✳️ چه‌گونه تشبیه را به استعاره تبدیل می‌کنیم؟
❇️ تشبیه یعنی مانند کردن چیزی به چیزی مشروط بر اینکه این همانندسازی بر پایه‌ی خیال (دروغ)، ادعا و اغراق باشد و فعل جمله هم مثبت باشد.
مانند:
موهای پیرمرد در سپیدی، مانند برف بود.
می‌دانیم که یک تشبیه گسترده، چهار رکن (پایه) دارد. به این رکن‌ها، مشبّه، مشبّهٌ‌به، ادات تشبیه و وجه شبه می‌گویند.
کوتاه‌ترین شکل تشبیه، نگه داشتن دست ِ کم دو رکن ِ مشبه و مشبهٌ‌به در جمله است.
اگر همان تشبیه بالا را بخواهیم کوتاه کنیم و به کار ببریم، می‌شود:
برف ِ موهای ِ پیرمرد، مرا به فکر فرو برد.
در این عبارت، ادات تشبیه (مانند) و وجه شبه (سپیدی)، حذف شده است اما همچنان تشبیه وجود دارد.
اکنون اگر بخواهیم همین تشبیه فشرده را بار دیگر کوتاه کنیم، باید یکی از دو جزءِ مانده را حذف کنیم.
🔺نکته‌ی مهم:
وقتی یکی از طرفین تشبیه (مشبه و مشبهٌ‌به) در جمله بماند، در واقع از طرف حقیقت به طرف ِ مَجاز رفته‌ایم. برای یافتن (تشخیص دادن) مجاز، نیاز به قرینه (کلمه یا کلمه‌هایی که ما را در پیدا کردن و تشخیص مجاز یاری می‌رسانند) داریم.
وقتی می‌گوییم «موهای چون برفش»، روشن است که برف، مورد نظر نیست؛ موهای پیرمرد است که به برف مانند شده است.
وقتی موها را از جمله حذف می‌کنیم، کم‌کم با یک معمّا (استعاره: مجاز با علاقه‌ی شباهت) مواجه می‌شویم. به این نمونه نگاه کنید که احمد شاملو گفته است:
نه،
این برف را دیگر سر ِ بازایستادن نیست؛
برفی که بر ابروی و به موی ما می‌نشیند.
با یک نگاه ساده متوجه می‌شوید که شاعر، دست شما را گرفته و دنبال قرینه‌ها (راه‌نمای تشخیص مجاز: استعاره) می‌برد تا از کلمه‌ی مجاز (در اینجا برف) به حقیقت (در اینجا پیری و سپیدی مو) برسید.
این قرینه‌ها عبارتند از: مو و ابرو.
🔹استعاره، در واقع کوچک شده‌ی همان تشبیه فشرده (کوتاه شده) است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ تشبیه یعنی مانند کردن چیزی به چیزی مشروط بر اینکه این همانندسازی بر پایه‌ی خیال (دروغ)، ادعا و اغراق باشد و فعل جمله هم مثبت باشد.
مانند:
موهای پیرمرد در سپیدی، مانند برف بود.
می‌دانیم که یک تشبیه گسترده، چهار رکن (پایه) دارد. به این رکن‌ها، مشبّه، مشبّهٌ‌به، ادات تشبیه و وجه شبه می‌گویند.
کوتاه‌ترین شکل تشبیه، نگه داشتن دست ِ کم دو رکن ِ مشبه و مشبهٌ‌به در جمله است.
اگر همان تشبیه بالا را بخواهیم کوتاه کنیم و به کار ببریم، می‌شود:
برف ِ موهای ِ پیرمرد، مرا به فکر فرو برد.
در این عبارت، ادات تشبیه (مانند) و وجه شبه (سپیدی)، حذف شده است اما همچنان تشبیه وجود دارد.
اکنون اگر بخواهیم همین تشبیه فشرده را بار دیگر کوتاه کنیم، باید یکی از دو جزءِ مانده را حذف کنیم.
🔺نکته‌ی مهم:
وقتی یکی از طرفین تشبیه (مشبه و مشبهٌ‌به) در جمله بماند، در واقع از طرف حقیقت به طرف ِ مَجاز رفته‌ایم. برای یافتن (تشخیص دادن) مجاز، نیاز به قرینه (کلمه یا کلمه‌هایی که ما را در پیدا کردن و تشخیص مجاز یاری می‌رسانند) داریم.
وقتی می‌گوییم «موهای چون برفش»، روشن است که برف، مورد نظر نیست؛ موهای پیرمرد است که به برف مانند شده است.
وقتی موها را از جمله حذف می‌کنیم، کم‌کم با یک معمّا (استعاره: مجاز با علاقه‌ی شباهت) مواجه می‌شویم. به این نمونه نگاه کنید که احمد شاملو گفته است:
نه،
این برف را دیگر سر ِ بازایستادن نیست؛
برفی که بر ابروی و به موی ما می‌نشیند.
با یک نگاه ساده متوجه می‌شوید که شاعر، دست شما را گرفته و دنبال قرینه‌ها (راه‌نمای تشخیص مجاز: استعاره) می‌برد تا از کلمه‌ی مجاز (در اینجا برف) به حقیقت (در اینجا پیری و سپیدی مو) برسید.
این قرینه‌ها عبارتند از: مو و ابرو.
🔹استعاره، در واقع کوچک شده‌ی همان تشبیه فشرده (کوتاه شده) است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ راه حل درست مساله تنوین
راهِ حلِ درستِ مسأله نه تغییرِ شکلِ نگارشیِ این تکواژِ وابسته‌یِ (bound morpheme) قیدساز از [-اً] عربی به [-ن]-ِ فارسی، بلکه بازگشت به ساختارِ درست و سالمِ ساختمانِ قید در زبانِ فارسی ست. یکی از راه‌هایِ آن یادآوریِ دو باره‌یِ واژه‌هایِ فارسی ست که واژهایِ عربی‌تبار با ساختارِ دستوریِ عربی– از راهِ زبانِ جعلیِ نثرِ فارسی در درازنایِ بیش از نیم‌هزاره– جایِ آنها را گرفته اند. برایِ مثال، می‌توان به یاد آورد که به جایِ «تقریباً» کم- و- بیش و کمابیش را داریم، به جایِ «عمیقاً» ژرف، به جایِ «حقیقتاً» به‌راستی، به جایِ «لزوماً» ناگزیر، به جایِ «دفعتاً» ناگهان، به جایِ «تدریجاً» رفته- رفته، و بسیار نمونه و مثالِ دیگر. همچنین می‌توانیم عادت‌هایِ دیرینه را کنار بگذاریم و با واژه‌هایِ عربی‌تبار همچون واژه‌هایِ پذیرفته شده‌یِ فارسی رفتار کنیم و به قاعده‌یِ درستِ فارسی از آنها قید بسازیم، چنان که نویسندگانِ فارسی در سده‌هایِ آغازین می‌کردند. برایِ مثال، به جایِ «تقریباً» بگوییم «به‌تقریب» یا ظاهراً/ به‌ظاهر، سریعاً/ به‌سرعت، دقیقاً/ به‌دقّت، ابداً/ تا ابد، تدریجاً/به‌تدریج، و جز آنها. بنا بر این، خنده‌دار است که از گاه «گاهاً» بسازیم و آنگاه آن را «گاهن» بنویسیم. صورتِ قیدیِ گاه «گهگاه» است یا «هرچند گاه» یا همان خودِ «گاه»، و در زبانِ گفتار «گاه‌گُدار»، و نه هرگز «گاهن»!
❇️ گزیده ای از داستان تنوین آشوری.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
راهِ حلِ درستِ مسأله نه تغییرِ شکلِ نگارشیِ این تکواژِ وابسته‌یِ (bound morpheme) قیدساز از [-اً] عربی به [-ن]-ِ فارسی، بلکه بازگشت به ساختارِ درست و سالمِ ساختمانِ قید در زبانِ فارسی ست. یکی از راه‌هایِ آن یادآوریِ دو باره‌یِ واژه‌هایِ فارسی ست که واژهایِ عربی‌تبار با ساختارِ دستوریِ عربی– از راهِ زبانِ جعلیِ نثرِ فارسی در درازنایِ بیش از نیم‌هزاره– جایِ آنها را گرفته اند. برایِ مثال، می‌توان به یاد آورد که به جایِ «تقریباً» کم- و- بیش و کمابیش را داریم، به جایِ «عمیقاً» ژرف، به جایِ «حقیقتاً» به‌راستی، به جایِ «لزوماً» ناگزیر، به جایِ «دفعتاً» ناگهان، به جایِ «تدریجاً» رفته- رفته، و بسیار نمونه و مثالِ دیگر. همچنین می‌توانیم عادت‌هایِ دیرینه را کنار بگذاریم و با واژه‌هایِ عربی‌تبار همچون واژه‌هایِ پذیرفته شده‌یِ فارسی رفتار کنیم و به قاعده‌یِ درستِ فارسی از آنها قید بسازیم، چنان که نویسندگانِ فارسی در سده‌هایِ آغازین می‌کردند. برایِ مثال، به جایِ «تقریباً» بگوییم «به‌تقریب» یا ظاهراً/ به‌ظاهر، سریعاً/ به‌سرعت، دقیقاً/ به‌دقّت، ابداً/ تا ابد، تدریجاً/به‌تدریج، و جز آنها. بنا بر این، خنده‌دار است که از گاه «گاهاً» بسازیم و آنگاه آن را «گاهن» بنویسیم. صورتِ قیدیِ گاه «گهگاه» است یا «هرچند گاه» یا همان خودِ «گاه»، و در زبانِ گفتار «گاه‌گُدار»، و نه هرگز «گاهن»!
❇️ گزیده ای از داستان تنوین آشوری.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ نمادهای منفی رنگ ها در هفت پیکر و روان شناسی
❇️ نماد های رنگ ها در داستان هفت پیکر را می توان این گونه تعبیر کرد:
◀️ رنگ سیاه👈 که اولین رنگ است ، می توان نمادی از افزون خواهی ، انزوا، سهوت و راز درونی دانست.
◀️ رنگ زرد،👈 دومین رنگ است و با نمادهایی چون بی اعتمادی، ترس و حسد برابری می کند.
◀️ رنگ سبز، 👈سومین رنگ در داستان، نمادی است از انسانی مدعی و خود شیفته.
◀️ رنگ قرمز👈 چهارمین رنگ به نمادهایی چون جهل و دعوت به مبارزه اشاره دارد.
◀️ رنگ فیروزه ای ، 👈پنجمین رنگ است که با نمادهای تعبیر نادرست از دنیای اطراف، ساده دلی و شخصیتی دوگانه متمایل به خوب و بد در نگاره دیده می شود.
◀️ رنگ صندل 👈ششمین رنگ در نگاره است که در این جا با قهوه ای معادل می باشد و نمادی از انسان غیر قابل اعتماد، خیانت، نافرمانی و تکبّر ورزیدن است.
◀️ رنگ سفید👈 هفتمین و آخرین رنگ در داستان ، به نماد تمامیت و کمال و مبرّا بودن از هر عیب اشاره دارد.
❇️ در علم روان شناسی هم هر کدام از این رنگ ها نماد خاصی می باشند:
◀️ رنگ سیاه،📌از ویژگی های بارز این رنگ در روان شناسی،بد بینی،ناباوری، لجاجت ، نفی هرچیز و بی علاقگی به زندگی است.(موعدی،1379: 83)
◀️ رنگ زرد،📌زمانی که رنگ زرد با درجات تیره مورد بحث است دارای معانی ای نظیر : بی اعتمادی و خیانت خواهد بود.(ایتن، 1376: 21)
◀️ رنگ سبز،📌 افرادی که رنگ سبز را بر دیگر رنگ ها ترجیح می دهند، خود را در هر کار برتر از دیگران می دانند و خواهان دادن درس اخلاق به دیگرانند.(لوشر،1374 :81)
◀️ رنگ قرمز،📌 انسان هایی که علاقه مند به جنگ و دعوا و مشاجره هستند معمولاً تمایل به پوشیدن لباس های قرمز دارند.(سان، 1388: 121)
◀️ رنگ فیروزه ای،📌 پوشیدن لباس های فیروزه ای رنگ کمک می کند تا از وضعیتی درونی و بیرونی خود احساس درست تری داشته باشیم و شخص علاقه مند به استفاده از این رنگ شاید تمایل دارد که همیشه خود را جوان و سرزنده جلوه دهد.(سان، 1378 :132)
◀️ رنگ قهوه ای📌 رنگی است درباره احساسات جسمانی که ارتباط مستقیم با بدن دارد.(لوشر،1374 :92)
◀️ رنگ سفید،📌 معانی منفی رنگ سفید به طور معمول عبارتند از: انزوا و عدم استقامت ولی به طور کلّی این رنگ نماد کاملی از خلوص و به معانی واقعی این کلمه است.(لستون، 2006:30)
❇️ بررسی تطبیقی رنگ ها در هفت پیکر و روان شناسی
مقایسه نماد رنگ های هفت پیکر نظامی با نماد رنگ ها در علم روان شناسی به قرار زیر است:
◀️ رنگ سیاه: نماد این رنگ در داستان به طور کلی ، زیاده خواهی، شهون، درونگرایی،رمزآلود و ناکامی است.در روانشناسی نیز رنگ سیاه نماد ناباروری، شهوت، پنهان کردن و رمز آلود بودن است.
◀️ رنگ زرد: در داستان مفاهیمی چون بی اعتمادی، ترس و حسدند، در روان شناسی رنگ دارای مفهوم بی اعتمادی فریب کاری، حس حسادت و به دست آوردن قدرت است.
◀️ رنگ سبز: سبز در داستان نماد انسان مدّعی و خود شیفته است.در روان شناسی، این رنگ نماد غرور و بلند پروازی و انسان های از خود راضی است.
◀️ رنگ قرمز: داستان، رنگ قرمز را نمادی از دعوت به مبارزه، وجهل معرفی می کند. در روان شناسی رنگ مفاهیمی چون خیال بافی، پرخاشگری و داشتن آرزوهای بسیار. برای رنگ قرمز در نظر گرفته شده است.
◀️ رنگ قهوه ای:این رنگ در داستان نمادی از خیانت، نافرمانی، تکبّر ورزیدن و انسان های غیر قابل اعتماد است. قهوه ای در روان شناسی رنگ نماد انسان هایی با اراده و قابل اعتماد که در هرکاری از خود جدیّت نشان می دهند، می باشد.
◀️ رنگ سفید: سفید در داستان به معنای تمامیّت و کمال ودر روان شناسی رنگ نماد خلوص، پاکی و معصومیت است.
❇️ به این ترتیب رنگ هایی که درمنظومه هفت پیکر و روان شناسی رنگ مفاهیم و نمادهایی یکسان دارند عبارتند از:
سیاه، زرد، سبز،قرمز، و سفید و رنگ هایی که در نگاره و روان شناسی رنگ مفاهیم و نمادهایی متفاوت دارند، فیروزه ای و قهوه ای هستند؛ یعنی پنج رنگ در دو زمینه ی متفاوت ، که یکی مرتبط با ارزش های بومی یک کشور و دیگری در راستای روان شناسی رنگ قرار دارد نمادهایی متشابه دارند و دو رنگ از هفت رنگ باقی مانده نمادهای متفاوت دارند.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ نماد های رنگ ها در داستان هفت پیکر را می توان این گونه تعبیر کرد:
◀️ رنگ سیاه👈 که اولین رنگ است ، می توان نمادی از افزون خواهی ، انزوا، سهوت و راز درونی دانست.
◀️ رنگ زرد،👈 دومین رنگ است و با نمادهایی چون بی اعتمادی، ترس و حسد برابری می کند.
◀️ رنگ سبز، 👈سومین رنگ در داستان، نمادی است از انسانی مدعی و خود شیفته.
◀️ رنگ قرمز👈 چهارمین رنگ به نمادهایی چون جهل و دعوت به مبارزه اشاره دارد.
◀️ رنگ فیروزه ای ، 👈پنجمین رنگ است که با نمادهای تعبیر نادرست از دنیای اطراف، ساده دلی و شخصیتی دوگانه متمایل به خوب و بد در نگاره دیده می شود.
◀️ رنگ صندل 👈ششمین رنگ در نگاره است که در این جا با قهوه ای معادل می باشد و نمادی از انسان غیر قابل اعتماد، خیانت، نافرمانی و تکبّر ورزیدن است.
◀️ رنگ سفید👈 هفتمین و آخرین رنگ در داستان ، به نماد تمامیت و کمال و مبرّا بودن از هر عیب اشاره دارد.
❇️ در علم روان شناسی هم هر کدام از این رنگ ها نماد خاصی می باشند:
◀️ رنگ سیاه،📌از ویژگی های بارز این رنگ در روان شناسی،بد بینی،ناباوری، لجاجت ، نفی هرچیز و بی علاقگی به زندگی است.(موعدی،1379: 83)
◀️ رنگ زرد،📌زمانی که رنگ زرد با درجات تیره مورد بحث است دارای معانی ای نظیر : بی اعتمادی و خیانت خواهد بود.(ایتن، 1376: 21)
◀️ رنگ سبز،📌 افرادی که رنگ سبز را بر دیگر رنگ ها ترجیح می دهند، خود را در هر کار برتر از دیگران می دانند و خواهان دادن درس اخلاق به دیگرانند.(لوشر،1374 :81)
◀️ رنگ قرمز،📌 انسان هایی که علاقه مند به جنگ و دعوا و مشاجره هستند معمولاً تمایل به پوشیدن لباس های قرمز دارند.(سان، 1388: 121)
◀️ رنگ فیروزه ای،📌 پوشیدن لباس های فیروزه ای رنگ کمک می کند تا از وضعیتی درونی و بیرونی خود احساس درست تری داشته باشیم و شخص علاقه مند به استفاده از این رنگ شاید تمایل دارد که همیشه خود را جوان و سرزنده جلوه دهد.(سان، 1378 :132)
◀️ رنگ قهوه ای📌 رنگی است درباره احساسات جسمانی که ارتباط مستقیم با بدن دارد.(لوشر،1374 :92)
◀️ رنگ سفید،📌 معانی منفی رنگ سفید به طور معمول عبارتند از: انزوا و عدم استقامت ولی به طور کلّی این رنگ نماد کاملی از خلوص و به معانی واقعی این کلمه است.(لستون، 2006:30)
❇️ بررسی تطبیقی رنگ ها در هفت پیکر و روان شناسی
مقایسه نماد رنگ های هفت پیکر نظامی با نماد رنگ ها در علم روان شناسی به قرار زیر است:
◀️ رنگ سیاه: نماد این رنگ در داستان به طور کلی ، زیاده خواهی، شهون، درونگرایی،رمزآلود و ناکامی است.در روانشناسی نیز رنگ سیاه نماد ناباروری، شهوت، پنهان کردن و رمز آلود بودن است.
◀️ رنگ زرد: در داستان مفاهیمی چون بی اعتمادی، ترس و حسدند، در روان شناسی رنگ دارای مفهوم بی اعتمادی فریب کاری، حس حسادت و به دست آوردن قدرت است.
◀️ رنگ سبز: سبز در داستان نماد انسان مدّعی و خود شیفته است.در روان شناسی، این رنگ نماد غرور و بلند پروازی و انسان های از خود راضی است.
◀️ رنگ قرمز: داستان، رنگ قرمز را نمادی از دعوت به مبارزه، وجهل معرفی می کند. در روان شناسی رنگ مفاهیمی چون خیال بافی، پرخاشگری و داشتن آرزوهای بسیار. برای رنگ قرمز در نظر گرفته شده است.
◀️ رنگ قهوه ای:این رنگ در داستان نمادی از خیانت، نافرمانی، تکبّر ورزیدن و انسان های غیر قابل اعتماد است. قهوه ای در روان شناسی رنگ نماد انسان هایی با اراده و قابل اعتماد که در هرکاری از خود جدیّت نشان می دهند، می باشد.
◀️ رنگ سفید: سفید در داستان به معنای تمامیّت و کمال ودر روان شناسی رنگ نماد خلوص، پاکی و معصومیت است.
❇️ به این ترتیب رنگ هایی که درمنظومه هفت پیکر و روان شناسی رنگ مفاهیم و نمادهایی یکسان دارند عبارتند از:
سیاه، زرد، سبز،قرمز، و سفید و رنگ هایی که در نگاره و روان شناسی رنگ مفاهیم و نمادهایی متفاوت دارند، فیروزه ای و قهوه ای هستند؛ یعنی پنج رنگ در دو زمینه ی متفاوت ، که یکی مرتبط با ارزش های بومی یک کشور و دیگری در راستای روان شناسی رنگ قرار دارد نمادهایی متشابه دارند و دو رنگ از هفت رنگ باقی مانده نمادهای متفاوت دارند.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
📖معروفترین پدرهای دنیای ادبیات
برخلاف شخصیت مادرها، تصویر پدرها در دنیای ادبیات تنوع زیادی دارد و نویسندگان نگاه‌های متفاوتی به رابطه پدر و فرزندی دارند. این، فهرستی است که من (احسان رضایی) از پدرهای خیالی در داستان‌هایی که خوانده‌ام، در ذهن داشتم و آنها را طبق الگوهای متفاوت رابطه با فرزندان، در چند دسته تقسیم کردم. قاعدتا به این سیاهه می‌شود اسم‌های دیگر هم اضافه کرد و آن فهرست کاملتر را برای مطالعات بعدی استفاده کرد. فعلا همین را داشته باشید:
😵پدرهای کشته به دست پسر
ادیپ، پدرش (لایوس) را می‌کشد/ ضحاک پدرش (مرداس) را می‌کشد/ «برادران کارامازوف» (جز آلیوشا) پدرشان را می‌کشند/ در «آتش بدون دود» یک مورد پدرکشی هست/ ولدمورت «هری پاتر» پدر ماگلش را کشته
😰پدرهایی که پسرشان را کشتند
اودیسه و تلگونوس/ رستم و سهراب (داستان دنباله‌هایی در مورد برزو، پسر سهراب و شهریار، پسر برزو هم دارد که با رستم می‌جنگند)/ گشتاسپ، اسفندیار را به جنگ رستم می‌فرستد و عملاً او را به کشتن می‌دهد/ پدر نیل در «انجمن شاعران مرده» آن‌قدر فشار می‌آورد که نیل خودکشی می‌کند (ن. اچ. کلاین‌بام)
😔پدرهای ناکام و خیرندیده از فرزند
پریام، پادشاه تروا/ فریدون در «شاهنامه»/ «شاه لیر» و دخترهایش (شکسپیر)/ پدر مقتولِ «هملت» (شکسپیر)/ «باباگوریو» و دو دخترش (بالزاک)/ «پدر خانواده» (دنیس دیدرو)/ بابای بازاروفِ جوان در «پدران و پسران» (تورگنیف)/ پدر رمان «ماهی بزرگ» (دانیل والاس) که بچه‌ها هیچوقت حرفهایش را باور نمی‌کنند/ اغلب پدرهای «آتش بدون دود» (نادر ابراهیمی)
😎پدرهای قدرتمند
«پدرخوانده»های ماریو پوزو/ پدر سارا کرو (فرانسیس هادسن بارنت) که خیلی خرپول است/ بابای جسی در «خداحافظ گری کوپر» (رومن گاری)/ لرد عزریل در «نیروی اهریمنی اش» (فیلیپ پولمن)
😡پدرهای زیادی گیر
پدر تام (گدا) در «شاهزاده و گدا» (مارک تواین)/ دنتور و پسرهایش در «ارباب حلقه‌ها» (تالکین)/ پدر «خانواده تیبو» (روژه مارتن دوگار)
😴پدرهای بی‌مسوولیت
تناردیه پدر در «بینوایان» (ویکتور هوگو)/ بابای اسکارلت «بربادرفته» (مارگارت میچل)/ هنچارد که «شهردار کاستربریج» هم می‌شود ولی فکر فروختن بچه‌اش رهایش نمی‌کند (تامس هاردی)/ دکتر هورنیکور «گهواره گربه» (کورت ونه‌گات)
🤕پدرهای بی‌عرضه
پدر مومو در «زندگی در پیش رو» (رومن گاری)/ پدر مخترع بوگیر کفش در «گودال‌ها» (لوییس ساکار)
😇پدرهای موثر در تربیت بچه
بابای کیتی در «آنا کارنینا» و باقی کارهای تولستوی/ سروانِ «دختر سروان» (پوشکین)/ آتیکوس فینچ در «کشتن مرغ مینا» (هارپر لی) که خیلی از منتقدها او را بهترین تصویر پدر در دنیای ادبیات می‌دانند/ پدر راوی در «راستی آخرین بار پدرت را کی دیدی؟» (بلیک ماریسن)
🤔پدرهای با شخصیت پیچیده
پراپسرو در نمایشنامه «طوفان» (شکسپیر)/ پدر سونیا در «جنایت و مکافات» (داستایوسکی)/ پدر نیک در قصه «پدرها و پسرها» (همینگوی)/ قصه‌های دن چاون/ «گاوخونی» (جعفر مدرس صادقی)
😜پدرهای بامزه
«قصه‌های بابام» (ارسکین کالدول)/ کمیک «قصه‌های من و بابام» (اریش اُزِر)/ داستان «ماجرای عمل لوزه کوچک بابام» در «شلوارهای وصله‌دار» (رسول پرویزی)/ پدر سعید در «دایی‌جان ناپلئون» (پزشکزاد)/ پدر مهاجرت‌کرده «عطرسنبل، بوی کاج» (فیروزه جزایری دوما)
🤗پدرخوانده‌ها
پدر ژپتو در «پینوکیو» (کارلو کلودی)/ ژان والژان در «بینوایان» (ویکتور هوگو)/ «بابا لنگ‌دراز»ِ جودی ابوت (جین وبستر)
😀پدربزرگ‌ها
بابابزرگ نل (قصه «جعبه جواهر» چارلز دیکنز)/بابابزرگ «هایدی» (جوانا اسپیری)/ پدربزرگ سوفی در «راز داوینچی» (دن براون)/ باباجونِ علی فتاح در «من او» (رضا امیرخانی)
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
برخلاف شخصیت مادرها، تصویر پدرها در دنیای ادبیات تنوع زیادی دارد و نویسندگان نگاه‌های متفاوتی به رابطه پدر و فرزندی دارند. این، فهرستی است که من (احسان رضایی) از پدرهای خیالی در داستان‌هایی که خوانده‌ام، در ذهن داشتم و آنها را طبق الگوهای متفاوت رابطه با فرزندان، در چند دسته تقسیم کردم. قاعدتا به این سیاهه می‌شود اسم‌های دیگر هم اضافه کرد و آن فهرست کاملتر را برای مطالعات بعدی استفاده کرد. فعلا همین را داشته باشید:
😵پدرهای کشته به دست پسر
ادیپ، پدرش (لایوس) را می‌کشد/ ضحاک پدرش (مرداس) را می‌کشد/ «برادران کارامازوف» (جز آلیوشا) پدرشان را می‌کشند/ در «آتش بدون دود» یک مورد پدرکشی هست/ ولدمورت «هری پاتر» پدر ماگلش را کشته
😰پدرهایی که پسرشان را کشتند
اودیسه و تلگونوس/ رستم و سهراب (داستان دنباله‌هایی در مورد برزو، پسر سهراب و شهریار، پسر برزو هم دارد که با رستم می‌جنگند)/ گشتاسپ، اسفندیار را به جنگ رستم می‌فرستد و عملاً او را به کشتن می‌دهد/ پدر نیل در «انجمن شاعران مرده» آن‌قدر فشار می‌آورد که نیل خودکشی می‌کند (ن. اچ. کلاین‌بام)
😔پدرهای ناکام و خیرندیده از فرزند
پریام، پادشاه تروا/ فریدون در «شاهنامه»/ «شاه لیر» و دخترهایش (شکسپیر)/ پدر مقتولِ «هملت» (شکسپیر)/ «باباگوریو» و دو دخترش (بالزاک)/ «پدر خانواده» (دنیس دیدرو)/ بابای بازاروفِ جوان در «پدران و پسران» (تورگنیف)/ پدر رمان «ماهی بزرگ» (دانیل والاس) که بچه‌ها هیچوقت حرفهایش را باور نمی‌کنند/ اغلب پدرهای «آتش بدون دود» (نادر ابراهیمی)
😎پدرهای قدرتمند
«پدرخوانده»های ماریو پوزو/ پدر سارا کرو (فرانسیس هادسن بارنت) که خیلی خرپول است/ بابای جسی در «خداحافظ گری کوپر» (رومن گاری)/ لرد عزریل در «نیروی اهریمنی اش» (فیلیپ پولمن)
😡پدرهای زیادی گیر
پدر تام (گدا) در «شاهزاده و گدا» (مارک تواین)/ دنتور و پسرهایش در «ارباب حلقه‌ها» (تالکین)/ پدر «خانواده تیبو» (روژه مارتن دوگار)
😴پدرهای بی‌مسوولیت
تناردیه پدر در «بینوایان» (ویکتور هوگو)/ بابای اسکارلت «بربادرفته» (مارگارت میچل)/ هنچارد که «شهردار کاستربریج» هم می‌شود ولی فکر فروختن بچه‌اش رهایش نمی‌کند (تامس هاردی)/ دکتر هورنیکور «گهواره گربه» (کورت ونه‌گات)
🤕پدرهای بی‌عرضه
پدر مومو در «زندگی در پیش رو» (رومن گاری)/ پدر مخترع بوگیر کفش در «گودال‌ها» (لوییس ساکار)
😇پدرهای موثر در تربیت بچه
بابای کیتی در «آنا کارنینا» و باقی کارهای تولستوی/ سروانِ «دختر سروان» (پوشکین)/ آتیکوس فینچ در «کشتن مرغ مینا» (هارپر لی) که خیلی از منتقدها او را بهترین تصویر پدر در دنیای ادبیات می‌دانند/ پدر راوی در «راستی آخرین بار پدرت را کی دیدی؟» (بلیک ماریسن)
🤔پدرهای با شخصیت پیچیده
پراپسرو در نمایشنامه «طوفان» (شکسپیر)/ پدر سونیا در «جنایت و مکافات» (داستایوسکی)/ پدر نیک در قصه «پدرها و پسرها» (همینگوی)/ قصه‌های دن چاون/ «گاوخونی» (جعفر مدرس صادقی)
😜پدرهای بامزه
«قصه‌های بابام» (ارسکین کالدول)/ کمیک «قصه‌های من و بابام» (اریش اُزِر)/ داستان «ماجرای عمل لوزه کوچک بابام» در «شلوارهای وصله‌دار» (رسول پرویزی)/ پدر سعید در «دایی‌جان ناپلئون» (پزشکزاد)/ پدر مهاجرت‌کرده «عطرسنبل، بوی کاج» (فیروزه جزایری دوما)
🤗پدرخوانده‌ها
پدر ژپتو در «پینوکیو» (کارلو کلودی)/ ژان والژان در «بینوایان» (ویکتور هوگو)/ «بابا لنگ‌دراز»ِ جودی ابوت (جین وبستر)
😀پدربزرگ‌ها
بابابزرگ نل (قصه «جعبه جواهر» چارلز دیکنز)/بابابزرگ «هایدی» (جوانا اسپیری)/ پدربزرگ سوفی در «راز داوینچی» (دن براون)/ باباجونِ علی فتاح در «من او» (رضا امیرخانی)
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ گُل یا گِل، در داستان « حسنک وزیر » در تاریخ بیهقی
❇️ شبلی موافقت را گلی انداخت.
◀️ تلفظ درست واژه ی "گل" در جمله ی فوق از موضوعاتی است که سال ها ست نظر همکاران محترم را به خود جلب کرده است.
مطلب زیر چکیده ی مقاله ای در فصل نامه ی رشد ادب فارسی است.نگارنده معتقد است که تلفظ صحیح این واژه "گِل " است و برای این نظر خود نکاتی قابل تامل ذکر کرده اند .ماخذ دقیق تر مقاله در پایان ذکر شده است.
1.نکته ی یکم
«موافقت را»یعنی«برای موافقت»،اما موافقت با که و با چه؟اگر شبلی با افرادی که حلاّج را سنگسار می‌کردند مـوافقت و هـمراهی بکند،پس آنچه که به طرف حلاّج انداخته،«گِل»بوده نه«گُل»و«آه‌کشیدن»حلاّج نیز معلول این اتّفاق است،در غیر این صورت لزومی نداشت که حلاّج بگوید:«از او سختم مـی‌آید کـه مـی‌داند که نمی‌باید انداخت».
2. نکته دوم
شبلی از حال و حقیقت کار حلاّج به‌خوبی آگاهی دارد:«نقل است که روزی شبلی را گفت یا بابکر!دست برنه که ما قصد کـاری عـظیم کـردیم و سرگشته‌ی کاری شده‌ایم،چنان کاری که خود را کـشتن در پیـش داریم"
با توجّه به این نکته و شواهدی که در اخبار حلاّج آمده است،می‌توان دریافت که شبلی نیز هـم‌چون جـنید،ظـاهرا(شاید از روی تقیّه)با عقاید حلاّج مخالف بود و در باطن،عقاید و افـکار او را می‌ستود.همین«گِل»انداختن وی نیز مثل«فتوای ظاهری جنید»است که می‌گفت:
«نحن نحکم بالظّاهر»،
یعنی بـر ظـاهر حـال،کشتنی است و فتوا بر ظاهر است،اما باطن را خدای می‌داند.پس در این صورت،شبلی برای موافقت ظاهری با اعدام حلاّج و در ادامه‌ی مخالفت ظاهری برحسب قوانین شریعت،بـه سـوی او گِل می‌اندازد.
3.نکته‌ی سوم
تأمّل در واژه‌ی«می‌داند»است که حلاّج در باب شبلی مـی‌گوید:«ازاو(شـبلی)سـختم می‌آید که می‌داند که نمی‌باید انداخت.حلاّج با مشاهده‌ی این کار شبلی«آه»مـی‌کشد و ایـن«آه کـشیدن»و تأسّف خوردن بر هم‌گامی و هم‌سویی ظاهری شبلی با«عوام النّاس»و کسانی است که به او سـنگ مـی‌زنند. و در باطن،عقاید و افـکار او را می‌ستود.
۴-نکته ی چهار
سنگسارکردن از مجازات‌های دین اسلام است و اصول و قواعد خاص خود را دارد و انداختن سنگ به سوی محکوم به کـیفر سنگسار کردن نیز یک فریضه است.عطار صراحتا آورده است که شـبلی بـرای نـشان دادن موافقت«ظاهری»خود با سنگسار حلاّج گِلی «نه سنگی»به سوی حلاج انداخت تا دوست هـم مـسلک خود را نرنجاند و در عین حال در آینده به همراهی خود با او متهم نشود.
❇️ گُل یا گِل،اسماعیل گنجه ای، فصل نامه ی رشد.، تابستان ۸۹-ش۹۴
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ شبلی موافقت را گلی انداخت.
◀️ تلفظ درست واژه ی "گل" در جمله ی فوق از موضوعاتی است که سال ها ست نظر همکاران محترم را به خود جلب کرده است.
مطلب زیر چکیده ی مقاله ای در فصل نامه ی رشد ادب فارسی است.نگارنده معتقد است که تلفظ صحیح این واژه "گِل " است و برای این نظر خود نکاتی قابل تامل ذکر کرده اند .ماخذ دقیق تر مقاله در پایان ذکر شده است.
1.نکته ی یکم
«موافقت را»یعنی«برای موافقت»،اما موافقت با که و با چه؟اگر شبلی با افرادی که حلاّج را سنگسار می‌کردند مـوافقت و هـمراهی بکند،پس آنچه که به طرف حلاّج انداخته،«گِل»بوده نه«گُل»و«آه‌کشیدن»حلاّج نیز معلول این اتّفاق است،در غیر این صورت لزومی نداشت که حلاّج بگوید:«از او سختم مـی‌آید کـه مـی‌داند که نمی‌باید انداخت».
2. نکته دوم
شبلی از حال و حقیقت کار حلاّج به‌خوبی آگاهی دارد:«نقل است که روزی شبلی را گفت یا بابکر!دست برنه که ما قصد کـاری عـظیم کـردیم و سرگشته‌ی کاری شده‌ایم،چنان کاری که خود را کـشتن در پیـش داریم"
با توجّه به این نکته و شواهدی که در اخبار حلاّج آمده است،می‌توان دریافت که شبلی نیز هـم‌چون جـنید،ظـاهرا(شاید از روی تقیّه)با عقاید حلاّج مخالف بود و در باطن،عقاید و افـکار او را می‌ستود.همین«گِل»انداختن وی نیز مثل«فتوای ظاهری جنید»است که می‌گفت:
«نحن نحکم بالظّاهر»،
یعنی بـر ظـاهر حـال،کشتنی است و فتوا بر ظاهر است،اما باطن را خدای می‌داند.پس در این صورت،شبلی برای موافقت ظاهری با اعدام حلاّج و در ادامه‌ی مخالفت ظاهری برحسب قوانین شریعت،بـه سـوی او گِل می‌اندازد.
3.نکته‌ی سوم
تأمّل در واژه‌ی«می‌داند»است که حلاّج در باب شبلی مـی‌گوید:«ازاو(شـبلی)سـختم می‌آید که می‌داند که نمی‌باید انداخت.حلاّج با مشاهده‌ی این کار شبلی«آه»مـی‌کشد و ایـن«آه کـشیدن»و تأسّف خوردن بر هم‌گامی و هم‌سویی ظاهری شبلی با«عوام النّاس»و کسانی است که به او سـنگ مـی‌زنند. و در باطن،عقاید و افـکار او را می‌ستود.
۴-نکته ی چهار
سنگسارکردن از مجازات‌های دین اسلام است و اصول و قواعد خاص خود را دارد و انداختن سنگ به سوی محکوم به کـیفر سنگسار کردن نیز یک فریضه است.عطار صراحتا آورده است که شـبلی بـرای نـشان دادن موافقت«ظاهری»خود با سنگسار حلاّج گِلی «نه سنگی»به سوی حلاج انداخت تا دوست هـم مـسلک خود را نرنجاند و در عین حال در آینده به همراهی خود با او متهم نشود.
❇️ گُل یا گِل،اسماعیل گنجه ای، فصل نامه ی رشد.، تابستان ۸۹-ش۹۴
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ حكایت نی
✳️ دیدگاه استاد الهی قمشه ای در باره نی مولانا
بشنو از نی چون حكایت می‌كند
از جدایی‌ها شكایت می‌كند
❇️ سخن را از نی باید شنید، از آن كس كه نیست؛ آن كس كه هست از هواهای خود می‌گوید و حدیث نفس می‌كند و حكایت او شكایت از محرومیت‌ها و ناكامی‌های خاكی اوست. یا حكایت توفیقات وهمی و خیالی كه او را معجب و مغرور می‌كند و به جور و ستم وامی‌دارد.
اما آن كس كه بندبند وجودش را از هواهای خویش خالی كرده و چون نی لب خود بر لب معشوق نهاده و دل به هوای او و نفس او سپرده است، حكایتی دیگر و شكایتی دیگر دارد.
گر نبودی با لبش نی را سمر
نی جهان را پر نكردی از شر
◀️ انبیا از جنس نی بودند. چون به هوای دل خویش سخن نمی‌گفتند، چنان كه در قرآن در صفت رسول اكرم آمده است:
«و ما ینطق عن الهوی ان هو الا وحی یوحی»
او از هوای دل خویش سخن نمی‌گوید
و این (قرآن) نیست مگر آنچه به او وحی شده است.
◀️ بدین بیان، نی مقام انسان كامل یا كمال مرتبه انسانی است كه در آن مرتبه شخص هرچه گوید همان است كه معشوق در او دمیده و هرچه كند همان است كه فرمانش از معشوق رسیده است.
از وجود خود چو نی گشتم تهی
نیست از غیر خدایم آگهی
چونكه من من نیستم، این دم ز هوست
پیش این دم هر كه دم زد كافر اوست
گرچه قرآن از لب پیغمبر است
هر كه گوید حق نگفته، كافر است
دو دهان داریم گویا، همچو نی
یك دهان پنهانست در لب‌های وی
یك دهان نالان شده سوی شما
های و هویی برفكنده در سما
لیك داند هر كه او را منظر است
كاین زبان این سری هم زان سر است
دمدم این نای از دم‌های اوست
های و هوی روح از هیهای اوست
◀️ انبیا و اولیا و قدیسان عالم كه این همه سخنان شكربار از ایشان در بازار عالم پخش شده است همه در اثر پیوند با لب‌های شكرین آن شاهد یكتا به مقام شكرفروشی رسیده‌اند.
شكر فروش كه عمرش دراز باد چرا
تفقدی نكند طوطی شكرخا را
(حافظ)
◀️ و این تمثیل نی شدن برای رسیدن به درك حقایق اشیا در همه فرهنگ‌های باستانی با تصویرهای گوناگون به چشم می‌خورد. چینیان معتقدند كه تا كسی نی نشود نمی‌تواند نی را بكشد. و این بخصوص در كار هنر همه جا مصداق دارد كه تا كسی از خودبینی و خودرایی و نفس‌پرستی رها نشده باشد و بوی خوش عشق به مشام جان او نرسیده باشد و خلقش چون نفس صبا لطیف و عطرآگین نشده باشد، در هیچ هنری بخصوص شعر به كمال نمی‌رسد. به عبارت دیگر آفرینش هنری در گرو مستی است كه بیان دیگری از همان نی شده است.
عزلم به هوشیاری نمكی ندارد‌ای جان قدحی دو موهبت كن چون ز من غزل ستانی
(دیوان شمس)
شر و شور دوران فكنند مستان
سر هوشمندان، هنری ندارد
(الهی قمشه‌ای)
◀️ در این مستی و رفع حجاب خودپرستی است كه شاهد زیبایی به هنرمند رخ می‌نماید و بازتاب آن مشاهده به‌صورت هنر ظاهر می‌گردد.
غزال خویش به من ده غزل ز من بستان
نمای چهره شعری و شعر تازه ببین
(دیوان شمس)
بنابراین، معنای دیگر بشنو از نی این است كه سخن مست را بشنو كه گفته‌اند مستی و راستی:
چو رازها طلبی در میان مستان رو
كه راز را سر سرمست بی‌حیا گوید
(دیوان شمس)
آن مست قلندر است كه در بیان حقیقت گستاخ و بی‌پرواست و هیچ وسوسه‌ای جز معشوق كه عین حقیقت است او را برنمی‌انگیزد.
فقیه مدرسه دی مست بود و فتوا داد
كه می‌حرام ولی به ز مال اوقاف است
(حافظ)
◀️ مولانا جلال‌الدین بیش از هر صفت دیگری به مستی موصوف است و به شادی كه محصول چنان مستی است. سلام او سلام مست است، سلام روستایی نیست كه دامی و دانه‌ای باشد برای بهره‌مندی از مردمان.
آدمی خوارند اغلب مردمان
از سلام علیكشان كم جو امان
یك سلامی نشنوی‌ای مرد دین
كه نگیرد آخرت آن آستین
از دهان آدمی خوش مشام
من سلام حق شنیدم والسلام
زان سلام او سلام حق شده است/ كآتش اندر دودمان خود زده است
(مثنوی)
در آن سلام مستی است كه مولانا نه تنها دام نمی‌نهد بلكه خود را به دام معشوق می‌اندازد تا با او چه رفتار كند.
ای نیست كرده هست را بشنو سلام مست را
مستی كه هر دو دست را پابند دامت می‌كند
(مولانا)
به پای خویشتن آیند عاشقان به كمندت
كه هر كه را تو بگیری ز خویشتن برهانی
(سعدی)
◀️ تمثیل دیگر مولانا در بیان معنای نی شدن این است كه دیده‌ایم چگونه یك پری یا جن بناگاه به خانه دل شخص وارد می‌شود، او را معزول می‌كند و هرچه از او به ظهور می‌رسد مردم بدان پری منسوب می‌كنند نه به شخص.
چون پری غالب شود بر آدمی
گم شود از مرد وصف مردمی
هرچه را گوید پری گفته بود
زین سری نه زان سری گفته بود
اوی او رفته پری خود او شده
ترك بی‌الهام نازی‌گو شده
چون به خود آید نداند یك صفت
چون پری را هست این ذات و صفت
چون پری را این دم و قانون بود
كردگار آن پری را چون بود
(مثنوی)
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ دیدگاه استاد الهی قمشه ای در باره نی مولانا
بشنو از نی چون حكایت می‌كند
از جدایی‌ها شكایت می‌كند
❇️ سخن را از نی باید شنید، از آن كس كه نیست؛ آن كس كه هست از هواهای خود می‌گوید و حدیث نفس می‌كند و حكایت او شكایت از محرومیت‌ها و ناكامی‌های خاكی اوست. یا حكایت توفیقات وهمی و خیالی كه او را معجب و مغرور می‌كند و به جور و ستم وامی‌دارد.
اما آن كس كه بندبند وجودش را از هواهای خویش خالی كرده و چون نی لب خود بر لب معشوق نهاده و دل به هوای او و نفس او سپرده است، حكایتی دیگر و شكایتی دیگر دارد.
گر نبودی با لبش نی را سمر
نی جهان را پر نكردی از شر
◀️ انبیا از جنس نی بودند. چون به هوای دل خویش سخن نمی‌گفتند، چنان كه در قرآن در صفت رسول اكرم آمده است:
«و ما ینطق عن الهوی ان هو الا وحی یوحی»
او از هوای دل خویش سخن نمی‌گوید
و این (قرآن) نیست مگر آنچه به او وحی شده است.
◀️ بدین بیان، نی مقام انسان كامل یا كمال مرتبه انسانی است كه در آن مرتبه شخص هرچه گوید همان است كه معشوق در او دمیده و هرچه كند همان است كه فرمانش از معشوق رسیده است.
از وجود خود چو نی گشتم تهی
نیست از غیر خدایم آگهی
چونكه من من نیستم، این دم ز هوست
پیش این دم هر كه دم زد كافر اوست
گرچه قرآن از لب پیغمبر است
هر كه گوید حق نگفته، كافر است
دو دهان داریم گویا، همچو نی
یك دهان پنهانست در لب‌های وی
یك دهان نالان شده سوی شما
های و هویی برفكنده در سما
لیك داند هر كه او را منظر است
كاین زبان این سری هم زان سر است
دمدم این نای از دم‌های اوست
های و هوی روح از هیهای اوست
◀️ انبیا و اولیا و قدیسان عالم كه این همه سخنان شكربار از ایشان در بازار عالم پخش شده است همه در اثر پیوند با لب‌های شكرین آن شاهد یكتا به مقام شكرفروشی رسیده‌اند.
شكر فروش كه عمرش دراز باد چرا
تفقدی نكند طوطی شكرخا را
(حافظ)
◀️ و این تمثیل نی شدن برای رسیدن به درك حقایق اشیا در همه فرهنگ‌های باستانی با تصویرهای گوناگون به چشم می‌خورد. چینیان معتقدند كه تا كسی نی نشود نمی‌تواند نی را بكشد. و این بخصوص در كار هنر همه جا مصداق دارد كه تا كسی از خودبینی و خودرایی و نفس‌پرستی رها نشده باشد و بوی خوش عشق به مشام جان او نرسیده باشد و خلقش چون نفس صبا لطیف و عطرآگین نشده باشد، در هیچ هنری بخصوص شعر به كمال نمی‌رسد. به عبارت دیگر آفرینش هنری در گرو مستی است كه بیان دیگری از همان نی شده است.
عزلم به هوشیاری نمكی ندارد‌ای جان قدحی دو موهبت كن چون ز من غزل ستانی
(دیوان شمس)
شر و شور دوران فكنند مستان
سر هوشمندان، هنری ندارد
(الهی قمشه‌ای)
◀️ در این مستی و رفع حجاب خودپرستی است كه شاهد زیبایی به هنرمند رخ می‌نماید و بازتاب آن مشاهده به‌صورت هنر ظاهر می‌گردد.
غزال خویش به من ده غزل ز من بستان
نمای چهره شعری و شعر تازه ببین
(دیوان شمس)
بنابراین، معنای دیگر بشنو از نی این است كه سخن مست را بشنو كه گفته‌اند مستی و راستی:
چو رازها طلبی در میان مستان رو
كه راز را سر سرمست بی‌حیا گوید
(دیوان شمس)
آن مست قلندر است كه در بیان حقیقت گستاخ و بی‌پرواست و هیچ وسوسه‌ای جز معشوق كه عین حقیقت است او را برنمی‌انگیزد.
فقیه مدرسه دی مست بود و فتوا داد
كه می‌حرام ولی به ز مال اوقاف است
(حافظ)
◀️ مولانا جلال‌الدین بیش از هر صفت دیگری به مستی موصوف است و به شادی كه محصول چنان مستی است. سلام او سلام مست است، سلام روستایی نیست كه دامی و دانه‌ای باشد برای بهره‌مندی از مردمان.
آدمی خوارند اغلب مردمان
از سلام علیكشان كم جو امان
یك سلامی نشنوی‌ای مرد دین
كه نگیرد آخرت آن آستین
از دهان آدمی خوش مشام
من سلام حق شنیدم والسلام
زان سلام او سلام حق شده است/ كآتش اندر دودمان خود زده است
(مثنوی)
در آن سلام مستی است كه مولانا نه تنها دام نمی‌نهد بلكه خود را به دام معشوق می‌اندازد تا با او چه رفتار كند.
ای نیست كرده هست را بشنو سلام مست را
مستی كه هر دو دست را پابند دامت می‌كند
(مولانا)
به پای خویشتن آیند عاشقان به كمندت
كه هر كه را تو بگیری ز خویشتن برهانی
(سعدی)
◀️ تمثیل دیگر مولانا در بیان معنای نی شدن این است كه دیده‌ایم چگونه یك پری یا جن بناگاه به خانه دل شخص وارد می‌شود، او را معزول می‌كند و هرچه از او به ظهور می‌رسد مردم بدان پری منسوب می‌كنند نه به شخص.
چون پری غالب شود بر آدمی
گم شود از مرد وصف مردمی
هرچه را گوید پری گفته بود
زین سری نه زان سری گفته بود
اوی او رفته پری خود او شده
ترك بی‌الهام نازی‌گو شده
چون به خود آید نداند یك صفت
چون پری را هست این ذات و صفت
چون پری را این دم و قانون بود
كردگار آن پری را چون بود
(مثنوی)
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ «ققنوس» در ادب فارسی
❇️ ققنوس یا <قُقنُس> مرغی افسانه‌ای ، بسیار خوش رنگ و خوش آواز ، دارای منقار درازی با سوراخ‌های فراوان که به قولی 360 سوراخ باشد که از هر یک آوازی خوش برآید گویا موسیقی را از آواز ققنوس برگرفته‌اند.
▪️گویند ققنوس بر کوه بلندی مقابل باد می‌نشیند و صداهای شگفت‌انگیز از سوراخ‌های منقارش برآید و به سبب آن مرغان بسیاری بر او جمع می‌آیند که او شماری از آنان را طعمه خود می‌سازد.
▪️ققنوس جفت ندارد و عمرش هزار ساله است و چون به آخر رسد هیزم بسیار گرد آورد، بر بالای آن نشیند و سرودن آغاز کند و بال بر هم زند.
☆_ از بر هم زدن بال‌هایش آتشی می‌جهد و در هیزم افتد و او در آن آتش می‌سوزد که از آن تخمی پدید آید و ققنوسی دیگر زاده شود. ...
▪️بعضی گفته‌اند که پس از سوختن ققنوس در آتش، باران بر خاکستر آن می‌بارد، کِرمی در آن پیدا می‌شود و از آن خاکستر می‌خورد تا بزرگ شود و این‌گونه ققنوسی دیگر پدید آید.
▪️<حمد الله مستوفی> در کتاب «نزهة القلوب» شرحی بر ققنوس نوشته است. همچنین حضرت عطار در اشعارش از ققنوس یاد کرده است با این تفاوت که برای ققنوس عمر جاودان قائل نشده است.
▪️ندرتا از مرغی خوش آواز با نام { موسیقار } نیز نام برده شده که صفت خوش آوازی و توصیف منقار سیمرغ را به آن داده‌اند.
🔻شایان ذکر است که ققنوس در ادبیات بیشتر ملل با کمی تغییر حضور دارد.
هست قُقنُس ، طرفه مرغی دِلسِتان
موضع این مرغ ، در هندوستان
سخت منقاری عجب دارد دراز
همچو نی در وی بسی سوراخ باز
قرب صد سوراخ در منقار اوست
نیست جفتش ، طاق بودن کار اوست
❇️ شیخ فریدالدین عطار نیشابوری
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ ققنوس یا <قُقنُس> مرغی افسانه‌ای ، بسیار خوش رنگ و خوش آواز ، دارای منقار درازی با سوراخ‌های فراوان که به قولی 360 سوراخ باشد که از هر یک آوازی خوش برآید گویا موسیقی را از آواز ققنوس برگرفته‌اند.
▪️گویند ققنوس بر کوه بلندی مقابل باد می‌نشیند و صداهای شگفت‌انگیز از سوراخ‌های منقارش برآید و به سبب آن مرغان بسیاری بر او جمع می‌آیند که او شماری از آنان را طعمه خود می‌سازد.
▪️ققنوس جفت ندارد و عمرش هزار ساله است و چون به آخر رسد هیزم بسیار گرد آورد، بر بالای آن نشیند و سرودن آغاز کند و بال بر هم زند.
☆_ از بر هم زدن بال‌هایش آتشی می‌جهد و در هیزم افتد و او در آن آتش می‌سوزد که از آن تخمی پدید آید و ققنوسی دیگر زاده شود. ...
▪️بعضی گفته‌اند که پس از سوختن ققنوس در آتش، باران بر خاکستر آن می‌بارد، کِرمی در آن پیدا می‌شود و از آن خاکستر می‌خورد تا بزرگ شود و این‌گونه ققنوسی دیگر پدید آید.
▪️<حمد الله مستوفی> در کتاب «نزهة القلوب» شرحی بر ققنوس نوشته است. همچنین حضرت عطار در اشعارش از ققنوس یاد کرده است با این تفاوت که برای ققنوس عمر جاودان قائل نشده است.
▪️ندرتا از مرغی خوش آواز با نام { موسیقار } نیز نام برده شده که صفت خوش آوازی و توصیف منقار سیمرغ را به آن داده‌اند.
🔻شایان ذکر است که ققنوس در ادبیات بیشتر ملل با کمی تغییر حضور دارد.
هست قُقنُس ، طرفه مرغی دِلسِتان
موضع این مرغ ، در هندوستان
سخت منقاری عجب دارد دراز
همچو نی در وی بسی سوراخ باز
قرب صد سوراخ در منقار اوست
نیست جفتش ، طاق بودن کار اوست
❇️ شیخ فریدالدین عطار نیشابوری
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ «از ماست که بر ماست»
❇️ عبارت فوق که به عنوان یک ضرب المثل (زبانزد) در افواه عام و خاص کاربرد فراوانی یافته و گاه و بی گاه می شود از زبان کوچک و بزرگ شنید به حدی شهرت یافته که نیازی به تذکار آن نیست و با شنیدن این عبارت بی درنگ،شعر ناصرخسرو قبادیانی به ذهن متبادر می شود و تداعی معانی صورت می پذیرد و عقاب اندیشه به پرواز درمی آید و شعر را زمزمه می کند:
روزی ز سرِ سنگ عقابی به هوا خاست
کز بهر طمع بال و پرِ خویش بیاراست
و به آخرین بیت این شعرکه می رسد ، اندیشه ،از اوج فرود می آید و بر سیاه بختی ونگون بختی خویش آه و حسرت می خورد و می گوید : «گفتا ز که نالیم که از ماست که بر ماست».
◀️ این ضرب المثل در درس شانزدهم فارسی دهم قسمت قلمرو فکری طرح شده است و با بیت :
«گفت :زنهار اگرچه بد کردم/ در بد من نبین که خود کردم» متن درس ارتباط معنایی دارد.
ریشه و مأخذ این ضرب المثل گویا برگرفته از شعر ناصرخسرو است و اصل قصه نیز بنا به گفته ی علامه دهخدا یونانی است .
◀️ این ضرب المثل زمانی به کار می رود که فردیا افرادی عملی نابخردانه انجام دهند و دردسرهایی عظیم به وجود آید.
◀️ این ضرب المثل ،تمثیلی است برای بیان غرور وتکبرآدمی . وقتی انسان به غرور گرفتار شود، از قضا و قدر الهی نیز غافل می گردد و چشم خرد او کور و کر می گردد .
◀️ محمدعلی جمال زاده داستانی دارد با همین عنوان«از ماست که بر ماست» یا همان داستان «کباب غاز» که دبیران و دانش آموزان دوره ی متوسطه ی دوم با آن آشنایی کامل دارند.
◀️ مثل فوق می تواند با ابیات و عبارات فراوانی در پهنه ی گسترده ی ادبیات فارسی تناسب و قرابت داشته باشد و حتی امثال فراوانی می توان یافت که با این مثل همانند باشد.در ذیل به تعدادی از آن ها اشاره خواهد شد:
1-پَرّ من است که بر من است.
2-کرم درخت از خودِ درخت است.
3-کرم پیله ،خود کفنش را می تند.
4-خودم کردم که لعنت بر خودم باد.
5-آتش چنار از خودِ چنار است.
6-انّ الله لا یغیر ما بقوم حتی یغیروا بانفسهم(قرآن کریم،سوره رعد ،آیه 11)
7-بر این داستان زد یکی رهنمون/که بادی که از خانه آید برون
ندانند درمان آن را به بند/اگر بد نخواهی تو بنیوش پند(فردوسی)
8-کفن بر تن تند هر کرم پیله/برآرد آتش از خود هر چناری (ابوحنیفه اسکافی)
9-از ما بر ماست چو نگاه کنی نیک/ در تیر و در درخت و آهن و سوهان(ابوحنیفه اسکافی)
10-بال مرغی مرغ را بر بال ،بنشاند خدنگ/هم ز بال خویش یابد مرغ،بَد پاداشنی (حضرت ادیب)
11-گِله از هیچ کس نباید کرد/کز تن ماست آن چه بر تن ماست(مسعود سعد)
12-ز بس کز آشنایان زخم خوردم/ زند گر حلقه گردم اژدهایی
نیاید بر دل من سخت تر زان/ که کوبد حلقه بر در آشنایی (سعدی)
13-پس مثل بشنو که در افواه خاست/که اینچ بر ماست ای برادر هم ز ماست(مولوی)
14- گله از دست دیگران چه کنم/کآنچه کردم به دست خود کردم
15-جان من خود کرده ی /خود کرده را تدبیر نیست(ناصر خسرو)
16-اگر پرنیان است خود رشته ای /و گر بار خار است خود کِشته ای (سعدی)
17-آتش به دو دست خویش در خرمن خویش/من خود زده ام چه نالم از دشمن خویش(ابوسعید ابوالخیر)
18-سرشکم آمد و عیبم بگفت روی به روی /شکایت از که کنم؟ خانگی است غمازم(حافظ)
19-پرّ عقاب آفت جان عقاب شد(خاقانی )
20- چشم من است واسطه ی چشم زخم من/بال عقاب شد سبب آفت عقاب(سلمان ساوجی)
21-آوخ که هر چه بر سر ما می رود ز ماست(رشید یاسمی)
22-نباشی بس ایمن به بازوی خویش / خورد گاو نادان ز پهلوی خویش(فردوسی)
23-نیایدم گِله از خوی این و آن کردن/در آتش از دل خویشم چه می توان کردن(رهی معیری)
24-دایم از خوی خود کِشد آزار،بد گهر/خون است شیر ،کودک پستان گزیده را (صائب تبریزی)
25-مده رنج کسی نسبت به غیرش /که هر کس زاید از خود شرّ و خیرش(ادیب الممالک فراهانی )
26-اگر شادی است ما را گر غم،از ماست/که بر ما هر چه می آید هم از ماست(عطار)
❇️ محمد اصلانی دبیر ادبیات دبیرستان های فریدونشهر
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ عبارت فوق که به عنوان یک ضرب المثل (زبانزد) در افواه عام و خاص کاربرد فراوانی یافته و گاه و بی گاه می شود از زبان کوچک و بزرگ شنید به حدی شهرت یافته که نیازی به تذکار آن نیست و با شنیدن این عبارت بی درنگ،شعر ناصرخسرو قبادیانی به ذهن متبادر می شود و تداعی معانی صورت می پذیرد و عقاب اندیشه به پرواز درمی آید و شعر را زمزمه می کند:
روزی ز سرِ سنگ عقابی به هوا خاست
کز بهر طمع بال و پرِ خویش بیاراست
و به آخرین بیت این شعرکه می رسد ، اندیشه ،از اوج فرود می آید و بر سیاه بختی ونگون بختی خویش آه و حسرت می خورد و می گوید : «گفتا ز که نالیم که از ماست که بر ماست».
◀️ این ضرب المثل در درس شانزدهم فارسی دهم قسمت قلمرو فکری طرح شده است و با بیت :
«گفت :زنهار اگرچه بد کردم/ در بد من نبین که خود کردم» متن درس ارتباط معنایی دارد.
ریشه و مأخذ این ضرب المثل گویا برگرفته از شعر ناصرخسرو است و اصل قصه نیز بنا به گفته ی علامه دهخدا یونانی است .
◀️ این ضرب المثل زمانی به کار می رود که فردیا افرادی عملی نابخردانه انجام دهند و دردسرهایی عظیم به وجود آید.
◀️ این ضرب المثل ،تمثیلی است برای بیان غرور وتکبرآدمی . وقتی انسان به غرور گرفتار شود، از قضا و قدر الهی نیز غافل می گردد و چشم خرد او کور و کر می گردد .
◀️ محمدعلی جمال زاده داستانی دارد با همین عنوان«از ماست که بر ماست» یا همان داستان «کباب غاز» که دبیران و دانش آموزان دوره ی متوسطه ی دوم با آن آشنایی کامل دارند.
◀️ مثل فوق می تواند با ابیات و عبارات فراوانی در پهنه ی گسترده ی ادبیات فارسی تناسب و قرابت داشته باشد و حتی امثال فراوانی می توان یافت که با این مثل همانند باشد.در ذیل به تعدادی از آن ها اشاره خواهد شد:
1-پَرّ من است که بر من است.
2-کرم درخت از خودِ درخت است.
3-کرم پیله ،خود کفنش را می تند.
4-خودم کردم که لعنت بر خودم باد.
5-آتش چنار از خودِ چنار است.
6-انّ الله لا یغیر ما بقوم حتی یغیروا بانفسهم(قرآن کریم،سوره رعد ،آیه 11)
7-بر این داستان زد یکی رهنمون/که بادی که از خانه آید برون
ندانند درمان آن را به بند/اگر بد نخواهی تو بنیوش پند(فردوسی)
8-کفن بر تن تند هر کرم پیله/برآرد آتش از خود هر چناری (ابوحنیفه اسکافی)
9-از ما بر ماست چو نگاه کنی نیک/ در تیر و در درخت و آهن و سوهان(ابوحنیفه اسکافی)
10-بال مرغی مرغ را بر بال ،بنشاند خدنگ/هم ز بال خویش یابد مرغ،بَد پاداشنی (حضرت ادیب)
11-گِله از هیچ کس نباید کرد/کز تن ماست آن چه بر تن ماست(مسعود سعد)
12-ز بس کز آشنایان زخم خوردم/ زند گر حلقه گردم اژدهایی
نیاید بر دل من سخت تر زان/ که کوبد حلقه بر در آشنایی (سعدی)
13-پس مثل بشنو که در افواه خاست/که اینچ بر ماست ای برادر هم ز ماست(مولوی)
14- گله از دست دیگران چه کنم/کآنچه کردم به دست خود کردم
15-جان من خود کرده ی /خود کرده را تدبیر نیست(ناصر خسرو)
16-اگر پرنیان است خود رشته ای /و گر بار خار است خود کِشته ای (سعدی)
17-آتش به دو دست خویش در خرمن خویش/من خود زده ام چه نالم از دشمن خویش(ابوسعید ابوالخیر)
18-سرشکم آمد و عیبم بگفت روی به روی /شکایت از که کنم؟ خانگی است غمازم(حافظ)
19-پرّ عقاب آفت جان عقاب شد(خاقانی )
20- چشم من است واسطه ی چشم زخم من/بال عقاب شد سبب آفت عقاب(سلمان ساوجی)
21-آوخ که هر چه بر سر ما می رود ز ماست(رشید یاسمی)
22-نباشی بس ایمن به بازوی خویش / خورد گاو نادان ز پهلوی خویش(فردوسی)
23-نیایدم گِله از خوی این و آن کردن/در آتش از دل خویشم چه می توان کردن(رهی معیری)
24-دایم از خوی خود کِشد آزار،بد گهر/خون است شیر ،کودک پستان گزیده را (صائب تبریزی)
25-مده رنج کسی نسبت به غیرش /که هر کس زاید از خود شرّ و خیرش(ادیب الممالک فراهانی )
26-اگر شادی است ما را گر غم،از ماست/که بر ما هر چه می آید هم از ماست(عطار)
❇️ محمد اصلانی دبیر ادبیات دبیرستان های فریدونشهر
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ آیا داستان رستم واقعیت دارد ؟
❇️ به طور مسلم، معلوم نیست که داستان رستم از چه زمانی وارد زبان فارسی شده است. محققان و مورخان حدسهایی بسیار زده اند. در اوستا، کتاب دینی زرتشت، نامی از رستم و زال نیامده است و درست هم همین است؛
◀️ زیرا که رستم دین بهی را نپذیرفت و دعوت اسفندیار هم برای ورود او به این دین مؤثر نیفتاد و تا آخر در آیین مهری باقی ماند البته، باید گفت که همه ی این حدسها فرضیه ای بیش نیست. در متن پهلوی بندهشن، هم چنین در کتاب «درخت آسوریک» از رستم نام برده شده است. بدون تردید، داستان رستم یک داستان حماسی ملی است که در مقابل روایات دینی عصر گشتاسب و اسفندیار.
◀️ بعضی گفته اند: «رستم همان گرشاسب است؛»
زیرا تمام صفات این دو نفر نزدیکی بسیار به هم دارند و محققان، داستان زال و رستم را با داستان گرشاسب از هم جدا نمی دانند و ریشه ی داستان او را در فرهنگ ملی و محلی مردم سیستان یا زرنگ یا نیمروز جست و جو می کنند و آن را بازمانده ی زمانی می دانند که سیستان در تصرف اقوام سکایی بوده است.
◀️ حکایت رستم در عصر ساسانی در بین مردم موجود و رایج بوده و حتی در صدر اسلام این داستان و داستانهای دیگر ایرانی توسط شخصی به نام «نضر ابن حارث» یا حارثه در مکه روایت می شد. نضر ابن حارثه این داستانها را از مردم بین النهرین (میان رودان) فراگرفته بود.
◀️ بنابراین، باید گفت که افسانه ی رستم نه تنها در مشرق ایران بلکه در مغرب این سرزمین نیز رواج داشته است اما بعضی از محققان، فرضیه ی سکایی بودن داستان رستم را قابل تردید می دانند؛ زیرا فارسی بودن نام رستم فرضیه ی سکایی بودن داستان را منتفی می سازد.
◀️ پس، داستان رستم باید مربوط به پیش از زمان تسلط سکاها بر سیستان باشد که از مشرق ایران به این سرزمین تاخته بودند و قطعاً این داستان مربوط به چندین قرن قبل از ساسانیان است به طوری که در عصر ساسانی، این داستان کاملاً شناخته شده و مشهور بوده است.
◀️ محتملاً، رستم مانند بعضی از پهلوانان دیگر شاهنامه، مثل: گیو، گودرز و بیژن و میلاد از سرداران و پهلوانان عصر اشکانی بوده است که در سیستان دارای قدرت بسیار بوده اند. اگر چنین باشد، رستم، علاوه بر یک وجود افسانه ای و حماسی، تبدیل شده است و تمام خصلتهای پهلوانی در وجود او گرد آمده است اما چون مدارک و اسناد عصر اشکانی به دست ما نرسیده و ساسانیان تمام آثار اشکانیان را از بین برده اند، آن چنان که باید و شاید از شخصیت تاریخی رستم اثر چندانی در دست نداریم و باید، مثل سایر قهرمانان و شاهان افسانه ای شاهنامه به وجود افسانه ای او قناعت کنیم؛
◀️ اما این دلیل، انکار وجود تاریخی او به سبب نبودن مدارک و اسناد نمی تواند باشد و اگر با شک و تردید، وجود تاریخی او را بپذیریم، باید قبول کنیم که این وجود از غیر شخصیت افسانه ای او است که ششصد سال عمر کرد و هفتاد گز قد داشت و قدرت و زور خود را نزد سیمرغ به امانت می گذاشت و هنگام راه رفتن تا زانو در گل فرو می رفت؛
◀️ زیرا که او هم خود از عجایب روزگار بود و هم رخش او و نکته ی آخر این که، اسطوره و افسانه، مخصوص دوره ای است خاص و مردمانی خاص که با اسطوره و افسانه های خود می زیسته اند و ما امروز زندگی و خط سیر حیات مردم هزاران سال پیش و آمال و آرزوهای آنها را در لابه لای افسانه ها و اساطیر آنان در می یابیم.
❇️ دکتر سید جعفر حمیدی (عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
◀️ منبع :
موحدفر، یاسر؛ (1390)، فردوسی پژوهی (مجموعه مقالاتی به قلم گروهی از نویسندگان)، تهران: خانه کتاب، چاپ اول
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ به طور مسلم، معلوم نیست که داستان رستم از چه زمانی وارد زبان فارسی شده است. محققان و مورخان حدسهایی بسیار زده اند. در اوستا، کتاب دینی زرتشت، نامی از رستم و زال نیامده است و درست هم همین است؛
◀️ زیرا که رستم دین بهی را نپذیرفت و دعوت اسفندیار هم برای ورود او به این دین مؤثر نیفتاد و تا آخر در آیین مهری باقی ماند البته، باید گفت که همه ی این حدسها فرضیه ای بیش نیست. در متن پهلوی بندهشن، هم چنین در کتاب «درخت آسوریک» از رستم نام برده شده است. بدون تردید، داستان رستم یک داستان حماسی ملی است که در مقابل روایات دینی عصر گشتاسب و اسفندیار.
◀️ بعضی گفته اند: «رستم همان گرشاسب است؛»
زیرا تمام صفات این دو نفر نزدیکی بسیار به هم دارند و محققان، داستان زال و رستم را با داستان گرشاسب از هم جدا نمی دانند و ریشه ی داستان او را در فرهنگ ملی و محلی مردم سیستان یا زرنگ یا نیمروز جست و جو می کنند و آن را بازمانده ی زمانی می دانند که سیستان در تصرف اقوام سکایی بوده است.
◀️ حکایت رستم در عصر ساسانی در بین مردم موجود و رایج بوده و حتی در صدر اسلام این داستان و داستانهای دیگر ایرانی توسط شخصی به نام «نضر ابن حارث» یا حارثه در مکه روایت می شد. نضر ابن حارثه این داستانها را از مردم بین النهرین (میان رودان) فراگرفته بود.
◀️ بنابراین، باید گفت که افسانه ی رستم نه تنها در مشرق ایران بلکه در مغرب این سرزمین نیز رواج داشته است اما بعضی از محققان، فرضیه ی سکایی بودن داستان رستم را قابل تردید می دانند؛ زیرا فارسی بودن نام رستم فرضیه ی سکایی بودن داستان را منتفی می سازد.
◀️ پس، داستان رستم باید مربوط به پیش از زمان تسلط سکاها بر سیستان باشد که از مشرق ایران به این سرزمین تاخته بودند و قطعاً این داستان مربوط به چندین قرن قبل از ساسانیان است به طوری که در عصر ساسانی، این داستان کاملاً شناخته شده و مشهور بوده است.
◀️ محتملاً، رستم مانند بعضی از پهلوانان دیگر شاهنامه، مثل: گیو، گودرز و بیژن و میلاد از سرداران و پهلوانان عصر اشکانی بوده است که در سیستان دارای قدرت بسیار بوده اند. اگر چنین باشد، رستم، علاوه بر یک وجود افسانه ای و حماسی، تبدیل شده است و تمام خصلتهای پهلوانی در وجود او گرد آمده است اما چون مدارک و اسناد عصر اشکانی به دست ما نرسیده و ساسانیان تمام آثار اشکانیان را از بین برده اند، آن چنان که باید و شاید از شخصیت تاریخی رستم اثر چندانی در دست نداریم و باید، مثل سایر قهرمانان و شاهان افسانه ای شاهنامه به وجود افسانه ای او قناعت کنیم؛
◀️ اما این دلیل، انکار وجود تاریخی او به سبب نبودن مدارک و اسناد نمی تواند باشد و اگر با شک و تردید، وجود تاریخی او را بپذیریم، باید قبول کنیم که این وجود از غیر شخصیت افسانه ای او است که ششصد سال عمر کرد و هفتاد گز قد داشت و قدرت و زور خود را نزد سیمرغ به امانت می گذاشت و هنگام راه رفتن تا زانو در گل فرو می رفت؛
◀️ زیرا که او هم خود از عجایب روزگار بود و هم رخش او و نکته ی آخر این که، اسطوره و افسانه، مخصوص دوره ای است خاص و مردمانی خاص که با اسطوره و افسانه های خود می زیسته اند و ما امروز زندگی و خط سیر حیات مردم هزاران سال پیش و آمال و آرزوهای آنها را در لابه لای افسانه ها و اساطیر آنان در می یابیم.
❇️ دکتر سید جعفر حمیدی (عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
◀️ منبع :
موحدفر، یاسر؛ (1390)، فردوسی پژوهی (مجموعه مقالاتی به قلم گروهی از نویسندگان)، تهران: خانه کتاب، چاپ اول
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ حکایت بقال و طوطی
❇️ مثنوی مولوی ،دفتر اول ، حکایت بقال و طوطی
◀️ معادل داستان کوتاه در ادبیات قدیم فارسی، «حکایت » است که معمولا به صورت «اپی زود»، یعنی داستان فرعی در متن داستان بلند ی یا مطلبی می آید.
◀️ شیوه ی حکایت در حکایت (داستان در داستان)که معمولا منجر به داستان بلندِ سرگرم کننده یی یا مجموعه داستان های کوتاه می شود از سنت های کهن ِایرانی است و در ادبیات هند نیز رواج داشته است.
◀️ بنابر این نظر می توان مدعی شد که بخش های چندگانه ی کتاب مقدس اوستا به صورت حکایت در حکایت ساخته و پرداخته شده است و شاهنامه ی فردوسی نیز به تبع آن،بر همان سبک و سیاق پا به منصه ی ظهور نهاده است .
◀️ «تودروف»وقتی در باره ی «هزار و یک شب» بحث می کند،دو اصطلاح «داستان های در برگیرنده» و «داستان های دربرگرفته شده» را به کارمی برد. در مثنوی مولوی نیز می توان این موضوع را بارها و بارها مشاهده کرد که یک داستان کلی در برگیرنده ی چند حکایت جزئی است.
◀️ بعضی از صاحب نظران و مثنوی پژوهان که تعداد آن ها نیز کم نیست و می توان گفت که قریب به اتفاق ِ دوستداران حضرت مولانا و پژوهشگران این اعجوبه ی تاریخ(مولانا) و اثر وی ،مثنوی معنوی ، جملگی برآنند،«قولی است که جملگی برآنند.» که سراینده ی مثنوی بدون هیچ زمینه ی طراحی شده و برنامه ی از قبل مشخص شده ،به سرودن این اثر پرداخته است و ساده تر بگویم ،مثنوی ،محصول نوعی تصادف است . و در برابراین گروه نیز گروهی از بزرگان به گونه ای زیرکانه و رندانه پیوند معنایی مثنوی را پذیرفته اند و اعتراف می کنند که «بین قصه های مثنوی، رشته ای نامرئی و لرزان ،اما استوار و پارگی ناپذیر، رابطه برقرار می کند.
◀️ حکایت بقال و طوطی دردفتر اول مثنوی به عنوان دومین حکایت آورده شده است. حکایت اول ،حکایت ِعاشق شدن پادشاه بر کنیزک بیمار است که خود ِاین حکایت شامل 9 بخش دیگر است و بعد نوبت به حکایت بقال و طوطی می رسد و بعداز نقل این حکایت ،نوبت به داستان «آن پادشاه جهود که نصرانیان را می کشت ،از بهر تعصّب» می رسد و خود این داستان نسبتا مفصل است و از بیست و چهار بخش ساخته شده است.
◀️ حکایت بقال و طوطی همان گونه که اشاره شد بین دو حکایت قرار گرفته و در حقیقت ،حلقه ی اتصال ِحکایت های مذکور است. یعنی این حکایت پیوند معنایی دارد با حکایت قبل و بعد از خود .در کل ،گرچه ممکن است از نظر ساختار ظاهری ارتباطی بین اجزا و کل نباشد ،اما در ساختارمعنایی ،پیوندی ناگسستنی بین آن ها برقرار است و همچون دانه های تسبی به یک رشته کشیده شده اند و رشته کمتر دیده می شود .
◀️ حکایت بقال و طوطی ،در مثنوی از بیت 247آغاز می شود و به بیت 323ختم می شود . تعداد ابیات از 77بیت تجاوز نمی کند.در کتاب فارسی دهم تنها 23بیت از کل حکایت نقل شده و باقی ابیات به دلیل حجم کتاب و یا شاید مسائل دیگر ،ذکرنشده است. اما نکته ی کلیدی این حکایت ، که بیت مقایسه ی اولیا الله است با دیگران در کتاب درسی هم آمده است تا فهم مطلب برای فراگیران آسان گردد.
◀️ موضوع اصلی حکایت بقال و طوطی ،قیاس اولیا الله است با خود و دیگران ،در حالی که تفاوت های فاحشی بین مردان حق و دیگران وجود دارد گرچه در ظاهر ،شباهت هایی ممکن است بین خاصّان حق با دیگران وجود داشته باشد. محور این حکایت ،«تضاد نگاه ظاهربینان و باطن بینان و تمایز ،میان اشتراک لفظی و معنوی است.»
◀️ در حکایت «شاه و کنیزک» بعد از این که طبیبان از درمان کنیزک عاجز می شوند و در کار درمانگری درمی مانند،مهمان غیبی که همان طبیب الهی است ،از راه می رسد و «جانِ شاه» یعنی «کنیزک» را با ترفند های زیرکانه وبا نفوذ به لایه های روانی و درونی کنیزک ،موفق به درمان وی می گردد و تفاوت دیدگاه دو دسته از طبیبان ،آشکار می شود .
◀️ در حکایت «پادشاه یهودی که مسیحیان را می کشت» پادشاه ،قادر نیست که وحدت بین ادیان را ببیند و درک درستی از این ندارد که تمام ادیان سرچشمه ی واحدی دارند و هدف همه ی آن ها ارشاد و راهنمایی بشر است و به ناچار دین خود «یهودیت » و موسی را برترین فرستاده و بهترین دین تلقی می کند و کشتن مسیحیان را توجیه پذیر می کند .همانند طوطی که قیاس به ظاهر می کند و بین خود و جولقی (عارف)همانندی می بیند ،غافل از این که تفاوت ماهوی بین آن ها (طوطی و جولقی)وجود دارد.
مولانا با آوردن این حکایت ،خواسته است نقبی بزند به دو حکایت و از راهی ناشناخته ،که بر همگان معلوم نباشد، پیوندی برقرارکند.
❇️ محمد اصلانی دبیرادبیات دبیرستان های فریدونشهر
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ مثنوی مولوی ،دفتر اول ، حکایت بقال و طوطی
◀️ معادل داستان کوتاه در ادبیات قدیم فارسی، «حکایت » است که معمولا به صورت «اپی زود»، یعنی داستان فرعی در متن داستان بلند ی یا مطلبی می آید.
◀️ شیوه ی حکایت در حکایت (داستان در داستان)که معمولا منجر به داستان بلندِ سرگرم کننده یی یا مجموعه داستان های کوتاه می شود از سنت های کهن ِایرانی است و در ادبیات هند نیز رواج داشته است.
◀️ بنابر این نظر می توان مدعی شد که بخش های چندگانه ی کتاب مقدس اوستا به صورت حکایت در حکایت ساخته و پرداخته شده است و شاهنامه ی فردوسی نیز به تبع آن،بر همان سبک و سیاق پا به منصه ی ظهور نهاده است .
◀️ «تودروف»وقتی در باره ی «هزار و یک شب» بحث می کند،دو اصطلاح «داستان های در برگیرنده» و «داستان های دربرگرفته شده» را به کارمی برد. در مثنوی مولوی نیز می توان این موضوع را بارها و بارها مشاهده کرد که یک داستان کلی در برگیرنده ی چند حکایت جزئی است.
◀️ بعضی از صاحب نظران و مثنوی پژوهان که تعداد آن ها نیز کم نیست و می توان گفت که قریب به اتفاق ِ دوستداران حضرت مولانا و پژوهشگران این اعجوبه ی تاریخ(مولانا) و اثر وی ،مثنوی معنوی ، جملگی برآنند،«قولی است که جملگی برآنند.» که سراینده ی مثنوی بدون هیچ زمینه ی طراحی شده و برنامه ی از قبل مشخص شده ،به سرودن این اثر پرداخته است و ساده تر بگویم ،مثنوی ،محصول نوعی تصادف است . و در برابراین گروه نیز گروهی از بزرگان به گونه ای زیرکانه و رندانه پیوند معنایی مثنوی را پذیرفته اند و اعتراف می کنند که «بین قصه های مثنوی، رشته ای نامرئی و لرزان ،اما استوار و پارگی ناپذیر، رابطه برقرار می کند.
◀️ حکایت بقال و طوطی دردفتر اول مثنوی به عنوان دومین حکایت آورده شده است. حکایت اول ،حکایت ِعاشق شدن پادشاه بر کنیزک بیمار است که خود ِاین حکایت شامل 9 بخش دیگر است و بعد نوبت به حکایت بقال و طوطی می رسد و بعداز نقل این حکایت ،نوبت به داستان «آن پادشاه جهود که نصرانیان را می کشت ،از بهر تعصّب» می رسد و خود این داستان نسبتا مفصل است و از بیست و چهار بخش ساخته شده است.
◀️ حکایت بقال و طوطی همان گونه که اشاره شد بین دو حکایت قرار گرفته و در حقیقت ،حلقه ی اتصال ِحکایت های مذکور است. یعنی این حکایت پیوند معنایی دارد با حکایت قبل و بعد از خود .در کل ،گرچه ممکن است از نظر ساختار ظاهری ارتباطی بین اجزا و کل نباشد ،اما در ساختارمعنایی ،پیوندی ناگسستنی بین آن ها برقرار است و همچون دانه های تسبی به یک رشته کشیده شده اند و رشته کمتر دیده می شود .
◀️ حکایت بقال و طوطی ،در مثنوی از بیت 247آغاز می شود و به بیت 323ختم می شود . تعداد ابیات از 77بیت تجاوز نمی کند.در کتاب فارسی دهم تنها 23بیت از کل حکایت نقل شده و باقی ابیات به دلیل حجم کتاب و یا شاید مسائل دیگر ،ذکرنشده است. اما نکته ی کلیدی این حکایت ، که بیت مقایسه ی اولیا الله است با دیگران در کتاب درسی هم آمده است تا فهم مطلب برای فراگیران آسان گردد.
◀️ موضوع اصلی حکایت بقال و طوطی ،قیاس اولیا الله است با خود و دیگران ،در حالی که تفاوت های فاحشی بین مردان حق و دیگران وجود دارد گرچه در ظاهر ،شباهت هایی ممکن است بین خاصّان حق با دیگران وجود داشته باشد. محور این حکایت ،«تضاد نگاه ظاهربینان و باطن بینان و تمایز ،میان اشتراک لفظی و معنوی است.»
◀️ در حکایت «شاه و کنیزک» بعد از این که طبیبان از درمان کنیزک عاجز می شوند و در کار درمانگری درمی مانند،مهمان غیبی که همان طبیب الهی است ،از راه می رسد و «جانِ شاه» یعنی «کنیزک» را با ترفند های زیرکانه وبا نفوذ به لایه های روانی و درونی کنیزک ،موفق به درمان وی می گردد و تفاوت دیدگاه دو دسته از طبیبان ،آشکار می شود .
◀️ در حکایت «پادشاه یهودی که مسیحیان را می کشت» پادشاه ،قادر نیست که وحدت بین ادیان را ببیند و درک درستی از این ندارد که تمام ادیان سرچشمه ی واحدی دارند و هدف همه ی آن ها ارشاد و راهنمایی بشر است و به ناچار دین خود «یهودیت » و موسی را برترین فرستاده و بهترین دین تلقی می کند و کشتن مسیحیان را توجیه پذیر می کند .همانند طوطی که قیاس به ظاهر می کند و بین خود و جولقی (عارف)همانندی می بیند ،غافل از این که تفاوت ماهوی بین آن ها (طوطی و جولقی)وجود دارد.
مولانا با آوردن این حکایت ،خواسته است نقبی بزند به دو حکایت و از راهی ناشناخته ،که بر همگان معلوم نباشد، پیوندی برقرارکند.
❇️ محمد اصلانی دبیرادبیات دبیرستان های فریدونشهر
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
#روش_ها_و_فنون_تدریس
✅ #معجزه_مکث_در_تدریس
💎 این 5 مدل مکث را حتما در تدریس استفاده کنیم.🙏
1⃣ مکثِ دَرکی: شنوندگان نمی توانند بدون تخلیه ذهنی بیش از سه جمله را به صورت پیاپی درک کنند. با هر بار مکث گویی #حواس آن ها سُر می خورد و در سکوتی که شما فراهم کردید می افتد. با مکث کردن ذهن آن ها تازه می شود و مطالب جدید را بهتر درک می کنند.
2⃣ مکثِ اهمیت: برای نکات مهم از آن استفاده کنید. می توانید بلافاصله قبل از اشاره به نکته مهم یا بلافاصله پس از آن مکث کنید تا مخاطبان به اهمیت چیزی که گفتید پی ببرند.
3⃣ مکثِ سوالی: بعد از پرسیدن یک سوال مکث کنید. عجیب است که بعضی از سخنران ها سوال می پرسند و منتظر جواب نمی مانند!
حتی بعد از اینکه کسی جواب سوالی را داد؛ بازهم چند ثانیه مکث کنید تا دیگران حرف آن یک نفر را هضم کنند.
4⃣ مکثِ تکمیلی: بهتر از بعضی از مطالبی که همه می دانند را تکرار نکنیم. ما اول جمله یا ضرب المثل را بگوییم و مکث کنیم تا مخاطبان آن را تکمیل کنند. مثلا : نابرده رنج گنج ...
5⃣ مکثِ طنز: گاهی از بین جمع کسی با شوخی مطلبی می گوید؛ همیشه نیاز به پاسخ دادن
نیست. گاهی مکث و تبسم معجزه می کند.
از کدام مکث بیشتر استفاده می کنیم؟
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✅ #معجزه_مکث_در_تدریس
💎 این 5 مدل مکث را حتما در تدریس استفاده کنیم.🙏
1⃣ مکثِ دَرکی: شنوندگان نمی توانند بدون تخلیه ذهنی بیش از سه جمله را به صورت پیاپی درک کنند. با هر بار مکث گویی #حواس آن ها سُر می خورد و در سکوتی که شما فراهم کردید می افتد. با مکث کردن ذهن آن ها تازه می شود و مطالب جدید را بهتر درک می کنند.
2⃣ مکثِ اهمیت: برای نکات مهم از آن استفاده کنید. می توانید بلافاصله قبل از اشاره به نکته مهم یا بلافاصله پس از آن مکث کنید تا مخاطبان به اهمیت چیزی که گفتید پی ببرند.
3⃣ مکثِ سوالی: بعد از پرسیدن یک سوال مکث کنید. عجیب است که بعضی از سخنران ها سوال می پرسند و منتظر جواب نمی مانند!
حتی بعد از اینکه کسی جواب سوالی را داد؛ بازهم چند ثانیه مکث کنید تا دیگران حرف آن یک نفر را هضم کنند.
4⃣ مکثِ تکمیلی: بهتر از بعضی از مطالبی که همه می دانند را تکرار نکنیم. ما اول جمله یا ضرب المثل را بگوییم و مکث کنیم تا مخاطبان آن را تکمیل کنند. مثلا : نابرده رنج گنج ...
5⃣ مکثِ طنز: گاهی از بین جمع کسی با شوخی مطلبی می گوید؛ همیشه نیاز به پاسخ دادن
نیست. گاهی مکث و تبسم معجزه می کند.
از کدام مکث بیشتر استفاده می کنیم؟
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ کایزن چیست؟
❇️ کایزن یک تکنیک ژاپنی است که روی حرکت پیوسته و آرام به سمت هدف تمرکز دارد. تکنیک کایزن به ژاپنی ها کمک کرد بتوانند خیلی سریع پیشرفت کنند و تبدیل به کشوری متمدن و به روز شوند. اما چگونه کایزن توانست اصل صنعت ژاپنی ها را تغییر دهد؟ این تکنیک روی شش اصل اساسی عمل می کند. تمام این اصول روی یک کلمه تاکید دارند و آن "کوچک" است.
◀️ ۱. پرسیدن سئوالات کوچک
سئوالات کوچک کایزن، راهی قدرتمند برای برنامه ریزی ذهن ارائه می دهند. بر خلاف سئوالات بزرگ تر که ممکن است منجر به واکنش تهدید آمیز شوند، سئوالات کوچک اغلب می توانند جالب باشند. اگر هدفتان خیلی بزرگ یا دلهره آور باشد خیلی ساده از خود بپرسید: چه گام کوچک و ساده ای هست که می توانم برای رسیدن به این هدف بردارم؟
◀️ ۲. فکر کردن به افکار کوچک
حالا که سئوال خود را پاسخ داده اید، زمان آن رسیده که خود را در حال انجامش تصور کنید. اصل مجسم سازی ذهنی می گوید که مغز، پیشرفت های کوچک را بهتر از دوزهای بالا می آموزد. اگر یک وظیفه را که از آن می ترسید و یا باعث ناراحتی تان می شود را جدا کنید و سپس به آرامی خود را در حال شروع به کار روی آن تصور کنید، با گذشت زمان نگرش ذهن شما به یک وظیفه سنگین تغییر خواهد کرد.
◀️ ۳. انجام کارهای کوچک
سئوالات کوچک و افکار کوچک نهایتا مستلزم اعمال کوچک هستند. معمولا کارفرماها به عوامل اجرایی خود، کارهایی بزرگ می سپارند و انتظارهایی غیر معقول را نیز همراهش می کنند. این شیوه هر دو طرف را ناامید و شکست خورده می کند. پیشرفت در کار باید به مرور و آرام آرام انجام شود. این امر در دیگر موارد نیز کاربرد دارد. مثلا قصد دارید رژیم بگیرید اما اگر با خود بگویید از فردا روزی یک ساعت ورزش می کنم و کالری دریافتیم را به شدت کاهش می دهم، مطمئنا چیزی جز شکست انتظارتان را نمی کشد. آرام آرام پیش بروید، مثلا می توانید هفته ای ۵ دقیقه به ورزش خود اضافه کنید.
◀️ ۴. حل مشکلات کوچک
به ندرت پیش می آید که کسی موفق شود با منفی صحبت کردن، خود را قانع به ایجاد تغییر کند. به خود بگویید هر اشتباهی که کرده اید بخشی از یک مشکل بزرگ تر است. اگر بتوانید خطایتان را به مشکلی بزرگ تر بچسبانید، به خود انگیزه بیشتری برای کار کردن روی آن می دهید.
◀️ ۵. دادن پاداش های کوچک
بیشتر عاداتی که درگیرشان هستیم، در اصل با نوعی پاداش تحریک می شوند. باید مناسب با هدفی که دارید برای تغییرات کوچکی که انجام می دهید، پاداش هایی کوچک نیز در نظر بگیرید. با اینکه شاید به نظر درست نیاید اما پاداش های کوچک معمولا منابع انگیزه قوی تری از پاداش های بزرگ هستند.
◀️ ۶. لحظات کوچک را شناسایی کنید.
گاهی چیزهای کوچک می توانند معنای زیادی داشته باشند. گاهی افراد متوجه می شوند چیزهایی که به نظر جزئیاتی بی اهمیت بوده اند منجر به نتایجی بزرگ می شوند. برای مثال، یکی از مشتریانم کارگرانی داشت که به خاطر عدم دسترسی به رئیسشان ناراحت بودند. آنها شکایت می کردند که هرگز نمی فهمند رئیسشان چه زمانی داخل دفترش است و اگر هم بخواهند با او صحبت کنند ابتدا باید از یک لایه امنیتی عبور کنند. ما متوجه شدیم رئیس کارخانه برای رفتن به دفترش از یک ورودی مجزا استفاده می کند. این کار باعث می شد خیلی سریع تر به محل کارش برسد اما باعث شده بود تبدیل به شبحی برای کارگران شود. ما به او پیشنهاد کردیم از مسیری که همه وارد کارخانه می شوند استفاده کند و این مقدار اضافی را بپیماید. همین تغییر کوچک تاثیری بزرگ داشت. هر روز با خوشامد گویی دلپذیر و صورت هایی خندان همراه بود. رئیس کارخانه هر روز در مسیر رفتن به دفترش می توانست مشکلات کوچک را حل کند و توصیه هایی نیز بکند. شاید مسیر قبلی باعث میشد که کمتر راه برود و زودتر برسد، اما تاثیر بدی روی سطح رضایت کارگران داشت. شما هم با کمی دقت می توانید بسیاری از موارد کوچک را در زندگی و کارهای خود شناسایی کنید.
◀️ وقتی یک سطح گرم را لمس می کنید انگشتانتان حرارت را حس می کند اما واکنشی شدید از خود نشان نمی دهید. اما اگر سطحی که از داغی قرمز شده را لمس کنید، طوری ناگهانی و بی اختیار واکنش نشان می دهید که خودتان هم نمی فهمید چه اتفاقی افتاده است.
◀️ کایزن مانند یک سطح گرم عمل می کند نه یک سطح داغ و قرمز، مانند یک زمزمه نه فریاد. کارهایی که انجام می دهید بسیار کوچک هستند و به ظاهر بی اهمیت اما همین یک گام کوچک می تواند زندگی تان را تغییر دهد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ کایزن یک تکنیک ژاپنی است که روی حرکت پیوسته و آرام به سمت هدف تمرکز دارد. تکنیک کایزن به ژاپنی ها کمک کرد بتوانند خیلی سریع پیشرفت کنند و تبدیل به کشوری متمدن و به روز شوند. اما چگونه کایزن توانست اصل صنعت ژاپنی ها را تغییر دهد؟ این تکنیک روی شش اصل اساسی عمل می کند. تمام این اصول روی یک کلمه تاکید دارند و آن "کوچک" است.
◀️ ۱. پرسیدن سئوالات کوچک
سئوالات کوچک کایزن، راهی قدرتمند برای برنامه ریزی ذهن ارائه می دهند. بر خلاف سئوالات بزرگ تر که ممکن است منجر به واکنش تهدید آمیز شوند، سئوالات کوچک اغلب می توانند جالب باشند. اگر هدفتان خیلی بزرگ یا دلهره آور باشد خیلی ساده از خود بپرسید: چه گام کوچک و ساده ای هست که می توانم برای رسیدن به این هدف بردارم؟
◀️ ۲. فکر کردن به افکار کوچک
حالا که سئوال خود را پاسخ داده اید، زمان آن رسیده که خود را در حال انجامش تصور کنید. اصل مجسم سازی ذهنی می گوید که مغز، پیشرفت های کوچک را بهتر از دوزهای بالا می آموزد. اگر یک وظیفه را که از آن می ترسید و یا باعث ناراحتی تان می شود را جدا کنید و سپس به آرامی خود را در حال شروع به کار روی آن تصور کنید، با گذشت زمان نگرش ذهن شما به یک وظیفه سنگین تغییر خواهد کرد.
◀️ ۳. انجام کارهای کوچک
سئوالات کوچک و افکار کوچک نهایتا مستلزم اعمال کوچک هستند. معمولا کارفرماها به عوامل اجرایی خود، کارهایی بزرگ می سپارند و انتظارهایی غیر معقول را نیز همراهش می کنند. این شیوه هر دو طرف را ناامید و شکست خورده می کند. پیشرفت در کار باید به مرور و آرام آرام انجام شود. این امر در دیگر موارد نیز کاربرد دارد. مثلا قصد دارید رژیم بگیرید اما اگر با خود بگویید از فردا روزی یک ساعت ورزش می کنم و کالری دریافتیم را به شدت کاهش می دهم، مطمئنا چیزی جز شکست انتظارتان را نمی کشد. آرام آرام پیش بروید، مثلا می توانید هفته ای ۵ دقیقه به ورزش خود اضافه کنید.
◀️ ۴. حل مشکلات کوچک
به ندرت پیش می آید که کسی موفق شود با منفی صحبت کردن، خود را قانع به ایجاد تغییر کند. به خود بگویید هر اشتباهی که کرده اید بخشی از یک مشکل بزرگ تر است. اگر بتوانید خطایتان را به مشکلی بزرگ تر بچسبانید، به خود انگیزه بیشتری برای کار کردن روی آن می دهید.
◀️ ۵. دادن پاداش های کوچک
بیشتر عاداتی که درگیرشان هستیم، در اصل با نوعی پاداش تحریک می شوند. باید مناسب با هدفی که دارید برای تغییرات کوچکی که انجام می دهید، پاداش هایی کوچک نیز در نظر بگیرید. با اینکه شاید به نظر درست نیاید اما پاداش های کوچک معمولا منابع انگیزه قوی تری از پاداش های بزرگ هستند.
◀️ ۶. لحظات کوچک را شناسایی کنید.
گاهی چیزهای کوچک می توانند معنای زیادی داشته باشند. گاهی افراد متوجه می شوند چیزهایی که به نظر جزئیاتی بی اهمیت بوده اند منجر به نتایجی بزرگ می شوند. برای مثال، یکی از مشتریانم کارگرانی داشت که به خاطر عدم دسترسی به رئیسشان ناراحت بودند. آنها شکایت می کردند که هرگز نمی فهمند رئیسشان چه زمانی داخل دفترش است و اگر هم بخواهند با او صحبت کنند ابتدا باید از یک لایه امنیتی عبور کنند. ما متوجه شدیم رئیس کارخانه برای رفتن به دفترش از یک ورودی مجزا استفاده می کند. این کار باعث می شد خیلی سریع تر به محل کارش برسد اما باعث شده بود تبدیل به شبحی برای کارگران شود. ما به او پیشنهاد کردیم از مسیری که همه وارد کارخانه می شوند استفاده کند و این مقدار اضافی را بپیماید. همین تغییر کوچک تاثیری بزرگ داشت. هر روز با خوشامد گویی دلپذیر و صورت هایی خندان همراه بود. رئیس کارخانه هر روز در مسیر رفتن به دفترش می توانست مشکلات کوچک را حل کند و توصیه هایی نیز بکند. شاید مسیر قبلی باعث میشد که کمتر راه برود و زودتر برسد، اما تاثیر بدی روی سطح رضایت کارگران داشت. شما هم با کمی دقت می توانید بسیاری از موارد کوچک را در زندگی و کارهای خود شناسایی کنید.
◀️ وقتی یک سطح گرم را لمس می کنید انگشتانتان حرارت را حس می کند اما واکنشی شدید از خود نشان نمی دهید. اما اگر سطحی که از داغی قرمز شده را لمس کنید، طوری ناگهانی و بی اختیار واکنش نشان می دهید که خودتان هم نمی فهمید چه اتفاقی افتاده است.
◀️ کایزن مانند یک سطح گرم عمل می کند نه یک سطح داغ و قرمز، مانند یک زمزمه نه فریاد. کارهایی که انجام می دهید بسیار کوچک هستند و به ظاهر بی اهمیت اما همین یک گام کوچک می تواند زندگی تان را تغییر دهد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ «کُل اِناء یَتَرَشَّحُ بِما فیه»(از کوزه همان برون تراود که در اوست)
❇️ ضرب المثل(زبانزد)«کُل اِناء یَتَرَشَّحُ بِما فیه» (از کوزه همان برون تراود که در اوست)
که در درس شانزدهم فارسی دهم قسمت «گنج حکمت» آمده است بر این نکته تأکید می کند و یادآور این موضوع است که«حالات ، روحیه و سرشت نیک یا بد هر کس از ظاهر اعمال و اقوالش معلوم مىشود.» وبیانگر این اصل است که جهان بیرونی هر شخص ارتباط تنگاتنگی با جهان درونی وی دارد و اگر درون هرشخصی گُل باشد ،جهان بیرونی وی نیز گل و گلشن خواهد بود و اگر فکر و اندیشه اش ، زشت و ناپسند باشد ،به قول حضرت مولانا:
« ای برادر تو همه اندیشه ای
مابقی تو استخوان و ریشه ای »
«گر گُل است اندیشه ی تو،گلشنی
ور بود خاری،تو هیمه ی گلخنی »
چون نیک در این قسمت درس(گنج حکمت)بنگریم و مداقه نماییم ،رفتار حضرت عیسی برازنده ی شخصیت درونی وی است و رفتار آن جاهل نیز متناسب با جهان درونی او.(ابله)
در این مختصر نوشتار خواسته ایم تا تعدادی امثال و حکم و ابیاتی که می توانند با این «مَثَل»ارتباط معنایی داشته باشند ،ذکر نماییم:
1- هر کس آن کند که سزاى اوست. وز کوزه همان برون تلاود که دروست. کُلّ یعملُ على شاکلته.
(کشف الاسرار).
2ـ هرچه از تو سر بر زند، همه خاطر نفس امّاره بود و وحى شیطان ... از کوزه همان برون ترابد که دروست.
(نامههاى عینالقضات همدانى).
3ـ از کژ مزاج هرگز راستى نیاید و بدسیرتِ مذموم طریقت را به تکلیف و تکلّف بر اخلاق مرضى و راه راست آشنا نتوان کرد. و کُلّ اِناءٍ بالّذى فیه یرشَحُ. کز کوزه همان برون تراود که دروست
(کلیله و دمنه).
4- آن را که حرام‌زادگی عادت و خوست
عیب دگران به نزد او سخت نکوست
معیوب همه عکس کسان می‌طلبد
از کوزه همان برون تراود که دروست
(اوحدالدین کرمانی)
5- زمین را از آسمان نثار است و آسمان را از زمین غبار. کُلُّ اناء یترشّحُ بما فیه.سعدى
(گلستان سعدی)
6-از خُم سرکه ،سرکه پالاید
فعل آلوده گوهر آلاید
(عنصری )
7 ـ آن کس که بدم گفت ، بدى سیرت اوست
وآن کس که مرا گفت نکو ، خود نیکوست
حال متکلّم از کلامش پیداست
از کوزه همان برون تراود که دروست
(شیخ بهایى)
8-کاسه ی چینی که صدا می کند
خود صفت خویش ادا می کند
9-در این باره ام داستانی نکوست
زِ خُم ، آن برآید که هم اندر اوست
(بهمن نامه)
10-خالی از خود بود و پر از عشق دوست
پس ز کوزه آن تراود کاندراوست
(مولوی)
11- بد اصلِ گدا چو خواجه گردد نه نکوست
مغرور شود ، نداند از دشمن، دوست
گر دایره ی کوزه ،ز گوهر سازند
از کوزه همان برون تراود که در اوست
(بابا افضل کاشانی )
12-خردمندی که نعمت خورَد،شُکرِ آنَش باید کرد
ازیرا کز سبوی سرکه جز سرکه نیاغارد
(ناصرخسرو)
13-از هر چه سبو پر کنی از سر و ز پهلوش
زان چیز برون آید و بیرون دهد آغاز
(ناصرخسرو)
14ـ فریاد ز جور دشمن و فرقت دوست
کین هر دو بلا به نزد دانا نه نکوست
کردند جفا بسى نه بر حق ، الحق
از شیشه همان برون تراود که دروست
(جهان ملک خاتون)
15- گر بگویم که مرا حال پریشانی نیست
رنگ رخسار خبر می دهد از سرّ ضمیر
16- زمین را ازآسمان نثار است و آسمان را از زمین غبار. کلُّ اِناءِ یَتَرشّحُ بما فیه
گرت خوی من امد ناسزاوار
تو خوی نیک خویش از دست مگذار
(گلستان سعدی )
❇️ محمد اصلانی دبیر ادبیات دبیرستان های فریدونشهر
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ ضرب المثل(زبانزد)«کُل اِناء یَتَرَشَّحُ بِما فیه» (از کوزه همان برون تراود که در اوست)
که در درس شانزدهم فارسی دهم قسمت «گنج حکمت» آمده است بر این نکته تأکید می کند و یادآور این موضوع است که«حالات ، روحیه و سرشت نیک یا بد هر کس از ظاهر اعمال و اقوالش معلوم مىشود.» وبیانگر این اصل است که جهان بیرونی هر شخص ارتباط تنگاتنگی با جهان درونی وی دارد و اگر درون هرشخصی گُل باشد ،جهان بیرونی وی نیز گل و گلشن خواهد بود و اگر فکر و اندیشه اش ، زشت و ناپسند باشد ،به قول حضرت مولانا:
« ای برادر تو همه اندیشه ای
مابقی تو استخوان و ریشه ای »
«گر گُل است اندیشه ی تو،گلشنی
ور بود خاری،تو هیمه ی گلخنی »
چون نیک در این قسمت درس(گنج حکمت)بنگریم و مداقه نماییم ،رفتار حضرت عیسی برازنده ی شخصیت درونی وی است و رفتار آن جاهل نیز متناسب با جهان درونی او.(ابله)
در این مختصر نوشتار خواسته ایم تا تعدادی امثال و حکم و ابیاتی که می توانند با این «مَثَل»ارتباط معنایی داشته باشند ،ذکر نماییم:
1- هر کس آن کند که سزاى اوست. وز کوزه همان برون تلاود که دروست. کُلّ یعملُ على شاکلته.
(کشف الاسرار).
2ـ هرچه از تو سر بر زند، همه خاطر نفس امّاره بود و وحى شیطان ... از کوزه همان برون ترابد که دروست.
(نامههاى عینالقضات همدانى).
3ـ از کژ مزاج هرگز راستى نیاید و بدسیرتِ مذموم طریقت را به تکلیف و تکلّف بر اخلاق مرضى و راه راست آشنا نتوان کرد. و کُلّ اِناءٍ بالّذى فیه یرشَحُ. کز کوزه همان برون تراود که دروست
(کلیله و دمنه).
4- آن را که حرام‌زادگی عادت و خوست
عیب دگران به نزد او سخت نکوست
معیوب همه عکس کسان می‌طلبد
از کوزه همان برون تراود که دروست
(اوحدالدین کرمانی)
5- زمین را از آسمان نثار است و آسمان را از زمین غبار. کُلُّ اناء یترشّحُ بما فیه.سعدى
(گلستان سعدی)
6-از خُم سرکه ،سرکه پالاید
فعل آلوده گوهر آلاید
(عنصری )
7 ـ آن کس که بدم گفت ، بدى سیرت اوست
وآن کس که مرا گفت نکو ، خود نیکوست
حال متکلّم از کلامش پیداست
از کوزه همان برون تراود که دروست
(شیخ بهایى)
8-کاسه ی چینی که صدا می کند
خود صفت خویش ادا می کند
9-در این باره ام داستانی نکوست
زِ خُم ، آن برآید که هم اندر اوست
(بهمن نامه)
10-خالی از خود بود و پر از عشق دوست
پس ز کوزه آن تراود کاندراوست
(مولوی)
11- بد اصلِ گدا چو خواجه گردد نه نکوست
مغرور شود ، نداند از دشمن، دوست
گر دایره ی کوزه ،ز گوهر سازند
از کوزه همان برون تراود که در اوست
(بابا افضل کاشانی )
12-خردمندی که نعمت خورَد،شُکرِ آنَش باید کرد
ازیرا کز سبوی سرکه جز سرکه نیاغارد
(ناصرخسرو)
13-از هر چه سبو پر کنی از سر و ز پهلوش
زان چیز برون آید و بیرون دهد آغاز
(ناصرخسرو)
14ـ فریاد ز جور دشمن و فرقت دوست
کین هر دو بلا به نزد دانا نه نکوست
کردند جفا بسى نه بر حق ، الحق
از شیشه همان برون تراود که دروست
(جهان ملک خاتون)
15- گر بگویم که مرا حال پریشانی نیست
رنگ رخسار خبر می دهد از سرّ ضمیر
16- زمین را ازآسمان نثار است و آسمان را از زمین غبار. کلُّ اِناءِ یَتَرشّحُ بما فیه
گرت خوی من امد ناسزاوار
تو خوی نیک خویش از دست مگذار
(گلستان سعدی )
❇️ محمد اصلانی دبیر ادبیات دبیرستان های فریدونشهر
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ مرگ در شاهنامه
❇️ مرگ کِرامند(مهم) ترین چالش از نخستین سال های آفرینش بوده است. آدم نمی توانست بپذیرد و اکنون نیز به دشواری می پذیرد که آدمی را مرده یابد در هنگامی که چند روز یا چند تسوک(ساعت) پیش زنده بوده، سخن می گفته، اندیشه و برنامه ها و آرزوهایی داشته.
⬅️ پرسش های بشر درباره مرگ همواره بی پاسخ مانده یا پاسخ هایی به درد نخور یا نابخردانه گرفته است.
◀️ یکی از بهترین پرسش ها و پاسخ ها درباره مرگ در شاهنامه فردوسی و استاد سخن آمده است.
فردوسی فرزانه در پدیدار رهایی داستان《رستم و سهراب》درباره مرگ (مرگ جوان) ابیاتی دارد که برابر با ده ها نسک فلسفی است.
نخست نگاره هراسناکی از مرگ یک جوان می سازد ...
《اگر تندبادی برآید ز کنج
به خاک افگند نارسیده ترنج،》
◀️ ترنج نارسیده به خاک افتاده، از تندباد روزگار، نخستین پرسش نمودار می شود، مرگ را
《ستمکاره خوانیمش ار دادگر؟
هنرمند دانیمش ار بی‌هنر؟》
◀️ مرگ داد است یا بیداد ؟؟؟
پرسشی که بشر تاکنون پاسخی برای آن نیافته است، از این پس نیز نخواهد توانست، مرگ رازآلوده و سر به مُهر و مبهم خواهد ماند، هنگامی که می آید هر کسی را می خواهد می برد، نه توان ایستادن در برابرش هست و نه امکان گفتگو و درنگ و داد و ستد، افزون بر این مرگ اندازه ای برای《دادگری یا بیداد》خود ندارد، نمی خواهد داشته باشد، فراتر از همه این اندازه ها و مرزبندی های بشری است،《داد و بیداد چالش آدمی است》، در اندازه پیوند آدمی چم(معنی) دارد نه بیش از آن، اما پرسش همچنان پابرجاست ...
《اگر مرگ دادست بیداد چیست؟
ز داد این همه بانگ و فریاد چیست؟》
◀️ نمی دانیم، تنها چیزی که می دانیم همین است که نمی دانیم. فردوسی فرزانه در اندام فرزانه ای دانا و جهان شناس این نادانی را به زبان می آورد ....
《از این راز جان تو آگاه نیست
بدین پرده اندر ترا راه نیست》
◀️ فردوسی فرزانه بر پایه اندیشه ایرانی که در اوستا و سایر متون پهلوی آمده می‌گوید ...
《همه تا در آز رفته فراز
به کس بر نشد این در راز باز》
◀️ #آز در این بیت چمِ کلیدی دارد، #آز بدترین #دیو در شاهنامه است، در اینجا آز به چم نیاد(طبیعت) بشری است، به چم(یعنی)همه تا اندازه توان نیاد بشری خود توانسته اند به مرگ بیندیشند، ولی چون نیاد بشری اندک و کم است و نمی تواند راز مرگ را بگشاید بشر نتوانسته است گامی درخور بردارد.
《برین کار یزدان ترا راز نیست
اگر جانت با دیو انباز نیست》
◀️ در نهایت به یک راهکار آشکار و ساده می رسیم، راه کاری که از فزونی تکرار و سادگی بی ارزش می نماید ولی نیست.
《به گیتی در آن کوش چون بگذری
سرانجام نیکی بر خود بری》
◀️ باید چنان زندگی کرد که هنگام مرگ توشه ای ارزنده در انبان باشد.
《همین، راز مرگ در زندگی است.》
زندگی روزمره، تنها این بخش از داستان پیچیده مرگ به انسان پیوند دار است.
《برفتن مگر بهتر آیدش جای
چو آرام یابد به دیگر سرای》
◀️ مرگ در شاهنامه بخشی از زندگی است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ مرگ کِرامند(مهم) ترین چالش از نخستین سال های آفرینش بوده است. آدم نمی توانست بپذیرد و اکنون نیز به دشواری می پذیرد که آدمی را مرده یابد در هنگامی که چند روز یا چند تسوک(ساعت) پیش زنده بوده، سخن می گفته، اندیشه و برنامه ها و آرزوهایی داشته.
⬅️ پرسش های بشر درباره مرگ همواره بی پاسخ مانده یا پاسخ هایی به درد نخور یا نابخردانه گرفته است.
◀️ یکی از بهترین پرسش ها و پاسخ ها درباره مرگ در شاهنامه فردوسی و استاد سخن آمده است.
فردوسی فرزانه در پدیدار رهایی داستان《رستم و سهراب》درباره مرگ (مرگ جوان) ابیاتی دارد که برابر با ده ها نسک فلسفی است.
نخست نگاره هراسناکی از مرگ یک جوان می سازد ...
《اگر تندبادی برآید ز کنج
به خاک افگند نارسیده ترنج،》
◀️ ترنج نارسیده به خاک افتاده، از تندباد روزگار، نخستین پرسش نمودار می شود، مرگ را
《ستمکاره خوانیمش ار دادگر؟
هنرمند دانیمش ار بی‌هنر؟》
◀️ مرگ داد است یا بیداد ؟؟؟
پرسشی که بشر تاکنون پاسخی برای آن نیافته است، از این پس نیز نخواهد توانست، مرگ رازآلوده و سر به مُهر و مبهم خواهد ماند، هنگامی که می آید هر کسی را می خواهد می برد، نه توان ایستادن در برابرش هست و نه امکان گفتگو و درنگ و داد و ستد، افزون بر این مرگ اندازه ای برای《دادگری یا بیداد》خود ندارد، نمی خواهد داشته باشد، فراتر از همه این اندازه ها و مرزبندی های بشری است،《داد و بیداد چالش آدمی است》، در اندازه پیوند آدمی چم(معنی) دارد نه بیش از آن، اما پرسش همچنان پابرجاست ...
《اگر مرگ دادست بیداد چیست؟
ز داد این همه بانگ و فریاد چیست؟》
◀️ نمی دانیم، تنها چیزی که می دانیم همین است که نمی دانیم. فردوسی فرزانه در اندام فرزانه ای دانا و جهان شناس این نادانی را به زبان می آورد ....
《از این راز جان تو آگاه نیست
بدین پرده اندر ترا راه نیست》
◀️ فردوسی فرزانه بر پایه اندیشه ایرانی که در اوستا و سایر متون پهلوی آمده می‌گوید ...
《همه تا در آز رفته فراز
به کس بر نشد این در راز باز》
◀️ #آز در این بیت چمِ کلیدی دارد، #آز بدترین #دیو در شاهنامه است، در اینجا آز به چم نیاد(طبیعت) بشری است، به چم(یعنی)همه تا اندازه توان نیاد بشری خود توانسته اند به مرگ بیندیشند، ولی چون نیاد بشری اندک و کم است و نمی تواند راز مرگ را بگشاید بشر نتوانسته است گامی درخور بردارد.
《برین کار یزدان ترا راز نیست
اگر جانت با دیو انباز نیست》
◀️ در نهایت به یک راهکار آشکار و ساده می رسیم، راه کاری که از فزونی تکرار و سادگی بی ارزش می نماید ولی نیست.
《به گیتی در آن کوش چون بگذری
سرانجام نیکی بر خود بری》
◀️ باید چنان زندگی کرد که هنگام مرگ توشه ای ارزنده در انبان باشد.
《همین، راز مرگ در زندگی است.》
زندگی روزمره، تنها این بخش از داستان پیچیده مرگ به انسان پیوند دار است.
《برفتن مگر بهتر آیدش جای
چو آرام یابد به دیگر سرای》
◀️ مرگ در شاهنامه بخشی از زندگی است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ نماد در قلمرو ادبیات و شعر
✳️ بخش: اول
❇️ اصطلاح «نماد» مفهوم بسیار وسیعی دارد؛ آن چنان که می توان از آن برای توصیف هر شیوه بیانی که به جای اشاره مستقیم به موضوعی، آن را غیرمستقیم و به واسطه موضوعی دیگر بیان می کند، استفاده کرد. نماد در قلمرو ادبیات و شعر از پیشینه ای طولانی و پرفراز و نشیب برخوردار است. «نماد» معادل واژه (Symbol) برگزیده شده است.
◀️ نماد عبارت است از هر علامت، اشاره، ترکیب و عبارتی که بر معنی و مفهوم ورای آنچه ظاهر آن می نماید، دلالت کند، درعین حال «نمادگرایی» یا «سمبولیسم»، فقط نشاندن یک مفهوم به جای مفهوم دیگر نیست، بلکه استفاده از تصاویر عینی و ملموس برای بیان عواطف و افکار انتزاعی نیز هست.
◀️ یک کلمه یا یک شکل وقتی نمادین تلقی می شود که به چیزی بیش از معانی آشکار و مستقیم خود دلالت کند.
❇️ نمادها را در یکی از سه دسته زیر جای داده اند:
◀️ ۱) طبیعی: مثل گل که نماد زیبایی است و زالو که نماد جنایتکار است. آب که نماد تطهیر، لاله، نماد پاکی و جوانی و شهید است و یا آب که نماد آرامش، ملایمت، مداومت، آسودگی، صلح، هستی، هستی بخش، پاکی و پاک کنندگی است. نمادهای طبیعی در بعضی موارد دوقطبی هستند وبا توجه به زمینه کاربردیشان، معانی متفاوتی می یابند؛ چنان که آب در صورتی که به سیل یا طوفان تبدیل شود، می تواند عامل تخریب کننده نیرومندی باشد و بدین ترتیب، علاوه بر نمایش آسودگی و صلح، مظهری از وحشت و هرج و مرج نیز باشد.
◀️ ۲) مستور یا اختصاصی: که تنها در اثر یک شاعر و نویسنده جنبه نمادین یافته است و وقتی از آنها اسمی به میان می آید زود آن نوشته به ذهن خطور می کند؛ مانند اشعار حافظ که پیرمغان، عشق، باده، خرابات، رند و.... در دیوان حافظ از بسامد بالایی برخوردار است و تا حد زیادی زبان او را نمادین ساخته است.
◀️ ۳) نمادهای مرسوم: که بر اثر عمومیت یافتن نمادهای اختصاصی به وجود می آیند: مانند زمستان به عنوان نماد پیری، سردی، بی عاطفگی که این واژه را ابتدا اخوان دراین مفهوم به کار برد، اما بعدها دیگران آن را پسندیدند و از آن استفاده کردند.
❇️ باید یادآورشد که علاوه بر تقسیم بندی فوق، به نمادهای فرهنگی نیز قایل شده اند که عبارتنداز:
◀️دنمادهایی که برای توضیح «حقایق جاودانه» به کار می روند و هنوز در بسیاری از ادیان کاربرد دارند. نمادهای فرهنگی، تحولات فراوانی را پشت سر گذاشته اند و فرایند تحولاتشان کمابیش وارد خودآگاه شده است و بدین سان، جوامع متمدن آنها را به صورت نمایه های جمعی پذیرفته اند. نمادهای موجود در آیین ها و اعیاد و مراسم ملی و مذهبی و نیز نمادهای مربوط به زایش دوباره... از این نوع اند. یکی از زیباترین و کارآمدترین طبقه بندی نمادها، جای دادن نمادها در دو نوع نمادهای فرارونده و نمادهای انسانی است. براساس این تقسیم بندی نماد عبارت است از حرکتی از گستره چیزهای مادی و احساس هایی که برمی انگیزند به سوی گسترده برداشت های انتزاعی و عواطف فردی، یعنی: از گستره بوها، منظره ها، آواها به سوی برداشت ها یا عواطفی که این عوامل برمی انگیزانند.
نمادهای انسانی، جنبه شخصی نمادپردازی است که در آن، تصاویر نمادین ملموس، بیانگر افکار و احساسات ویژه شاعر یا نویسنده است. به عبارت دیگر این نوع نمادها، احساس نهفته در پس تصویرها را القا می کند. اکثر نمادهای مربوط به کوزه در «رباعیات خیام» در این نوع جای می گیرند. اما در نمادپردازی «فرارونده» تصاویر نمادین ملموس بیانگر دنیایی معنوی و حقیقی اند که دنیای واقع در مقایسه با آن تنها نمودی ناقص به شمار می آیند.
نمادهای عرفانی و نمادهای فرهنگی را می توان از این نوع دانست. ولینسکی درباره نمادهای فرارونده می گوید: «نمادپردازی عبارت است از ادغام دو جهان محسوس و الهی در تجسمی هنری.»
در توضیح نمادهای فرارونده باید گفت که در تفکر نمادین این گروه از نمادگراها و به خصوص در تفکر عرفانی همه چیز-حتی انسان- اصل و منشأ الهی و آسمانی دارند؛ چنان که مولانا می گوید:
«این شخص تو، سایه تو است» و صاحب گلشن راز می گوید:
هر آن چیزی که درعالم عیان است
چو عکسی ز آفتاب آن جهان است
و همه عالم، کتاب حق تعالی به شمار می آید.از این چشم انداز، هستی معنایی عمیق و باطنی می یابد که به مراتب فراتر از تجربه های حسی و مادی است. ژول لوبل می گوید: «هر شیء مخلوقی، همانطور که هست، انعکاسی از کمال الهی است. علامتی قابل ادراک و طبیعی است از حقیقتی فوق طبیعی، و سالوستیوس اظهار می دارد که «دنیا، شیء نمادین است.»
ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
👇👇👇👇
✳️ بخش: اول
❇️ اصطلاح «نماد» مفهوم بسیار وسیعی دارد؛ آن چنان که می توان از آن برای توصیف هر شیوه بیانی که به جای اشاره مستقیم به موضوعی، آن را غیرمستقیم و به واسطه موضوعی دیگر بیان می کند، استفاده کرد. نماد در قلمرو ادبیات و شعر از پیشینه ای طولانی و پرفراز و نشیب برخوردار است. «نماد» معادل واژه (Symbol) برگزیده شده است.
◀️ نماد عبارت است از هر علامت، اشاره، ترکیب و عبارتی که بر معنی و مفهوم ورای آنچه ظاهر آن می نماید، دلالت کند، درعین حال «نمادگرایی» یا «سمبولیسم»، فقط نشاندن یک مفهوم به جای مفهوم دیگر نیست، بلکه استفاده از تصاویر عینی و ملموس برای بیان عواطف و افکار انتزاعی نیز هست.
◀️ یک کلمه یا یک شکل وقتی نمادین تلقی می شود که به چیزی بیش از معانی آشکار و مستقیم خود دلالت کند.
❇️ نمادها را در یکی از سه دسته زیر جای داده اند:
◀️ ۱) طبیعی: مثل گل که نماد زیبایی است و زالو که نماد جنایتکار است. آب که نماد تطهیر، لاله، نماد پاکی و جوانی و شهید است و یا آب که نماد آرامش، ملایمت، مداومت، آسودگی، صلح، هستی، هستی بخش، پاکی و پاک کنندگی است. نمادهای طبیعی در بعضی موارد دوقطبی هستند وبا توجه به زمینه کاربردیشان، معانی متفاوتی می یابند؛ چنان که آب در صورتی که به سیل یا طوفان تبدیل شود، می تواند عامل تخریب کننده نیرومندی باشد و بدین ترتیب، علاوه بر نمایش آسودگی و صلح، مظهری از وحشت و هرج و مرج نیز باشد.
◀️ ۲) مستور یا اختصاصی: که تنها در اثر یک شاعر و نویسنده جنبه نمادین یافته است و وقتی از آنها اسمی به میان می آید زود آن نوشته به ذهن خطور می کند؛ مانند اشعار حافظ که پیرمغان، عشق، باده، خرابات، رند و.... در دیوان حافظ از بسامد بالایی برخوردار است و تا حد زیادی زبان او را نمادین ساخته است.
◀️ ۳) نمادهای مرسوم: که بر اثر عمومیت یافتن نمادهای اختصاصی به وجود می آیند: مانند زمستان به عنوان نماد پیری، سردی، بی عاطفگی که این واژه را ابتدا اخوان دراین مفهوم به کار برد، اما بعدها دیگران آن را پسندیدند و از آن استفاده کردند.
❇️ باید یادآورشد که علاوه بر تقسیم بندی فوق، به نمادهای فرهنگی نیز قایل شده اند که عبارتنداز:
◀️دنمادهایی که برای توضیح «حقایق جاودانه» به کار می روند و هنوز در بسیاری از ادیان کاربرد دارند. نمادهای فرهنگی، تحولات فراوانی را پشت سر گذاشته اند و فرایند تحولاتشان کمابیش وارد خودآگاه شده است و بدین سان، جوامع متمدن آنها را به صورت نمایه های جمعی پذیرفته اند. نمادهای موجود در آیین ها و اعیاد و مراسم ملی و مذهبی و نیز نمادهای مربوط به زایش دوباره... از این نوع اند. یکی از زیباترین و کارآمدترین طبقه بندی نمادها، جای دادن نمادها در دو نوع نمادهای فرارونده و نمادهای انسانی است. براساس این تقسیم بندی نماد عبارت است از حرکتی از گستره چیزهای مادی و احساس هایی که برمی انگیزند به سوی گسترده برداشت های انتزاعی و عواطف فردی، یعنی: از گستره بوها، منظره ها، آواها به سوی برداشت ها یا عواطفی که این عوامل برمی انگیزانند.
نمادهای انسانی، جنبه شخصی نمادپردازی است که در آن، تصاویر نمادین ملموس، بیانگر افکار و احساسات ویژه شاعر یا نویسنده است. به عبارت دیگر این نوع نمادها، احساس نهفته در پس تصویرها را القا می کند. اکثر نمادهای مربوط به کوزه در «رباعیات خیام» در این نوع جای می گیرند. اما در نمادپردازی «فرارونده» تصاویر نمادین ملموس بیانگر دنیایی معنوی و حقیقی اند که دنیای واقع در مقایسه با آن تنها نمودی ناقص به شمار می آیند.
نمادهای عرفانی و نمادهای فرهنگی را می توان از این نوع دانست. ولینسکی درباره نمادهای فرارونده می گوید: «نمادپردازی عبارت است از ادغام دو جهان محسوس و الهی در تجسمی هنری.»
در توضیح نمادهای فرارونده باید گفت که در تفکر نمادین این گروه از نمادگراها و به خصوص در تفکر عرفانی همه چیز-حتی انسان- اصل و منشأ الهی و آسمانی دارند؛ چنان که مولانا می گوید:
«این شخص تو، سایه تو است» و صاحب گلشن راز می گوید:
هر آن چیزی که درعالم عیان است
چو عکسی ز آفتاب آن جهان است
و همه عالم، کتاب حق تعالی به شمار می آید.از این چشم انداز، هستی معنایی عمیق و باطنی می یابد که به مراتب فراتر از تجربه های حسی و مادی است. ژول لوبل می گوید: «هر شیء مخلوقی، همانطور که هست، انعکاسی از کمال الهی است. علامتی قابل ادراک و طبیعی است از حقیقتی فوق طبیعی، و سالوستیوس اظهار می دارد که «دنیا، شیء نمادین است.»
ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
👇👇👇👇
✳️ نماد در قلمرو ادبیات و شعر
✳️ بخش: دوم ( پایانی )
◀️ شعر عرفانی که قسمت عظیم اشعار ادبیات فارسی را تشکیل می دهد، نمادپردازی های عمیق فرارونده را دارد؛ زیرا به اعتقاد عارفان، همه چیز در جهان محسوس، اصلی الهی و نمونه ای ازلی دارد، جهان مادی جلوه و سایه ای از جهان معنوی است، اکثر آثار عرفانی را می توان بازتاب مثالی و تصویری یک معنی و اندیشه ازلی به حساب آورد.
برای مثال در ادبیات فارسی منظومه منطق الطیر شیخ عطار نیشابوری که در شرح سفرنمادین پرندگان مختلف برای یافتن سیمرغ است، هر پرنده نماد دسته ای از مردم است.
شیوه سمبولیست ها همواره به چند اصل کلی متوجه است:
◀️ ۱) به اشکال، نمادها (سمبل)، آهنگ ها و قوانینی که نه عقل و منطق بلکه احساسات آنها را پذیرفته است توجه دارند.
◀️ ۲) تا حد توان و امکان باید از واقعیت عینی Objective دور و به واقعیت ذهنی (Subjective) نزدیک شد.
◀️ ۳) هر خواننده ای اثر ادبی را به نسبت درک و احساس خود می فهمد، ایشان برای شعر مقام مشابه به موسیقی قایل هستند که شعر از راه آهنگ کلمات: حالات روحی و احساساتی را به طور غیرمستقیم به خواننده القا می کند. استفاده از نماد به شاعر کمک می کند تا شعر او را هرکس بنا به درک و احساس خود بفهمد.
◀️ ۴) آنها می کوشند حالت غیرعادی روحی و معلومات نابهنگامی را که در ضمیر انسان پیدا می شود در اشعار و آثارشان بیان کنند و بیافرینند.
◀️ با توجه به آنچه گذشت، می توان دریافت که نماد، معانی متنوعی دارد و درگستره وسیعی از دانش های بشری به کار می رود. با این همه، نمادگرایی در ادبیات از پیشینه ای طولانی برخوردار است و آنچه در ادبیات از این کلمه استنباط می شود، با کاربردهای آن در سایر دانش های بشری تفاوت دارد. به علاوه برای بالابردن ظرفیت زبانی، تصاویری در ادبیات به کار گرفته می شود که شباهت ها و تفاوت هایی خاص با نماد دارند. جدا ساختن نماد از تصاویر مشابه آن، نحستین گام در نمادپردازی آثار ادبی است.
❇️ سلیمان مختاری
✅ منابع:
۱- درآمدی بر نمادپردازی در ادبیات، محمدرضا صرفی، فرهنگ، ۶۴ و ۷۴، تابستان - پاییز ۲۸،
۲- مکتب های ادبی- رضا سیدحسینی، ۲ج، تهران، نگاه، ۵۱۳۸
۳- فرهنگ اصطلاحات ادبی- سیما داد، تهران، مروارید، ۱۱۳۷
۴- فرهنگ ۶ جلدی فارسی، محمدمعین، تهران، امیرکبیر، ۰۱۳۸
❇️ گردآوری :گروه ادبیات سایت تبیان زنجان
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ بخش: دوم ( پایانی )
◀️ شعر عرفانی که قسمت عظیم اشعار ادبیات فارسی را تشکیل می دهد، نمادپردازی های عمیق فرارونده را دارد؛ زیرا به اعتقاد عارفان، همه چیز در جهان محسوس، اصلی الهی و نمونه ای ازلی دارد، جهان مادی جلوه و سایه ای از جهان معنوی است، اکثر آثار عرفانی را می توان بازتاب مثالی و تصویری یک معنی و اندیشه ازلی به حساب آورد.
برای مثال در ادبیات فارسی منظومه منطق الطیر شیخ عطار نیشابوری که در شرح سفرنمادین پرندگان مختلف برای یافتن سیمرغ است، هر پرنده نماد دسته ای از مردم است.
شیوه سمبولیست ها همواره به چند اصل کلی متوجه است:
◀️ ۱) به اشکال، نمادها (سمبل)، آهنگ ها و قوانینی که نه عقل و منطق بلکه احساسات آنها را پذیرفته است توجه دارند.
◀️ ۲) تا حد توان و امکان باید از واقعیت عینی Objective دور و به واقعیت ذهنی (Subjective) نزدیک شد.
◀️ ۳) هر خواننده ای اثر ادبی را به نسبت درک و احساس خود می فهمد، ایشان برای شعر مقام مشابه به موسیقی قایل هستند که شعر از راه آهنگ کلمات: حالات روحی و احساساتی را به طور غیرمستقیم به خواننده القا می کند. استفاده از نماد به شاعر کمک می کند تا شعر او را هرکس بنا به درک و احساس خود بفهمد.
◀️ ۴) آنها می کوشند حالت غیرعادی روحی و معلومات نابهنگامی را که در ضمیر انسان پیدا می شود در اشعار و آثارشان بیان کنند و بیافرینند.
◀️ با توجه به آنچه گذشت، می توان دریافت که نماد، معانی متنوعی دارد و درگستره وسیعی از دانش های بشری به کار می رود. با این همه، نمادگرایی در ادبیات از پیشینه ای طولانی برخوردار است و آنچه در ادبیات از این کلمه استنباط می شود، با کاربردهای آن در سایر دانش های بشری تفاوت دارد. به علاوه برای بالابردن ظرفیت زبانی، تصاویری در ادبیات به کار گرفته می شود که شباهت ها و تفاوت هایی خاص با نماد دارند. جدا ساختن نماد از تصاویر مشابه آن، نحستین گام در نمادپردازی آثار ادبی است.
❇️ سلیمان مختاری
✅ منابع:
۱- درآمدی بر نمادپردازی در ادبیات، محمدرضا صرفی، فرهنگ، ۶۴ و ۷۴، تابستان - پاییز ۲۸،
۲- مکتب های ادبی- رضا سیدحسینی، ۲ج، تهران، نگاه، ۵۱۳۸
۳- فرهنگ اصطلاحات ادبی- سیما داد، تهران، مروارید، ۱۱۳۷
۴- فرهنگ ۶ جلدی فارسی، محمدمعین، تهران، امیرکبیر، ۰۱۳۸
❇️ گردآوری :گروه ادبیات سایت تبیان زنجان
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ شروط آرابه سجع
❇️ نکته ی مهم: در سجع سه شرط وجود دارد:
1) کلمات سجع مربوط به کلمات آخر جمله ها است و اول یا وسط جمله سجع وجود ندارد. پس در جمله ی «ای کریمی که بخشنده ی عطایی و ای حکیمی که پوشنده ی خطایی» بین «کریمی و حکیمی» و «بخشنده و پوشنده» آرایه ی سجع وجود ندارد؛ زیرا در آخر جمله نیستند.
2) در سجع باید حداقل دو جمله وجود داشته باشد؛ یعنی تنها در یک جمله آرایه ی سجع ساخته نمی شود؛ مثلاً در جمله ی «شب را به بوستان یکی از دوستان اتفاق مبیت افتاد» بین «بوستان و دوستان» سجع وجود ندارد چون تنها یک جمله است.
3) برای تشخیص سجع واژه های یکسان آخر جمله ها را در نظر نمی گیریم این کلمات ممکن است در یک جمله حذف شود؛ مثلاً در جمله ی «یکی از دو
ستان در کجاوه انیس من بودی و در حجره جلیس» کلمه و فعل «من بودی» در جمله ی دوم حذف شده است.
◀️ توجه: گاه ممکن است کلمه یا فعلی در آخر هر دو جمله به قرینه ی معنوی حذف شود. مثلاً در جمله ی «دل او در پرده های گمراهی نهان و حق از او روی گردان» فعل «است» از آخر هر دو جمله حذف شده است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ نکته ی مهم: در سجع سه شرط وجود دارد:
1) کلمات سجع مربوط به کلمات آخر جمله ها است و اول یا وسط جمله سجع وجود ندارد. پس در جمله ی «ای کریمی که بخشنده ی عطایی و ای حکیمی که پوشنده ی خطایی» بین «کریمی و حکیمی» و «بخشنده و پوشنده» آرایه ی سجع وجود ندارد؛ زیرا در آخر جمله نیستند.
2) در سجع باید حداقل دو جمله وجود داشته باشد؛ یعنی تنها در یک جمله آرایه ی سجع ساخته نمی شود؛ مثلاً در جمله ی «شب را به بوستان یکی از دوستان اتفاق مبیت افتاد» بین «بوستان و دوستان» سجع وجود ندارد چون تنها یک جمله است.
3) برای تشخیص سجع واژه های یکسان آخر جمله ها را در نظر نمی گیریم این کلمات ممکن است در یک جمله حذف شود؛ مثلاً در جمله ی «یکی از دو
ستان در کجاوه انیس من بودی و در حجره جلیس» کلمه و فعل «من بودی» در جمله ی دوم حذف شده است.
◀️ توجه: گاه ممکن است کلمه یا فعلی در آخر هر دو جمله به قرینه ی معنوی حذف شود. مثلاً در جمله ی «دل او در پرده های گمراهی نهان و حق از او روی گردان» فعل «است» از آخر هر دو جمله حذف شده است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ رَجَزخوانی و کارکردهای آن در حماسه
❇️ کلمه رَجَز در عربی عبارت اسـت از دردی کـه در عـَجُز شتر اصابت می‌کند؛ همچنین در معانی اضطراب پای شتر؛ سکندری خوردن و خلف وعده کردن نیز آمده است (ابن منظور، 1968: مادة رَجَز). همچنین مـعنای ایـن واژه را سـرعت و اضطراب نیز گفته‌اند (مصاحب، 1356: ذیل «رجز، بحر»).
◀️ در زبان فارسی رجز به معنای مفاخره کردن و بیان مـردانگی و شرافت خویشتن، مباهات، فخرفروشی و لاف‌زنی به کار رفته است و ترکیباتی همچون رجزخواندن، رجزخوانی و رجزگویان از آن در زبان فارسی رواج یـافته اسـت (دهـخدا، لغتنامه)
◀️ در اصطلاح ادبی شعری را گویند که مبارزان در مقام مفاخره و مباهات و لافـ‌زنی در بـیان مردانگی‌های خویش و خاندانشان به‌ویژه در میدان جنگ بر زبان می‌رانده‌اند (دهخدا، نفیسی)
◀️ در واقع رجزخوانی بخشی از تاکتیک رزمی جنگاوران برای درهم شکستن روحیة دشمن بوده است.
◀️ کارکردهای رجزخوانی
پهلوانان و رزم‌آوران برای مـقاصد گـوناگون رجـز خوانی می‌کنند. همة این مـقاصد بـرای پیـروزی بر هماورد است، یعنی به سود خودی و علیه جبهة دشمن تنظیم می‌شود. برخی از این اهداف عبارتند از:
✅ بالا کشیدن یا برجسته کردن توانایی های پهلوانان خودی
فردوسی کـه شـاعری دقـیق و اهل ظرافت است در گفتگوهای شاهنامه به نوع شـخصیت‌های گـوینده و موقعیت‌هایی که آنها در آن قرار دارند توجه بسیاری دارد و در رجـزخوانی‌ها نیز همواره موضع پهلوانان ایرانی به‌ویژه رستم را نسبت به همآوردانشان، پر صـلابت و قـدرتمندانه تـصویر می‌کند. گفتگوی رستم در نبرد با پهلوان تورانی اشکبوس، نمونه ی مناسبی است. فردوسی در برابر تحقیرهای اشکبوس جوابی مقتدرانه و پر از صلابت و سرشار از بلاغت بر زبان رستم می گذارد.
✅ تهدید و تحقیر دشـمن به قصد تضعیف روحیه
در رجـزها مـعمولاً بـا بـیان اقتدار و توانایی پهـلوانان خـودی و شکست‌های پهلوانان دشمن هماورد را تهدید می‌کنند. گاه پهلوانان در هنگام برشمردن کردارهای شجاعانة خویش به مقهور کـردن پهـلوانان پیـشین مفاخره می‌کنند تا روحیة حریف را بشکنند. تـوس پهـلوان ایـرانی در رجـزخوانی بـرای هـومان پهلوان تورانی، به کشتن ارژنگ دلاور تورانی مفاخره می‌کند.
✅ تـشجیع و تـقویت خودی
رجزخوانی نزد سپاهیان خـودی بـرای تقویت روحیة آنان یکی از شگردهای پهلوانان شاهنامه است. در ماجرای نبرد رستم و شنگل شاه هند، شنگل شاه با غرور و تکبر در پیشاپیش سپاه افراسیاب حرکت مـی‌کند و بـا ادای کلمات زشت، رستم را به مبارزه می طلبد. و رستم قبل از رفتن به نبرد با او پیش سپاهیان خود، می‌گوید: من از خداوند آرزویی جز این نخواسته‌ام که ناشناسی از لشکر ایشان دلیری کند و از من رزم بخواهد تا بیخ و بن ایشان را از جـای بـکنم.
✅ کتمان ترس برای تقویت روحیه ی خود و اطمینان بخشیدن به نیروهای خودی .
❇️ منابع:
1-ذبیح الله صفا،حماسه سرايي در ايران
2- شميسا،انواع ادبي
۳-غلامعلی،فلاح.رجزخوانی در حماسه،دو فصل نامه ی زبان و ادبیات فارسی،پاییز و زمستان۱۳۸۵
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ کلمه رَجَز در عربی عبارت اسـت از دردی کـه در عـَجُز شتر اصابت می‌کند؛ همچنین در معانی اضطراب پای شتر؛ سکندری خوردن و خلف وعده کردن نیز آمده است (ابن منظور، 1968: مادة رَجَز). همچنین مـعنای ایـن واژه را سـرعت و اضطراب نیز گفته‌اند (مصاحب، 1356: ذیل «رجز، بحر»).
◀️ در زبان فارسی رجز به معنای مفاخره کردن و بیان مـردانگی و شرافت خویشتن، مباهات، فخرفروشی و لاف‌زنی به کار رفته است و ترکیباتی همچون رجزخواندن، رجزخوانی و رجزگویان از آن در زبان فارسی رواج یـافته اسـت (دهـخدا، لغتنامه)
◀️ در اصطلاح ادبی شعری را گویند که مبارزان در مقام مفاخره و مباهات و لافـ‌زنی در بـیان مردانگی‌های خویش و خاندانشان به‌ویژه در میدان جنگ بر زبان می‌رانده‌اند (دهخدا، نفیسی)
◀️ در واقع رجزخوانی بخشی از تاکتیک رزمی جنگاوران برای درهم شکستن روحیة دشمن بوده است.
◀️ کارکردهای رجزخوانی
پهلوانان و رزم‌آوران برای مـقاصد گـوناگون رجـز خوانی می‌کنند. همة این مـقاصد بـرای پیـروزی بر هماورد است، یعنی به سود خودی و علیه جبهة دشمن تنظیم می‌شود. برخی از این اهداف عبارتند از:
✅ بالا کشیدن یا برجسته کردن توانایی های پهلوانان خودی
فردوسی کـه شـاعری دقـیق و اهل ظرافت است در گفتگوهای شاهنامه به نوع شـخصیت‌های گـوینده و موقعیت‌هایی که آنها در آن قرار دارند توجه بسیاری دارد و در رجـزخوانی‌ها نیز همواره موضع پهلوانان ایرانی به‌ویژه رستم را نسبت به همآوردانشان، پر صـلابت و قـدرتمندانه تـصویر می‌کند. گفتگوی رستم در نبرد با پهلوان تورانی اشکبوس، نمونه ی مناسبی است. فردوسی در برابر تحقیرهای اشکبوس جوابی مقتدرانه و پر از صلابت و سرشار از بلاغت بر زبان رستم می گذارد.
✅ تهدید و تحقیر دشـمن به قصد تضعیف روحیه
در رجـزها مـعمولاً بـا بـیان اقتدار و توانایی پهـلوانان خـودی و شکست‌های پهلوانان دشمن هماورد را تهدید می‌کنند. گاه پهلوانان در هنگام برشمردن کردارهای شجاعانة خویش به مقهور کـردن پهـلوانان پیـشین مفاخره می‌کنند تا روحیة حریف را بشکنند. تـوس پهـلوان ایـرانی در رجـزخوانی بـرای هـومان پهلوان تورانی، به کشتن ارژنگ دلاور تورانی مفاخره می‌کند.
✅ تـشجیع و تـقویت خودی
رجزخوانی نزد سپاهیان خـودی بـرای تقویت روحیة آنان یکی از شگردهای پهلوانان شاهنامه است. در ماجرای نبرد رستم و شنگل شاه هند، شنگل شاه با غرور و تکبر در پیشاپیش سپاه افراسیاب حرکت مـی‌کند و بـا ادای کلمات زشت، رستم را به مبارزه می طلبد. و رستم قبل از رفتن به نبرد با او پیش سپاهیان خود، می‌گوید: من از خداوند آرزویی جز این نخواسته‌ام که ناشناسی از لشکر ایشان دلیری کند و از من رزم بخواهد تا بیخ و بن ایشان را از جـای بـکنم.
✅ کتمان ترس برای تقویت روحیه ی خود و اطمینان بخشیدن به نیروهای خودی .
❇️ منابع:
1-ذبیح الله صفا،حماسه سرايي در ايران
2- شميسا،انواع ادبي
۳-غلامعلی،فلاح.رجزخوانی در حماسه،دو فصل نامه ی زبان و ادبیات فارسی،پاییز و زمستان۱۳۸۵
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan