✳️ روشهای تشخیص ترکیبهای وصفی و اضافی
1⃣ کسره ی بین دو کلمه را برداشته و به جای آن کاما و در پایان ترکیب "است" میگذاریم که تبدیل به جمله میشود حالا اگر جمله مفهوم داشت ترکیب وصفی هست در غیر این صورت اضافی می باشد.
مانند:
درخت بزرگ:این درخت ، بزرگ است. چون جمله با مفهوم است ، بنابراین ترکیب "درخت بزرگ" ترکیب وصفی هست.
نظر طبیب: این نظر، طبیب است. چون جمله نامفهوم است، بنابراین ترکیب"نظر طبیب"ترکیبی اضافی است.
روشهایی که گفته می شود شاید برای بعضی ترکیبها کاربرد نداشته باشد ، پس ما باید روشهای بیشتری را استفاده کنیم تا به نظر قطعی برسیم .
بعضی اوقات نیز کلمه دوم به طور واضح و از نظر مفهوم صفت و اسم بودنش مشخص هستش و دانش آموز بدون استفاده از این روشها نوع ترکیب را تشخیص میدهد.
که البته برای اطمینان بیشتر می تواند یکی از روش ها را نیز امتحان کند.
2⃣ دومین روش تشخیص : در موصوف و صفت معمولا می توانیم بعد از صفت،"تر و یا ترین" اضافه می کنیم اما در مضاف و مضاف الیه ،نمی توانیم به دنبال مضاف الیه "تر یا ترین"اضافه کنیم.
مانند:
قلب پاک=قلب پاک تر
کلاس درس ⬅️کلاس درس تر❌
چون به درس،"تر" اضافه نمی شود ، پس ترکیب اضافی هست.
3⃣ سومین روش : در موصوف و صفت معمولا بعد از موصوف می توانیم"ی و یا ای" اضافه کنیم.مانند:
گل زیبا= گلی زیبا
اما بین مضاف و مضاف الیه نمی توانیم "ی و ای" اضافه کنیم.
بازار شهر=بازاری شهر❌ چون معنی نمی دهد پس ترکیب اضافی هست.
4⃣ چهارمین روش : در موصوف و صفت معمولا می توانیم واژه های "بسیار و خیلی " بین موصوف و صفت بیاوریم اما در مضاف و مضاف الیه نمی توانیم.
مانند:
پسر توانا=پسر بسیار توانا⬅️ترکیب وصفی
مادر امیر=مادر بسیار امیر❌ ترکیب اضافی
5⃣ پنجمین روش : در موصوف و صفت ،هیچ وقت صفت جمع بسته نمی شود و همیشه مفرد است.
گل زیبا=گل زیباها❌
در مضاف و مضاف الیه،معمولا مضاف الیه و یا هر دو کلمه جمع بسته می شوند.
در باغ=درهای باغ
در باغ=در باغ ها
6⃣ ششمین روش : اگر جای دو کلمه را عوض کنیم و در انتهای آنها"دارد"بگذاریم و جمله ی معناداری ساخته شود،آن ترکیب اضافی است و اگر معنا ندهد، ترکیب وصفی است.
آب گوارا= گوارا، آب دارد.❌ ترکیب وصفی
پدر او=او، پدر دارد. چون معنی دارد، پس ترکیب اضافی است.
نکته مهم✅
گاهی در مضاف و مضاف الیه هم،نمی توانیم مضاف الیه را جمع ببندیم. مانند:
عید نوروز⬅️ نوروزها❌
شهر شیراز⬅️ شیرازها❌
نکته مهم✅
اگر در ترکیبی واژه ی دوم جمع باشد، این ترکیب، دیگر موصوف و صفت نیست.مانند:
باغچه اطفال
خانواده ی شهدا
خانه ی دیگران
نکته مهم✅
برای تشخیص دقیق موصوف و صفت از مضاف و مضاف الیه، بهتر است از چندین روش استفاده کنیم تا تشخیص دقیق تر باشد.
نکته مهم✅
گاهی اوقات چند ترکیب با همدیگر و پشت سر هم می آیند. مانند:
شهر زیبای شیراز
شهر زیبا=ترکیب وصفی
شهرشیراز=ترکیب اضافی
نکته مهم✅
بعضی مواقع در ترکیب اضافی به جای مضاف الیه(اسم دوم) ضمیر پیوسته می آید. مانند:
مادرم⬅️ مادر من=ترکیب اضافی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
1⃣ کسره ی بین دو کلمه را برداشته و به جای آن کاما و در پایان ترکیب "است" میگذاریم که تبدیل به جمله میشود حالا اگر جمله مفهوم داشت ترکیب وصفی هست در غیر این صورت اضافی می باشد.
مانند:
درخت بزرگ:این درخت ، بزرگ است. چون جمله با مفهوم است ، بنابراین ترکیب "درخت بزرگ" ترکیب وصفی هست.
نظر طبیب: این نظر، طبیب است. چون جمله نامفهوم است، بنابراین ترکیب"نظر طبیب"ترکیبی اضافی است.
روشهایی که گفته می شود شاید برای بعضی ترکیبها کاربرد نداشته باشد ، پس ما باید روشهای بیشتری را استفاده کنیم تا به نظر قطعی برسیم .
بعضی اوقات نیز کلمه دوم به طور واضح و از نظر مفهوم صفت و اسم بودنش مشخص هستش و دانش آموز بدون استفاده از این روشها نوع ترکیب را تشخیص میدهد.
که البته برای اطمینان بیشتر می تواند یکی از روش ها را نیز امتحان کند.
2⃣ دومین روش تشخیص : در موصوف و صفت معمولا می توانیم بعد از صفت،"تر و یا ترین" اضافه می کنیم اما در مضاف و مضاف الیه ،نمی توانیم به دنبال مضاف الیه "تر یا ترین"اضافه کنیم.
مانند:
قلب پاک=قلب پاک تر
کلاس درس ⬅️کلاس درس تر❌
چون به درس،"تر" اضافه نمی شود ، پس ترکیب اضافی هست.
3⃣ سومین روش : در موصوف و صفت معمولا بعد از موصوف می توانیم"ی و یا ای" اضافه کنیم.مانند:
گل زیبا= گلی زیبا
اما بین مضاف و مضاف الیه نمی توانیم "ی و ای" اضافه کنیم.
بازار شهر=بازاری شهر❌ چون معنی نمی دهد پس ترکیب اضافی هست.
4⃣ چهارمین روش : در موصوف و صفت معمولا می توانیم واژه های "بسیار و خیلی " بین موصوف و صفت بیاوریم اما در مضاف و مضاف الیه نمی توانیم.
مانند:
پسر توانا=پسر بسیار توانا⬅️ترکیب وصفی
مادر امیر=مادر بسیار امیر❌ ترکیب اضافی
5⃣ پنجمین روش : در موصوف و صفت ،هیچ وقت صفت جمع بسته نمی شود و همیشه مفرد است.
گل زیبا=گل زیباها❌
در مضاف و مضاف الیه،معمولا مضاف الیه و یا هر دو کلمه جمع بسته می شوند.
در باغ=درهای باغ
در باغ=در باغ ها
6⃣ ششمین روش : اگر جای دو کلمه را عوض کنیم و در انتهای آنها"دارد"بگذاریم و جمله ی معناداری ساخته شود،آن ترکیب اضافی است و اگر معنا ندهد، ترکیب وصفی است.
آب گوارا= گوارا، آب دارد.❌ ترکیب وصفی
پدر او=او، پدر دارد. چون معنی دارد، پس ترکیب اضافی است.
نکته مهم✅
گاهی در مضاف و مضاف الیه هم،نمی توانیم مضاف الیه را جمع ببندیم. مانند:
عید نوروز⬅️ نوروزها❌
شهر شیراز⬅️ شیرازها❌
نکته مهم✅
اگر در ترکیبی واژه ی دوم جمع باشد، این ترکیب، دیگر موصوف و صفت نیست.مانند:
باغچه اطفال
خانواده ی شهدا
خانه ی دیگران
نکته مهم✅
برای تشخیص دقیق موصوف و صفت از مضاف و مضاف الیه، بهتر است از چندین روش استفاده کنیم تا تشخیص دقیق تر باشد.
نکته مهم✅
گاهی اوقات چند ترکیب با همدیگر و پشت سر هم می آیند. مانند:
شهر زیبای شیراز
شهر زیبا=ترکیب وصفی
شهرشیراز=ترکیب اضافی
نکته مهم✅
بعضی مواقع در ترکیب اضافی به جای مضاف الیه(اسم دوم) ضمیر پیوسته می آید. مانند:
مادرم⬅️ مادر من=ترکیب اضافی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ تناسب/ مراعات النظیر؛ پیشنهادی به مولفان کتب درسی
#دکتر_احمد_کنجوری
#دبیر_و_مدرس_دانشگاه
❇️ از جمله‌کارهای ارزشمند مولفان ارجمند کتابهای درسی فارسی، مجزا کردن اقلیم‌ها و قلمروهای زبانی، ادبی و معنایی‌ست. بررسی قلمروهای سه‌گانه را رویکردی ارزنده می‌دانم. پیداست که گاه شاهد هم‌پوشانی عناصر ساختاری شعر هستیم؛ به‌‌گونه‌ای که برخی صاحب‌نظران جدا کردن صورت و فرم از محتوا را بیهوده و حتی ناممکن می‌پندارند. نمونه دیگر آنکه مباحث مربوط به بدیع لفظی را -که قاعده‌افزایی به حساب می‌آیند- هم می‌توان در قلمرو زبان بررسی کرد و هم در مقوله‌ی آرایه‌ها؛ یا "بدیع معنوی" همانطور که از عنوانش پیداست، اشتراکاتی با عنصر معنا و درونمایه‌ها و مضامین نیز دارد.
◀️ ضمن سپاسگزاری از پویایی و پی‌گیری مولفان ارجمند، ضرورت بازنگری در مصادیق ارائه شده برای قلمرو زبانی احساس میشود. گمان بنده آن است که آنچه سبب شده مولفان کتابهای فارسی درسی، مقوله تناسب و تضاد را در ذیل قلمرو زبانی بیاورند، یکی پرداختن به روابط واژه‌ها در مقوله‌های "هم‌خانواده، مترادف، متضاد" در دوره‌ی ابتدایی‌ست. در این دوره عموماً دانش‌های زبانی و ادبی بدون نامگذاری عنوان‌ها و اصلاحات، آموزش داده میشود و مقوله‌های زبان، ایماژها و معنا به طور تخصصی از هم منفک و مجزا نیستند؛ بنابراین در دوره ابتدایی پرداختن به تضاد (و متضادنماها) و مترادف و هم‌خانواده واژه‌ها نه تنها مشکل‌آفرین نیست؛ بلکه ثمربخش و ارزنده است.
◀️ دلیل دیگری که به ذهن بنده می‌رسد، آن است که مولفان کتابهای فارسی، شاید همچون فرمالیست‌ها به متون ادبی نگریسته‌‌اند که همه‌چیز را در زبان خلاصه کرده‌اند. آنچه در سبک‌شناسی، نقد ادبی (به‌ویژه مکاتب زبان‌شناسانه‌ی نقد متون ادبی) درباره "زبان" و "ویژگی‌های زبانی" آورده شده است، بیشتر مربوط به مختصات آوایی، واژگانی (یا مختصات لغوی، نوع واژه، آراکائیسم و...)، ترکیبها و نحو جمله و فراجمله (بررسی جمله و فراجمله از نظر محور هم‌نشینی، سبک و سیاق جمله‌بندی، نقش واژه‌ها و...) است و بحث تضاد و تناسب در اقلیم ادبی و آرایه‌ها گنجانده میشود.
◀️ نگاهی به کتب بدیع نشان میدهد که تناسب را همان مراعات‌النظیر دانسته‌اند و با نام‌های دیگری همچون "مواخات، توفیق، تلفیق، ائتلاف" آورده‌اند. در صفحه ۲۸ کتاب علوم و فنون ادبی ۳ نیز به تبعیت از کتب بلاغی، تناسب و مراعات نظیر یکی دانسته شده است.
◀️ جدا کردن تناسب از مراعات‌نظیر و آوردن آنها در ذیل دو مقوله‌ی جداگانه، سبب تشتت خاطر دانش‌آموزان خواهد شد؛ کمااینکه بارها و بارها این پرسش از بنده و دیگر دبیران ارجمند ادبیات فارسی شده است که "تفاوت تناسب و مراعات نظیر چیست؟"
◀️ به‌ناچار پاسخ داده‌ایم اگر صرفاً شاهد ارائه چند واژه از اجزای یک مجموعه باشیم، بی‌هیچ زیبایی و بلاغتی، آن را تناسب بگوییم و در ذیل قلمرو زبانی بگنجانیم و اگر بر زیبایی و بلاغت و آرایش کلام بیفزاید، مراعات‌نظیر است.
◀️ به راستی چه ضرورتی دارد دو بار _هم در قلمرو زبانی و هم در قلمرو ادبی_ به بحث تضاد و مراعات نظیر (تناسب) پرداخته شود؟ ناگفته پیداست که تضاد نیز گونه‌ای از تناسب است؛ تناسب منفی یا معکوس.
◀️ از سوی دیگر گاه با اصطلاح‌آفرینی‌هایی مواجهیم که فاقد توضیح و تبیین و تعریف‌‌اند؛ در بحث مراعات نظیر، اصطلاح شبکه/های معنایی را نیز داریم که برخی شواهد در کتب درسی نشان میدهد منظور از آن، آوردن چند مجموعه از مراعات نظیر در کلام است و گاه یک یا دو مجموعه از اجزا را شبکه معنایی دانسته‌اند.
◀️ در این باره باید چاره‌ای اندیشید تا کتب فارسی و نگارش همسو و هماهنگ باشند و دانش‌آموز دچار سرگشتگی نشود.
◀️ نکته دیگر آنکه در بسیاری از آزمون‌ها و تدریس‌ها مشاهده میشود که هرگونه آوردن اجزای یک مجموعه را مراعات‌نظیر می‌دانند. اگر مراعات‌نظیر یک آرایه و ایماژ است، باید مضمون‌آفرین یا خیال‌انگیز و زیبا باشد؛ وگرنه صرف نام بردن از اجزا در گفت‌وگوی روزمره و زبان خودکار نیز پربسامد است. با این رویکرد که هرگونه ذکر اجزای یک کل را مراعات نظیر (تناسب) بدانیم، یافتن بیتی معنادار که فاقد تناسب/مراعات‌نظیر باشد دشوار و حتی غیرممکن است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
#دکتر_احمد_کنجوری
#دبیر_و_مدرس_دانشگاه
❇️ از جمله‌کارهای ارزشمند مولفان ارجمند کتابهای درسی فارسی، مجزا کردن اقلیم‌ها و قلمروهای زبانی، ادبی و معنایی‌ست. بررسی قلمروهای سه‌گانه را رویکردی ارزنده می‌دانم. پیداست که گاه شاهد هم‌پوشانی عناصر ساختاری شعر هستیم؛ به‌‌گونه‌ای که برخی صاحب‌نظران جدا کردن صورت و فرم از محتوا را بیهوده و حتی ناممکن می‌پندارند. نمونه دیگر آنکه مباحث مربوط به بدیع لفظی را -که قاعده‌افزایی به حساب می‌آیند- هم می‌توان در قلمرو زبان بررسی کرد و هم در مقوله‌ی آرایه‌ها؛ یا "بدیع معنوی" همانطور که از عنوانش پیداست، اشتراکاتی با عنصر معنا و درونمایه‌ها و مضامین نیز دارد.
◀️ ضمن سپاسگزاری از پویایی و پی‌گیری مولفان ارجمند، ضرورت بازنگری در مصادیق ارائه شده برای قلمرو زبانی احساس میشود. گمان بنده آن است که آنچه سبب شده مولفان کتابهای فارسی درسی، مقوله تناسب و تضاد را در ذیل قلمرو زبانی بیاورند، یکی پرداختن به روابط واژه‌ها در مقوله‌های "هم‌خانواده، مترادف، متضاد" در دوره‌ی ابتدایی‌ست. در این دوره عموماً دانش‌های زبانی و ادبی بدون نامگذاری عنوان‌ها و اصلاحات، آموزش داده میشود و مقوله‌های زبان، ایماژها و معنا به طور تخصصی از هم منفک و مجزا نیستند؛ بنابراین در دوره ابتدایی پرداختن به تضاد (و متضادنماها) و مترادف و هم‌خانواده واژه‌ها نه تنها مشکل‌آفرین نیست؛ بلکه ثمربخش و ارزنده است.
◀️ دلیل دیگری که به ذهن بنده می‌رسد، آن است که مولفان کتابهای فارسی، شاید همچون فرمالیست‌ها به متون ادبی نگریسته‌‌اند که همه‌چیز را در زبان خلاصه کرده‌اند. آنچه در سبک‌شناسی، نقد ادبی (به‌ویژه مکاتب زبان‌شناسانه‌ی نقد متون ادبی) درباره "زبان" و "ویژگی‌های زبانی" آورده شده است، بیشتر مربوط به مختصات آوایی، واژگانی (یا مختصات لغوی، نوع واژه، آراکائیسم و...)، ترکیبها و نحو جمله و فراجمله (بررسی جمله و فراجمله از نظر محور هم‌نشینی، سبک و سیاق جمله‌بندی، نقش واژه‌ها و...) است و بحث تضاد و تناسب در اقلیم ادبی و آرایه‌ها گنجانده میشود.
◀️ نگاهی به کتب بدیع نشان میدهد که تناسب را همان مراعات‌النظیر دانسته‌اند و با نام‌های دیگری همچون "مواخات، توفیق، تلفیق، ائتلاف" آورده‌اند. در صفحه ۲۸ کتاب علوم و فنون ادبی ۳ نیز به تبعیت از کتب بلاغی، تناسب و مراعات نظیر یکی دانسته شده است.
◀️ جدا کردن تناسب از مراعات‌نظیر و آوردن آنها در ذیل دو مقوله‌ی جداگانه، سبب تشتت خاطر دانش‌آموزان خواهد شد؛ کمااینکه بارها و بارها این پرسش از بنده و دیگر دبیران ارجمند ادبیات فارسی شده است که "تفاوت تناسب و مراعات نظیر چیست؟"
◀️ به‌ناچار پاسخ داده‌ایم اگر صرفاً شاهد ارائه چند واژه از اجزای یک مجموعه باشیم، بی‌هیچ زیبایی و بلاغتی، آن را تناسب بگوییم و در ذیل قلمرو زبانی بگنجانیم و اگر بر زیبایی و بلاغت و آرایش کلام بیفزاید، مراعات‌نظیر است.
◀️ به راستی چه ضرورتی دارد دو بار _هم در قلمرو زبانی و هم در قلمرو ادبی_ به بحث تضاد و مراعات نظیر (تناسب) پرداخته شود؟ ناگفته پیداست که تضاد نیز گونه‌ای از تناسب است؛ تناسب منفی یا معکوس.
◀️ از سوی دیگر گاه با اصطلاح‌آفرینی‌هایی مواجهیم که فاقد توضیح و تبیین و تعریف‌‌اند؛ در بحث مراعات نظیر، اصطلاح شبکه/های معنایی را نیز داریم که برخی شواهد در کتب درسی نشان میدهد منظور از آن، آوردن چند مجموعه از مراعات نظیر در کلام است و گاه یک یا دو مجموعه از اجزا را شبکه معنایی دانسته‌اند.
◀️ در این باره باید چاره‌ای اندیشید تا کتب فارسی و نگارش همسو و هماهنگ باشند و دانش‌آموز دچار سرگشتگی نشود.
◀️ نکته دیگر آنکه در بسیاری از آزمون‌ها و تدریس‌ها مشاهده میشود که هرگونه آوردن اجزای یک مجموعه را مراعات‌نظیر می‌دانند. اگر مراعات‌نظیر یک آرایه و ایماژ است، باید مضمون‌آفرین یا خیال‌انگیز و زیبا باشد؛ وگرنه صرف نام بردن از اجزا در گفت‌وگوی روزمره و زبان خودکار نیز پربسامد است. با این رویکرد که هرگونه ذکر اجزای یک کل را مراعات نظیر (تناسب) بدانیم، یافتن بیتی معنادار که فاقد تناسب/مراعات‌نظیر باشد دشوار و حتی غیرممکن است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ تعیین نوع " و" در شعر
❇️ درباره‌ی تعیین نوع «و» در شعر، یک قاعده‌ی کلّی وجود دارد:
«هرگاه حرف «و» پس از فعل بیاید، حرف ربط و هرگاه پس از اسم بیاید، حرف عطف است»
اما این قاعده، در نظم، همواره راهگشا نبوده‌است و نیاز به توضیح بیشتر دارد؛ زیرا در نظم به ضرورت رعایت وزن و قافیه، کلمات جابه‌جا می‌شوند؛ مثلاً ممکن است، به ضرورت قافیه و ردیف، یک مصراع را به دو صورت زیر بیان کنیم:
الف) جهان رنج و اندوه و درد و غم است.
ب) جهان رنج و درد است و اندوه و غم.
اکنون پرسش این است:
آیا این جابه‌جایی مسندهای هم‌پایه و آمدن آنها پس از فعل، باعث شده‌است که در مصراع (ب) دو جمله داشته باشیم؟
پاسخ منفی است؛ باید مصراع «ب» را بازگردانی نماییم تا دستورمند شود:
ب) جهان، درد و رنج و اندوه و غم است.
واژه‌های «درد، رنج، اندوه و غم»، مسندهای هم‌پایه‌اند و «و» حرف عطف است.
اما در مصراع‌هایی چون:
الف) همه عالم تن است و ایران دل
یا:
ب) گرچه منزل بس خطرناک است و مقصد بس بعید
وضع فرق میکند؛ زیرا پس از بازگردانی و دستورمند نمودن، به این صورت در می‌آیند:
الف) همه عالم تن و ایران دل است.
در این جمله، دو واژه‌ی «تن» و «ایران» هم‌پایه نیستند؛ (تن، مسند است و ایران نهاد) بنابراین «و» در این مصراع، حرف «ربط» است که پس از فعل حذف‌شده‌ی «است» آمده‌است:
همه عالم تن [است] و ایران دل است.
در جمله‌ی (ب) نیز پس از بازگردانی:
ب) گرچه منزل بس خطرناک و مقصد بس بعید است.
می‌بینیم که دو واژه‌ی «خطرناک» و «مقصد»، هم‌پایه نیستند، بلکه «خطرناک» در نقش مسندی و «مقصد» در نقش نهادی به کار رفته‌است.
بنابراین، این مصراع، دو جمله است:
گرچه منزل بس خطرناک است و مقصد بس بعید [است]
نتیجه:
هنگام شماش جمله‌های یک بیت، نخست آن را بازگردانی می‌کنیم.
اگر حرف «و» بین دو واژه‌ی هم‌نقش -به‌جز فعل‌ها- قرارگیرد، حرف «عطف» و اگر آن دو واژه هم‌نقش نباشند، حرف «ربط» است.
❇️ یعقوب کیانی شاهوندی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ درباره‌ی تعیین نوع «و» در شعر، یک قاعده‌ی کلّی وجود دارد:
«هرگاه حرف «و» پس از فعل بیاید، حرف ربط و هرگاه پس از اسم بیاید، حرف عطف است»
اما این قاعده، در نظم، همواره راهگشا نبوده‌است و نیاز به توضیح بیشتر دارد؛ زیرا در نظم به ضرورت رعایت وزن و قافیه، کلمات جابه‌جا می‌شوند؛ مثلاً ممکن است، به ضرورت قافیه و ردیف، یک مصراع را به دو صورت زیر بیان کنیم:
الف) جهان رنج و اندوه و درد و غم است.
ب) جهان رنج و درد است و اندوه و غم.
اکنون پرسش این است:
آیا این جابه‌جایی مسندهای هم‌پایه و آمدن آنها پس از فعل، باعث شده‌است که در مصراع (ب) دو جمله داشته باشیم؟
پاسخ منفی است؛ باید مصراع «ب» را بازگردانی نماییم تا دستورمند شود:
ب) جهان، درد و رنج و اندوه و غم است.
واژه‌های «درد، رنج، اندوه و غم»، مسندهای هم‌پایه‌اند و «و» حرف عطف است.
اما در مصراع‌هایی چون:
الف) همه عالم تن است و ایران دل
یا:
ب) گرچه منزل بس خطرناک است و مقصد بس بعید
وضع فرق میکند؛ زیرا پس از بازگردانی و دستورمند نمودن، به این صورت در می‌آیند:
الف) همه عالم تن و ایران دل است.
در این جمله، دو واژه‌ی «تن» و «ایران» هم‌پایه نیستند؛ (تن، مسند است و ایران نهاد) بنابراین «و» در این مصراع، حرف «ربط» است که پس از فعل حذف‌شده‌ی «است» آمده‌است:
همه عالم تن [است] و ایران دل است.
در جمله‌ی (ب) نیز پس از بازگردانی:
ب) گرچه منزل بس خطرناک و مقصد بس بعید است.
می‌بینیم که دو واژه‌ی «خطرناک» و «مقصد»، هم‌پایه نیستند، بلکه «خطرناک» در نقش مسندی و «مقصد» در نقش نهادی به کار رفته‌است.
بنابراین، این مصراع، دو جمله است:
گرچه منزل بس خطرناک است و مقصد بس بعید [است]
نتیجه:
هنگام شماش جمله‌های یک بیت، نخست آن را بازگردانی می‌کنیم.
اگر حرف «و» بین دو واژه‌ی هم‌نقش -به‌جز فعل‌ها- قرارگیرد، حرف «عطف» و اگر آن دو واژه هم‌نقش نباشند، حرف «ربط» است.
❇️ یعقوب کیانی شاهوندی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️آرکی تایپ ، کهن الگو ، نمونه ازلی
❇️ از مهمترین دغدغه‌ها و شاید مهمترین دغدغه‌ای که فکر و ذکر انسان (= انسان بما هو انسان) در طولِ تاریخ به آن مشغول و با آن درگیر بوده و هست مسئله‌ی همیشه و هنوز لاینحلِ #مرگ است که به انحای مختلف بر اذهان و زبان‌ها و قلم‌ها جاری شده و میشود.
◀️ دغدغه‌ی مرگ و مرگ‌اندیشی نشانه‌ی میزانِ بلوغ انسان در عرصه‌ی اندیشه است و رابطه‌ی مستقیمی دارد با جهان‌بینیِ او و مشخص‌کننده‌ی این است که هر کدام از ما از چه دریچه و با چه زاویه‌ای به این مسئله نگاه می‌کنیم و چه تصویر و تصوری از آن داریم.
◀️ حال نگاهی روانکاوانه می‌اندازیم به نمونه‌ای چند از مرگ‌اندیشی‌های شاعرانه تا با نوع نگاه هر شاعر به مرگ _در هنگامِ سرایشِ آن شعر_ آشنا شویم. به همین منظور لازم است از آرکی‌تایپ‌ها کمک بگیریم؛
◀️ و اما تعریفی کوتاه از آرکی‌تایپ:
آرکی‌تایپ یا "تیپ اصلی شخصیت" که در زبان فارسی به آن کهن‌الگو و نمونه‌ی ازلی گفته میشود اصطلاحی است روانکاوانه که توسط "کارل گوستاو یونگ" گسترش یافت اگرچه در تفکرات اندیشمندان یونان باستان نیز در مورد آن بحث شده است.
◀️ آرکی‌تایپ در علم روانشناسی آن قسمت از محتویات ناخودآگاهِ جمعی و آرمان و اندیشه‌ی بخصوصی است که در خواب‌ها و آثار ادبی و هنری بُروز میکند. مثلا عبور از آب یا آتش (= دال) که کهن‌الگوی انتقال از یک مرحله به مرحله‌ی دیگر است (= مدلول). مثل عبور فریدون از رود دجله و شکست دادنِ ضحاک و تاجگذاری کردن. یا عبور سیاوش از آتش و اثباتِ پاکدامنیِ خود.
◀️ اسطوره‌ها ریشه در آرکی‌تایپ‌ها دارند یعنی آرکی‌تایپ‌ها از اسطوره‌ها قدیمی‌تر هستند.
◀️ بعد از یونگ، محققان ادبی موفق به تشخیص آرکی‌تایپ‌های گوناگون در آثار ادبی شدند که عبارتند از:
۱) آرکی‌تایپ "جست و جو" در خود و دیگر پدیده‌ها...
۲) آرکی‌تایپ "پرواز" یا معراج...
۳) آرکی‌تایپ "جدال" بین خیر و شر...
۴) آرکی‌تایپ "تولد دوباره" و نو شدن...
همه کارهای جهانْ را در است
مگر مرگ، کان را درِ دیگر است
اگر خود بمانی به گیتی دراز
ز رنجِ تن آید به رفتن نیاز
#فردوسی
(آرکی‌تایپِ تولد دوباره)
دلْ سِرّ ِحیات اگر "کماهی" دانست
در مرگ هم اسرارِ الهی دانست
امروز که با خودی، ندانستی هیچ
فردا که ز خود رَوی چه خواهی دانست!؟
#خیام
(آرکی‌تایپ جست و جو)
هم مرگ بر جهانِ شما نیز بگذرد
هم رونقِ زمانِ شما نیز بگذرد
آبِ اجل که هست گلوگیرِ خاص و عام
بر حلق و بر دهانِ شما نیز بگذرد
#سیف_فرغانی
(آرکی‌تایپ جدال)
مرگ اگر مَرد است آید پیشِ من
تا کَشم خوش در کنارش تَنگْ تَنگ
من از او جانی بَرَم بی رنگ و بو
او ز من دَلقی ستانَد رنگْ رنگ
#مولانا
(آرکی‌تایپ جست و جو)
غم و شادمانی به سر می‌رود
به مرگ این دو از سر به در می‌رود
#سعدی
(آرکی‌تایپ تولد دوباره)
روزِ مرگم نَفَسی مُهلتِ دیدار بده
تا چو حافظ ز سرِ جان و جهان برخیزم
#حافظ
(آرکی‌تایپ پرواز، معراج)
چو شد زهر عادتْ مَضرَّت نبخشد
به مرگ آشنا کن به تدریج جان را
#صائب
(آرکی‌تایپ جست و جو)
ما را ز تیغِ مرگ مترسان که از ازل
بر موج بسته‌اند کلاهِ حباب را
#بیدل
(آرکی‌تایپ جدال)
پرنده‌ای که مُرده بود
به من پند داد که پرواز را به خاطر بسپارم
#فروغ_فرخزاد
(آرکی‌تایپ پرواز، معراج)
و نترسیم از مرگ
مرگ
پایانِ کبوتر نیست
#سهراب_سپهری
(آرکی‌تایپ جدال)
به رفتن و به نماندن چه مؤمنم وقتى
نفس‌کشیدنم اینجا به مرگْ مانند است
#فاطمه_مشاعی
(آرکی‌تایپ پرواز، معراج)
مرگ، دوشیزه‌ترین سوگُلیِ شعرِ من است
ولی از مُرده‌پرستی و وبا بیزارم
#محمدحسین_افشار
(آرکی‌تایپ جدال)
(... موارد دیگری نیز میشود به این نمونه‌ها افزود که از حوصله‌ی این قلم خارج است.)
◀️ تکمله:
به نظر من اگر چه آرکی‌تایپ در "علم بیان" بحث میشود اما می‌توان آن را در بخش "اغراض ثانویه" در "علم معانی" نیز قرار داد با این تفاوت که اغراض ثانوی در لفظ نمود می‌یابند اما آرکی‌تایپ‌ها در ذهنِ ناخودآگاه، و یافتنِ غرض ثانوی در کلمات و جملات ادبی از یافتنِ آرکی‌تایپ‌ها در ذهنِ ناخودآگاه بسیار ساده‌تر است...
❇️ محمدحسین افشار
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ از مهمترین دغدغه‌ها و شاید مهمترین دغدغه‌ای که فکر و ذکر انسان (= انسان بما هو انسان) در طولِ تاریخ به آن مشغول و با آن درگیر بوده و هست مسئله‌ی همیشه و هنوز لاینحلِ #مرگ است که به انحای مختلف بر اذهان و زبان‌ها و قلم‌ها جاری شده و میشود.
◀️ دغدغه‌ی مرگ و مرگ‌اندیشی نشانه‌ی میزانِ بلوغ انسان در عرصه‌ی اندیشه است و رابطه‌ی مستقیمی دارد با جهان‌بینیِ او و مشخص‌کننده‌ی این است که هر کدام از ما از چه دریچه و با چه زاویه‌ای به این مسئله نگاه می‌کنیم و چه تصویر و تصوری از آن داریم.
◀️ حال نگاهی روانکاوانه می‌اندازیم به نمونه‌ای چند از مرگ‌اندیشی‌های شاعرانه تا با نوع نگاه هر شاعر به مرگ _در هنگامِ سرایشِ آن شعر_ آشنا شویم. به همین منظور لازم است از آرکی‌تایپ‌ها کمک بگیریم؛
◀️ و اما تعریفی کوتاه از آرکی‌تایپ:
آرکی‌تایپ یا "تیپ اصلی شخصیت" که در زبان فارسی به آن کهن‌الگو و نمونه‌ی ازلی گفته میشود اصطلاحی است روانکاوانه که توسط "کارل گوستاو یونگ" گسترش یافت اگرچه در تفکرات اندیشمندان یونان باستان نیز در مورد آن بحث شده است.
◀️ آرکی‌تایپ در علم روانشناسی آن قسمت از محتویات ناخودآگاهِ جمعی و آرمان و اندیشه‌ی بخصوصی است که در خواب‌ها و آثار ادبی و هنری بُروز میکند. مثلا عبور از آب یا آتش (= دال) که کهن‌الگوی انتقال از یک مرحله به مرحله‌ی دیگر است (= مدلول). مثل عبور فریدون از رود دجله و شکست دادنِ ضحاک و تاجگذاری کردن. یا عبور سیاوش از آتش و اثباتِ پاکدامنیِ خود.
◀️ اسطوره‌ها ریشه در آرکی‌تایپ‌ها دارند یعنی آرکی‌تایپ‌ها از اسطوره‌ها قدیمی‌تر هستند.
◀️ بعد از یونگ، محققان ادبی موفق به تشخیص آرکی‌تایپ‌های گوناگون در آثار ادبی شدند که عبارتند از:
۱) آرکی‌تایپ "جست و جو" در خود و دیگر پدیده‌ها...
۲) آرکی‌تایپ "پرواز" یا معراج...
۳) آرکی‌تایپ "جدال" بین خیر و شر...
۴) آرکی‌تایپ "تولد دوباره" و نو شدن...
همه کارهای جهانْ را در است
مگر مرگ، کان را درِ دیگر است
اگر خود بمانی به گیتی دراز
ز رنجِ تن آید به رفتن نیاز
#فردوسی
(آرکی‌تایپِ تولد دوباره)
دلْ سِرّ ِحیات اگر "کماهی" دانست
در مرگ هم اسرارِ الهی دانست
امروز که با خودی، ندانستی هیچ
فردا که ز خود رَوی چه خواهی دانست!؟
#خیام
(آرکی‌تایپ جست و جو)
هم مرگ بر جهانِ شما نیز بگذرد
هم رونقِ زمانِ شما نیز بگذرد
آبِ اجل که هست گلوگیرِ خاص و عام
بر حلق و بر دهانِ شما نیز بگذرد
#سیف_فرغانی
(آرکی‌تایپ جدال)
مرگ اگر مَرد است آید پیشِ من
تا کَشم خوش در کنارش تَنگْ تَنگ
من از او جانی بَرَم بی رنگ و بو
او ز من دَلقی ستانَد رنگْ رنگ
#مولانا
(آرکی‌تایپ جست و جو)
غم و شادمانی به سر می‌رود
به مرگ این دو از سر به در می‌رود
#سعدی
(آرکی‌تایپ تولد دوباره)
روزِ مرگم نَفَسی مُهلتِ دیدار بده
تا چو حافظ ز سرِ جان و جهان برخیزم
#حافظ
(آرکی‌تایپ پرواز، معراج)
چو شد زهر عادتْ مَضرَّت نبخشد
به مرگ آشنا کن به تدریج جان را
#صائب
(آرکی‌تایپ جست و جو)
ما را ز تیغِ مرگ مترسان که از ازل
بر موج بسته‌اند کلاهِ حباب را
#بیدل
(آرکی‌تایپ جدال)
پرنده‌ای که مُرده بود
به من پند داد که پرواز را به خاطر بسپارم
#فروغ_فرخزاد
(آرکی‌تایپ پرواز، معراج)
و نترسیم از مرگ
مرگ
پایانِ کبوتر نیست
#سهراب_سپهری
(آرکی‌تایپ جدال)
به رفتن و به نماندن چه مؤمنم وقتى
نفس‌کشیدنم اینجا به مرگْ مانند است
#فاطمه_مشاعی
(آرکی‌تایپ پرواز، معراج)
مرگ، دوشیزه‌ترین سوگُلیِ شعرِ من است
ولی از مُرده‌پرستی و وبا بیزارم
#محمدحسین_افشار
(آرکی‌تایپ جدال)
(... موارد دیگری نیز میشود به این نمونه‌ها افزود که از حوصله‌ی این قلم خارج است.)
◀️ تکمله:
به نظر من اگر چه آرکی‌تایپ در "علم بیان" بحث میشود اما می‌توان آن را در بخش "اغراض ثانویه" در "علم معانی" نیز قرار داد با این تفاوت که اغراض ثانوی در لفظ نمود می‌یابند اما آرکی‌تایپ‌ها در ذهنِ ناخودآگاه، و یافتنِ غرض ثانوی در کلمات و جملات ادبی از یافتنِ آرکی‌تایپ‌ها در ذهنِ ناخودآگاه بسیار ساده‌تر است...
❇️ محمدحسین افشار
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ راز ماندگاری شعر پروین اعتصامی چیست ؟
❇️ سال های شاعری پروین میان سال های ۱۳۰۳ تا ۱۳۲۰ بوده است كه همزمان با پادشاهی رضاخان بر ایران است. یكی از جنبه های مهم شعر پروین تعلیمی بودن آن است.
◀️ دائم پند و اندرز می دهد و نصایح اخلاقی عرضه می كند. منظومه فكری او هم برای عرضه تعلیم و پند و اندرز به همان سبك و سیاق شاعران كهن فارسی است. در این میان بیشتر از هركس پندهایش به اندرزهای سعدی می ماند.
◀️ در منظومه فكری پروین تقدیرگرایی از پایه های محكمی است كه بنای دیوانش روی آن قرار گرفته. عنصر تقدیر در بسیاری از شعرهای تعلیمی از اصول جداناشدنی به حساب می آید:
با چرخ، تو با حیله كی برآیی؟ ـ در پشه كجا نیروی عقاب است / چه توان خواست از مكاید دهر؟ ـ چه توان كرد؟ هرچه باداباد / پتك ایام نرم سازد مان ـ من اگر آهنم، تو گر پولاد.
◀️ این عنصر تعلیم چیزی است كه كاملاً موافق با مقتضیات زمانه بوده. حاكمیت وقت اجازه نشر ادبیات كارگری دوران مشروطه و ادبیات انتقادی را نمی داده. در طول حكومت رضاخان انتقادهایی كه در شعر شاعران دوره آمده همه سطحی هستند. ریشه ها را هدف نمی گیرند. شعر تعلیمی این دوره از ویژگی های اخلاقی و مسائل سطحی اجتماع انتقاد می كند.
◀️ استاد شفیعی كدكنی در كتاب «ادوار شعر فارسی» در این باره می گوید: «در این دوره آنها كه به عنوان ادبای رسمی هستند، یعنی كسانی كه روزنامه ها را اشغال كرده اند و تریبون ها را در اختیار گرفته اند می توان گفت غالباً آدم های سطحی و در زمینه شناخت مسائل اجتماعی كم فرهنگ، خودفروخته و حتی بی وطن هستند.
◀️ بهار در تبعید است. ایرج مرده است. عارف در همدان به زندگی گیاهی خودش ادامه می دهد و در دره های همدان تقریباً حالت زندانی به خود گرفته است. عشقی هم ترور شده است. غالب اعتراض های فرخی یزدی هم با كنایه و به كار گرفتن استعارات شعر كلاسیك است و كمتر صراحت دارد».
◀️ اما پروین نیز در این فضای بسته شعر می سرود. به نظر می رسد بهترین شیوه را برای بیان حرف های خود انتخاب كرده بود. او در اشعار تعلیمی اش كم از ظلم و دزدی و غارت حرف نزده است. هرچند گاهی خیلی آشكارا به عاملان این صفت ها می تازد ولی اغلب از راه داستان و تمثیل جلو می رود.
قطعات معروف «اشك یتیم»، «مست و هشیار»، «نامه به انوشیروان» و «دزد خانه» نمونه هایی از این نوع اند. پروین در كنار این تمثیل ها از سبك قدیمی مناظره نیز بهترین بهره ها را برده است. مثل كلیله و دمنه، مرزبان نامه و جواهرالاسرار با حاكمان وقت از زبان حیوانات حرف زده است. بلبل با گل از روزهای خوش فردا سخن می گوید.
بلبل و طوطی از درد خود و پای در بند بودن شان می گویند. بط با ماهی رازش را می گوید و گاهی هم از نباتات و جمادات كمك می گیرد. این تمثیل ها و اشعار تعلیمی همگی با زبانی روان، سلیس و فصیح سروده شده اند. چیزی كه او را میان بسیاری از شاعران معاصر ممتاز كرده است. این روانی و سلامت زبان او در بسیاری جاها با زبان سعدی و ناصرخسرو پهلو می زند. گاهی زبانش از بسیاری از شعرهای منتشر شده در سال های اخیر ملایم تر و روان تر است.
◀️ همین زبان در كنار شیوه بیان داستان گونه و تمثیل وار و نوعی مهربانی و عطوفت زنانه در اشعارش موجب شده كه بعد از گذشت چندین دهه شعر او در كنار شعر بزرگان معاصر فارسی قرار بگیرد.
◀️ شاید زن بودن و معصومیت زنان نیز در محبوبیت و شهرت او بی تأثیر نبوده است. در میان شاعران هم قطارش او تنها زن كاروان است.
◀️ بسیاری از او تصویر شاعره ای گوشه گیر و منزوی ترسیم كرده اند، حال آن كه كافی است برخی از شعرهای او كه زنان پرده نشین را خطاب قرار می دهد به یاد آوریم. سال ۱۳۱۴ در جشن فارغ التحصیلی خود «نهال آرزو» را سرود.
شعری كه انتقادهای گزنده ای نسبت به تبعیض میان زنان و مردان در بردارد. پروین زمانی شاعری می كرد كه مجال برای انعكاس اندیشه های مردان نبود تا چه برسد به اندیشه های زنان. با این حال عنصر زنانگی، عطوفت و نرمی از ستون های شعر او است.
◀️ كودكان، دختران، پیرزنان و شخصیت های فرودست جامعه در شعرش حضور دائمی دارند. و هنوز هم بعد از گذشت چند دهه صدای آن شخصیت ها مثل بسیاری از شخصیت های رمان ها و داستان های برجسته فارسی به گوش می رسد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ سال های شاعری پروین میان سال های ۱۳۰۳ تا ۱۳۲۰ بوده است كه همزمان با پادشاهی رضاخان بر ایران است. یكی از جنبه های مهم شعر پروین تعلیمی بودن آن است.
◀️ دائم پند و اندرز می دهد و نصایح اخلاقی عرضه می كند. منظومه فكری او هم برای عرضه تعلیم و پند و اندرز به همان سبك و سیاق شاعران كهن فارسی است. در این میان بیشتر از هركس پندهایش به اندرزهای سعدی می ماند.
◀️ در منظومه فكری پروین تقدیرگرایی از پایه های محكمی است كه بنای دیوانش روی آن قرار گرفته. عنصر تقدیر در بسیاری از شعرهای تعلیمی از اصول جداناشدنی به حساب می آید:
با چرخ، تو با حیله كی برآیی؟ ـ در پشه كجا نیروی عقاب است / چه توان خواست از مكاید دهر؟ ـ چه توان كرد؟ هرچه باداباد / پتك ایام نرم سازد مان ـ من اگر آهنم، تو گر پولاد.
◀️ این عنصر تعلیم چیزی است كه كاملاً موافق با مقتضیات زمانه بوده. حاكمیت وقت اجازه نشر ادبیات كارگری دوران مشروطه و ادبیات انتقادی را نمی داده. در طول حكومت رضاخان انتقادهایی كه در شعر شاعران دوره آمده همه سطحی هستند. ریشه ها را هدف نمی گیرند. شعر تعلیمی این دوره از ویژگی های اخلاقی و مسائل سطحی اجتماع انتقاد می كند.
◀️ استاد شفیعی كدكنی در كتاب «ادوار شعر فارسی» در این باره می گوید: «در این دوره آنها كه به عنوان ادبای رسمی هستند، یعنی كسانی كه روزنامه ها را اشغال كرده اند و تریبون ها را در اختیار گرفته اند می توان گفت غالباً آدم های سطحی و در زمینه شناخت مسائل اجتماعی كم فرهنگ، خودفروخته و حتی بی وطن هستند.
◀️ بهار در تبعید است. ایرج مرده است. عارف در همدان به زندگی گیاهی خودش ادامه می دهد و در دره های همدان تقریباً حالت زندانی به خود گرفته است. عشقی هم ترور شده است. غالب اعتراض های فرخی یزدی هم با كنایه و به كار گرفتن استعارات شعر كلاسیك است و كمتر صراحت دارد».
◀️ اما پروین نیز در این فضای بسته شعر می سرود. به نظر می رسد بهترین شیوه را برای بیان حرف های خود انتخاب كرده بود. او در اشعار تعلیمی اش كم از ظلم و دزدی و غارت حرف نزده است. هرچند گاهی خیلی آشكارا به عاملان این صفت ها می تازد ولی اغلب از راه داستان و تمثیل جلو می رود.
قطعات معروف «اشك یتیم»، «مست و هشیار»، «نامه به انوشیروان» و «دزد خانه» نمونه هایی از این نوع اند. پروین در كنار این تمثیل ها از سبك قدیمی مناظره نیز بهترین بهره ها را برده است. مثل كلیله و دمنه، مرزبان نامه و جواهرالاسرار با حاكمان وقت از زبان حیوانات حرف زده است. بلبل با گل از روزهای خوش فردا سخن می گوید.
بلبل و طوطی از درد خود و پای در بند بودن شان می گویند. بط با ماهی رازش را می گوید و گاهی هم از نباتات و جمادات كمك می گیرد. این تمثیل ها و اشعار تعلیمی همگی با زبانی روان، سلیس و فصیح سروده شده اند. چیزی كه او را میان بسیاری از شاعران معاصر ممتاز كرده است. این روانی و سلامت زبان او در بسیاری جاها با زبان سعدی و ناصرخسرو پهلو می زند. گاهی زبانش از بسیاری از شعرهای منتشر شده در سال های اخیر ملایم تر و روان تر است.
◀️ همین زبان در كنار شیوه بیان داستان گونه و تمثیل وار و نوعی مهربانی و عطوفت زنانه در اشعارش موجب شده كه بعد از گذشت چندین دهه شعر او در كنار شعر بزرگان معاصر فارسی قرار بگیرد.
◀️ شاید زن بودن و معصومیت زنان نیز در محبوبیت و شهرت او بی تأثیر نبوده است. در میان شاعران هم قطارش او تنها زن كاروان است.
◀️ بسیاری از او تصویر شاعره ای گوشه گیر و منزوی ترسیم كرده اند، حال آن كه كافی است برخی از شعرهای او كه زنان پرده نشین را خطاب قرار می دهد به یاد آوریم. سال ۱۳۱۴ در جشن فارغ التحصیلی خود «نهال آرزو» را سرود.
شعری كه انتقادهای گزنده ای نسبت به تبعیض میان زنان و مردان در بردارد. پروین زمانی شاعری می كرد كه مجال برای انعكاس اندیشه های مردان نبود تا چه برسد به اندیشه های زنان. با این حال عنصر زنانگی، عطوفت و نرمی از ستون های شعر او است.
◀️ كودكان، دختران، پیرزنان و شخصیت های فرودست جامعه در شعرش حضور دائمی دارند. و هنوز هم بعد از گذشت چند دهه صدای آن شخصیت ها مثل بسیاری از شخصیت های رمان ها و داستان های برجسته فارسی به گوش می رسد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ میازار موری که روزی‌کش است!
❇️ همه می‌دانیم که سعدی بیتی از شاهنامه را در بوستان (سرایش: ۶۵۵ ق.) تضمین کرده‌است، با وصف زیبایی از فردوسی:
چه خوش گفت فردوسی پاک‌زاد
که رحمت بر آن تربت پاک باد:
«میازار موری که دانه‌کش است
که جان دارد و جان شیرین خوش است»
◀️ این بیت در تصحیح استاد خالقی مطلق به پیروی از نسخهٔ فلورانس (تنها نسخهٔ بازمانده از شاهنامه که پیش از سرایش بوستان کتابت شده‌است) چنین آمده:
مکش مورکی را که روزی‌کش است
که او نیز جان دارد و جان خوش است (ویرایش نخست: ۱/۱۲۲)
◀️ استاد خالقی مطلق در مقالاتش حدس زده‌است که شکل منقول در بوستان حاصل تصرّف سعدی در بیت شاهنامه است و تکرار آن (به‌خصوص مصرع نخستش) در اغلب نسخه‌های شاهنامه نیز ناشی از تأثّر کاتبان از بوستان بوده‌است. البتّه بیت مزبور در فرائد السّلوک (تصحیح نورانی وصال: ص۱۶۶) چنین آمده‌است:
میازار موری کی دانه‌کشست
کی او نیز جان دارذ و جان خوشست
◀️ و فرائد السّلوک در ۶۱۰ هجری تألیف شده‌است و کهن‌ترین نسخهٔ آن ظاهراً مورَّخ ۶۴۱ است و نسخهٔ دیگری مورّخ ۶۸۶ هم دارد. اگرچه استاد بعدها نوشته‌است که آقای علی غلامی -که پایان‌نامهٔ دکترایش بررسی ابیات شاهنامه در سایر کتابهای تألیف‌شده تا پیش از ۷۰۰ ق. بوده- این نکته را به ایشان اطلاع داده، در ویرایش دوم تصحیح خود از شاهنامه (چاپ دوجلدی سخن: ۱/۷۱) نیز همان ضبط فلورانس و ویرایش نخست را حفظ کرده‌است.
◀️ از نسخه‌های پیش از ۷۵۳ ق. دو نسخهٔ لندن (۶۷۵) و سن‌ژوزف (حوالی ۷۰۰) این بیت را ندارند. مصرع نخست جز فلورانس در نسخ کاما و فری‌یر (هر دو کمی بعد از ۷۰۰) و استانبول (۷۳۱) و قاهره (۷۴۱) همانند بوستان است و در نسخهٔ سن‌پترزبورگ (سابقاً لنینگراد، ۷۳۳) «مکش مورکی را کی دانه‌کش است». در مصرع دوم جز همین نسخهٔ سن‌پترزبورگ -که ضبطش همانند بوستان است- باقی نسخ کهن همه، صرف نظر از اختلافات رسم‌الخطّی، «که او نیز جان دارد و جان خوش است» دارند.
◀️ ظاهراً این اختلاف و دست بردن کاتبان در متن این بیت از آنجا ناشی شده که خواسته‌اند هر دو مصرع یا مضمون «آزار» (میازار/ جان شیرین) را در بر داشته‌باشد یا «کشتن» (مکش/ جان خوش است) را. از این رو میشود حدس زد که در شکل اصلی بیت این سازگاری وجود نداشته و یکی از مصرع‌ها متضمّن آزردن مور بوده‌است. ضبط غالب نسخه‌ها، و تأیید فرائد السّلوک هم نشان میدهد که بهتر است بپذیریم مصرع نخست فلورانس/ تصحیح استاد و مصرع دوم تضمین‌شده در بوستان گشتهٔ بعدی بوده‌است و ظاهراً ضبط درست بیت را باید چنین پنداشت:
میازار موری که دانه‌کش است
که او نیز جان دارد و جان خوش است
◀️ و گرچه قرار نیست هر ضبط اصیل‌تری استوارتر و شیواتر هم باشد، این بیت در هر دو مصرع بر شکل دست‌خورده برتری آشکاری دارد. «روزی» را هم، با وجود برتری‌اش به دلیل دشوارتر بودن و نداشتن اشباع میان واژه (برخلاف دانه)، تا همین چند روز پیش سزاوار اعتنا نمی‌دانستم، چون جز فلورانس فقط در یکی دو نسخه از اواخر قرن نهم دیده‌بودمش، ولی گویا این ضبط هم ریشه‌دارتر است و باید جدی‌تر به آن اندیشید.
◀️ در رساله‌ای موسوم به رسالهٔ چنگ، تالیف قاضی کمال‌الدّین مراغی (د. ۶۶۵ ق.)-که در نسخهٔ F. 552 دانشگاه استانبول محفوظ (۱) و میکروفیلم آن به شمارهٔ ۲۴۲ در کتاب‌خانۀ مرکزی دانشگاه تهران دست‌یاب است- این بیت چنین تضمین شده‌است (۲):
میازار موری کی روزی‌کش است
کی او نیز جان دارد و جان خوش است
این کهن‌ترین ضبط مصرع نخست با «روزی» است (۳) و اگرچه تقریباً تکلیف باقی بیت را یکسره میکند، پرسش «دانه یا روزی» را نیز از نو طرح میکند که امیدوارم در آینده بتوان به آن پاسخی قطعی‌تر داد.
۱- مصحّح رساله این نسخه را چند بار معاصر مؤلف و از قرن هفتم خوانده‌است. به گمان من نسخه باید از ۷۰۰ موخّرتر باشد و تاریخی حوالی ۷۳۰ برای آن محتمل‌تر است.
۲- نک. رسالهٔ چنگ، تصحیح محمود طیار مراغی، کیهان اندیشه ۷۶، ۱۴۸-۱۵۹ (۱۳۷۶): ۱۵۸. متأسفانه دست‌کم در تصویر من از نسخهٔ استانبول شمارهٔ برگ و صفحه دیده نمی‌شود.
۳- جالب است که نسخهٔ دیگری از این رساله در نیمهٔ نخست قرن نهم کتابت شده که در آن مصرع نخست همانند بوستان آمده‌است.
❇️ یادداشت های علی شاپوران، کانال « فن ادبیات »
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ همه می‌دانیم که سعدی بیتی از شاهنامه را در بوستان (سرایش: ۶۵۵ ق.) تضمین کرده‌است، با وصف زیبایی از فردوسی:
چه خوش گفت فردوسی پاک‌زاد
که رحمت بر آن تربت پاک باد:
«میازار موری که دانه‌کش است
که جان دارد و جان شیرین خوش است»
◀️ این بیت در تصحیح استاد خالقی مطلق به پیروی از نسخهٔ فلورانس (تنها نسخهٔ بازمانده از شاهنامه که پیش از سرایش بوستان کتابت شده‌است) چنین آمده:
مکش مورکی را که روزی‌کش است
که او نیز جان دارد و جان خوش است (ویرایش نخست: ۱/۱۲۲)
◀️ استاد خالقی مطلق در مقالاتش حدس زده‌است که شکل منقول در بوستان حاصل تصرّف سعدی در بیت شاهنامه است و تکرار آن (به‌خصوص مصرع نخستش) در اغلب نسخه‌های شاهنامه نیز ناشی از تأثّر کاتبان از بوستان بوده‌است. البتّه بیت مزبور در فرائد السّلوک (تصحیح نورانی وصال: ص۱۶۶) چنین آمده‌است:
میازار موری کی دانه‌کشست
کی او نیز جان دارذ و جان خوشست
◀️ و فرائد السّلوک در ۶۱۰ هجری تألیف شده‌است و کهن‌ترین نسخهٔ آن ظاهراً مورَّخ ۶۴۱ است و نسخهٔ دیگری مورّخ ۶۸۶ هم دارد. اگرچه استاد بعدها نوشته‌است که آقای علی غلامی -که پایان‌نامهٔ دکترایش بررسی ابیات شاهنامه در سایر کتابهای تألیف‌شده تا پیش از ۷۰۰ ق. بوده- این نکته را به ایشان اطلاع داده، در ویرایش دوم تصحیح خود از شاهنامه (چاپ دوجلدی سخن: ۱/۷۱) نیز همان ضبط فلورانس و ویرایش نخست را حفظ کرده‌است.
◀️ از نسخه‌های پیش از ۷۵۳ ق. دو نسخهٔ لندن (۶۷۵) و سن‌ژوزف (حوالی ۷۰۰) این بیت را ندارند. مصرع نخست جز فلورانس در نسخ کاما و فری‌یر (هر دو کمی بعد از ۷۰۰) و استانبول (۷۳۱) و قاهره (۷۴۱) همانند بوستان است و در نسخهٔ سن‌پترزبورگ (سابقاً لنینگراد، ۷۳۳) «مکش مورکی را کی دانه‌کش است». در مصرع دوم جز همین نسخهٔ سن‌پترزبورگ -که ضبطش همانند بوستان است- باقی نسخ کهن همه، صرف نظر از اختلافات رسم‌الخطّی، «که او نیز جان دارد و جان خوش است» دارند.
◀️ ظاهراً این اختلاف و دست بردن کاتبان در متن این بیت از آنجا ناشی شده که خواسته‌اند هر دو مصرع یا مضمون «آزار» (میازار/ جان شیرین) را در بر داشته‌باشد یا «کشتن» (مکش/ جان خوش است) را. از این رو میشود حدس زد که در شکل اصلی بیت این سازگاری وجود نداشته و یکی از مصرع‌ها متضمّن آزردن مور بوده‌است. ضبط غالب نسخه‌ها، و تأیید فرائد السّلوک هم نشان میدهد که بهتر است بپذیریم مصرع نخست فلورانس/ تصحیح استاد و مصرع دوم تضمین‌شده در بوستان گشتهٔ بعدی بوده‌است و ظاهراً ضبط درست بیت را باید چنین پنداشت:
میازار موری که دانه‌کش است
که او نیز جان دارد و جان خوش است
◀️ و گرچه قرار نیست هر ضبط اصیل‌تری استوارتر و شیواتر هم باشد، این بیت در هر دو مصرع بر شکل دست‌خورده برتری آشکاری دارد. «روزی» را هم، با وجود برتری‌اش به دلیل دشوارتر بودن و نداشتن اشباع میان واژه (برخلاف دانه)، تا همین چند روز پیش سزاوار اعتنا نمی‌دانستم، چون جز فلورانس فقط در یکی دو نسخه از اواخر قرن نهم دیده‌بودمش، ولی گویا این ضبط هم ریشه‌دارتر است و باید جدی‌تر به آن اندیشید.
◀️ در رساله‌ای موسوم به رسالهٔ چنگ، تالیف قاضی کمال‌الدّین مراغی (د. ۶۶۵ ق.)-که در نسخهٔ F. 552 دانشگاه استانبول محفوظ (۱) و میکروفیلم آن به شمارهٔ ۲۴۲ در کتاب‌خانۀ مرکزی دانشگاه تهران دست‌یاب است- این بیت چنین تضمین شده‌است (۲):
میازار موری کی روزی‌کش است
کی او نیز جان دارد و جان خوش است
این کهن‌ترین ضبط مصرع نخست با «روزی» است (۳) و اگرچه تقریباً تکلیف باقی بیت را یکسره میکند، پرسش «دانه یا روزی» را نیز از نو طرح میکند که امیدوارم در آینده بتوان به آن پاسخی قطعی‌تر داد.
۱- مصحّح رساله این نسخه را چند بار معاصر مؤلف و از قرن هفتم خوانده‌است. به گمان من نسخه باید از ۷۰۰ موخّرتر باشد و تاریخی حوالی ۷۳۰ برای آن محتمل‌تر است.
۲- نک. رسالهٔ چنگ، تصحیح محمود طیار مراغی، کیهان اندیشه ۷۶، ۱۴۸-۱۵۹ (۱۳۷۶): ۱۵۸. متأسفانه دست‌کم در تصویر من از نسخهٔ استانبول شمارهٔ برگ و صفحه دیده نمی‌شود.
۳- جالب است که نسخهٔ دیگری از این رساله در نیمهٔ نخست قرن نهم کتابت شده که در آن مصرع نخست همانند بوستان آمده‌است.
❇️ یادداشت های علی شاپوران، کانال « فن ادبیات »
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ با ده اختلال شخصیتی اشنا شوید:
مترجم:نهال سهیلی فر
۱.اختلال شخصیتی پارانویایی:
فرد مبتلا همیشه به همه چیز مشکوک است. فرد به پذیرفته نشدن یا رد شدن بیش از حد حساس است و به راحتی احساس سرخوردگی می کند. شاید حتی احساس شرم و حقارت نیز کرده و کینه به دل بگیرد. کناره گیری از دیگران در بین آنها شایع است و ایجاد روابط صمیمی و نزدیک برای آنها دشوار است
علائم:
عدم اعتماد به دیگران
حساس به واکنش و عکس العمل دیگران
کینه به دل داشتن برای مدت طولانی
۲.اختلال شخصیت اسکیزوئید:
آنها بیشتر درون گرا هستند و برای خودشان یک دنیای درونی دارند. نظریه ای وجود دارد که عنوان میکند افرادی که اختلال شخصیتی اسکیزوئید دارند به شدت حساس و عاطفی هستند و زندگی درونی غنی ای دارند
علائم:
دور شدن از دوستان
عدم پاسخ عاطفی
عدم حس شوخ طبعی
۳.اختلال شخصیتی مرزی :
. بی ثباتی عاطفی، انفجار خشم هنگام نقد شدن، خودکشی و خود آزاری در بین این افراد شایع است. این افراد به شدت حس پوچی می کنند و از ترک شدن و رها شدن واهمه دارند.
علائم:
غیرقابل پیش بینی هستند
موذیانه عمل می کنند
بی ثبات هستند
۴. اختلال شخصیتی اسکیزوفرنی گونه:
افرادی که مبتلا به این اختلال شخصیتی هستند عموما عجیب و غریب توصیف می شوند. آنها اغلب روابط صمیمی و نزدیک کمی دارند یا اصلا ندارند.
علائم:
اعمال عجیب غریب و غیر معمولی
دوستانه رفتار نمی کنند
از مردم دوری می کنند یا از آنها متنفرند
۵. اختلال شخصیت نمایشی :
افرادی که به این اختلال مبتلا هستند خود را بسیار زیبا و جذاب می دانند. آنها دائما سعی دارند جلب توجه کنند و اعتماد بنفسشان به تایید و جذب دیگران وابسته است.
علائم:
جلب توجه می کنند
تمایل به اغوا کردن و فریفتن دارند
به دنبال تحت تاثیرقراردادن واکنش دیگران هستند
۶. اختلال شخصیت نارسیسیتی :
این افراد نوعی حس خود مهمی و خودخواهی داشته و به تحسین دیگران نیاز دارند. آنها بر این باورند که از همه مهم ترند و به این دلیل به احساسات دیگران توجهی نمی کنند.
علائم:
احساس برتری کردن
بی ادب و متکبر هستند
۷. اختلال وسواس فکری عملی :
افراد این دسته اغلب شکاک، محتاط، سخت و جدی و بدون حس شوخ طبعی هستند.
علائم:
براین باورند که عالی هستند
انجام رفتارهای خارج از کنترل مثل شستن بیش از حد دست ها
۸. اختلال شخصیت اجتناب پذیر :
این افراد اعتماد به نفس کمی دارند و دائما از خجالت زده شدن، مورد انتقاد قرار گرفتن و پذیرفته نشدن واهمه دارند. آنها ناخوشانید هستند و چون می ترسند که افراد از آنها خوششان نیاید از ملاقات با مردم اجتناب میکنند. آین افراد بیش از حد واکنش ها و عکس العمل های خود و دیگران را مورد بررسی قرار می دهند
علائم:
اعتماد بنفس پایین
ترس از شکست خوردن
۹. اختلال شخصیت ضد اجتماعی :
افراد مبتلا به این اختلال معمولا بدون درنظر گرفتن دیدگاه دیگران دست به عمل می زنند. این اختلال در میان مردان شایع تر از زنان است. مشخصه ی آن عدم اهمیت به احساسات دیگران است.
علائم:
بی احترامی به تصمیمات دیگران
براین باورند که فقط حرف و کار خودشان درست است
از هنجارهای اجتماعی پیروی نمی کنند
۱۰. اختلال شخصیتی وابسته یا غیرمستقل :
این افراد اعتماد بنفس کمی دارند و بیش از حد نیاز دارند که کسی مراقبشان باشد. این افراد در گرفتن تصمیمان روزانه ی خود به کمک احتیاج دارند. از تنهایی واهمه دارند و هیچ وقت تنها نمی ماند.
علائم:
اجتناب از تنهایی و انزوا
نمی توانند هیچ کاری را به تنهایی انجام دهند.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
مترجم:نهال سهیلی فر
۱.اختلال شخصیتی پارانویایی:
فرد مبتلا همیشه به همه چیز مشکوک است. فرد به پذیرفته نشدن یا رد شدن بیش از حد حساس است و به راحتی احساس سرخوردگی می کند. شاید حتی احساس شرم و حقارت نیز کرده و کینه به دل بگیرد. کناره گیری از دیگران در بین آنها شایع است و ایجاد روابط صمیمی و نزدیک برای آنها دشوار است
علائم:
عدم اعتماد به دیگران
حساس به واکنش و عکس العمل دیگران
کینه به دل داشتن برای مدت طولانی
۲.اختلال شخصیت اسکیزوئید:
آنها بیشتر درون گرا هستند و برای خودشان یک دنیای درونی دارند. نظریه ای وجود دارد که عنوان میکند افرادی که اختلال شخصیتی اسکیزوئید دارند به شدت حساس و عاطفی هستند و زندگی درونی غنی ای دارند
علائم:
دور شدن از دوستان
عدم پاسخ عاطفی
عدم حس شوخ طبعی
۳.اختلال شخصیتی مرزی :
. بی ثباتی عاطفی، انفجار خشم هنگام نقد شدن، خودکشی و خود آزاری در بین این افراد شایع است. این افراد به شدت حس پوچی می کنند و از ترک شدن و رها شدن واهمه دارند.
علائم:
غیرقابل پیش بینی هستند
موذیانه عمل می کنند
بی ثبات هستند
۴. اختلال شخصیتی اسکیزوفرنی گونه:
افرادی که مبتلا به این اختلال شخصیتی هستند عموما عجیب و غریب توصیف می شوند. آنها اغلب روابط صمیمی و نزدیک کمی دارند یا اصلا ندارند.
علائم:
اعمال عجیب غریب و غیر معمولی
دوستانه رفتار نمی کنند
از مردم دوری می کنند یا از آنها متنفرند
۵. اختلال شخصیت نمایشی :
افرادی که به این اختلال مبتلا هستند خود را بسیار زیبا و جذاب می دانند. آنها دائما سعی دارند جلب توجه کنند و اعتماد بنفسشان به تایید و جذب دیگران وابسته است.
علائم:
جلب توجه می کنند
تمایل به اغوا کردن و فریفتن دارند
به دنبال تحت تاثیرقراردادن واکنش دیگران هستند
۶. اختلال شخصیت نارسیسیتی :
این افراد نوعی حس خود مهمی و خودخواهی داشته و به تحسین دیگران نیاز دارند. آنها بر این باورند که از همه مهم ترند و به این دلیل به احساسات دیگران توجهی نمی کنند.
علائم:
احساس برتری کردن
بی ادب و متکبر هستند
۷. اختلال وسواس فکری عملی :
افراد این دسته اغلب شکاک، محتاط، سخت و جدی و بدون حس شوخ طبعی هستند.
علائم:
براین باورند که عالی هستند
انجام رفتارهای خارج از کنترل مثل شستن بیش از حد دست ها
۸. اختلال شخصیت اجتناب پذیر :
این افراد اعتماد به نفس کمی دارند و دائما از خجالت زده شدن، مورد انتقاد قرار گرفتن و پذیرفته نشدن واهمه دارند. آنها ناخوشانید هستند و چون می ترسند که افراد از آنها خوششان نیاید از ملاقات با مردم اجتناب میکنند. آین افراد بیش از حد واکنش ها و عکس العمل های خود و دیگران را مورد بررسی قرار می دهند
علائم:
اعتماد بنفس پایین
ترس از شکست خوردن
۹. اختلال شخصیت ضد اجتماعی :
افراد مبتلا به این اختلال معمولا بدون درنظر گرفتن دیدگاه دیگران دست به عمل می زنند. این اختلال در میان مردان شایع تر از زنان است. مشخصه ی آن عدم اهمیت به احساسات دیگران است.
علائم:
بی احترامی به تصمیمات دیگران
براین باورند که فقط حرف و کار خودشان درست است
از هنجارهای اجتماعی پیروی نمی کنند
۱۰. اختلال شخصیتی وابسته یا غیرمستقل :
این افراد اعتماد بنفس کمی دارند و بیش از حد نیاز دارند که کسی مراقبشان باشد. این افراد در گرفتن تصمیمان روزانه ی خود به کمک احتیاج دارند. از تنهایی واهمه دارند و هیچ وقت تنها نمی ماند.
علائم:
اجتناب از تنهایی و انزوا
نمی توانند هیچ کاری را به تنهایی انجام دهند.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
♻️گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی استان ایلام با همکاری پژوهش سرای فرهیختگان برگزار می کند:
💥وبینار کشوری ادبیات با موضوع آموزش عروض
🌷مدرس: دکتر روح الله هادی استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران
💥مجری و سرگروه استان: اصغر نوذری دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران
🌷زمان : چهارشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۱ ساعت ۱۸ عصر
💥مکان: به شکل مجازی در محیط اسکای روم
🌷لینک ورود:
http://www.skyroom.online/ch/iybssd2022/edu1
💥وبینار کشوری ادبیات با موضوع آموزش عروض
🌷مدرس: دکتر روح الله هادی استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران
💥مجری و سرگروه استان: اصغر نوذری دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تهران
🌷زمان : چهارشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۱ ساعت ۱۸ عصر
💥مکان: به شکل مجازی در محیط اسکای روم
🌷لینک ورود:
http://www.skyroom.online/ch/iybssd2022/edu1
✳️ هرمنوتیک یا علم تأویل
❇️ هرمنوتیک یا علم تأویل، معنای نهایی را در متن (به ویژه متن ادبی) انکار میکند. از دید هرمنوتیک متن معنی واحد و یگانه‌ای ندارد، بلکه همواره در خواندن، تأویل خواننده، سازندۀ معناست. بر این اساس هرمنوتیک منکِر قطعیت معنی در اثر ادبی است.
◀️ ا.د. هیرش، فیلسوف آمریکایی که از نظریه‌پردازان هرمنوتیکِ جدید است، می‌گوید: « معنای متن، هرگز دقیقاً معیّن نیست.» رسیدن به قصد نویسنده امکان ندارد. فلسفۀ هرمنوتیک معنا را در کلمات و جملات نمی‌جوید؛ بلکه معتقد است معنی مربوط به آگاهی خواننده است.
◀️ در سخن عارفان مسلمان می‌بینیم که معتقدند، وقت و خیال و حال خواننده و مخاطب در فهمِ سخن دخیل است. به عبارت دیگر، معنیِ سخن به تناسبِ حال و مقام و خیال و آگاهی و کمال شنونده متغیّر است در نامه‌های عین القضات همدانی آمده است:
«جوانمردا! این شعرها را چون آینه دان، آخر دانی که آینه را صورتی نیست در خود، امّا هر که در او نگه کند، صورت خود تواند دید، همچنین می‌دان که شعر را در خود هیچ معنی نیست اما هرکسی از او آن تواند دید که نقدِ روزگارِ او بُوَد وکمالِ کار اوست. و اگر گویی که شعر را معنی آن است که قایلش خواست و دیگران معنی وضع میکنند از خود، این همچنان است که کسی گوید: صورتِ روی آینه صورتِ صیقل است که اوّل او نمود. و این معنی را تحقیق و غموضی است که اگر در شرح آن آویزم از مقصود بازمانم.»
◀️ بایزید بسطامی گفته‌ای دارد که ناظر بر تفاوت دریافتِ شنوندگان و اختلاف آن با نیّت گوینده است. تو می‌گوید: «سخن من بر اقتضای حال می‌آید، اما هرکس آن را چنان که اقتضای وقتِ خویش است ادراک میکند و سپس ادراک خود را به من منسوب میکند.»
◀️ مولانا جلال الدین بلخی نیز بر نقشِ خیال خواننده در دریافت و التذاذ شعر تأکید کرده است. در غزلی گوید:
شعرِ من نانِ مصر را ماند
شب بر او بگذرد نتانی خورد
آن زمانش بخور که تازه بُوَد
پیش از آنکه بر او نشیند گَرد
گر مسیرِ ضمیر جای وی است
می بمیرد در این جهان از بَرد
همچو ماهی دمی به خشک طپد
ساعتی دیگرش ببینی سرد
ور خوری بر خیالِ تازگیش
بس خیالات نقش باید کرد
آنچه نوشی خیال تو باشد
نَبُوَد گفتن کهن ای مرد
❇️ نقد خیال (بررسی دیدگاه‌های نقدِ ادبی در سبک هندی) #محمود_فتوحی، نشر روزگار، 1379، ص: 22 تا25
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ هرمنوتیک یا علم تأویل، معنای نهایی را در متن (به ویژه متن ادبی) انکار میکند. از دید هرمنوتیک متن معنی واحد و یگانه‌ای ندارد، بلکه همواره در خواندن، تأویل خواننده، سازندۀ معناست. بر این اساس هرمنوتیک منکِر قطعیت معنی در اثر ادبی است.
◀️ ا.د. هیرش، فیلسوف آمریکایی که از نظریه‌پردازان هرمنوتیکِ جدید است، می‌گوید: « معنای متن، هرگز دقیقاً معیّن نیست.» رسیدن به قصد نویسنده امکان ندارد. فلسفۀ هرمنوتیک معنا را در کلمات و جملات نمی‌جوید؛ بلکه معتقد است معنی مربوط به آگاهی خواننده است.
◀️ در سخن عارفان مسلمان می‌بینیم که معتقدند، وقت و خیال و حال خواننده و مخاطب در فهمِ سخن دخیل است. به عبارت دیگر، معنیِ سخن به تناسبِ حال و مقام و خیال و آگاهی و کمال شنونده متغیّر است در نامه‌های عین القضات همدانی آمده است:
«جوانمردا! این شعرها را چون آینه دان، آخر دانی که آینه را صورتی نیست در خود، امّا هر که در او نگه کند، صورت خود تواند دید، همچنین می‌دان که شعر را در خود هیچ معنی نیست اما هرکسی از او آن تواند دید که نقدِ روزگارِ او بُوَد وکمالِ کار اوست. و اگر گویی که شعر را معنی آن است که قایلش خواست و دیگران معنی وضع میکنند از خود، این همچنان است که کسی گوید: صورتِ روی آینه صورتِ صیقل است که اوّل او نمود. و این معنی را تحقیق و غموضی است که اگر در شرح آن آویزم از مقصود بازمانم.»
◀️ بایزید بسطامی گفته‌ای دارد که ناظر بر تفاوت دریافتِ شنوندگان و اختلاف آن با نیّت گوینده است. تو می‌گوید: «سخن من بر اقتضای حال می‌آید، اما هرکس آن را چنان که اقتضای وقتِ خویش است ادراک میکند و سپس ادراک خود را به من منسوب میکند.»
◀️ مولانا جلال الدین بلخی نیز بر نقشِ خیال خواننده در دریافت و التذاذ شعر تأکید کرده است. در غزلی گوید:
شعرِ من نانِ مصر را ماند
شب بر او بگذرد نتانی خورد
آن زمانش بخور که تازه بُوَد
پیش از آنکه بر او نشیند گَرد
گر مسیرِ ضمیر جای وی است
می بمیرد در این جهان از بَرد
همچو ماهی دمی به خشک طپد
ساعتی دیگرش ببینی سرد
ور خوری بر خیالِ تازگیش
بس خیالات نقش باید کرد
آنچه نوشی خیال تو باشد
نَبُوَد گفتن کهن ای مرد
❇️ نقد خیال (بررسی دیدگاه‌های نقدِ ادبی در سبک هندی) #محمود_فتوحی، نشر روزگار، 1379، ص: 22 تا25
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ بعضی کنایات روزمره و امروزی با معانی آن ها:😂
شوخی افغانی: یعنی هر مدل شوخی که حال طرف روا تا حد سکته پیش ببرد
زاقارت:یعنی ضایع،یه کامیون کار اشتباه
سگ برگر :احتمالا غذایی است که خورده شده و باعث شده دهان طرف بوی یک کامیون پیاز بدهد و همراه با بو های دیگر
شاسی بلند :اشاره به درازی قد دارد یا همان نردبان شهرداری!
ترکوندن: یعنی حال پخش کردن اساسی ، فراهم کردن، رسوندن یعنی خوب و اساسی رفتار کردن
گولاخ :گولاخ به ترکی یعنی گوش و در کل به آدم درب و داغون و نخراشیده میگن
تهران51: آدم دولتی کارمند
میرزا مقوا:کنایه از آدم لاغر و لق لقو
اوپدیس کردن:صدای ضبط را تا
آخر بلندنمودن
بی سیمچی رو زدن:وقتی موبایلتون یهویی قطع میشه گفته میشه
خسته: یه صفت به معنی حرفه ای و کار کشته
طرف آنتن نمیده: در توصیف آدم های خیلی حواس پرت گفته میشود
چلاسیدن: ترکیب ماسیدن و چسبیدن و پلاسیدن کنایه از آدمی که دپرس شده،شوک زده
بدن کار: یعنی بدن ساز ،یعنی زیبایی اندام کار؛مادرشون آرنولده
اوشکول: غربتی گیج
برو جلو بوق بزن: زیاد حرف نزن
چلقوز: عقب مانده ی گیج
خیالی نیست:مهم نیست،مطرح نیست،من بی خیالشم
جیک ثانیه: زود سریع
دودره بازی :کلک زدن، حقّه بازی کلاه گذاشتن،سر کار گذاشتن کسی
طرف سیریشه:یعنی بسیار سمج
همو که از در بیرونش کنی از پنجره وارد شود!
سوتی دادن:ضایع کردن،خراب کردن،انجام دادن کاری بر خلاف قاعده ی معمول و معقول
سیابازی:حقه بازی، شارلاتان بازی
شاسی بلند: قدبلند
قات زدن:قاتی کردن، جوش آوردن، آشفته و عصبانی شدن
معادل از کوره دررفتن
آخرشه تهشه: پایان و نهایت در کار مورد نظر، خبره و تمام بودن در کاری.
عنده مرام:یعنی:بسیار بامرام و
بامعرفت، آقای آقا
طرف آلبالویه 🍒:تقریبا معنای خاصی ندارد و برای ضایع کردن طرف مقابل به کار برده میشود!
آنتی حال زدن:ضد حال زدن؛حال طرف را در شرایط خاص گرفتن
آواکس: خبرچین
آینه بغل اتوبوس:به گوش های پهن و ایستاده و بزرگ گفته میشود
طرف iqآیکیو:برعکس باهوش زرنگ که برای مسخره کردن هوش طرف به کار می‌رود!
اتو کشیده:آدم شقّ و رق،شیک
طرف اورجیناله:اصیل و منحصر به فرد،آقای خاص،ژوزه مورینو
افقی شدن:مردن 💀
بااتیکت: با شخصیت
باطری قلمی=خیارشور:
لاغر مردنی
با دنده سنگین رفتن:عجله نداشتن،آرام و با طمانینه راه رفتن🚘
بچه راکفلر: بچه پولدار
بچه مثبت:آدم سر به راه
بچه پاستوریزه:بسیار تمیز و مرتّب
طرف رفته تو بیلبورد:
یعنی:معروف شده
پاچه خوار :چاپلوس
پارازیت شدن: اختلال ایجاد نمودن،مزاحمت فراهم نمودن
تگری شکوفه:حالت تهوع بالا آوردن
پش هستی:یعنی:اهلش هستی ،همراهی می‌کنی
تکاف زدن:کشیدن ترمز و دور زدن ماشین،ویراژ دادن
طرف تابلویه:انگشت نما و مشهور بودن در کاری
تریپ: قیافه،فرم،شیوه،سبک
تی تیش مامانی:به کسانی گفته میشود که خیلی وسواس دارند و در هر کاری خیلی حساس هستند.
جیرجیرک بودن: پرحرفی و ورّاجی نمودن
چراغ خامش:مخفیانه
حسش نیست: حوصله اش را ندارم
خالی بند: دروغ گو
خبرگزاری: سخن چین
خفن بودن:بی نقص و عیب، خوب و تحسین برانگیز ،جهت هر نوع اغراق به کار می‌رود.
دور سه فرمان: کسی که خیلی مشکل دارد بسیار قاطی
طرف راداره= آنتنه:جاسوسه
سه 3 شد:نهایت خرابکاری،ضایع شد!
شیرین عسل=شیرین چایی: چاپلوس،معادل بادمجان 🍆 دور قاب چین
بَروبَکس=همان بر و بچ،بچه ها
گیلکی:جقلان👨👨👦👦
بریدن:کم آوردن، ناتوان شدن
فک زدن:خیلی حرف زدن،همانا چانه زدن
فنچ(فنچول):🙇♀
دختر کم سن و سال
صفاسیتی: کنایه از لذت زیاد
کل کل کردن: لجبازی کردن،
همان رجز خوانی حماسی
گیرِ سه پیچ=سیریش،سماجت بسیار
طرف آمپر چسبوند:عصبانی شد
مگسی شد:عصبانی شد
آنتن=رادار:آدم فروش،خبر چین
زاخارت= بی کلاس:آدم سطح پایین،بی سواد علمی!
خط خطی ام:اعصابم خُرد[خورد] است.
آژیر باش:📯حواست جمع باشد
کیشمیشی:در هم و بر هم و قاطی پاتی
آویزون:به کسی گفته میشود که به کسی دیگر وابسته است،انگل،
طفیلی؛
سگ سیبیل کیست❔😭😤
به مردی اطلاق میشود که
علاوه بر داشتن رذایلی مانند:🔽
قلدری_زورگویی_نامردی و همیشه حق به جانب بودن دارد.
این نوع اشخاص معمولا تنومند بوده و خر زورند!_
سگ 🐶 سبیل : استعاره از حالت تهاجمی نهفته و پنهان این سیبیل است!
اصغر سگ سیبیل!
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
شوخی افغانی: یعنی هر مدل شوخی که حال طرف روا تا حد سکته پیش ببرد
زاقارت:یعنی ضایع،یه کامیون کار اشتباه
سگ برگر :احتمالا غذایی است که خورده شده و باعث شده دهان طرف بوی یک کامیون پیاز بدهد و همراه با بو های دیگر
شاسی بلند :اشاره به درازی قد دارد یا همان نردبان شهرداری!
ترکوندن: یعنی حال پخش کردن اساسی ، فراهم کردن، رسوندن یعنی خوب و اساسی رفتار کردن
گولاخ :گولاخ به ترکی یعنی گوش و در کل به آدم درب و داغون و نخراشیده میگن
تهران51: آدم دولتی کارمند
میرزا مقوا:کنایه از آدم لاغر و لق لقو
اوپدیس کردن:صدای ضبط را تا
آخر بلندنمودن
بی سیمچی رو زدن:وقتی موبایلتون یهویی قطع میشه گفته میشه
خسته: یه صفت به معنی حرفه ای و کار کشته
طرف آنتن نمیده: در توصیف آدم های خیلی حواس پرت گفته میشود
چلاسیدن: ترکیب ماسیدن و چسبیدن و پلاسیدن کنایه از آدمی که دپرس شده،شوک زده
بدن کار: یعنی بدن ساز ،یعنی زیبایی اندام کار؛مادرشون آرنولده
اوشکول: غربتی گیج
برو جلو بوق بزن: زیاد حرف نزن
چلقوز: عقب مانده ی گیج
خیالی نیست:مهم نیست،مطرح نیست،من بی خیالشم
جیک ثانیه: زود سریع
دودره بازی :کلک زدن، حقّه بازی کلاه گذاشتن،سر کار گذاشتن کسی
طرف سیریشه:یعنی بسیار سمج
همو که از در بیرونش کنی از پنجره وارد شود!
سوتی دادن:ضایع کردن،خراب کردن،انجام دادن کاری بر خلاف قاعده ی معمول و معقول
سیابازی:حقه بازی، شارلاتان بازی
شاسی بلند: قدبلند
قات زدن:قاتی کردن، جوش آوردن، آشفته و عصبانی شدن
معادل از کوره دررفتن
آخرشه تهشه: پایان و نهایت در کار مورد نظر، خبره و تمام بودن در کاری.
عنده مرام:یعنی:بسیار بامرام و
بامعرفت، آقای آقا
طرف آلبالویه 🍒:تقریبا معنای خاصی ندارد و برای ضایع کردن طرف مقابل به کار برده میشود!
آنتی حال زدن:ضد حال زدن؛حال طرف را در شرایط خاص گرفتن
آواکس: خبرچین
آینه بغل اتوبوس:به گوش های پهن و ایستاده و بزرگ گفته میشود
طرف iqآیکیو:برعکس باهوش زرنگ که برای مسخره کردن هوش طرف به کار می‌رود!
اتو کشیده:آدم شقّ و رق،شیک
طرف اورجیناله:اصیل و منحصر به فرد،آقای خاص،ژوزه مورینو
افقی شدن:مردن 💀
بااتیکت: با شخصیت
باطری قلمی=خیارشور:
لاغر مردنی
با دنده سنگین رفتن:عجله نداشتن،آرام و با طمانینه راه رفتن🚘
بچه راکفلر: بچه پولدار
بچه مثبت:آدم سر به راه
بچه پاستوریزه:بسیار تمیز و مرتّب
طرف رفته تو بیلبورد:
یعنی:معروف شده
پاچه خوار :چاپلوس
پارازیت شدن: اختلال ایجاد نمودن،مزاحمت فراهم نمودن
تگری شکوفه:حالت تهوع بالا آوردن
پش هستی:یعنی:اهلش هستی ،همراهی می‌کنی
تکاف زدن:کشیدن ترمز و دور زدن ماشین،ویراژ دادن
طرف تابلویه:انگشت نما و مشهور بودن در کاری
تریپ: قیافه،فرم،شیوه،سبک
تی تیش مامانی:به کسانی گفته میشود که خیلی وسواس دارند و در هر کاری خیلی حساس هستند.
جیرجیرک بودن: پرحرفی و ورّاجی نمودن
چراغ خامش:مخفیانه
حسش نیست: حوصله اش را ندارم
خالی بند: دروغ گو
خبرگزاری: سخن چین
خفن بودن:بی نقص و عیب، خوب و تحسین برانگیز ،جهت هر نوع اغراق به کار می‌رود.
دور سه فرمان: کسی که خیلی مشکل دارد بسیار قاطی
طرف راداره= آنتنه:جاسوسه
سه 3 شد:نهایت خرابکاری،ضایع شد!
شیرین عسل=شیرین چایی: چاپلوس،معادل بادمجان 🍆 دور قاب چین
بَروبَکس=همان بر و بچ،بچه ها
گیلکی:جقلان👨👨👦👦
بریدن:کم آوردن، ناتوان شدن
فک زدن:خیلی حرف زدن،همانا چانه زدن
فنچ(فنچول):🙇♀
دختر کم سن و سال
صفاسیتی: کنایه از لذت زیاد
کل کل کردن: لجبازی کردن،
همان رجز خوانی حماسی
گیرِ سه پیچ=سیریش،سماجت بسیار
طرف آمپر چسبوند:عصبانی شد
مگسی شد:عصبانی شد
آنتن=رادار:آدم فروش،خبر چین
زاخارت= بی کلاس:آدم سطح پایین،بی سواد علمی!
خط خطی ام:اعصابم خُرد[خورد] است.
آژیر باش:📯حواست جمع باشد
کیشمیشی:در هم و بر هم و قاطی پاتی
آویزون:به کسی گفته میشود که به کسی دیگر وابسته است،انگل،
طفیلی؛
سگ سیبیل کیست❔😭😤
به مردی اطلاق میشود که
علاوه بر داشتن رذایلی مانند:🔽
قلدری_زورگویی_نامردی و همیشه حق به جانب بودن دارد.
این نوع اشخاص معمولا تنومند بوده و خر زورند!_
سگ 🐶 سبیل : استعاره از حالت تهاجمی نهفته و پنهان این سیبیل است!
اصغر سگ سیبیل!
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ رویین‌تنی در استوره‌ها
❇️ رویین تن، در واژه به چم بدنی از جنس (فلز) روی، و به زبانزد، ویژگی آسیب ناپذیری برخی قهرمانان استوره ای-حماسی است. این قهرمانان هر یک، به شوندهای ویژه ای، این نیروی فراتر از اندازه آدمی را به دست آورده اند. ولی با بودن این ویژگی آسیب ناپذیری که در دلاوری های گوناگون زندگی آنان، مایه ی پیروزی شان شده است، در پایان، از راه ویژه ای آسیب دیده اند.
رویین تنی راز قهرمان است که آشکارشدنش مایه ی شکست آنان می گردد. زمینه ساز این شکست، پیمان شکنی نزدیکان، پیامد گمراهی قهرمان یا دیگران، یا به شوند دست اندازی یک نیروی بالاتر از آدمی است.
◀️ رویین تنی نیز، در همان دغدغه بنیادین آدم در باره پایان جهان ریشه دارد. راز مرگ بر کسی روشن نیست و آرزوی بی مرگی همراه همیشگی آدم. «برتری این جستار به اندازه‌ای است که کهن ترین یادمان های ادبی به جای مانده نیز، دربرگیرنده این جستار است؛ و آن حماسه گیل‌گمش است.»(ندوشن، 49)
◀️ چاره ناپذیری مرگ، در استوره‌های بسیاری از مردمان، ویژه ی آدم نیست بلکه خدایان نیز در پایان به مرگ گردن می نهند. (استوره‌های اسکاندیناوی) پس در افسانه و راستینگی، امید هر زندگی جاوید پوچ و بیهوده است و باید تن به سرنوشت داد. (مسکوب، 24)
◀️ رویین تنی، نمودهای گوناگون در استوره‌ها و داستانها دارد. برخی قهرمانان در برابر هر گونه رخدادی آسیب ناپذیرند مگر از یک نقطه نهانی رازآمیز، که در سرنوشت آنها آسیب پذیر برجا مانده است ولی از گونه های دیگر رویین تنی نیز، در امان بودن از آسیب یک پدیده ویژه است. مانند آتش و آب و...
«در استوره‌های خاورمیانه، دور داشتن از آتش (آتش‌رویینگی) در سرگذشت ابراهیم، سیاووش و سه حکیم یهودی در کتاب دانیال بازنمود یافته است.» (یاحقی، 405)
◀️ جاودانگی به میانجی آب نیز که در استوره آب حیات و جستجوی آن بازنمود یافته، گونه دیگری از رویین تنی و آرزوی بی مرگی است.
نامدارترین قهرمانان رویین تن در استوره های جهان اسفندیار در استوره ایرانی، آشیل در یونان، زیگفرید در استوره ژرمنی، بالدر در اسکاندیناوی، شمشون سامسون در استوره یهود است.
◀️ رویین تنی را می توان والایی قهرمان حماسی-استوره ای دانست که مایه ی برتری او نسبت به جهان بیرون است. این قهرمان در سفر کمال خود به جایی می رسد که فرایند دگرگونی زاستاری نیز برکنار می ماند و بنابراین، روش فسادپذیری جهان بیرون در او ناکارآمد می گردد.
◀️ نخستین شکست قهرمان رویین تن، واپسین شکست اوست که بدرستی رویارویی با مرگ است، که رهایی از آن امکانپذیر نیست. بنابراین، پیمان شکنی، گمراهی و نیروهای بالاتر از زاستار، تنها زمینه ساز بروز این سرنوشت پایانی می گردند.
❇️ بن مایه:
محمد جعفر یاحقی، فرهنگ اسطوره‌ها(اساطیر)
محمد علی اسلامی ندوشن، داستان داستانها
شاهرخ مسکوب، پیشگفتاری(مقدمه ای) بر رستم و اسفندیار
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ رویین تن، در واژه به چم بدنی از جنس (فلز) روی، و به زبانزد، ویژگی آسیب ناپذیری برخی قهرمانان استوره ای-حماسی است. این قهرمانان هر یک، به شوندهای ویژه ای، این نیروی فراتر از اندازه آدمی را به دست آورده اند. ولی با بودن این ویژگی آسیب ناپذیری که در دلاوری های گوناگون زندگی آنان، مایه ی پیروزی شان شده است، در پایان، از راه ویژه ای آسیب دیده اند.
رویین تنی راز قهرمان است که آشکارشدنش مایه ی شکست آنان می گردد. زمینه ساز این شکست، پیمان شکنی نزدیکان، پیامد گمراهی قهرمان یا دیگران، یا به شوند دست اندازی یک نیروی بالاتر از آدمی است.
◀️ رویین تنی نیز، در همان دغدغه بنیادین آدم در باره پایان جهان ریشه دارد. راز مرگ بر کسی روشن نیست و آرزوی بی مرگی همراه همیشگی آدم. «برتری این جستار به اندازه‌ای است که کهن ترین یادمان های ادبی به جای مانده نیز، دربرگیرنده این جستار است؛ و آن حماسه گیل‌گمش است.»(ندوشن، 49)
◀️ چاره ناپذیری مرگ، در استوره‌های بسیاری از مردمان، ویژه ی آدم نیست بلکه خدایان نیز در پایان به مرگ گردن می نهند. (استوره‌های اسکاندیناوی) پس در افسانه و راستینگی، امید هر زندگی جاوید پوچ و بیهوده است و باید تن به سرنوشت داد. (مسکوب، 24)
◀️ رویین تنی، نمودهای گوناگون در استوره‌ها و داستانها دارد. برخی قهرمانان در برابر هر گونه رخدادی آسیب ناپذیرند مگر از یک نقطه نهانی رازآمیز، که در سرنوشت آنها آسیب پذیر برجا مانده است ولی از گونه های دیگر رویین تنی نیز، در امان بودن از آسیب یک پدیده ویژه است. مانند آتش و آب و...
«در استوره‌های خاورمیانه، دور داشتن از آتش (آتش‌رویینگی) در سرگذشت ابراهیم، سیاووش و سه حکیم یهودی در کتاب دانیال بازنمود یافته است.» (یاحقی، 405)
◀️ جاودانگی به میانجی آب نیز که در استوره آب حیات و جستجوی آن بازنمود یافته، گونه دیگری از رویین تنی و آرزوی بی مرگی است.
نامدارترین قهرمانان رویین تن در استوره های جهان اسفندیار در استوره ایرانی، آشیل در یونان، زیگفرید در استوره ژرمنی، بالدر در اسکاندیناوی، شمشون سامسون در استوره یهود است.
◀️ رویین تنی را می توان والایی قهرمان حماسی-استوره ای دانست که مایه ی برتری او نسبت به جهان بیرون است. این قهرمان در سفر کمال خود به جایی می رسد که فرایند دگرگونی زاستاری نیز برکنار می ماند و بنابراین، روش فسادپذیری جهان بیرون در او ناکارآمد می گردد.
◀️ نخستین شکست قهرمان رویین تن، واپسین شکست اوست که بدرستی رویارویی با مرگ است، که رهایی از آن امکانپذیر نیست. بنابراین، پیمان شکنی، گمراهی و نیروهای بالاتر از زاستار، تنها زمینه ساز بروز این سرنوشت پایانی می گردند.
❇️ بن مایه:
محمد جعفر یاحقی، فرهنگ اسطوره‌ها(اساطیر)
محمد علی اسلامی ندوشن، داستان داستانها
شاهرخ مسکوب، پیشگفتاری(مقدمه ای) بر رستم و اسفندیار
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
🔴 تشخیص صفت مفعولی در فعل مجهول و مسند
نکته بسیار کاربردی اما مورد غفلت بسیاری از هم‌کاران :
در زبان فارسی ساخت فعل مجهول این‌گونه است.
✅ صفت مفعولی + شد(و مشتقات آن)
زاد+ ه = زاده + میشود: فعل مجهول
ولی مشکل همین جا تمام نمی‌شود که هیچ تازه مشکل درست میشود.
علی دیده‌شد یا علی دیده شد ؟؟؟
❓ ایا دیده مسند جمله است یا دیده‌شد فعل مجهول؟
یا در بسته شد یا در بسته‌شد
بسته مسند یا بسته‌شد: مجهول؟
طفلی زاده شد یا طفلی زاده‌شد.
زاده مسند یا زاده‌شد مجهول؟
🔴 در چنین شرایطی بهترین کار برای تمیز مسند از جزء اول فعل مجهول، چنین است.
نشانه صفت تفضیلی《تر》 را به جزء اول یا همان صفت مفعولی اضافه می‌کنیم؛ اگر با 《تر》 معنی داشت؛ صفت مفعولی نقش دستوری مسند است و اگر با 《تر》 نتوانست معنی معقولی ارائه بدهد؛ با جزء فعلی با هم فعل مجهول ساخته میشود.
در بسته《تر》 شد.
بسته مسند است ولی
علی دیده《تر》 شد.
دیده‌شد فعل مجهول است.
وطنی زاده《تر》 میشود.
زاده‌می‌شود فعل مجهول است.
❇️ استاد علیرضا انصاری
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
نکته بسیار کاربردی اما مورد غفلت بسیاری از هم‌کاران :
در زبان فارسی ساخت فعل مجهول این‌گونه است.
✅ صفت مفعولی + شد(و مشتقات آن)
زاد+ ه = زاده + میشود: فعل مجهول
ولی مشکل همین جا تمام نمی‌شود که هیچ تازه مشکل درست میشود.
علی دیده‌شد یا علی دیده شد ؟؟؟
❓ ایا دیده مسند جمله است یا دیده‌شد فعل مجهول؟
یا در بسته شد یا در بسته‌شد
بسته مسند یا بسته‌شد: مجهول؟
طفلی زاده شد یا طفلی زاده‌شد.
زاده مسند یا زاده‌شد مجهول؟
🔴 در چنین شرایطی بهترین کار برای تمیز مسند از جزء اول فعل مجهول، چنین است.
نشانه صفت تفضیلی《تر》 را به جزء اول یا همان صفت مفعولی اضافه می‌کنیم؛ اگر با 《تر》 معنی داشت؛ صفت مفعولی نقش دستوری مسند است و اگر با 《تر》 نتوانست معنی معقولی ارائه بدهد؛ با جزء فعلی با هم فعل مجهول ساخته میشود.
در بسته《تر》 شد.
بسته مسند است ولی
علی دیده《تر》 شد.
دیده‌شد فعل مجهول است.
وطنی زاده《تر》 میشود.
زاده‌می‌شود فعل مجهول است.
❇️ استاد علیرضا انصاری
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✅ راه های مهم تشخیص هفت وادی عشق
(ویژه امتحان نهایی)
◀️ ۱- در ابیاتی که سخن از 《رهاکردن تعلقات و وابستگیهای دنیوی و رفتن به راه عشق》 است، درواقع به 《وادی طلب》اشاره شده است.
+ در میان خونت باید آمدن / وز همه بیرونت باید آمدن (از همه تعلقات بیرون بیا و وارد راه خونین عشق شو = طلب)
+ دل چه بندی در این سرای مجاز؟ / همت پست کی رسد به فراز
+مال اینجا بایدت انداختن/ مِلک اینجا بایدت درباختن
◀️ ۲- ابیاتی که به 《سوزندگی عشق و رنج کشیدن عاشق》 اشاره دارند، مربوط به وادی دوم، 《وادی عشق》 هستند:
+ عاشق آن باشد که چون آتش بود / گرم‌رو، سوزنده و سرکش بود
+ تا نسوزد خویش را یکبارگی / کی تواند رست از غمخوارگی
◀️ ۳- ابیاتی که در آنها مفهوم 《شناخت و آگاهی》هست به وادی سوم وادی《معرفت》اشاره دارند:
+ هر یکی بینا شود بر قدر خویش / بازیابد در حقیقت صدر خویش
+سِرّ ذراتش همه روشن شود/ گلخن دنیا برو گلشن شود
◀️ ۴- وادی چهارم 《وادی استغنا》است و ابیاتی که در آنها به 《بی‌نیازی از همه چیز (حتی بهشت و جهنم)》اشاره شده، مربوط به این وادی است (عاشق، فقط و فقط معشوق حقیقی را می‌خواهد و لاغیر):
+هشت جنت نیز اینجا مرده‌ایست / هفت دوزخ همچو یخ افسرده‌ایست
+ هفت دریا یک شَمَر (آبگیر) اینجا بود / هفت اخگر یک شرر اینجا بود
+ما را نه غم دوزخ و نه حرص بهشت است/ بردار ز رخ پرده که مشتاق لقاییم
◀️ ۵- وادی پنجم، 《وادی توحید》در ابیاتی دیده میشود که به 《یگانگی خدا، یکی‌بودن همه چیز، توجه و تقرب به خدا 》اشاره دارند:
+ روی‌ها چون زین بیابان درکنند / جمله سر از یک گریبان برکنند
+گر بسی بینی عدد، گر اندکی/ آن یکی باشد در این ره در یکی
+چشم بگشا و گلستان و ببین / جلوه آب صاف در گُل و خار
+ جز تو کس نیست در سرای وجود / نظر این است پیش اهل نظر
◀️ ۶- وادی ششم 《وادی حیرت》است و در ابیاتی دیده میشود که مفهوم 《تحیر و سرگشتگی》را می‌رسانند:
+ مرد حیران چون رسد این جایگاه / در تحیّر مانده و گم کرده راه
+ غرقه‌ی دریای حیرت آمدیم / پای تا سر عین حسرت آمدیم
◀️ ۷- وادی هفتم 《وادی فقر و فنا》همانطور که از اسمش پیداست بیانگر فانی شدن عاشق است؛ یعنی در ابیات عرفانی، هرجا مفهوم 《یکی شدن عاشق با معشوق》 یا《فانی شدن عاشق در وجود معشوق》را دیدید، به وادی هفتم از مراحل عرفانی اشاره شده است:
+صدهزاران سایه‌ی جاوید، تو / گم شده بینی ز یک خورشید، تو (هزار موجود در وجود یک خورشید گم شده‌اند = فنا)
+ چون نگه کردند آن سیمرغ زود/ بی‌شک این سی مرغ آن سیمرغ بود (سی پرنده در وجود خود یک موجود(سیمرغ) را دیدند = وادی فنا)
خویش را دیدند سیمرغ تمام/ بود خود سیمرغ، سی مرغ تمام
وصلت آن کس یافت کز خود شد فنا/ هر که فانی شد ز خود، مردانه ای است
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
(ویژه امتحان نهایی)
◀️ ۱- در ابیاتی که سخن از 《رهاکردن تعلقات و وابستگیهای دنیوی و رفتن به راه عشق》 است، درواقع به 《وادی طلب》اشاره شده است.
+ در میان خونت باید آمدن / وز همه بیرونت باید آمدن (از همه تعلقات بیرون بیا و وارد راه خونین عشق شو = طلب)
+ دل چه بندی در این سرای مجاز؟ / همت پست کی رسد به فراز
+مال اینجا بایدت انداختن/ مِلک اینجا بایدت درباختن
◀️ ۲- ابیاتی که به 《سوزندگی عشق و رنج کشیدن عاشق》 اشاره دارند، مربوط به وادی دوم، 《وادی عشق》 هستند:
+ عاشق آن باشد که چون آتش بود / گرم‌رو، سوزنده و سرکش بود
+ تا نسوزد خویش را یکبارگی / کی تواند رست از غمخوارگی
◀️ ۳- ابیاتی که در آنها مفهوم 《شناخت و آگاهی》هست به وادی سوم وادی《معرفت》اشاره دارند:
+ هر یکی بینا شود بر قدر خویش / بازیابد در حقیقت صدر خویش
+سِرّ ذراتش همه روشن شود/ گلخن دنیا برو گلشن شود
◀️ ۴- وادی چهارم 《وادی استغنا》است و ابیاتی که در آنها به 《بی‌نیازی از همه چیز (حتی بهشت و جهنم)》اشاره شده، مربوط به این وادی است (عاشق، فقط و فقط معشوق حقیقی را می‌خواهد و لاغیر):
+هشت جنت نیز اینجا مرده‌ایست / هفت دوزخ همچو یخ افسرده‌ایست
+ هفت دریا یک شَمَر (آبگیر) اینجا بود / هفت اخگر یک شرر اینجا بود
+ما را نه غم دوزخ و نه حرص بهشت است/ بردار ز رخ پرده که مشتاق لقاییم
◀️ ۵- وادی پنجم، 《وادی توحید》در ابیاتی دیده میشود که به 《یگانگی خدا، یکی‌بودن همه چیز، توجه و تقرب به خدا 》اشاره دارند:
+ روی‌ها چون زین بیابان درکنند / جمله سر از یک گریبان برکنند
+گر بسی بینی عدد، گر اندکی/ آن یکی باشد در این ره در یکی
+چشم بگشا و گلستان و ببین / جلوه آب صاف در گُل و خار
+ جز تو کس نیست در سرای وجود / نظر این است پیش اهل نظر
◀️ ۶- وادی ششم 《وادی حیرت》است و در ابیاتی دیده میشود که مفهوم 《تحیر و سرگشتگی》را می‌رسانند:
+ مرد حیران چون رسد این جایگاه / در تحیّر مانده و گم کرده راه
+ غرقه‌ی دریای حیرت آمدیم / پای تا سر عین حسرت آمدیم
◀️ ۷- وادی هفتم 《وادی فقر و فنا》همانطور که از اسمش پیداست بیانگر فانی شدن عاشق است؛ یعنی در ابیات عرفانی، هرجا مفهوم 《یکی شدن عاشق با معشوق》 یا《فانی شدن عاشق در وجود معشوق》را دیدید، به وادی هفتم از مراحل عرفانی اشاره شده است:
+صدهزاران سایه‌ی جاوید، تو / گم شده بینی ز یک خورشید، تو (هزار موجود در وجود یک خورشید گم شده‌اند = فنا)
+ چون نگه کردند آن سیمرغ زود/ بی‌شک این سی مرغ آن سیمرغ بود (سی پرنده در وجود خود یک موجود(سیمرغ) را دیدند = وادی فنا)
خویش را دیدند سیمرغ تمام/ بود خود سیمرغ، سی مرغ تمام
وصلت آن کس یافت کز خود شد فنا/ هر که فانی شد ز خود، مردانه ای است
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan