ورزش کشتی از آن است.

کشتی ورزشی آیینی پهلوانی نزد ایرانی ها بود که هر کس پهلوان میدان بود دور کمرش می بستند به نشانه سه چیز :

پندار نیک
گفتار نیک
کردار نیک

و آن کمربند پهلوانی قداست خاص داشت. کم کم از سه پارچه سپاس ( پندار، گفتار و کردار نیک) به چرم رسید و چرم هم در نشانه درفش کاوه آهنگر بود که روی کمربند چرمی چند نشانه از درفش کاویانی می بستند.

◀️ پس هفتاد و دو گره مهم اند در گیس بافتن، کمربند گُشتی و آیین ورد خوانی اوستا که در مجموعه سیاوش خوانی متجلی بودند.
اگر در جریان عاشورا تعداد افراد هفتاد و دو تن هستند کاملا دروغ سازی تاریخی است چون چنین چیزی در تاریخ نیست و البته همین هم کمک می کند که ما بفهمیم هفتاد و دو در یار شماری حسین کاملا ایرانی است چون این اصطلاح مهم ذاتا ایرانی بوده و هست.

❇️ دکتر پورفریاد

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ فعل های اسنادی و غیر اسنادی

◀️ الف ) فعل های اسنادی (ربطی):

به فعل هایی گفته می شود که بوسیله آن چیزی را به چیز دیگر نسبت می دهند.
 ( اسناد یعنی نسبت دادن صفتی یا حالتی به کسی یا چیزی )
 در جمله "آسمان تاریک شد." تاریک شدن به آسمان نسبت داده شده است. 

◀️ فعل های اسنادی محدود ولی پر کاربرد هستند. این فعل ها عبارتند از: است، بود، شد، گشت، گردید و فعل های مشابه آنها مانند: هست، نیست، بود، باشد، باد، شود ، می شود، خواهد شد، شده است و فعلهایی که از این خانواده هستند.

◀️ این فعلها در زمانهای مختلف بصورت مثبت یا منفی، امر یا نهی کاربرد دارند.

چشم نرگس به شقایق نگران خواهد شد.

بی همگان به سر شود بی تو به سر نمی شود.

گرم شو از مهر و ز کین سرد باش
       
◀️ ب ) فعل های غیر اسنادی (خاص)

فعل هایی که انجام گرفتن کاری را نشان می دهند. 
 
مولوی در قرن هفتم زندگی می کرد و کتاب مثنوی معنوی را سروده است. 

در جمله های بالا فعل های "زندگی می کرد"و "سروده است" انجام کاری را نشان می دهند.   

◀️ نکاتی درباره فعل های اسنادی:

۱) اگر فعل های (است، هست، نیست، بود، باشد )  معنی "وجود داشتن یا قرار داشتن" بدهد اسنادی نیست.

مانند:

    کیفم روی میز است.   یعنی کیفم روی میز قرار دارد، بنابراین فعل "است" غیر اسنادی است. 

او در کلاس نیست.    یعنی او در کلاس وجود ندارد. 
بود،اما در میان ما نبود       مهربان و ساده و زیبا نبود  (قیصر امین پور)

بود و نبود در مصراع اول غیر اسنادی است چون معنی وجود داشت/نداشت می دهد اما نبود در مصرع دوم اسنادیست چون مهربان نبودن را به خدا نسبت میدهد.

  بهتر از هرچه هست در دنیا    باخدا راز گفتنت امروز

   "هست" به معنی وجود دارد و غیر اسنادی است.

◀️ نکته:

گاهی فعل اسنادی "هست" کوتاه شده و تنها شناسه از آن باقی می ماند و به مسند اضافه می شود. مانند: 

 من امروز خوبم => خوب هستم
 
من اگر نیکم اگر بد تو برو خود را باش     نیکم=> نیک هستم
 
من اینجا چون نگهبانم تو چون گنج     نگهبانم=> نگهبان هستم
 
خوشحالی=> خوشحال هستی

 شما باهوشید => باهوش هستید

◀️ ۲) اگر فعل های " گشت و گردید" به معنای "چرخیدن، گردش کردن و جستجو کردن" باشد اسنادی نیستند. 

بهروز دنبال خودکارش می گشت. (جستجو می کرد )

زمین به دور خورشید می گردد.  (می چرخد )

ما هر روز با خانواده در پارک می گردیم.  (گردش می کنیم )
 
پشت چارچرخه فرسوده ای نوشته بود: گشتم نبود... تو دیگر نگرد، نیست.
 (گشتم و نگرد: جستجو کردن) (نبود و نیست: وجود نداشتن)

◀️ ۳) اگر در جمله ای "شد یا شود" به معنی "رفت" به کار رود غیر اسنادی است. مانند:

اگر درخانه ای شوی که به نقش گچ کنده کرده باشند، روزگار دراز صفت آن گویی. در اینجا "شوی" به معنی "بروی" است. 

گفت: به خز فروشان شوم تا خزی خرم.  "شوم" یعنی می روم

زاهد خلوت نشین دوش به میخانه شد        
از سر پیمان برفت با سر پیمانه شد            

در هر دو مصراع "شد" به معنی "رفت" است. این صورت فعل بیشتر در گذشته و متون قدیمی کاربرد داشته است و امروزه جز در بعضی زبان های مناطق شمالی کشور استفاده نمی شود.

◀️ ۴) اگر فعل های اسنادی به همراه صفت مفعولی (بن ماضی+ه) بیایند و به صرف آنها کمک کنند، فعل کمکی نامیده می شوند و دیگر اسنادی نیستند. مانند: رفته است، گفته بود، نوشته شد، رفته باشد.

◀️ ۵) علاوه بر فعلهای اسنادی که در بالا ذکر شد، تعدادی از فعلها هستند که مفهوم «پنداشتن» دارند و اسنادی محسوب می شوند.

مانند: 

به شمار آوردن، پنداشتن، خواندن، حساب کردن و ... که همگی مفهوم پنداشتن میدهند.

همه بهلول را دیوانه می پنداشتند/ به شمار می آوردند/ می دانستند/ می خواندند

◀️ ۶) جمله هایی که فعلهای اسنادی "است، بود، شد ، گشت و گردید" دارند، سه جزئی هستند. یعنی اجزای اصلی جمله نهاد و مسند و فعل است. و احتیاج به مفعول ندارد.

اما بعضی فعلهای اسنادی خاص که در شماره ۵ ذکر شد، مفعول هم میگیرند و چهار جزئی هستند.

◀️ گروه خاصی از فعلهای اسنادی هست که مفعول می گیرد و صفت یا حالتی را به مفعول نسبت می دهد.

فعلهایی مانند:

پنداشتن، شمردن، دانستن و به حساب آوردن و فعلهایی ازین گروه که به جای همه شان میتوان از "پنداشتن" استفاده کرد، اسنادی محسوب می شوند.

مانند: من دوستم را راستگو می پنداشتم/ می شمردم/ می دانستم/ ...
نهاد+مفعول+مسند+فعل

❇️ برگرفته شده از گوگل ، آینه ی ادب

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ روشهای تشخیص ترکیبهای وصفی و اضافی

1⃣ کسره ی بین دو کلمه را برداشته و به جای آن کاما  و در پایان ترکیب  "است" میگذاریم که تبدیل به جمله میشود حالا اگر جمله مفهوم داشت ترکیب وصفی هست در غیر این صورت اضافی می باشد.
مانند:
درخت بزرگ:این درخت ، بزرگ است. چون جمله با مفهوم است ، بنابراین ترکیب "درخت بزرگ" ترکیب وصفی هست.
نظر طبیب: این نظر، طبیب است. چون جمله نامفهوم است، بنابراین ترکیب"نظر طبیب"ترکیبی اضافی است.

روشهایی که گفته می شود شاید برای بعضی ترکیبها کاربرد نداشته باشد ، پس ما باید روشهای بیشتری را استفاده کنیم تا به نظر قطعی برسیم .
بعضی اوقات نیز کلمه دوم به طور واضح و از نظر مفهوم صفت و اسم بودنش مشخص هستش و دانش آموز بدون استفاده از این روشها نوع ترکیب را تشخیص میدهد.
که البته برای اطمینان بیشتر می تواند یکی از روش ها را نیز امتحان کند.

2⃣ دومین روش تشخیص : در موصوف و صفت معمولا می توانیم بعد از صفت،"تر و یا ترین" اضافه می کنیم اما در مضاف و مضاف الیه ،نمی توانیم به دنبال مضاف الیه "تر یا ترین"اضافه کنیم.
مانند:
قلب پاک=قلب پاک تر
کلاس درس ⬅️کلاس درس تر❌
چون به درس،"تر" اضافه نمی شود ، پس ترکیب اضافی هست.

3⃣ سومین روش : در موصوف و صفت معمولا بعد از موصوف می توانیم"ی  و یا  ای" اضافه کنیم.مانند:
گل زیبا= گلی زیبا
اما بین مضاف و مضاف الیه نمی توانیم "ی و ای" اضافه کنیم.
بازار شهر=بازاری شهر❌ چون معنی نمی دهد پس ترکیب اضافی هست.

4⃣ چهارمین روش : در موصوف و صفت معمولا می توانیم واژه های "بسیار و خیلی " بین موصوف و صفت بیاوریم اما در مضاف و مضاف الیه نمی توانیم.
مانند:
پسر توانا=پسر بسیار توانا⬅️ترکیب وصفی
مادر امیر=مادر بسیار امیر❌ ترکیب اضافی

5⃣ پنجمین روش : در موصوف و صفت ،هیچ وقت صفت جمع بسته نمی شود و همیشه مفرد است.
گل زیبا=گل زیباها❌
در مضاف و مضاف الیه،معمولا مضاف الیه و یا هر دو کلمه جمع بسته می شوند.
در باغ=درهای باغ
در باغ=در باغ ها

6⃣ ششمین روش : اگر جای دو کلمه را عوض کنیم و در انتهای آنها"دارد"بگذاریم و جمله ی معناداری ساخته شود،آن ترکیب اضافی است و اگر معنا ندهد، ترکیب وصفی است.
آب گوارا= گوارا، آب دارد.❌ ترکیب وصفی
پدر او=او، پدر دارد. چون معنی دارد، پس ترکیب اضافی است.

نکته مهم✅

گاهی در مضاف و مضاف الیه هم،نمی توانیم مضاف الیه را جمع ببندیم. مانند:

عید نوروز⬅️ نوروزها❌
شهر شیراز⬅️ شیرازها❌

نکته مهم✅

اگر در ترکیبی واژه ی دوم جمع باشد، این ترکیب، دیگر موصوف و صفت نیست.مانند:
باغچه اطفال
خانواده ی شهدا
خانه ی دیگران

نکته مهم✅

برای تشخیص دقیق موصوف و صفت از مضاف و مضاف الیه، بهتر است از چندین روش استفاده کنیم تا تشخیص دقیق تر باشد.

نکته مهم✅

گاهی اوقات چند ترکیب با همدیگر و پشت سر هم می آیند. مانند:
شهر زیبای شیراز
شهر زیبا=ترکیب وصفی
شهرشیراز=ترکیب اضافی

نکته مهم✅

بعضی مواقع در ترکیب اضافی به جای مضاف الیه(اسم دوم) ضمیر پیوسته می آید. مانند:
مادرم⬅️ مادر من=ترکیب اضافی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ تناسب/ مراعات النظیر؛ پیشنهادی به مولفان کتب درسی

 #دکتر_احمد_کنجوری
#دبیر_و_مدرس_دانشگاه 

❇️ از جمله‌کارهای ارزشمند مولفان ارجمند کتاب‌های درسی فارسی، مجزا کردن اقلیم‌ها و قلمروهای زبانی، ادبی و معنایی‌ست. بررسی قلمروهای سه‌گانه را رویکردی ارزنده می‌دانم. پیداست که گاه شاهد هم‌پوشانی عناصر ساختاری شعر هستیم؛ به‌‌گونه‌ای که برخی صاحب‌نظران جدا کردن صورت و فرم از محتوا را بیهوده و حتی ناممکن می‌پندارند. نمونه‌ دیگر آنکه مباحث مربوط به بدیع لفظی را -که قاعده‌افزایی به حساب می‌آیند- هم می‌توان در قلمرو زبان بررسی کرد و هم در مقوله‌ی آرایه‌ها؛ یا "بدیع معنوی" همان‌طور که از عنوانش پیداست، اشتراکاتی با عنصر معنا و درونمایه‌ها و مضامین نیز دارد.

◀️ ضمن سپاسگزاری از پویایی و پی‌گیری مولفان ارجمند، ضرورت بازنگری در مصادیق ارائه شده برای قلمرو زبانی احساس می‌شود. گمان بنده آن است که آنچه سبب شده مولفان کتاب‌های فارسی درسی، مقوله تناسب و تضاد را در ذیل قلمرو زبانی بیاورند، یکی پرداختن به روابط واژه‌ها در مقوله‌های "هم‌خانواده، مترادف، متضاد" در دوره‌ی ابتدایی‌ست. در این دوره عموماً دانش‌های زبانی و ادبی بدون نامگذاری عنوان‌ها و اصلاحات، آموزش داده می‌شود و مقوله‌های زبان، ایماژها و معنا به طور تخصصی از هم منفک و مجزا نیستند؛ بنابراین در دوره ابتدایی پرداختن به تضاد (و متضادنماها) و مترادف و هم‌خانواده‌ واژه‌ها نه تنها مشکل‌آفرین نیست؛ بلکه ثمربخش و ارزنده است.

◀️ دلیل دیگری که به ذهن بنده می‌رسد، آن است که مولفان کتابهای فارسی، شاید همچون فرمالیست‌ها به متون ادبی نگریسته‌‌اند که همه‌چیز را در زبان خلاصه کرده‌اند. آنچه در سبک‌شناسی، نقد ادبی (به‌ویژه مکاتب زبان‌شناسانه‌ی نقد متون ادبی) درباره "زبان" و "ویژگی‌های زبانی" آورده شده است، بیشتر مربوط به مختصات آوایی، واژگانی (یا مختصات لغوی، نوع واژه، آراکائیسم و...)، ترکیب‌ها و نحو جمله و فراجمله (بررسی جمله و فراجمله از نظر محور هم‌نشینی، سبک و سیاق جمله‌بندی، نقش واژه‌ها و...) است و بحث تضاد و تناسب در اقلیم ادبی و آرایه‌ها گنجانده می‌شود.

◀️ نگاهی به کتب بدیع نشان می‌دهد که تناسب را همان مراعات‌النظیر دانسته‌اند و با نام‌های دیگری همچون "مواخات، توفیق، تلفیق، ائتلاف" آورده‌اند. در صفحه ۲۸ کتاب علوم و فنون ادبی ۳ نیز به تبعیت از کتب بلاغی، تناسب و مراعات نظیر یکی دانسته شده است.

◀️ جدا کردن تناسب از مراعات‌نظیر و آوردن آن‌ها در ذیل دو مقوله‌ی جداگانه، سبب تشتت خاطر دانش‌آموزان خواهد شد؛ کمااینکه بارها و بارها این پرسش از بنده و دیگر دبیران ارجمند ادبیات فارسی شده است که "تفاوت تناسب و مراعات نظیر چیست؟"

◀️ به‌ناچار پاسخ داده‌ایم اگر صرفاً شاهد ارائه چند واژه از اجزای یک مجموعه باشیم، بی‌هیچ زیبایی و بلاغتی، آن را تناسب بگوییم و در ذیل قلمرو زبانی بگنجانیم و اگر بر زیبایی و بلاغت و آرایش کلام بیفزاید، مراعات‌نظیر است.

◀️ به راستی چه ضرورتی دارد دو بار _هم در قلمرو زبانی و هم در قلمرو ادبی_ به بحث تضاد و مراعات نظیر (تناسب) پرداخته شود؟ ناگفته پیداست که تضاد نیز گونه‌ای از تناسب است؛ تناسب منفی یا معکوس. 

◀️ از سوی دیگر گاه با اصطلاح‌آفرینی‌هایی مواجهیم که فاقد توضیح و تبیین و تعریف‌‌اند؛ در بحث مراعات نظیر، اصطلاح شبکه/های معنایی را نیز داریم که برخی شواهد در کتب درسی نشان می‌دهد منظور از آن، آوردن چند مجموعه از مراعات نظیر در کلام است و گاه یک یا دو مجموعه از اجزا را شبکه معنایی دانسته‌اند.

◀️ در این باره باید چاره‌ای اندیشید تا کتب فارسی و نگارش همسو و هماهنگ باشند و دانش‌آموز دچار سرگشتگی نشود.

◀️ نکته دیگر آنکه در بسیاری از آزمون‌ها و تدریس‌ها مشاهده می‌شود که هرگونه آوردن اجزای یک مجموعه را مراعات‌نظیر می‌دانند. اگر مراعات‌نظیر یک آرایه و ایماژ است، باید مضمون‌آفرین یا خیال‌انگیز و زیبا باشد؛ وگرنه صرف نام بردن از اجزا در گفت‌وگوی روزمره و زبان خودکار نیز پربسامد است. با این رویکرد که هرگونه ذکر اجزای یک کل را مراعات نظیر (تناسب) بدانیم، یافتن بیتی معنادار که فاقد تناسب/مراعات‌نظیر باشد دشوار و حتی غیرممکن است.

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ تعیین نوع " و" در شعر

❇️ درباره‌ی تعیین نوع «و» در شعر، یک قاعده‌ی کلّی وجود دارد:

«هرگاه حرف «و» پس از فعل بیاید، حرف ربط و هرگاه پس از اسم بیاید، حرف عطف است»
اما این قاعده، در نظم، همواره راهگشا نبوده‌است و نیاز به توضیح بیشتر دارد؛ زیرا در نظم به ضرورت رعایت وزن و قافیه، کلمات جابه‌جا می‌شوند؛ مثلاً ممکن است، به ضرورت قافیه و ردیف، یک مصراع را به دو صورت زیر بیان کنیم:

الف) جهان رنج و اندوه و درد و غم است.

ب) جهان رنج و درد است و اندوه و غم.

اکنون پرسش این است:

آیا این جابه‌جایی مسند‌های هم‌پایه و آمدن آن‌ها پس از فعل، باعث شده‌است که در مصراع (ب) دو جمله داشته باشیم؟

پاسخ منفی است؛ باید مصراع «ب» را بازگردانی نماییم تا دستورمند شود:

ب) جهان، درد و رنج و اندوه و غم است.
واژه‌های «درد، رنج، اندوه و غم»، مسندهای هم‌پایه‌اند و «و» حرف عطف است.

اما در مصراع‌هایی چون:

الف) همه عالم تن است و ایران دل
یا:
ب) گرچه منزل بس خطرناک است و مقصد بس بعید

وضع فرق می‌کند؛ زیرا پس از بازگردانی و دستورمند نمودن، به این صورت در می‌آیند:

الف) همه عالم تن و ایران دل است.
در این جمله، دو واژه‌ی «تن» و «ایران» هم‌پایه نیستند؛ (تن، مسند است و ایران نهاد) بنابراین «و» در این مصراع، حرف «ربط» است که پس از فعل حذف‌شده‌ی «است» آمده‌است:
همه عالم تن [است] و ایران دل است.

در جمله‌ی (ب) نیز پس از بازگردانی:
ب) گرچه منزل بس خطرناک و مقصد بس بعید است.

می‌بینیم که دو واژه‌ی «خطرناک» و «مقصد»، هم‌پایه نیستند، بلکه «خطرناک» در نقش مسندی و «مقصد» در نقش نهادی به کار رفته‌است.
بنابراین، این مصراع، دو جمله است:

گرچه منزل بس خطرناک است و مقصد بس بعید [است]

نتیجه:
هنگام شماش جمله‌های یک بیت، نخست آن را بازگردانی می‌کنیم.

اگر حرف «و» بین دو واژه‌ی هم‌نقش -به‌جز فعل‌ها- قرارگیرد، حرف «عطف» و اگر آن دو واژه هم‌نقش نباشند، حرف «ربط» است.

❇️ یعقوب کیانی شاهوندی

@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan