✳️ پرندگان نمادین در ادب فارسی
🔵 هدهد:
در فارسی پویک و شانه سر را گویند.
مرغیست بدبو که بر زباله آشیان سازد، بر بدنش خطوط و رنگهای فراوان است و کنیه او ابوالاخبار و ابوثمامه و ابوالربیع و ابوروح و ابوسجاد و ابوعیاد است. گویند که از بالای آسمان آب را در زیر زمین ببیند همانطور که آدمی آنرا در شیشه ببیند.
گفته اند که هدهد راهنمای سلیمان بود بر آب و آن چنان بود که سلیمان هرگاه که خواستی نماز گزارد هدهد او را ره نمودی به آب و در بیابان زمین را می کندند و به آب می رسیدند تا سلیمان با آن غسل می کرد یا وضو می ساخت.
🔵 بلبل:
نمونه مردمان جمال پرست و عاشق پیشه است.
🔵 طوطی:
حیوانیست ثاقب الفهم ونرم خو که قوه تقلید اصوات و قبول تلقین را بسیار داراست. ارسطا طالیس گوید برای تعلیم طوطی او را جلوی آینه نهید و از پس آن صحبت کنید تا او خوب تقلید کند.
نمونه آن دسته از مردمان اهل ظاهر و تقلید است که به دنیای باقی و حیات جاوید اعتقاد دارند و به آن سخت پابندند.
🔵 طاووس:
پرنده ایست عزیز و جمیل و عفیف الطبع و اهل ناز و تبختر است و بر خویش سخت معجب است.
در مثنوی نمونه ای از مردم منافق و دو رنگ است که برای نام و ننگ جلوه گری می کند و همّ خود را صرف صید خلق و شکار آنها می نماید و از نتیجه عمل خود نیز بی خبر است.
نمونه اهل ظاهر است که تکالیف مذهب را به امید مزد یعنی به آرزوی بهشت و رهایی از عذاب دوزخ انجام می دهد.
🔵 بط ( مرغابی):
مرغابیست و این کلمه عربی محض نیست و مُعرّب بت است.
در تفاسیر قرآن آنرا ضمن چهار مرغ خلیل نام برده اند و در مثنوی کنایه است از حرص و آز که یکی از عوامل شیطان رجیم و نفس عاقبت سوز است.
نمونه مردمان عابد و زاهد است که همه عمر گرفتار وسواس طهارت و شست و شو هستند.
🔵 کبک:
نمونه مردم جواهر دوست که همه عمر خود را صرف جمع آوری انواع جواهرات و احجار کریمه و یا اشیای قیمتی و عتیق می نمایند.
🔵 همای:
مرغیست افسانه ای که گویند استخوان خورد و جانوری نیازارد و بر سر هر کس سایه افکند پادشاه شود.
در افسانه ها بسیار از او نام برده اند از جمله باین صورت که در شهرها و ممالک هنگام انتخاب پادشاه این مرغ را به پرواز می آورده اند و بر هر کس که می نشست او را شاه می کردند.
نمونه ایست از مردان جاه طلب که از زهد و عبادت برای جلب حطام دنیوی استفاده می کنند و از راه عزلت و عبادت ظاهری درصدد بر می آیند که ارباب مملکت و سیاست را بخود جلب نمایند و برای خود دستگاهی داشته باشند. خواجه حافظ اینگونه زهاد را “واعظ شحنه شناس” اصطلاح کرده است:
واعظ شحنه شناس این عظمت گو مفروش
زانکه منزلگه سلطان دل مسکین من است
(حافظ)
🔵 بوف( بوم یا جغد ):
پرنده ایست به نحوست مشهورست و آن دو قسم می باشد: کوچک و بزرگ؛ کوچک را جغد و بزرگ را بوم خوانند.
این پرنده را که به نامهای جغد و بوم و کوف و بوف و مانند آن خوانند در ادبیات زرتشتی بهمن مرغ نامیده شده است و مرغیست اهورایی و بدون نحوست، کنیه او در عربی ام الخراب و ام الصیبان و غراب اللیل است.
مرغیست که شب نمی خوابد و پرهایش بد پوست. طائریست منزوی و منفرد و حرام گوشت.
قدما برای این مرغ احکام و خواصی ذکر کرده اند که شرح آنهمه در اینجا میسر نیست.
کنایه است از مردم زاهد و منزوی که گنج مقصود را در انزوا و خلوت وانعزال (گوشه گیری و عزلت نشینی) و گوشه گیری و بریدن از خلق و اجتماع می جویند.
🔵 باز:
قدما باز را حیوانی متکبر و تنگ خُـلق تصور می کردند.
نمونه مردم درباری و اهل قلم است که بعلت نزدیکی به شاه همیشه بر دیگران فخر و مباهات می نمایند و تکبر می فروشند و از سپهداری و کله داری خویش سوء استفاده می نمایند.
🔵 بوتیمار:
نام مرغیست که بر لب آب نشیند و آب نخورد و گویند تشنه است و آب نخورد مبادا آب تمام شود آنرا مرغ «غم خوراک» گفته اند.
آنرا بعربی یمام گویند و حال آنکه «یمام» در عربی به کبوتر دشتی یا کبوتر وحشی اطلاق می شود.
نمونه ای از آندسته از مردم خسیس است که مواهب زندگانی را از خود و دیگران دریغ می دارند، نه خود از آن متمتع می شوند و نه می توانند از تمتع دیگران لذت برند.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
🔵 هدهد:
در فارسی پویک و شانه سر را گویند.
مرغیست بدبو که بر زباله آشیان سازد، بر بدنش خطوط و رنگهای فراوان است و کنیه او ابوالاخبار و ابوثمامه و ابوالربیع و ابوروح و ابوسجاد و ابوعیاد است. گویند که از بالای آسمان آب را در زیر زمین ببیند همانطور که آدمی آنرا در شیشه ببیند.
گفته اند که هدهد راهنمای سلیمان بود بر آب و آن چنان بود که سلیمان هرگاه که خواستی نماز گزارد هدهد او را ره نمودی به آب و در بیابان زمین را می کندند و به آب می رسیدند تا سلیمان با آن غسل می کرد یا وضو می ساخت.
🔵 بلبل:
نمونه مردمان جمال پرست و عاشق پیشه است.
🔵 طوطی:
حیوانیست ثاقب الفهم ونرم خو که قوه تقلید اصوات و قبول تلقین را بسیار داراست. ارسطا طالیس گوید برای تعلیم طوطی او را جلوی آینه نهید و از پس آن صحبت کنید تا او خوب تقلید کند.
نمونه آن دسته از مردمان اهل ظاهر و تقلید است که به دنیای باقی و حیات جاوید اعتقاد دارند و به آن سخت پابندند.
🔵 طاووس:
پرنده ایست عزیز و جمیل و عفیف الطبع و اهل ناز و تبختر است و بر خویش سخت معجب است.
در مثنوی نمونه ای از مردم منافق و دو رنگ است که برای نام و ننگ جلوه گری می کند و همّ خود را صرف صید خلق و شکار آنها می نماید و از نتیجه عمل خود نیز بی خبر است.
نمونه اهل ظاهر است که تکالیف مذهب را به امید مزد یعنی به آرزوی بهشت و رهایی از عذاب دوزخ انجام می دهد.
🔵 بط ( مرغابی):
مرغابیست و این کلمه عربی محض نیست و مُعرّب بت است.
در تفاسیر قرآن آنرا ضمن چهار مرغ خلیل نام برده اند و در مثنوی کنایه است از حرص و آز که یکی از عوامل شیطان رجیم و نفس عاقبت سوز است.
نمونه مردمان عابد و زاهد است که همه عمر گرفتار وسواس طهارت و شست و شو هستند.
🔵 کبک:
نمونه مردم جواهر دوست که همه عمر خود را صرف جمع آوری انواع جواهرات و احجار کریمه و یا اشیای قیمتی و عتیق می نمایند.
🔵 همای:
مرغیست افسانه ای که گویند استخوان خورد و جانوری نیازارد و بر سر هر کس سایه افکند پادشاه شود.
در افسانه ها بسیار از او نام برده اند از جمله باین صورت که در شهرها و ممالک هنگام انتخاب پادشاه این مرغ را به پرواز می آورده اند و بر هر کس که می نشست او را شاه می کردند.
نمونه ایست از مردان جاه طلب که از زهد و عبادت برای جلب حطام دنیوی استفاده می کنند و از راه عزلت و عبادت ظاهری درصدد بر می آیند که ارباب مملکت و سیاست را بخود جلب نمایند و برای خود دستگاهی داشته باشند. خواجه حافظ اینگونه زهاد را “واعظ شحنه شناس” اصطلاح کرده است:
واعظ شحنه شناس این عظمت گو مفروش
زانکه منزلگه سلطان دل مسکین من است
(حافظ)
🔵 بوف( بوم یا جغد ):
پرنده ایست به نحوست مشهورست و آن دو قسم می باشد: کوچک و بزرگ؛ کوچک را جغد و بزرگ را بوم خوانند.
این پرنده را که به نامهای جغد و بوم و کوف و بوف و مانند آن خوانند در ادبیات زرتشتی بهمن مرغ نامیده شده است و مرغیست اهورایی و بدون نحوست، کنیه او در عربی ام الخراب و ام الصیبان و غراب اللیل است.
مرغیست که شب نمی خوابد و پرهایش بد پوست. طائریست منزوی و منفرد و حرام گوشت.
قدما برای این مرغ احکام و خواصی ذکر کرده اند که شرح آنهمه در اینجا میسر نیست.
کنایه است از مردم زاهد و منزوی که گنج مقصود را در انزوا و خلوت وانعزال (گوشه گیری و عزلت نشینی) و گوشه گیری و بریدن از خلق و اجتماع می جویند.
🔵 باز:
قدما باز را حیوانی متکبر و تنگ خُـلق تصور می کردند.
نمونه مردم درباری و اهل قلم است که بعلت نزدیکی به شاه همیشه بر دیگران فخر و مباهات می نمایند و تکبر می فروشند و از سپهداری و کله داری خویش سوء استفاده می نمایند.
🔵 بوتیمار:
نام مرغیست که بر لب آب نشیند و آب نخورد و گویند تشنه است و آب نخورد مبادا آب تمام شود آنرا مرغ «غم خوراک» گفته اند.
آنرا بعربی یمام گویند و حال آنکه «یمام» در عربی به کبوتر دشتی یا کبوتر وحشی اطلاق می شود.
نمونه ای از آندسته از مردم خسیس است که مواهب زندگانی را از خود و دیگران دریغ می دارند، نه خود از آن متمتع می شوند و نه می توانند از تمتع دیگران لذت برند.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ نشانه های اینکه کودکتان باهوش است:
◀️_مهارت های زبانی
بچه هایی که هوش بالایی دارند به حرف هایی که شما می زنید، توجه زیادی نشان می دهند. به عنوان مثال زمانی که شما برای آنها کتاب می خوانید، آنها تمام حواس شان را به شما می دهند، حتی اگر زیر 6 ماه داشته باشند. آنها همچنین می توانند در 14 ماهگی کلمات را به صورت جمله به زبان آورند، کاری که ممکن است از کودکان بزرگ تر هم برنیاید.
◀️_حل مشکلات
کودکان باهوش می توانند مشکلات شان را مانند کودکان بزرگ تر از خودشان حل کنند. به عنوان مثال کودکی که در جایی گیر افتاده، می تواند اسباب بازی های خود را روی هم بچیند و راه فراری برای خود پیدا کند.
◀️_تمرکز بالا
اکثر کودکان قادر نیستند که برای مدت طولانی روی چیزی تمرکز کنند. به عنوان مثال شما در حال کتاب خواندن برای او هستید اما او ناگهان حواس اش به سمت چیز دیگری جلب می شود.
اما اگر کودک تان از هوش زیادی سرشار باشد، تا انتهای داستان به حرف های شما گوش می دهد.
◀️_مهارت ارتباطی
اگر کودک شما به خوبی با اطرافیانش ارتباط برقرار می کند،موقع صحبت کردن دیگران سرش را به سمت آنها می چرخاند، یا به چشم های اطرافیان خیره می شود و به حرف هایشان گوش می دهد، بدانید که کودک خیلی باهوشی دارید.
◀️_مهارت های زبانی پیشرفته
کودکانی که هوش بالایی دارند، لغات و جملات بلندتری را به کار می برد و هنگامی که طرف صحبت آنها کودک است، لغات و جملاتش نیز ساده تر می شود.
◀️_هنر و درک ریاضی
اگر طراحی و نقاشی و مهارت شمارش اعداد در کودک شما بالاست، شک نکنید که فرزندتان جزو باهوش ترین کودکان است. کودکانی که هوش بالایی دارند معمولا می توانند احساسات دیگران را تشخیص دهند. آنها می توانند حتی برای دیگران دلسوزی کنند.
◀️_قوه تخیل بالا
اگر احساس کردید که کودکان تان در حال بازی قوه تخیل بالایی دارد و مدام رویاپردازی می کند، بدانید که او از هوش بالایی نیز برخوردار است.
◀️_تنها بازی کردن
کودکانی که هوشی بالایی دارند دوست دارند که تنهایی بازی کنند. آنها بازی های انفرادی را به بازی های گروهی ترجیح می دهند.بنابراین اگر دیدید که کودکان به تنهایی نشسته و دارد به آرامی برای خودش کتاب می خواند یا با اسباب بازی هایش بازی می کند، نگران نشوید و بدانید که او از هوش بالایی برخوردار است.
◀️_حافظه
اگر کودک شما هوش بالایی داشته باشد، از همان ابتدا شما آن را احساس خواهید کرد. او عروسکی را که شما از او پنهان کردید، از یاد نمی برد یا این که می داند آشپزخانه مکان خوراکی هاست. در واقع شما این تشخیص را می دهید که او زمان و مکان را بهتر از کودکان دیگر تشخیص می دهد.
❇️ مترجم : پردیس بختیاری
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
◀️_مهارت های زبانی
بچه هایی که هوش بالایی دارند به حرف هایی که شما می زنید، توجه زیادی نشان می دهند. به عنوان مثال زمانی که شما برای آنها کتاب می خوانید، آنها تمام حواس شان را به شما می دهند، حتی اگر زیر 6 ماه داشته باشند. آنها همچنین می توانند در 14 ماهگی کلمات را به صورت جمله به زبان آورند، کاری که ممکن است از کودکان بزرگ تر هم برنیاید.
◀️_حل مشکلات
کودکان باهوش می توانند مشکلات شان را مانند کودکان بزرگ تر از خودشان حل کنند. به عنوان مثال کودکی که در جایی گیر افتاده، می تواند اسباب بازی های خود را روی هم بچیند و راه فراری برای خود پیدا کند.
◀️_تمرکز بالا
اکثر کودکان قادر نیستند که برای مدت طولانی روی چیزی تمرکز کنند. به عنوان مثال شما در حال کتاب خواندن برای او هستید اما او ناگهان حواس اش به سمت چیز دیگری جلب می شود.
اما اگر کودک تان از هوش زیادی سرشار باشد، تا انتهای داستان به حرف های شما گوش می دهد.
◀️_مهارت ارتباطی
اگر کودک شما به خوبی با اطرافیانش ارتباط برقرار می کند،موقع صحبت کردن دیگران سرش را به سمت آنها می چرخاند، یا به چشم های اطرافیان خیره می شود و به حرف هایشان گوش می دهد، بدانید که کودک خیلی باهوشی دارید.
◀️_مهارت های زبانی پیشرفته
کودکانی که هوش بالایی دارند، لغات و جملات بلندتری را به کار می برد و هنگامی که طرف صحبت آنها کودک است، لغات و جملاتش نیز ساده تر می شود.
◀️_هنر و درک ریاضی
اگر طراحی و نقاشی و مهارت شمارش اعداد در کودک شما بالاست، شک نکنید که فرزندتان جزو باهوش ترین کودکان است. کودکانی که هوش بالایی دارند معمولا می توانند احساسات دیگران را تشخیص دهند. آنها می توانند حتی برای دیگران دلسوزی کنند.
◀️_قوه تخیل بالا
اگر احساس کردید که کودکان تان در حال بازی قوه تخیل بالایی دارد و مدام رویاپردازی می کند، بدانید که او از هوش بالایی نیز برخوردار است.
◀️_تنها بازی کردن
کودکانی که هوشی بالایی دارند دوست دارند که تنهایی بازی کنند. آنها بازی های انفرادی را به بازی های گروهی ترجیح می دهند.بنابراین اگر دیدید که کودکان به تنهایی نشسته و دارد به آرامی برای خودش کتاب می خواند یا با اسباب بازی هایش بازی می کند، نگران نشوید و بدانید که او از هوش بالایی برخوردار است.
◀️_حافظه
اگر کودک شما هوش بالایی داشته باشد، از همان ابتدا شما آن را احساس خواهید کرد. او عروسکی را که شما از او پنهان کردید، از یاد نمی برد یا این که می داند آشپزخانه مکان خوراکی هاست. در واقع شما این تشخیص را می دهید که او زمان و مکان را بهتر از کودکان دیگر تشخیص می دهد.
❇️ مترجم : پردیس بختیاری
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ پادکست چه فرقی با برنامهٔ رادیویی دارد؟
❇️ اسم پادکست اولین بار توسط بن همرزلی در مقاله‌‍‌ٔ انقلاب شنیداری روزنامه‌ٔ گاردین در سال ۲۰۰۴ از ترکیب iPod (ابزار پخش دیجیتال) و Broadcast (پخش رادیویی) مطرح شد. پادکست یک روش ارائه محتوای صوتی یا حتی تصویری اینترنتی است که کاربران می‌توانند آن را از اینترنت دانلود کرده و بشنوند. در واقع یک‌جور رادیوی اینترنتی است که می‌شود آن را بر روی پخش‌کننده‌های موسیقی دیجیتال، تلفن همراه یا کامپیوتر گوش کرد.
◀️ یک فرق پادکست با رادیو همان فرقی است که نتفلیکس با شبکه‌های تلویزیونی قدیمی دارد؛ پادکست برای زندگی امروز طراحی شده و هر وقتی که مخاطب بخواهد برایش پخش می‌شود. برخلاف رادیو که شما باید برنامهٔ روزانه‌تان را تنظیم کنید تا در ساعت مقرر برنامهٔ مطلوب‌تان را بشنوید.
تفاوت مهم دیگر بین پادکست و برنامهٔ رادیویی این است که هم در فرمت و هم در زبان چهارچوب، پادکست انعطاف‌پذیرتر از رادیو است.
◀️ شکل پادکست آزادتر از رادیو است. در رادیو اگر وقت برنامهٔ شما ۲۵ دقیقه است شما باید برای ۲۵ دقیقه برنامه درست کنید. این محدودیت خیلی وقت‌ها به ضرر کیفیت است. چون تولیدکننده مجبور می‌شود در برنامه آب ببندد یا قبل از اینکه حق مطلب ادا شود، تمامش کند. اما در پادکست از این محدودیت‌ها ندارید. شما تقریباً آزادید هر اپیزود را هر چقدر لازم دارید طول بدهید.
زبان پادکست از رادیو آزادتر است. رادیو معمولاً یک رسانه‌ٔ سنگین و سازمان‌مند است با دستورالعمل‌ها و آیین‌نامه‌های داخلی و خارجی. فرقی نمی‌کند که صدای جمهوری اسلامی باشد یا رادیو فردا. حتماً مجموعه‌ای از پروتکل‌ها هست که برنامه‌ساز رادیویی موظف است رعایت‌شان کند. اما پادکست فارغ از این ماجراست. رابطه‌ٔ پادکست و رادیو بی‌شباهت به رابطه‌ٔ وبلاگ و روزنامه نیست.
◀️ ما فارسی‌زبان‌ها همه مثل هم حرف نمی‌زنیم. گذشته از لهجه و گنجینه‌ٔ لغاتی که استفاده می‌کنیم، سبک حرف زدن‌مان هم معمولاً با هم فرق می‌کند. اما اتفاق عجیبی که افتاده این است که انگار استاندارد نانوشته‌ای کاری کرده که به محض اینکه میکروفون روشن می‌شود لحن همهٔ ما شبیه هم می‌شود.
◀️ کافی‌ست شما سلام و علیک چند مصاحبه‌ٔ رادیویی و پادکستی را با دقت بشنوید تا متوجه این نکته بشوید. من دنبال پیدا کردن علت این همانندی ناامیدکننده نیستم. اما دوست دارم تلاش کنم با امکاناتی که پادکست به ما داده از این قالب خارج شوم.
❇️ نویسنده: علی بندری
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ اسم پادکست اولین بار توسط بن همرزلی در مقاله‌‍‌ٔ انقلاب شنیداری روزنامه‌ٔ گاردین در سال ۲۰۰۴ از ترکیب iPod (ابزار پخش دیجیتال) و Broadcast (پخش رادیویی) مطرح شد. پادکست یک روش ارائه محتوای صوتی یا حتی تصویری اینترنتی است که کاربران می‌توانند آن را از اینترنت دانلود کرده و بشنوند. در واقع یک‌جور رادیوی اینترنتی است که می‌شود آن را بر روی پخش‌کننده‌های موسیقی دیجیتال، تلفن همراه یا کامپیوتر گوش کرد.
◀️ یک فرق پادکست با رادیو همان فرقی است که نتفلیکس با شبکه‌های تلویزیونی قدیمی دارد؛ پادکست برای زندگی امروز طراحی شده و هر وقتی که مخاطب بخواهد برایش پخش می‌شود. برخلاف رادیو که شما باید برنامهٔ روزانه‌تان را تنظیم کنید تا در ساعت مقرر برنامهٔ مطلوب‌تان را بشنوید.
تفاوت مهم دیگر بین پادکست و برنامهٔ رادیویی این است که هم در فرمت و هم در زبان چهارچوب، پادکست انعطاف‌پذیرتر از رادیو است.
◀️ شکل پادکست آزادتر از رادیو است. در رادیو اگر وقت برنامهٔ شما ۲۵ دقیقه است شما باید برای ۲۵ دقیقه برنامه درست کنید. این محدودیت خیلی وقت‌ها به ضرر کیفیت است. چون تولیدکننده مجبور می‌شود در برنامه آب ببندد یا قبل از اینکه حق مطلب ادا شود، تمامش کند. اما در پادکست از این محدودیت‌ها ندارید. شما تقریباً آزادید هر اپیزود را هر چقدر لازم دارید طول بدهید.
زبان پادکست از رادیو آزادتر است. رادیو معمولاً یک رسانه‌ٔ سنگین و سازمان‌مند است با دستورالعمل‌ها و آیین‌نامه‌های داخلی و خارجی. فرقی نمی‌کند که صدای جمهوری اسلامی باشد یا رادیو فردا. حتماً مجموعه‌ای از پروتکل‌ها هست که برنامه‌ساز رادیویی موظف است رعایت‌شان کند. اما پادکست فارغ از این ماجراست. رابطه‌ٔ پادکست و رادیو بی‌شباهت به رابطه‌ٔ وبلاگ و روزنامه نیست.
◀️ ما فارسی‌زبان‌ها همه مثل هم حرف نمی‌زنیم. گذشته از لهجه و گنجینه‌ٔ لغاتی که استفاده می‌کنیم، سبک حرف زدن‌مان هم معمولاً با هم فرق می‌کند. اما اتفاق عجیبی که افتاده این است که انگار استاندارد نانوشته‌ای کاری کرده که به محض اینکه میکروفون روشن می‌شود لحن همهٔ ما شبیه هم می‌شود.
◀️ کافی‌ست شما سلام و علیک چند مصاحبه‌ٔ رادیویی و پادکستی را با دقت بشنوید تا متوجه این نکته بشوید. من دنبال پیدا کردن علت این همانندی ناامیدکننده نیستم. اما دوست دارم تلاش کنم با امکاناتی که پادکست به ما داده از این قالب خارج شوم.
❇️ نویسنده: علی بندری
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ واژه هندسه در متون ادب فارسی
✅ ستاره شمر نیست چون ما کسی
که از هندسه بهره دارد بسی
شاهنامه فردوسی فرزانه
✅ بدین هندسه ز آهن تیره مغز
بر افروخت شده است نمودار نغز
پنج گنج نظامی فرزانه
✍ روز پنجم اسفند ماه در تقویم رسمی کشور ایران به عنوان روز بزرگداشت خواجه نصیرالدین توسی و روز مهندس نام گذاری شده است. ابوجعفر محمد پور محمد پور حسن توسی مشهور به خواجه نصیرالدین در ۵ اسفند ۵۷۹ در توس دیده به جهان گشود. خواجه نصیرالدین توسی دانشمند، شاعر، فیلسوف، سخنور، ریاضی‌دان و ستاره‌شمر ایرانی سده هفتم است. و به افتخار روز تولد این دانشمند بزرگ، پنجم اسفند به نام روز مهندس نامگذاری شده است.
روز مهندس بر مهندسان خردمند و توانمند و کوشا و نستوه، فرخنده و خجسته باد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✅ ستاره شمر نیست چون ما کسی
که از هندسه بهره دارد بسی
شاهنامه فردوسی فرزانه
✅ بدین هندسه ز آهن تیره مغز
بر افروخت شده است نمودار نغز
پنج گنج نظامی فرزانه
✍ روز پنجم اسفند ماه در تقویم رسمی کشور ایران به عنوان روز بزرگداشت خواجه نصیرالدین توسی و روز مهندس نام گذاری شده است. ابوجعفر محمد پور محمد پور حسن توسی مشهور به خواجه نصیرالدین در ۵ اسفند ۵۷۹ در توس دیده به جهان گشود. خواجه نصیرالدین توسی دانشمند، شاعر، فیلسوف، سخنور، ریاضی‌دان و ستاره‌شمر ایرانی سده هفتم است. و به افتخار روز تولد این دانشمند بزرگ، پنجم اسفند به نام روز مهندس نامگذاری شده است.
روز مهندس بر مهندسان خردمند و توانمند و کوشا و نستوه، فرخنده و خجسته باد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ چند اصطلاح دیوانی
◀️ خرگاه:
معرب آن خرقه، به معنی خیمهٔ بزرگ است، و آنچه در دوران غزنویان به‌کار می‌رفته، اتاقک چوبیِ متحرک است که داخل خیمه می‌گذاشته‌اند.
◀️ جاندار:
مأمور محافظ و نگهبان جان پادشاه
راتِبه*: مستمری یا وظیفه؛ مقداری از مواجب ثابت که حتماً باید پرداخت شود
◀️ محصل:
مأمور اخذ خراج و هر وجه دیگر که از طرف حکومت تعیین می‌شده؛ متصدی وصول مالیات
◀️ نان‌پاره:
نوعی اعطای زمین که از محصول آن عطاگیرنده بهره می‌برد، و شاید شخصاً در آن کشت کار می‌کرد. بنابراین، نان‌پاره مناسب مناصبِ پایین بود.
◀️ طلایه:
ظاهراً مأخوذ از طلیعه یا جمع آن، طلایع، است، و آن گروهی از سپاهیان بوده که پیشاپیشِ لشکر حرکت می‌کرده تا از وضع دشمن آگاه شود. در بیهقی طلیعه و در شاهنامه بیشتر طلایه به‌کار رفته‌است
★ #فرهنگستان زبان و ادب فارسی #راتبه را به‌جای واژهٔ فرانسویِ #بورس(تحصیلی)برگزیده‌است
#حسن_انوری. اصطلاحات دیوانی دورهٔ غزنوی و سلجوقی. تهران: انتشارات #طهوری، ۱۳۵۵
#دهم_اسفند_زادروز_دکتر_حسن_انوری
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
◀️ خرگاه:
معرب آن خرقه، به معنی خیمهٔ بزرگ است، و آنچه در دوران غزنویان به‌کار می‌رفته، اتاقک چوبیِ متحرک است که داخل خیمه می‌گذاشته‌اند.
◀️ جاندار:
مأمور محافظ و نگهبان جان پادشاه
راتِبه*: مستمری یا وظیفه؛ مقداری از مواجب ثابت که حتماً باید پرداخت شود
◀️ محصل:
مأمور اخذ خراج و هر وجه دیگر که از طرف حکومت تعیین می‌شده؛ متصدی وصول مالیات
◀️ نان‌پاره:
نوعی اعطای زمین که از محصول آن عطاگیرنده بهره می‌برد، و شاید شخصاً در آن کشت کار می‌کرد. بنابراین، نان‌پاره مناسب مناصبِ پایین بود.
◀️ طلایه:
ظاهراً مأخوذ از طلیعه یا جمع آن، طلایع، است، و آن گروهی از سپاهیان بوده که پیشاپیشِ لشکر حرکت می‌کرده تا از وضع دشمن آگاه شود. در بیهقی طلیعه و در شاهنامه بیشتر طلایه به‌کار رفته‌است
★ #فرهنگستان زبان و ادب فارسی #راتبه را به‌جای واژهٔ فرانسویِ #بورس(تحصیلی)برگزیده‌است
#حسن_انوری. اصطلاحات دیوانی دورهٔ غزنوی و سلجوقی. تهران: انتشارات #طهوری، ۱۳۵۵
#دهم_اسفند_زادروز_دکتر_حسن_انوری
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ "قَیلوله" (سنّتِ خوابِ نیمروزی در گرمگاه)
❇️ در متونِ کهن (ازجمله تاریخ بیهقی، قابوس‌نامه و سیاست‌نامه) بارها از "قیلوله" سخن‌رفته‌است. در این یادداشت درنگی‌کرده‌ایم دراین‌باره.
◀️ ۱- خوابِ قَیلوله ویژه‌ی نیمروز (ظهر/ دقیق‌ترش: پیش‌از ظهر/ چاشت) بوده‌است. قیلوله واژه‌ای است که صفت فاعلی آن (قائل) در قرآن (اعراف/ ۴) آمده‌است. این واژه در واژه‌نامه‌های کهنِ قرآنی (لسان‌التنزیل، ترجمان‌القرآن و المستخلص) "نیمروز خفتن" معنی شده‌است. در سیاست‌نامه نیز ضمن حکایتی درباره‌ی سلطان محمود، به "نیمروزی، وقتِ قیلوله" اشاره‌شده‌است (به‌کوشش استاد جعفر شعار، شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، ص ۹۹).
◀️ ۲- قیلوله خوابِ کوتاه در فصولِ گرم، به‌ویژه تابستان بوده‌است. ازهمین‌رو در تاریخ بیهقی مسعودِ غزنوی (البته پیش‌از پادشاهی‌اش) برای یا به‌بهانه‌ی قیلوله و به‌قصدِ آن کارِ دیگر، به خیشخانه‌ی کذایی (خیش، کارکردی شبیه کولرِ امروزی داشته) می‌رفته‌است. همچنین بنگرید به سیاست‌نامه، ص ۹۳، ص۹۹ و نیز اسرارالتوحید، تصحیح استاد شفیعی کدکنی، انتشارات آگاه، ج ۱، ص ۲۰۸).
و این خوابِ کوتاهِ پیش‌از ظهرِ گرمگاه، رفتاری منطقی و معقولانه نیز بوده‌است؛ آن‌هم در فصل‌هایی که روزها بلند‌تر بوده و چشم‌برهم‌نهادن در میانه‌ی روز، به‌ویژه برای سحرخیزان و شب‌زنده‌داران، امری واجب. هم‌امروز نیز پیش‌از ظهر دقایقی پلک‌ها را برهم‌نهادن، ازسوی متخصصان توصیه‌می‌شود.
چنان‌که اشاره‌شد قیلوله خوابی کوتاه و درحد چرت و چشم‌برهم‌نهادنی بوده. ازهمین‌رو "مقیل" کنایه‌از زمانِ اندک و در بیتی از مثنوی، اشارتی است به دنیای فانی و ناپایدار:
ای رفیقان زین مَقیل و زان مَقال
اتّقوا انّ الهوی حیض‌الرّجال!
(مثنوی، دفتر ششم)
◀️ ۳- نکته‌ی آخر و به‌گمانم مهم‌تر آنکه، قیلوله ادب و سنتی بوده و اجری و ثوابی نیز داشته‌است. به‌همین سبب در بوستان می‌خوانیم:
ز سنت نبینی در ایشان اثر
مگر خواب پیشین و نانِ سحر!
(به‌کوشش استاد یوسفی، انتشارات خوارزمی، ص ۱۲۶).
و در گلستان می‌خوانیم:
"یکی از ملوک بی‌انصاف پارسایی را پرسید که از عبادت‌ها کدام فاضل‌تر است؟ گفت: [ترا] خوابِ نیمروز تا در آن [یک نَفَس] خلق [را] نیازاری.
ظالمی را خفته‌دیدم نیمروز
گفتم این فتنه است خوابش برده به ...
(به‌کوشش استاد یوسفی، انتشارات خوارزمی، ص ۶۷)
در نفحات‌الانسِ جامی نیز ازقول عارفی آمده: "روزی صدوبیست رحمت از آسمان بر درویشان بارد، به‌تخصیص در وقتِ قیلوله"
(به‌کوشش استاد عابدی، انتشارات سخن، ص ۳۵۳).
و ابوسعید به‌وقت قیلوله در صومعه، سربازمی‌نهاد و صوفیان و پیروانش نیز به تبعیت از شیخ "جمله" در مسجد سربازمی‌نهادند
(اسرارالتوحید، ج ۱، ص ۳۵۳).
در "نوادر" (برگردانِ "محاضراتِ") راغب اصفهانی هم آمده:
"قوامِ روزه به سه چیز است: اکلِ صحیح، و سُحور، و قیلوله - یعنی خوابِ چاشت"
(نوادر: ترجمه‌ی کتابِ محاضرات‌الادباء و محاورات‌الشعراء و البلغاء، ترجمهٔ و تالیفِ محمدصالح قزوینی، به اهتمامِ استاد احمد مجاهد، سروش، ۱۳۷۱، ص ۳۴۵).
◀️ نقلِ عبارتی از غزالی در کیمیای سعادت، اهمیتِ این سنت را آشکارترخواهدساخت:
"باید که پیش‌از زوال قیلوله کند، که قیلوله نمازِ شب را چون سُحور باشد روزه را". و آنچه او درادامه آورده مهم‌تر است:
"چون قیامِ شب نباشد قیلوله کراهت بوَد، که بسیار خفتن مکروه است"
(به‌کوشش استاد خدیو جم، انتشارات علمی و فرهنگی، ج۱، ص ۲۷۶).
از سخن غزالی کاملا آشکار است که قیلوله به‌ویژه برای سبک‌تر گشتنِ خوابِ شب و درحقیقت مقدمه‌ی شب‌زنده‌داری یا سحرخیزی و عبادت بوده‌است. و اگر کسی دربندِ تهجّد نبود، قیلوله‌کردن که عملی "استحبابی" بوده، نه‌تنها به او توصیه‌نمی‌شده که حتی مکروه شمرده‌می‌شده.است.
❇️ مطلب ارسالی از: کانال « گذشته و اکنون »
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ در متونِ کهن (ازجمله تاریخ بیهقی، قابوس‌نامه و سیاست‌نامه) بارها از "قیلوله" سخن‌رفته‌است. در این یادداشت درنگی‌کرده‌ایم دراین‌باره.
◀️ ۱- خوابِ قَیلوله ویژه‌ی نیمروز (ظهر/ دقیق‌ترش: پیش‌از ظهر/ چاشت) بوده‌است. قیلوله واژه‌ای است که صفت فاعلی آن (قائل) در قرآن (اعراف/ ۴) آمده‌است. این واژه در واژه‌نامه‌های کهنِ قرآنی (لسان‌التنزیل، ترجمان‌القرآن و المستخلص) "نیمروز خفتن" معنی شده‌است. در سیاست‌نامه نیز ضمن حکایتی درباره‌ی سلطان محمود، به "نیمروزی، وقتِ قیلوله" اشاره‌شده‌است (به‌کوشش استاد جعفر شعار، شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، ص ۹۹).
◀️ ۲- قیلوله خوابِ کوتاه در فصولِ گرم، به‌ویژه تابستان بوده‌است. ازهمین‌رو در تاریخ بیهقی مسعودِ غزنوی (البته پیش‌از پادشاهی‌اش) برای یا به‌بهانه‌ی قیلوله و به‌قصدِ آن کارِ دیگر، به خیشخانه‌ی کذایی (خیش، کارکردی شبیه کولرِ امروزی داشته) می‌رفته‌است. همچنین بنگرید به سیاست‌نامه، ص ۹۳، ص۹۹ و نیز اسرارالتوحید، تصحیح استاد شفیعی کدکنی، انتشارات آگاه، ج ۱، ص ۲۰۸).
و این خوابِ کوتاهِ پیش‌از ظهرِ گرمگاه، رفتاری منطقی و معقولانه نیز بوده‌است؛ آن‌هم در فصل‌هایی که روزها بلند‌تر بوده و چشم‌برهم‌نهادن در میانه‌ی روز، به‌ویژه برای سحرخیزان و شب‌زنده‌داران، امری واجب. هم‌امروز نیز پیش‌از ظهر دقایقی پلک‌ها را برهم‌نهادن، ازسوی متخصصان توصیه‌می‌شود.
چنان‌که اشاره‌شد قیلوله خوابی کوتاه و درحد چرت و چشم‌برهم‌نهادنی بوده. ازهمین‌رو "مقیل" کنایه‌از زمانِ اندک و در بیتی از مثنوی، اشارتی است به دنیای فانی و ناپایدار:
ای رفیقان زین مَقیل و زان مَقال
اتّقوا انّ الهوی حیض‌الرّجال!
(مثنوی، دفتر ششم)
◀️ ۳- نکته‌ی آخر و به‌گمانم مهم‌تر آنکه، قیلوله ادب و سنتی بوده و اجری و ثوابی نیز داشته‌است. به‌همین سبب در بوستان می‌خوانیم:
ز سنت نبینی در ایشان اثر
مگر خواب پیشین و نانِ سحر!
(به‌کوشش استاد یوسفی، انتشارات خوارزمی، ص ۱۲۶).
و در گلستان می‌خوانیم:
"یکی از ملوک بی‌انصاف پارسایی را پرسید که از عبادت‌ها کدام فاضل‌تر است؟ گفت: [ترا] خوابِ نیمروز تا در آن [یک نَفَس] خلق [را] نیازاری.
ظالمی را خفته‌دیدم نیمروز
گفتم این فتنه است خوابش برده به ...
(به‌کوشش استاد یوسفی، انتشارات خوارزمی، ص ۶۷)
در نفحات‌الانسِ جامی نیز ازقول عارفی آمده: "روزی صدوبیست رحمت از آسمان بر درویشان بارد، به‌تخصیص در وقتِ قیلوله"
(به‌کوشش استاد عابدی، انتشارات سخن، ص ۳۵۳).
و ابوسعید به‌وقت قیلوله در صومعه، سربازمی‌نهاد و صوفیان و پیروانش نیز به تبعیت از شیخ "جمله" در مسجد سربازمی‌نهادند
(اسرارالتوحید، ج ۱، ص ۳۵۳).
در "نوادر" (برگردانِ "محاضراتِ") راغب اصفهانی هم آمده:
"قوامِ روزه به سه چیز است: اکلِ صحیح، و سُحور، و قیلوله - یعنی خوابِ چاشت"
(نوادر: ترجمه‌ی کتابِ محاضرات‌الادباء و محاورات‌الشعراء و البلغاء، ترجمهٔ و تالیفِ محمدصالح قزوینی، به اهتمامِ استاد احمد مجاهد، سروش، ۱۳۷۱، ص ۳۴۵).
◀️ نقلِ عبارتی از غزالی در کیمیای سعادت، اهمیتِ این سنت را آشکارترخواهدساخت:
"باید که پیش‌از زوال قیلوله کند، که قیلوله نمازِ شب را چون سُحور باشد روزه را". و آنچه او درادامه آورده مهم‌تر است:
"چون قیامِ شب نباشد قیلوله کراهت بوَد، که بسیار خفتن مکروه است"
(به‌کوشش استاد خدیو جم، انتشارات علمی و فرهنگی، ج۱، ص ۲۷۶).
از سخن غزالی کاملا آشکار است که قیلوله به‌ویژه برای سبک‌تر گشتنِ خوابِ شب و درحقیقت مقدمه‌ی شب‌زنده‌داری یا سحرخیزی و عبادت بوده‌است. و اگر کسی دربندِ تهجّد نبود، قیلوله‌کردن که عملی "استحبابی" بوده، نه‌تنها به او توصیه‌نمی‌شده که حتی مکروه شمرده‌می‌شده.است.
❇️ مطلب ارسالی از: کانال « گذشته و اکنون »
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ انواع فرهنگ‌ها!
✍🏻 حسین حسن‌زاده:
❇️ فرهنگ‌ها (لغت‌نامه‌ها) را می‌توان از جهت‌های مختلفی دسته‌بندی کرد؛ مثلاً، با توجه به اینکه فرهنگ یک‌زبانه است یا دوزبانه، اینکه چاپی است یا الکترونیکی، اینکه ... . در زیر، تقسیم‌بندی جامعی را از راهنمای آکسفورد در فرهنگ‌نویسی عملی (2008: 24) می‌آورم:
➊ فرهنگ‌های زبان:
الف. یک‌زبانه
ب. دوزبانه
(۱) یک‌سویه
(۲) دوسویه
ج. چندزبانه
➋ پوشش‌دهی فرهنگ:
الف. زبان عمومی
ب. مطالب دانشنامه‌ای و فرهنگی
ج. اصطلاحات و زیرزبان (مثلاً، فرهنگ اصطلاحات [terms] حقوقی، پرستاری)
د. حوزه خاص زبانی (مثلاً، فرهنگ همایندها، افعال‌گروهی، اصطلاحات [idioms])
➌ اندازه فرهنگ:
الف. ویراست استاندارد (یا دانشگاهی)
ب. ویراست فشرده
ج. ویراست جیبی
➍ رسانه فرهنگ:
الف. چاپی
ب. الکترونیکی (مثلاً، دی‌وی‌دی یا دستی)
ج. اینترنتی
➎ سازمانمندی فرهنگ:
الف. واژه به معنا (رایج‌ترین شیوه)
ب. واژه به معنا به واژه (هر مدخل حاوی واژه‌هایی با معانی مرتبط است)
➏ زبان(های) کاربران:
الف. گروهی از کاربران که همه به یک زبان صحبت می‌کنند.
ب. دو گروه خاص از گویندگان زبان.
ج. زبان‌آموزان زبان فرهنگ در سرتاسر جهان.
➐ مهارت‌های کاربران:
الف. زبان‌شناسان و دیگر متخصصان زبان.
ب. بزرگ‌سالان باسواد
ج. دانش‌آموزان
د. کودکان
ه. زبان‌آموزان
➑ هدف کاربران از استفاده از فرهنگ:
الف. رمزگشایی
ـ فهمیدن معنای واژه
ـ ترجمه از زبان خارجی به زبان خودشان
ب. رمزگذاری
ـ استفاده صحیح واژه
ـ ترجمه از زبان خودشان به زبانی خارجی
ـ آموزش زبان
❇️ یادداشت‌ها:
📚 Atkins, B. T. and Michael, R. (2008). The Oxford Guide to Practical Lexicography. UK: Oxford
#فرهنگ
#فرهنگ‌نویسی
❇️ مطلب ارسالی از: کانال « زبان ورزی »
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✍🏻 حسین حسن‌زاده:
❇️ فرهنگ‌ها (لغت‌نامه‌ها) را می‌توان از جهت‌های مختلفی دسته‌بندی کرد؛ مثلاً، با توجه به اینکه فرهنگ یک‌زبانه است یا دوزبانه، اینکه چاپی است یا الکترونیکی، اینکه ... . در زیر، تقسیم‌بندی جامعی را از راهنمای آکسفورد در فرهنگ‌نویسی عملی (2008: 24) می‌آورم:
➊ فرهنگ‌های زبان:
الف. یک‌زبانه
ب. دوزبانه
(۱) یک‌سویه
(۲) دوسویه
ج. چندزبانه
➋ پوشش‌دهی فرهنگ:
الف. زبان عمومی
ب. مطالب دانشنامه‌ای و فرهنگی
ج. اصطلاحات و زیرزبان (مثلاً، فرهنگ اصطلاحات [terms] حقوقی، پرستاری)
د. حوزه خاص زبانی (مثلاً، فرهنگ همایندها، افعال‌گروهی، اصطلاحات [idioms])
➌ اندازه فرهنگ:
الف. ویراست استاندارد (یا دانشگاهی)
ب. ویراست فشرده
ج. ویراست جیبی
➍ رسانه فرهنگ:
الف. چاپی
ب. الکترونیکی (مثلاً، دی‌وی‌دی یا دستی)
ج. اینترنتی
➎ سازمانمندی فرهنگ:
الف. واژه به معنا (رایج‌ترین شیوه)
ب. واژه به معنا به واژه (هر مدخل حاوی واژه‌هایی با معانی مرتبط است)
➏ زبان(های) کاربران:
الف. گروهی از کاربران که همه به یک زبان صحبت می‌کنند.
ب. دو گروه خاص از گویندگان زبان.
ج. زبان‌آموزان زبان فرهنگ در سرتاسر جهان.
➐ مهارت‌های کاربران:
الف. زبان‌شناسان و دیگر متخصصان زبان.
ب. بزرگ‌سالان باسواد
ج. دانش‌آموزان
د. کودکان
ه. زبان‌آموزان
➑ هدف کاربران از استفاده از فرهنگ:
الف. رمزگشایی
ـ فهمیدن معنای واژه
ـ ترجمه از زبان خارجی به زبان خودشان
ب. رمزگذاری
ـ استفاده صحیح واژه
ـ ترجمه از زبان خودشان به زبانی خارجی
ـ آموزش زبان
❇️ یادداشت‌ها:
📚 Atkins, B. T. and Michael, R. (2008). The Oxford Guide to Practical Lexicography. UK: Oxford
#فرهنگ
#فرهنگ‌نویسی
❇️ مطلب ارسالی از: کانال « زبان ورزی »
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✅انواع زبان از نظر ارزش ادبی
💠تعریف زبان:
زبان وسیله‌ی بیان تفکر است و غالباً برای انتقال فکر کسی به دیگری به کار می‌رود. این انتقال ممکن است به وسیله‌ی گفتن، نوشتن، اشاره و یا لمس انجام شود.
💠انواع زبان
زبان از لحاظ ارزش ادبی به سه قسمت می شود:
١_ زبان ادبی: که زبان شاعران و نویسندگان است و در آن هنرنمایی‌های ادبی بسیار به کار می‌رود. نظم و نثر قدیم فارسی نمونه‌ی درخشانی از زبان ادبی است.
٢_ زبان گفتگو: که زبان صحبت افراد تحصیل کرده است و اگر چه فاقد هنرنمایی‌های ادبی است، ولی باید در حال سادگی بی‌غلط باشد. در زبان گفتگو همیشه صرفه جویی به کار می‌رود. نویسندگان معمولاً در نوشتن زبان ادبی به کار می‌برند و در صحبت زبان گفتگو.
٣_ زبان عامیانه: که زبان مردم تحصیل نکرده و عامی است و شامل لغت‌های غلط یا نیمه غلطی است که در دو زبان دیگر نباید دیده شود، علاوه بر این دارای غلط‌های صرفی و نحوی نیز هست. گاه در زبان عامیانه لغات بسیار اصیل نیز یافت می‌شود که باید آنها را با به کار بردن ادبی زنده کرد.
✅طبقه‌بندی زبان‌های جهان
زبان‌شناسان زبان‌های جهان را به سه دسته‌ی زیر تقسیم کرده‌اند:
۱- زبان‌های یک هجائی (تک هجایی)
در این زبان‌ها کلمات فقط از یک هجای تغییرناپذیر درست شده‌اند. یعنی نه ریشه‌ی کلمه تغییر می‌کند و نه بدان پیشوند یا پسوندی متصل می‌شود. این زبان‌ها در حالت ابتدایی باقی مانده‌اند، مثل: زبان‌های چینی، تبتی و سیامی.
۲- زبان‌های التصاقی (پیوندی)
در این زبان‌ها کلمات از یک یا چند هجای تغییرناپذیر درست شده‌اند، ولی می‌تواند به هم بچسبند یا پیشوند و پسوندی بگیرند تا معنی نوی به دست آید، مثل: زبان‌های فنلاندی، ترکی، مغولی، تاتاری، ژاپنی و کره‌ای.
۳- زبان‌های منصرف (صرفی)
در این زبان‌ها کلمات از یک یا چند هجای تغییرپذیر درست شده اند. یعنی ریشه‌ی کلمه‌ها برعکس زبان‌های بالا تغییر می کند و به صورت های مختلف در می‌آید. علاوه بر این پیوند پیشوند و پسوند با کلمه‌ها در این زبان‌ها فراوان است. زبان‌های مهم دنیا از این نوعند، مثل زبان‌های هندی، ایرانی، یونانی، لاتین، ژرمنی، اسلاوی، ارمنی و سامی.
💠زبان فارسی
١_فارسی دری زبانی است که در ایران، افغانستان، تاجیکستان، قسمتی از هندوستان، ترکستان، قفقاز و عراق بدان صحبت می.کنند. زبان فارسی دری به جا مانده‌ی زبان‌های قدیمی آریانا زمین است.
٢_فارسی باستان
فارسی باستان (پارسی کهن) زبانی است که در زمان هخامنشیان بدان صحبت کرده اند و سنگ نبشته‌های بیستون، الوند و تخت جمشید بدان زبان است. خط این زبان را میخی نامند، زیرا شبیه به میخ است و از چپ به راست نوشته می‌شده است.
٣_فارسی میانه
فارسی میانه که آن را پهلوی هم می‌خوانند، بخصوص در زمان اشکانیان معمول بوده است و به دو قسمت می‌شود، یکی پهلوی اشکانی (پارتی) و دیگری پهلوی ساسانی. خط این زبان را نیز پهلوی نامند. پهلوی در شمال شرق ایران معمول بوده است و از راست به چپ نوشته می‌شده است.
۴_فارسی دری
فارسی دری در زمان ساسانیان در مشرق و جنوب ایران به خصوص در پایتخت آنان مدائن معمول بوده است و پس از ورود اسلام به ایران به تدریج تغییراتی در آن داده شده است و به صورت زبان بعد از اسلام ایران در آمده و از نیمه دوم قرن سوم هجری تا به حال ادامه دارد.
چندی پس از ورود اسلام به ایران کم کم لغت‌های عربی به مقدار کم وارد زبان فارسی شدند، چنان که در قدیمی‌ترین کتاب‌های فارسی تعداد لغت‌های عربی از پنج درصد تجاوز نمی‌کند. ولی در دوره‌های بعد نویسندگان فارسی لغت‌های عربی فراوانی وارد زبان فارسی کردند، به حدی که در دوره‌های بعد در بعضی از کتاب‌های قدیمی تعداد آنها به بیش از شصد درصد رسید.
فارسی دری با اختلافات کمی همان زبان فرس قدیم و میانه است ولی خط به عللی که مهم‌تر از همه ارتباط با مذهب می‌باشد هنوز عربی است. به عبارت دیگر همان خصوصیاتی که در نوشتن یک آیه از قرآن کریم یا یک جمله عربی به کار می‌رود ما در نوشتن یک شعر یا یک جمله فارسی نیز بکار می‌بریم:
1- از راست به چپ می‌نویسیم.
2- متصل و منفصل است.
3- هر حرف نماینده چند صدا است.
4- حروف آن بعضی نقطه‌دار و بعضی بی‌نقطه است.
📕آیین نگارش زبان فارسی
👤مهناز ملکی‌ریزی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
💠تعریف زبان:
زبان وسیله‌ی بیان تفکر است و غالباً برای انتقال فکر کسی به دیگری به کار می‌رود. این انتقال ممکن است به وسیله‌ی گفتن، نوشتن، اشاره و یا لمس انجام شود.
💠انواع زبان
زبان از لحاظ ارزش ادبی به سه قسمت می شود:
١_ زبان ادبی: که زبان شاعران و نویسندگان است و در آن هنرنمایی‌های ادبی بسیار به کار می‌رود. نظم و نثر قدیم فارسی نمونه‌ی درخشانی از زبان ادبی است.
٢_ زبان گفتگو: که زبان صحبت افراد تحصیل کرده است و اگر چه فاقد هنرنمایی‌های ادبی است، ولی باید در حال سادگی بی‌غلط باشد. در زبان گفتگو همیشه صرفه جویی به کار می‌رود. نویسندگان معمولاً در نوشتن زبان ادبی به کار می‌برند و در صحبت زبان گفتگو.
٣_ زبان عامیانه: که زبان مردم تحصیل نکرده و عامی است و شامل لغت‌های غلط یا نیمه غلطی است که در دو زبان دیگر نباید دیده شود، علاوه بر این دارای غلط‌های صرفی و نحوی نیز هست. گاه در زبان عامیانه لغات بسیار اصیل نیز یافت می‌شود که باید آنها را با به کار بردن ادبی زنده کرد.
✅طبقه‌بندی زبان‌های جهان
زبان‌شناسان زبان‌های جهان را به سه دسته‌ی زیر تقسیم کرده‌اند:
۱- زبان‌های یک هجائی (تک هجایی)
در این زبان‌ها کلمات فقط از یک هجای تغییرناپذیر درست شده‌اند. یعنی نه ریشه‌ی کلمه تغییر می‌کند و نه بدان پیشوند یا پسوندی متصل می‌شود. این زبان‌ها در حالت ابتدایی باقی مانده‌اند، مثل: زبان‌های چینی، تبتی و سیامی.
۲- زبان‌های التصاقی (پیوندی)
در این زبان‌ها کلمات از یک یا چند هجای تغییرناپذیر درست شده‌اند، ولی می‌تواند به هم بچسبند یا پیشوند و پسوندی بگیرند تا معنی نوی به دست آید، مثل: زبان‌های فنلاندی، ترکی، مغولی، تاتاری، ژاپنی و کره‌ای.
۳- زبان‌های منصرف (صرفی)
در این زبان‌ها کلمات از یک یا چند هجای تغییرپذیر درست شده اند. یعنی ریشه‌ی کلمه‌ها برعکس زبان‌های بالا تغییر می کند و به صورت های مختلف در می‌آید. علاوه بر این پیوند پیشوند و پسوند با کلمه‌ها در این زبان‌ها فراوان است. زبان‌های مهم دنیا از این نوعند، مثل زبان‌های هندی، ایرانی، یونانی، لاتین، ژرمنی، اسلاوی، ارمنی و سامی.
💠زبان فارسی
١_فارسی دری زبانی است که در ایران، افغانستان، تاجیکستان، قسمتی از هندوستان، ترکستان، قفقاز و عراق بدان صحبت می.کنند. زبان فارسی دری به جا مانده‌ی زبان‌های قدیمی آریانا زمین است.
٢_فارسی باستان
فارسی باستان (پارسی کهن) زبانی است که در زمان هخامنشیان بدان صحبت کرده اند و سنگ نبشته‌های بیستون، الوند و تخت جمشید بدان زبان است. خط این زبان را میخی نامند، زیرا شبیه به میخ است و از چپ به راست نوشته می‌شده است.
٣_فارسی میانه
فارسی میانه که آن را پهلوی هم می‌خوانند، بخصوص در زمان اشکانیان معمول بوده است و به دو قسمت می‌شود، یکی پهلوی اشکانی (پارتی) و دیگری پهلوی ساسانی. خط این زبان را نیز پهلوی نامند. پهلوی در شمال شرق ایران معمول بوده است و از راست به چپ نوشته می‌شده است.
۴_فارسی دری
فارسی دری در زمان ساسانیان در مشرق و جنوب ایران به خصوص در پایتخت آنان مدائن معمول بوده است و پس از ورود اسلام به ایران به تدریج تغییراتی در آن داده شده است و به صورت زبان بعد از اسلام ایران در آمده و از نیمه دوم قرن سوم هجری تا به حال ادامه دارد.
چندی پس از ورود اسلام به ایران کم کم لغت‌های عربی به مقدار کم وارد زبان فارسی شدند، چنان که در قدیمی‌ترین کتاب‌های فارسی تعداد لغت‌های عربی از پنج درصد تجاوز نمی‌کند. ولی در دوره‌های بعد نویسندگان فارسی لغت‌های عربی فراوانی وارد زبان فارسی کردند، به حدی که در دوره‌های بعد در بعضی از کتاب‌های قدیمی تعداد آنها به بیش از شصد درصد رسید.
فارسی دری با اختلافات کمی همان زبان فرس قدیم و میانه است ولی خط به عللی که مهم‌تر از همه ارتباط با مذهب می‌باشد هنوز عربی است. به عبارت دیگر همان خصوصیاتی که در نوشتن یک آیه از قرآن کریم یا یک جمله عربی به کار می‌رود ما در نوشتن یک شعر یا یک جمله فارسی نیز بکار می‌بریم:
1- از راست به چپ می‌نویسیم.
2- متصل و منفصل است.
3- هر حرف نماینده چند صدا است.
4- حروف آن بعضی نقطه‌دار و بعضی بی‌نقطه است.
📕آیین نگارش زبان فارسی
👤مهناز ملکی‌ریزی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ سیمرغ در اساطیر و ادبیات ایران
❇️ سیمرغ، در آثار ایران باستان، پرنده ای است که بر بالای درخت شگفت آور «هَرویسپ تخمک» یعنی درخت «همه تخم» یا دربردارنده همه رستنی ها،که در میان دریای #فراخکرت است، آشیان دارد. هرگاه که سیمرغ بر می خیزد هزار شاخه از آن درخت می روید و هرگاه بر آن می نشیند، هزار شاخه شکسته می شود و دانه های آن به اطراف می پراکند و از آن گیاهان گوناگون می روید. کسی که استخوان یا پری از این مرغ دلیر داشته باشد، هیچ کس نمی تواند او را براندازد و آن پر او را همیشه نزد دیگران احترام و اعتبار می بخشد. (دهخدا،لغت نامه) سیمرغ دانا و خردمند است و به رازهای نهان آگاهی دارد. و در برخی صفات با انسان مشترک است. صورتش چون صورت آدمیان است و مثل انسان دست دارد. «به زبان آدمی سخن می گوید و مامور پیام آوری و حفظ اسرار است... معروف است که پر سیمرغ زخم ها را شفا می دهد و سیمرغ خود به عنوان یک حکیم شفا بخش معرفی شده است.»
◀️ در ادبیات فارسی، بسیار از سیمرغ سخن رفته است ولی مهم ترین آثاری که از این پرنده سخن گفته اند یکی شاهنامه فردوسی است و دیگری منطق الطیر عطار نیشابوری. سیمرغ در این دو اثر چندان شباهتی به همدیگر ندارد. در شاهنامه فردوسی، بر فراز البرز کوه آشیانه دارد و راهنما و خردمند است. به تدبیر و حمایت او، زال (پدر رستم) که پس از تولد از خانه رانده شده است، در کنار جوجه های سیمرغ می بالد و جوان دلاوری می گردد و چند پر از او به یادگار می گیرد که در زمان درماندگی، با آتش زدن آنها، سیمرغ به یاری اش بشتابد. به هنگام زادن رستم، هنگامی که مادرش در آستانه مرگ بود، به تدبیر سیمرغ پهلوی رودابه را می شکافند و رستم را بیرون می آورند و با مالیدن پر سیمرغ بر زخم پهلوی رودابه، درمانش می کنند. همچنین در گیر و دارِ جنگ رستم و اسفندیار، سیمرغ دوباره فراخانده می شود و رستم را به پیروزی راهنمایی می کند. (برخی پژوهشگران سیمرغ را توتم_نماد یا نیروی نگهبان_ خانواده زال دانسته اند.)
در منطق الطیر عطار، و به دنبال آن در همه آثار عرفانی، سیمرغ در کوه قاف آشیان دارد و قاف کوهی است در دورترین نقطه گرداگرد عالم. پرندگان بسیاری در جستجوی سیمرغ راه می افتند و با تحمل رنج های فراوان و گذر از هفت وادی (بیابان) سهمناک، بسیاری از راه باز می مانند و عاقبت، سی مرغ باقی مانده به حضور سیمرغ می رسند و سیمرغ را نیز در خود می یابند. سیمرغ در منطق الطیر نماد حقیقت متعالی است که در وجود انسان نهفته است و با رنج کشیدن هویدا می گردد. و یا «ذات باری تعالی است و این که سرانجام سی مرغ یه سیمرغ می رسند، وحدت در کثرت و کثرت در وحدت را نشان داده است.»
مولانا نیز در ادامه سنت عرفانی عطار، سیمرغ را نماینده عالم بالا و مظهر عالی ترین پروازهای روح و انسان کامل شناخته است.
◀️ آثار به جا مانده از دوره ساسانیان، نقش سیمرغ را بر روی ظروف و الواح زیادی نشان می دهد. شاید نقش سیمرغ مثل نماد و نشانی برای حکومت ساسانی شناخته می شده است.
◀️ «سیمرغ در اوستا و روایات پهلوی، موجودی خارق العاده و شگفت است. پرهای گسترده اش به ابر فراخی می ماند که از اب کوهساران لبریز است... از هر طرف چهار بال دارد با رنگ های نیکو.منقارش چون منقار عقاب و صورتش چون صورت آدمیان است.
◀️ سیمرغ، افزون بر حکمت و خرد فراوان، شجاعت بسیار دارد. پر سیمرغ شفابخش و نجات دهنده است. در بهرام یشت بند 38 آمده است: هرکس استخوان یا پری از این مرغ دلیربا خود داشته باشد، هیچ مرد دلیری نتواند او را براندازد و نه از جای براند.
◀️ در شاهنامه فردوسی نیز، اسفندیار در یکی از حوادث بزرگ پهلوانی خود، با سیمرغ می جنگد و پیروز می‌شود. در کتاب یادگار زریران، هنگامی که زریر کشته می شود، پسرش در ستایش او، وی را سیمرغ می نامد «هلاسیمرغک! باره ات را که بر گرفت؟ اگر تو ایدون خواستی که با هیونان کارزار کنی ...» که جه تشابه زریر و سیمرغ شجاعت و دلاوری آنهاست.
❇️ منابع:
جهانگیر اوشیدری، دانشنامه مزدیسنا
علی اکبر دهخدا، لغت نامه
ژان شوالیه و آلن گربران، فرهنگ نمادها، ج3
محمدجعفر یاحقی، فرهنگ اساطیر در ادب فارسی
ویکی پدیا، دانشنامه آزاد
مهرداد بهار، پژوهشی در اساطیر ایران
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ سیمرغ، در آثار ایران باستان، پرنده ای است که بر بالای درخت شگفت آور «هَرویسپ تخمک» یعنی درخت «همه تخم» یا دربردارنده همه رستنی ها،که در میان دریای #فراخکرت است، آشیان دارد. هرگاه که سیمرغ بر می خیزد هزار شاخه از آن درخت می روید و هرگاه بر آن می نشیند، هزار شاخه شکسته می شود و دانه های آن به اطراف می پراکند و از آن گیاهان گوناگون می روید. کسی که استخوان یا پری از این مرغ دلیر داشته باشد، هیچ کس نمی تواند او را براندازد و آن پر او را همیشه نزد دیگران احترام و اعتبار می بخشد. (دهخدا،لغت نامه) سیمرغ دانا و خردمند است و به رازهای نهان آگاهی دارد. و در برخی صفات با انسان مشترک است. صورتش چون صورت آدمیان است و مثل انسان دست دارد. «به زبان آدمی سخن می گوید و مامور پیام آوری و حفظ اسرار است... معروف است که پر سیمرغ زخم ها را شفا می دهد و سیمرغ خود به عنوان یک حکیم شفا بخش معرفی شده است.»
◀️ در ادبیات فارسی، بسیار از سیمرغ سخن رفته است ولی مهم ترین آثاری که از این پرنده سخن گفته اند یکی شاهنامه فردوسی است و دیگری منطق الطیر عطار نیشابوری. سیمرغ در این دو اثر چندان شباهتی به همدیگر ندارد. در شاهنامه فردوسی، بر فراز البرز کوه آشیانه دارد و راهنما و خردمند است. به تدبیر و حمایت او، زال (پدر رستم) که پس از تولد از خانه رانده شده است، در کنار جوجه های سیمرغ می بالد و جوان دلاوری می گردد و چند پر از او به یادگار می گیرد که در زمان درماندگی، با آتش زدن آنها، سیمرغ به یاری اش بشتابد. به هنگام زادن رستم، هنگامی که مادرش در آستانه مرگ بود، به تدبیر سیمرغ پهلوی رودابه را می شکافند و رستم را بیرون می آورند و با مالیدن پر سیمرغ بر زخم پهلوی رودابه، درمانش می کنند. همچنین در گیر و دارِ جنگ رستم و اسفندیار، سیمرغ دوباره فراخانده می شود و رستم را به پیروزی راهنمایی می کند. (برخی پژوهشگران سیمرغ را توتم_نماد یا نیروی نگهبان_ خانواده زال دانسته اند.)
در منطق الطیر عطار، و به دنبال آن در همه آثار عرفانی، سیمرغ در کوه قاف آشیان دارد و قاف کوهی است در دورترین نقطه گرداگرد عالم. پرندگان بسیاری در جستجوی سیمرغ راه می افتند و با تحمل رنج های فراوان و گذر از هفت وادی (بیابان) سهمناک، بسیاری از راه باز می مانند و عاقبت، سی مرغ باقی مانده به حضور سیمرغ می رسند و سیمرغ را نیز در خود می یابند. سیمرغ در منطق الطیر نماد حقیقت متعالی است که در وجود انسان نهفته است و با رنج کشیدن هویدا می گردد. و یا «ذات باری تعالی است و این که سرانجام سی مرغ یه سیمرغ می رسند، وحدت در کثرت و کثرت در وحدت را نشان داده است.»
مولانا نیز در ادامه سنت عرفانی عطار، سیمرغ را نماینده عالم بالا و مظهر عالی ترین پروازهای روح و انسان کامل شناخته است.
◀️ آثار به جا مانده از دوره ساسانیان، نقش سیمرغ را بر روی ظروف و الواح زیادی نشان می دهد. شاید نقش سیمرغ مثل نماد و نشانی برای حکومت ساسانی شناخته می شده است.
◀️ «سیمرغ در اوستا و روایات پهلوی، موجودی خارق العاده و شگفت است. پرهای گسترده اش به ابر فراخی می ماند که از اب کوهساران لبریز است... از هر طرف چهار بال دارد با رنگ های نیکو.منقارش چون منقار عقاب و صورتش چون صورت آدمیان است.
◀️ سیمرغ، افزون بر حکمت و خرد فراوان، شجاعت بسیار دارد. پر سیمرغ شفابخش و نجات دهنده است. در بهرام یشت بند 38 آمده است: هرکس استخوان یا پری از این مرغ دلیربا خود داشته باشد، هیچ مرد دلیری نتواند او را براندازد و نه از جای براند.
◀️ در شاهنامه فردوسی نیز، اسفندیار در یکی از حوادث بزرگ پهلوانی خود، با سیمرغ می جنگد و پیروز می‌شود. در کتاب یادگار زریران، هنگامی که زریر کشته می شود، پسرش در ستایش او، وی را سیمرغ می نامد «هلاسیمرغک! باره ات را که بر گرفت؟ اگر تو ایدون خواستی که با هیونان کارزار کنی ...» که جه تشابه زریر و سیمرغ شجاعت و دلاوری آنهاست.
❇️ منابع:
جهانگیر اوشیدری، دانشنامه مزدیسنا
علی اکبر دهخدا، لغت نامه
ژان شوالیه و آلن گربران، فرهنگ نمادها، ج3
محمدجعفر یاحقی، فرهنگ اساطیر در ادب فارسی
ویکی پدیا، دانشنامه آزاد
مهرداد بهار، پژوهشی در اساطیر ایران
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ از علم الادب به سوی ادبیات‌شناسی
❇️ علم الادب در اصطلاح قدما عبارت بوده است از معرفت باحوال نظم و نثر از حیث درستی و نادرستی و خوبی و بدی و مراتب آن. قدما علم ادب را چنین تعریف کرده‌اند: «علم صناعی که با آن اسلوبهای سخن شیوا در همۀ احوال و اشکالش بازشناخته می‌شود».[1] روشن است که از دیرباز ادبیات و علم الادب دو مفهوم جداگانه بوده است. ادبیات، موضوع شناخت است برای علمی که قدما به آن علمُ الادب می‌گفتند. پس می‌توانیم به سیاق نامهای رایج در علوم انسانی که ترکیبی از موضوع + شناخت (جامعه‌شناسی، زبانشناسی، روانشناسی) است، از اصطلاح «ادبیات‌شناسی» برای علمُ الادب استفاده کنیم تا بر یک نظام علمی دلالت کند و مانند دیگر شاخه‌های مشابه موضوعش را مشخص نماید.
سخن ادبی، موضوع اصلی ادبیات‌شناسی است چنان که روان، موضوع روانشناسی و جامعه، موضوع جامعه‌شناسی. موضوع ادبیات‌شناسی (سخن ادبی) از عینیت و انتظام بیشتری نسبت به موضوعهای روانشناسی، جامعه‌شناسی و مردم‌شناسی برخوردار است. یک متن ادبی را با روان یک شخص یا با یک پدیدۀ اجتماعی مقایسه کنید. اثر ادبی و داده‌های موجود در آن واقعی، محسوس، ثابت و برای بررسی همیشه در دسترس است. اما آیا روان انسان به اندازۀ سخن ادبی ثبات دارد؟ روان انسان، امری سیال، ناپایدار و نامتعین است. همچنین است موضوع دو علم جامعه‌شناسی و زبانشناسی. ابعاد و قلمروهای جامعه و زبان نیز متغیر و نامتعین است؛ متن ادبی هم ثابت است و ملموس و هم دارای نظم و نظامهای قابل شناخت.
پس مطالعات ادبی از آنجا که موضوعش تعین‌پذیر است قابلیت بدل شدن به علم منسجم و سازمند را دارد. یعنی ادبیات‌شناسی می‌تواند مانند دانشهای زبانشناسی و روانشناسی برای خود روشهای علمی دقیق بسازد. مطالعات ادبیات‌شناسان اگر از روشهای منظم برخوردار باشد به یک نظام علمی نسبتاً روشمند و معرفت منسجم و موجه بدل خواهد شد؛ زیرا اثر ادبی مجموعۀ تل‌انبار شده‌ای از کلمات نیست بلکه فرآورده‌ای است از نظمهای زبانی و معنایی. پژوهشگر ادبیات در پی کشف هنجارها و الگوهای روشن و نظام‌یافته در آثار ادبی (وزن، نظم، ساختار) است. کشف هر دسته از آن هنجارها و الگوها سبب شکل‌گیری یکی از دانشهای منسجم و نظام‌مند ادبی شده است.
شاید تعریفِ علم الادب یا ادبیات‌شناسی با معیار «نظریه‌های سخت»[2] در نظامهای علوم تجربی چندان با مبانی علمی سازگار نباشد؛ اما نمی‌توان انکار کرد که برخی از مطالعات ادبی بدون دسترسی به قواعد تجربی و هنجارهای دقیق انجام‌پذیر نیست. مثلاً در علم عروض و قافیه، یک پدیدۀ عروضی از یک نظم معین تبعیت می‌کند و سخت قاعده‌پذیر است. در این علم پیش‌فرضها کمتر دخیلند. همچنین است دانشهای ادبی دیگری مانند علم بدیع، علم انواع ادبی و روایت‌شناسی که به دلیل پای‌بندی به اصول و هنجارهای معین، به نظریه‌های سخت نزدیکترند؛ اما دانشهای ادبی دیگری مانند سبک‌شناسی شمّی، نقد ادبی، هرمنوتیک ادبی و مطالعات انتقادی به دلیل ابتنای بر پیش‌فرضها و تأثر از دیدگاههای مختلف در زُمرۀ نظریه‌های نرم قرار دارند.
با توجه به این واقعیت باید بپذیریم که مجموعۀ دانشهای ادبی گرچه در زیرمجموعۀ نظریه‌های نرم (علوم انسانی) قرار دارند اما خود به دو گروه نرم و سخت قابل تقسیم‌اند. یک دانش به هر نسبت که قاعده‌پذیرتر باشد به شناخت منسجم‌تری نزدیک می‌شود و انعطاف‌پذیری کمتری دارد. پس دانشهای ادبی را به دو دستۀ سخت‌تر و نرم‌تر می‌توان تقسیم کرد. اگر بخواهیم با عنایت به معیار قاعده‌پذیری شناخت در نظامهای علمی، ادبیات‌شناسی را تعریف کنیم می‌گوییم:
ادبیات شناسی عبارت است از دانش استنتاج و استخراج هنجارهای سازمند از آثار ادبی متنوع و مسائل مرتبط با آنها.
این تعریف چنان که گفتیم بیشتر بر قاعده‌یابی در موضوع شناخت تأکید دارد و بر «نظریه‌های سخت» و اثباتگرا متکی است به همین دلیل ممکن است برخی از «شکلهای نرم معرفت» را در بر نگیرد.
[1] . «علمٌ صناعیٌ تُعرَفُ به اسالیبُ الکلام البلیغ فی کل حال من احواله» . (احمد الهاشمی، جواهرالادب، ص 8).
أبو البقاء الحنفي، (ف 1094 ق: 1/ 68) در تعریف ادب آوره است: «علم يحترز به عن الخلل في كلام العرب لفظا أو كتابةً».
❇️ دکتر محمود فتوحی ، کانال « کاروند فارسی »
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ علم الادب در اصطلاح قدما عبارت بوده است از معرفت باحوال نظم و نثر از حیث درستی و نادرستی و خوبی و بدی و مراتب آن. قدما علم ادب را چنین تعریف کرده‌اند: «علم صناعی که با آن اسلوبهای سخن شیوا در همۀ احوال و اشکالش بازشناخته می‌شود».[1] روشن است که از دیرباز ادبیات و علم الادب دو مفهوم جداگانه بوده است. ادبیات، موضوع شناخت است برای علمی که قدما به آن علمُ الادب می‌گفتند. پس می‌توانیم به سیاق نامهای رایج در علوم انسانی که ترکیبی از موضوع + شناخت (جامعه‌شناسی، زبانشناسی، روانشناسی) است، از اصطلاح «ادبیات‌شناسی» برای علمُ الادب استفاده کنیم تا بر یک نظام علمی دلالت کند و مانند دیگر شاخه‌های مشابه موضوعش را مشخص نماید.
سخن ادبی، موضوع اصلی ادبیات‌شناسی است چنان که روان، موضوع روانشناسی و جامعه، موضوع جامعه‌شناسی. موضوع ادبیات‌شناسی (سخن ادبی) از عینیت و انتظام بیشتری نسبت به موضوعهای روانشناسی، جامعه‌شناسی و مردم‌شناسی برخوردار است. یک متن ادبی را با روان یک شخص یا با یک پدیدۀ اجتماعی مقایسه کنید. اثر ادبی و داده‌های موجود در آن واقعی، محسوس، ثابت و برای بررسی همیشه در دسترس است. اما آیا روان انسان به اندازۀ سخن ادبی ثبات دارد؟ روان انسان، امری سیال، ناپایدار و نامتعین است. همچنین است موضوع دو علم جامعه‌شناسی و زبانشناسی. ابعاد و قلمروهای جامعه و زبان نیز متغیر و نامتعین است؛ متن ادبی هم ثابت است و ملموس و هم دارای نظم و نظامهای قابل شناخت.
پس مطالعات ادبی از آنجا که موضوعش تعین‌پذیر است قابلیت بدل شدن به علم منسجم و سازمند را دارد. یعنی ادبیات‌شناسی می‌تواند مانند دانشهای زبانشناسی و روانشناسی برای خود روشهای علمی دقیق بسازد. مطالعات ادبیات‌شناسان اگر از روشهای منظم برخوردار باشد به یک نظام علمی نسبتاً روشمند و معرفت منسجم و موجه بدل خواهد شد؛ زیرا اثر ادبی مجموعۀ تل‌انبار شده‌ای از کلمات نیست بلکه فرآورده‌ای است از نظمهای زبانی و معنایی. پژوهشگر ادبیات در پی کشف هنجارها و الگوهای روشن و نظام‌یافته در آثار ادبی (وزن، نظم، ساختار) است. کشف هر دسته از آن هنجارها و الگوها سبب شکل‌گیری یکی از دانشهای منسجم و نظام‌مند ادبی شده است.
شاید تعریفِ علم الادب یا ادبیات‌شناسی با معیار «نظریه‌های سخت»[2] در نظامهای علوم تجربی چندان با مبانی علمی سازگار نباشد؛ اما نمی‌توان انکار کرد که برخی از مطالعات ادبی بدون دسترسی به قواعد تجربی و هنجارهای دقیق انجام‌پذیر نیست. مثلاً در علم عروض و قافیه، یک پدیدۀ عروضی از یک نظم معین تبعیت می‌کند و سخت قاعده‌پذیر است. در این علم پیش‌فرضها کمتر دخیلند. همچنین است دانشهای ادبی دیگری مانند علم بدیع، علم انواع ادبی و روایت‌شناسی که به دلیل پای‌بندی به اصول و هنجارهای معین، به نظریه‌های سخت نزدیکترند؛ اما دانشهای ادبی دیگری مانند سبک‌شناسی شمّی، نقد ادبی، هرمنوتیک ادبی و مطالعات انتقادی به دلیل ابتنای بر پیش‌فرضها و تأثر از دیدگاههای مختلف در زُمرۀ نظریه‌های نرم قرار دارند.
با توجه به این واقعیت باید بپذیریم که مجموعۀ دانشهای ادبی گرچه در زیرمجموعۀ نظریه‌های نرم (علوم انسانی) قرار دارند اما خود به دو گروه نرم و سخت قابل تقسیم‌اند. یک دانش به هر نسبت که قاعده‌پذیرتر باشد به شناخت منسجم‌تری نزدیک می‌شود و انعطاف‌پذیری کمتری دارد. پس دانشهای ادبی را به دو دستۀ سخت‌تر و نرم‌تر می‌توان تقسیم کرد. اگر بخواهیم با عنایت به معیار قاعده‌پذیری شناخت در نظامهای علمی، ادبیات‌شناسی را تعریف کنیم می‌گوییم:
ادبیات شناسی عبارت است از دانش استنتاج و استخراج هنجارهای سازمند از آثار ادبی متنوع و مسائل مرتبط با آنها.
این تعریف چنان که گفتیم بیشتر بر قاعده‌یابی در موضوع شناخت تأکید دارد و بر «نظریه‌های سخت» و اثباتگرا متکی است به همین دلیل ممکن است برخی از «شکلهای نرم معرفت» را در بر نگیرد.
[1] . «علمٌ صناعیٌ تُعرَفُ به اسالیبُ الکلام البلیغ فی کل حال من احواله» . (احمد الهاشمی، جواهرالادب، ص 8).
أبو البقاء الحنفي، (ف 1094 ق: 1/ 68) در تعریف ادب آوره است: «علم يحترز به عن الخلل في كلام العرب لفظا أو كتابةً».
❇️ دکتر محمود فتوحی ، کانال « کاروند فارسی »
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ شوخی و طنزسروده های شاعران درباره روزه و ماه رمضان
سلام بر عزیزان دل
در این ایام بی توفیقی خود، گفتم چند شوخی شاعرانه با ماه رمضان را بیابم و تقدیم کنم، تا شاید لبخند دوستان، شادی به دلشان بنشاند و ما را به دعایی یاد دارند.
❇️ از شاعران گذشته تا معاصران:
-چه توان کرد اگر روزه ز ما روی بتافت؟
نتوان گفت مر او را که ز ما روی متاب!
چه شود گر برود ؟ گو برو و نیک خرام
رفتن او، برهاند همگان را ز عذاب!
فرخی سیستانی
ازرقی هروی، شاعر قرن پنجم هجری (۴۶۵ ق) به معشوق خود توصیه کرده که روزه نگیرد و نماز نخواند چون سروها نماز نمی خوانند و کمر خم نمی کنند و گل ها نیز روزه نمی گیرند:
ای گل‌رخ سرو قامت، ای مایۀ ناز
بر تو ز نماز و روزه، رنجی است دراز
چندین به نماز و روزه تن را مگداز
بر گُل نبود روزه و بر سرو نماز!
البته فتوای شاعرانه ازرقی، فاقد وجاهت شرعی است. 😊😊😊
رباعی طنز آمیزی از سراج‌الدین قمری شاعر خوش‌مشرب آملی، متوفی ۶۲۵ هجری:
خیل رمضان گرفت پیرامَن ما
و افکند کمند روزه در گردن ما
می خوردن ما بُد آشکارا دیروز
و امروز، نهان شده‌ست نان خوردن ما!
نگفتم روزه بسیاری نپاید؟
ریاضت بگذرد، سختی سر آید؟
پس از دشواری، آسانیست ناچار
ولیکن آدمی را صبر باید
(سعدی)
روزه هرچند که مهمانِ عزیز است ای دل
صحبتش موهبتی دان و شدن، انعامی!
(حافظ)
این هم یک رباعی که به اشتباه منسوب به خیام شده و گویا در اصل متعلق به جلال عضد یزدی است:
گویند که ماه روزه نزدیک رسید
مِنْ بَعد، به گرد باده نتوان گردید
در آخر شعبان، بخورم چندان می
کاندر رمضان، مَست بخُسبم تا عید!
جلال عضد یزدی
درگذشته ۷۳۹ ق
آمد رمضان، نه صاف داريم و نه دُرد
از چهرۀ ما، گرسنگی رنگ ببُرد
در خانۀ ما، ز خوردنی چيزی نيست
اي روزه! برو، ورنه ترا خواهم خورد!
(عبدی شوشتری) سدۀ یازدهم قمری
گیرند همه روزه و من گیسویت
جویند همه هلال و من ابرویت
از جمله این دوازده ماه تمام
یک ماه مبارک است، آن هم رویت
(واعظ خوانساری)
و شاعر ناشناسی گفته:
شرح غم تو به صد عبارت بدهم
ور جان خواهی، به یک اشارت بدهم
از روزه اگر تن ترا رنج رسد
تو روزه بخور که من کفارت بدهم!
و دیگری سروده که:
ای روزه! اگر عمر عزیزی، به سر آی
وی قدر! اگر مرگ، تویی؛ زودتر آی
گر خود اجلی مرا، تو ای عید! برس.
ور جان تویی ای هلال شوّال! بر آی.
قرب یک ماه به میخانه اقامت کردم
اتفاقاً رمضان بود، نمی‌دانستم
(اشرف مازندرانی)
مهدی اخوان ثالث نیز درباره رمضان گفته است:
روزه‌ها را یک به یک خوردیم و آبی نیز روش
بعد افطار آب می‌چسبد ولیکن کم بنوش
این هم نمونه ای امساله:
نوروز شده هم‌قدم ماه خدا
تبریک فراوان من، از آن شما
هرشب برسم خدمتتان تا به سحر!
از صبح الی اول شب، خانه ما😊😊😊
(طاهره ابراهیم‌نژااد)
چند نمونه‌ای هم به نثر:
راغب اصفهانی در محاضرات خود آورده است:
گبری بر زبان نام اسلام آورد و ماه رمضان برسید. به گوشه‌ای تاریک پنهان شد و روزه می‌خورد. یکی از یارانش او را بدید، گفت: در چه کاری؟ گفت: کسی را این روز مباد که مراست؛
از شومی و بدبختی، نان خود پنهان می‌خورم☺️☺️☺️
باز هم راغب اصفهانی:
روز دوم شوّال، قلندری را دیدند دلتنگ نشسته. گفتند: چرا دلتنگی؟ گفت: اینک به ماه رمضان آینده، یک روز نزدیک شدیم!
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
سلام بر عزیزان دل
در این ایام بی توفیقی خود، گفتم چند شوخی شاعرانه با ماه رمضان را بیابم و تقدیم کنم، تا شاید لبخند دوستان، شادی به دلشان بنشاند و ما را به دعایی یاد دارند.
❇️ از شاعران گذشته تا معاصران:
-چه توان کرد اگر روزه ز ما روی بتافت؟
نتوان گفت مر او را که ز ما روی متاب!
چه شود گر برود ؟ گو برو و نیک خرام
رفتن او، برهاند همگان را ز عذاب!
فرخی سیستانی
ازرقی هروی، شاعر قرن پنجم هجری (۴۶۵ ق) به معشوق خود توصیه کرده که روزه نگیرد و نماز نخواند چون سروها نماز نمی خوانند و کمر خم نمی کنند و گل ها نیز روزه نمی گیرند:
ای گل‌رخ سرو قامت، ای مایۀ ناز
بر تو ز نماز و روزه، رنجی است دراز
چندین به نماز و روزه تن را مگداز
بر گُل نبود روزه و بر سرو نماز!
البته فتوای شاعرانه ازرقی، فاقد وجاهت شرعی است. 😊😊😊
رباعی طنز آمیزی از سراج‌الدین قمری شاعر خوش‌مشرب آملی، متوفی ۶۲۵ هجری:
خیل رمضان گرفت پیرامَن ما
و افکند کمند روزه در گردن ما
می خوردن ما بُد آشکارا دیروز
و امروز، نهان شده‌ست نان خوردن ما!
نگفتم روزه بسیاری نپاید؟
ریاضت بگذرد، سختی سر آید؟
پس از دشواری، آسانیست ناچار
ولیکن آدمی را صبر باید
(سعدی)
روزه هرچند که مهمانِ عزیز است ای دل
صحبتش موهبتی دان و شدن، انعامی!
(حافظ)
این هم یک رباعی که به اشتباه منسوب به خیام شده و گویا در اصل متعلق به جلال عضد یزدی است:
گویند که ماه روزه نزدیک رسید
مِنْ بَعد، به گرد باده نتوان گردید
در آخر شعبان، بخورم چندان می
کاندر رمضان، مَست بخُسبم تا عید!
جلال عضد یزدی
درگذشته ۷۳۹ ق
آمد رمضان، نه صاف داريم و نه دُرد
از چهرۀ ما، گرسنگی رنگ ببُرد
در خانۀ ما، ز خوردنی چيزی نيست
اي روزه! برو، ورنه ترا خواهم خورد!
(عبدی شوشتری) سدۀ یازدهم قمری
گیرند همه روزه و من گیسویت
جویند همه هلال و من ابرویت
از جمله این دوازده ماه تمام
یک ماه مبارک است، آن هم رویت
(واعظ خوانساری)
و شاعر ناشناسی گفته:
شرح غم تو به صد عبارت بدهم
ور جان خواهی، به یک اشارت بدهم
از روزه اگر تن ترا رنج رسد
تو روزه بخور که من کفارت بدهم!
و دیگری سروده که:
ای روزه! اگر عمر عزیزی، به سر آی
وی قدر! اگر مرگ، تویی؛ زودتر آی
گر خود اجلی مرا، تو ای عید! برس.
ور جان تویی ای هلال شوّال! بر آی.
قرب یک ماه به میخانه اقامت کردم
اتفاقاً رمضان بود، نمی‌دانستم
(اشرف مازندرانی)
مهدی اخوان ثالث نیز درباره رمضان گفته است:
روزه‌ها را یک به یک خوردیم و آبی نیز روش
بعد افطار آب می‌چسبد ولیکن کم بنوش
این هم نمونه ای امساله:
نوروز شده هم‌قدم ماه خدا
تبریک فراوان من، از آن شما
هرشب برسم خدمتتان تا به سحر!
از صبح الی اول شب، خانه ما😊😊😊
(طاهره ابراهیم‌نژااد)
چند نمونه‌ای هم به نثر:
راغب اصفهانی در محاضرات خود آورده است:
گبری بر زبان نام اسلام آورد و ماه رمضان برسید. به گوشه‌ای تاریک پنهان شد و روزه می‌خورد. یکی از یارانش او را بدید، گفت: در چه کاری؟ گفت: کسی را این روز مباد که مراست؛
از شومی و بدبختی، نان خود پنهان می‌خورم☺️☺️☺️
باز هم راغب اصفهانی:
روز دوم شوّال، قلندری را دیدند دلتنگ نشسته. گفتند: چرا دلتنگی؟ گفت: اینک به ماه رمضان آینده، یک روز نزدیک شدیم!
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ تحلیل و زیبایی شناسی شعری نیمایی از نیما یوشیج « علی اسفندیاری » پدر شعر نو
❇️ عباس‌رسولی‌املشی
تو را من چشم در راهم شباهنگام
که می گیرند در شاخ تلاجن سایه ها رنگ سیاهی
وزان دل خستگانت راست اندوهی فراهم
تو را من چشم در راهم
شباهنگام در آن دم که بر جا درّه ها چون مُرده ماران خفتگانند
در آن نوبت که بندد دست نیلوفر به پای سرو کوهی دام
گَرَم یاد آوری یا نه، من از یادت نمی کاهم
تو را من چشم در راهم
علی اسفندیاری مشهور به نیما یوشیج در ۲۱ آبان سال ۱۲۷۶ شمسی در روستای« یوش» از توابع شهرستان نور پا به عرصه وجود گذاشت. کودکی او در دامان طبیعت گذشت و با آرامش کوهستان انس گرفت. در آغاز نوجوانی با خانواده خود به تهران رفت و پس از گذراندن دوران دبستان برای آموختن زبان فرانسه وارد مدرسه « سن لویی» شد. وی با تشویق و دلسوزی معلمی مهربان و فرهیخته به نام « نظام وفا» به شعر و شاعری روی آورد.
آشنایی با زبان فرانسه و بهره گیری از آثار ادبی شاعران فرانسوی نیز پنجره تازه ای به روی او گشود. وی در آغاز به سبک پیشینیان و به ویژه سبک خراسانی شعر می گفت. سپس وارد مرحله تازه تر و جدّی تری شد. نیما در سال ۱۳۰۱ شمسی با سرودن « افسانه» تحولی در شعر ایجاد نمود که آن را سرآغاز شعر نو دانسته اند و در ادامه با سرودن « ققنوس» در سال ۱۳۱۶ شمسی به شکل و بیان کاملاً تازه ای دست یافت.
مهم ترین آثارش عبارت اند از: قصه رنگِ پریده، خانواده سرباز، افسانه، ماخ اولا، شهر شب و شعر صبح، آب در خوابگه مورچگان، مانلی و خانه سریویلی، مرقد آقا، کندوهای شکسته و ...
نیما در ۱۳ دی ۱۳۳۸ شمسی به علت بیماری ذات الریه درگذشت و در امامزاده عبدالله تهران به خاک سپرده شد. سپس در سال ۱۳۷۲ خورشیدی بنا به وصیت وی پیکر او را به خانه‌اش در یوش منتقل کردند.
تاریخ سرایش این شعر نیمایی در زمستان ۱۳۳۶ ثبت شده است. نیما آن را در رکن مفاعیلن یعنی بحر هزج سروده است. مصراع ها ( سطرها ) با توجه به کوتاه و بلندی آن ها از دو تا شش پایه عروضی تشکیل شده اند. کلمات « شباهنگام» و « دام» در مصراع های اوّل و ششم و نیز واژگان « راهم» و « نمی کاهم» در مصراع های چهارم و هفتم قافیه های شعر را تشکیل می دهند.
در این شعر کوتاه نیمایی که از هشت مصراع ( سطر ) تشکیل شده است؛ مصراع « تو را من چشم در راهم » در مفهوم کنایی در انتظار کسی یا چیزی بودن، سه بار تکرار شده است که بیانگر تأکید فراوان شاعر است و مصراع کلیدی شعر محسوب می گردد.
هر چند شاعر با آوردن اوّل شخص مفرد، این انتظار کشیدن را به ظاهر انفرادی نشان می دهد، امّا باید بپذیریم که این « من» در واقع « ما» به حساب می آید و به همه افراد جامعه برمی گردد؛ چرا که شاعر در ادامه در مصراع سوم با آوردن« دلخستگان» قرینه ای را برای « ما » بودن « من» ارائه می دهد.
در « انتظار کشیدن» هر چند سختی و عذاب وجود دارد، امّا امیدوار بودن به حصول چیزی یا وصل کسی سبب می شود تا رنجِ انتظار خوشایند جلوه کند؛ به ویژه اگر این انتظار کشیدن، انتظار جمعیِ دلخسته باشد. جمعی که از ظلم و جور به تنگ آمده اند و منتظر کسی یا چیزی هستند که تحوّلی در جامعه ایجاد کند.
دو ویژگی بارز بهره گیری از عناصر طبیعت و ترسیم سیمای جامعه عصر شاعر در بیانی نمادین در این سروده کاملاً آشکار است. شاعر با تکرار واژه شباهنگام و همچنین رنگ سیاهی، سایه ها، دلخستگان، اندوه، مُرده ماران، خفتگان و ... به خوبی تصویری نگران کننده و تأسف انگیز از ظلم و جور حاکم در جامعه، در خواب غفلت بودن مردم و فضای تیره و پُر از اندوه را به نمایش می گذارد.
شاعر این فضای تیره و پُر از غم را به ظاهر در محیطی محدود یعنی در محل زندگی خود ترسیم کرده است، در حالی که این فضا می تواند گسترش یابد و کل جامعه را دربرگیرد. او در آغاز با تصویری از شاخه های درخت تلاجن که در هنگام شب سیاهی و اندوه را مضاعف نموده اند، از رنج دیدگانی سخن می گوید که از ظلمت و ستم به تنگ آمده اند و چشم انتظار منجی هستند تا نور و روشنی را برایشان به ارمغان آورد.
او با توصیفاتی که از درّه های پیچ در پیچ مانند مارهای مُرده و پیچیدن نیلوفر به دور سرو کوهی ارائه می دهد، این فضای آمیخته با تیرگی و ظلم را وحشت آور ترسیم می کند. شاعر در واقع از محیطی سخن به میان می آورد که عوامل و کارگزاران ظلم همچون مارها، ترس و وحشت را در همه جا می گسترانند و با ایجاد رُعب و مزاحمت های پی در پی برای انسان های سرو قامت و آزاده مشکل ایجاد می کنند و آن ها را گرفتار می نمایند. در این حال همه چشم در راه و در انتظار کسی یا چیزی هستند که با حضور نورآفرین خود بر این شب تیره غلبه کند و روشنایی را به جامعه هدیه دهد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ عباس‌رسولی‌املشی
تو را من چشم در راهم شباهنگام
که می گیرند در شاخ تلاجن سایه ها رنگ سیاهی
وزان دل خستگانت راست اندوهی فراهم
تو را من چشم در راهم
شباهنگام در آن دم که بر جا درّه ها چون مُرده ماران خفتگانند
در آن نوبت که بندد دست نیلوفر به پای سرو کوهی دام
گَرَم یاد آوری یا نه، من از یادت نمی کاهم
تو را من چشم در راهم
علی اسفندیاری مشهور به نیما یوشیج در ۲۱ آبان سال ۱۲۷۶ شمسی در روستای« یوش» از توابع شهرستان نور پا به عرصه وجود گذاشت. کودکی او در دامان طبیعت گذشت و با آرامش کوهستان انس گرفت. در آغاز نوجوانی با خانواده خود به تهران رفت و پس از گذراندن دوران دبستان برای آموختن زبان فرانسه وارد مدرسه « سن لویی» شد. وی با تشویق و دلسوزی معلمی مهربان و فرهیخته به نام « نظام وفا» به شعر و شاعری روی آورد.
آشنایی با زبان فرانسه و بهره گیری از آثار ادبی شاعران فرانسوی نیز پنجره تازه ای به روی او گشود. وی در آغاز به سبک پیشینیان و به ویژه سبک خراسانی شعر می گفت. سپس وارد مرحله تازه تر و جدّی تری شد. نیما در سال ۱۳۰۱ شمسی با سرودن « افسانه» تحولی در شعر ایجاد نمود که آن را سرآغاز شعر نو دانسته اند و در ادامه با سرودن « ققنوس» در سال ۱۳۱۶ شمسی به شکل و بیان کاملاً تازه ای دست یافت.
مهم ترین آثارش عبارت اند از: قصه رنگِ پریده، خانواده سرباز، افسانه، ماخ اولا، شهر شب و شعر صبح، آب در خوابگه مورچگان، مانلی و خانه سریویلی، مرقد آقا، کندوهای شکسته و ...
نیما در ۱۳ دی ۱۳۳۸ شمسی به علت بیماری ذات الریه درگذشت و در امامزاده عبدالله تهران به خاک سپرده شد. سپس در سال ۱۳۷۲ خورشیدی بنا به وصیت وی پیکر او را به خانه‌اش در یوش منتقل کردند.
تاریخ سرایش این شعر نیمایی در زمستان ۱۳۳۶ ثبت شده است. نیما آن را در رکن مفاعیلن یعنی بحر هزج سروده است. مصراع ها ( سطرها ) با توجه به کوتاه و بلندی آن ها از دو تا شش پایه عروضی تشکیل شده اند. کلمات « شباهنگام» و « دام» در مصراع های اوّل و ششم و نیز واژگان « راهم» و « نمی کاهم» در مصراع های چهارم و هفتم قافیه های شعر را تشکیل می دهند.
در این شعر کوتاه نیمایی که از هشت مصراع ( سطر ) تشکیل شده است؛ مصراع « تو را من چشم در راهم » در مفهوم کنایی در انتظار کسی یا چیزی بودن، سه بار تکرار شده است که بیانگر تأکید فراوان شاعر است و مصراع کلیدی شعر محسوب می گردد.
هر چند شاعر با آوردن اوّل شخص مفرد، این انتظار کشیدن را به ظاهر انفرادی نشان می دهد، امّا باید بپذیریم که این « من» در واقع « ما» به حساب می آید و به همه افراد جامعه برمی گردد؛ چرا که شاعر در ادامه در مصراع سوم با آوردن« دلخستگان» قرینه ای را برای « ما » بودن « من» ارائه می دهد.
در « انتظار کشیدن» هر چند سختی و عذاب وجود دارد، امّا امیدوار بودن به حصول چیزی یا وصل کسی سبب می شود تا رنجِ انتظار خوشایند جلوه کند؛ به ویژه اگر این انتظار کشیدن، انتظار جمعیِ دلخسته باشد. جمعی که از ظلم و جور به تنگ آمده اند و منتظر کسی یا چیزی هستند که تحوّلی در جامعه ایجاد کند.
دو ویژگی بارز بهره گیری از عناصر طبیعت و ترسیم سیمای جامعه عصر شاعر در بیانی نمادین در این سروده کاملاً آشکار است. شاعر با تکرار واژه شباهنگام و همچنین رنگ سیاهی، سایه ها، دلخستگان، اندوه، مُرده ماران، خفتگان و ... به خوبی تصویری نگران کننده و تأسف انگیز از ظلم و جور حاکم در جامعه، در خواب غفلت بودن مردم و فضای تیره و پُر از اندوه را به نمایش می گذارد.
شاعر این فضای تیره و پُر از غم را به ظاهر در محیطی محدود یعنی در محل زندگی خود ترسیم کرده است، در حالی که این فضا می تواند گسترش یابد و کل جامعه را دربرگیرد. او در آغاز با تصویری از شاخه های درخت تلاجن که در هنگام شب سیاهی و اندوه را مضاعف نموده اند، از رنج دیدگانی سخن می گوید که از ظلمت و ستم به تنگ آمده اند و چشم انتظار منجی هستند تا نور و روشنی را برایشان به ارمغان آورد.
او با توصیفاتی که از درّه های پیچ در پیچ مانند مارهای مُرده و پیچیدن نیلوفر به دور سرو کوهی ارائه می دهد، این فضای آمیخته با تیرگی و ظلم را وحشت آور ترسیم می کند. شاعر در واقع از محیطی سخن به میان می آورد که عوامل و کارگزاران ظلم همچون مارها، ترس و وحشت را در همه جا می گسترانند و با ایجاد رُعب و مزاحمت های پی در پی برای انسان های سرو قامت و آزاده مشکل ایجاد می کنند و آن ها را گرفتار می نمایند. در این حال همه چشم در راه و در انتظار کسی یا چیزی هستند که با حضور نورآفرین خود بر این شب تیره غلبه کند و روشنایی را به جامعه هدیه دهد.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ طنز در رباعیات خیام
✳️ بخش : اول
❇️ طنز خیام انسان را از درون می خنداند و به تفکر وا می دارد و او را نگران می کند. انتقاد تلخ او نیرومندتر از خنده ی ظاهری است. طنز خیام بیش تر زیر سوال بردن افکار و اندیشه های فلسفی و کلامی حکماست نه روش اجتماعی و سیاسی. می توانیم رباعی های خیام را در چند گروه طبقه بندی کنیم:
◀️ ۱ – ریشخند دنیا و تعلقات آن؛
خیام در عمر خود شاهد مرگهای عجیب و نابهنگام شاهان معاصر خویش بوده است، الب ارسلان، ملکشاه، برکیارق، و برادرش محمد که همه در اوج شکوه مندی و جوانی و توانایی از پای در آمدند و سرنوشت آنان برای حکیم نیشابوری انگیزه ی عبرت بوده است. این عبرت آموزی و انتباه را در حالات مختلف باز نموده است، به ویژه وقتی در کوچه ها و خیابانهای نیشابور قدم می زده و سراچه های فراوان کوزه گری را می دیده است که چگونه خاک گرسنه چشم مردم خوار در زیر پای کوزه گر بی مقاومتی شکل می گیرد و اجزای او به کوره بدل می شود، فریاد می آورد که:
در کارگه کوزه گری کردم رای
برپایه ی چرخ دیدم استاد به پای
می کرد دلیر کوزه را دسته و سر
از کله ی پادشاه و از دست گدای
چه دنیای فناپذیری که کله ی هوشمند پادشاهش در کنار دست گدا اجزای سازنده ی کوزه ی شراب می خواران می شوند!
در کارگه کوزه گری رفتم دوش دیدم
دیدم دو هزار کوزه گویا و خموش
ناگاه یکی کوزه برآورد خروش
کو کوزه گر و کوزه خر و کوزه فروش
طنین و لحن سخن به ویژه در بیت دوم سخت هشدار دهنده و بیدار کننده است. تکرار پرسش و تصویری که شاعر از کارگاه کوزه گری ایجاد کرده است، ضمن خنداندن، او را به فکر وا می دارد تا سایه ی مرگ و نیستی را بر هر طرف فرو بیفکند و ببیند.
◀️ ۲ – مذهبیات :
رباعی هایی که به باورهای مذهبی قشری و سطحی نگر اعتراض شده است. طنز در این بخش نیرومند تر است. البته هدف خیام آسیب رساندن به اندیشه های دینی نیست. قصد او بیدار کردن جامعه و طرح بن بستهای فکری و توجه به دنیا و اغتنام فرصت است. « بعضی از این رباعیات جنبه ی جدلی دارد یعنی طرح پارادوکسهایی است که برای متکلمان خصوصا شاعران طرح شده است. در حقیقت گوینده ی این رباعیات بیش از آن که قصد انشا داشته باشد به وجه اخبار سخن می گوید و از بی بستها خبر می دهد.» خیام می خواهد دیگران را از نگرشهای ضعیف بپرهیزاند.
به ویژه وقتی باورهای مذهبی مردم دستاویز قدرت و تسلط زیرکان بر ساده لوحان قرار بگیرد خشم و اعتراض او را بیشتر بر می انگیزد. وقتی می بیند گروه فراوانی به دور از چشم مردم سرگرم دنیای خویش اند و در مستی شان غوطه ورند و مردم بازیچه ی هوس و دنیاخواهی ایشان، فریاد بر می آورد که:
گر عاشق و مست، دوزخی خواهد بود
پس روی بهشت کس نخواهد دیدن
و یا
قران که مهین کلام خوانند آن را
گه گاه نه بر دوام خوانند آن را
بر گرد پیاله آیتی هست مقیم
کاندر همه جا مدام خوانند آن را
شاعر در این رباعی جامعه را در برابر پرسشی مهم قرار می دهد. « چرا خط جام را همیشه و همه جا می خوانند و خط قران را گاهی؟
هر خرد سلیم و اندیشه ی الهی خواندن قران را تایید می کند نه باده نوشی مداوم را. خیام این باور متعارف را می شکند و ضربه از همین جا وارد می شود که :
۱ – به شناخت حقیقی نرسیده ایم
۲ – عامل به قرآن نیستیم چون قران شراب را تحریم کرده است
۳ – جامعه لذت آنی را بر وعده های باقی ترجیح می دهد.
۴ – چرا تاثیر آیت پیمانه از تاثیر آیت قران بیش تر است.
◀️ ۳ – خوش باشی و اغتنام فرصت :
خیام به خوش بودن و اغتنام فرصت بسیار توصیه می کند.غالب رباعیاتی که در زمینه های دیگر مثل مذهبیات و بی اعتباری دنیا مطرح شدند رویی در خوش باشی و دم غنیمت شدن دارند. البته این امر لزوما عیاشی و باده خواری نیست و تاکید بر این است که نباید این عمر کوتاه را تلف کرد. به تعبیر آقای علیرضا ذکاوتی خیام به مسلک خوش باشی شهرت دارد اما خوش باشی و می نوشی تکیه کلامی است برای کاستن از تلخی هراسی که آب را در دهان می خشکاند:
این چرخ ستیزه روی ناگه روزی
ما را ندهد امان که آبی بخوریم
یا
ای آمده از عالم روحانی تفت
حیران شده در پنج و چهار و شش و هفت
می خور چو ندانی از کجا آمده ای
خوش باش ندانی به کجا خواهی رفت
◀️ ۴ – مرگ و زندگی :
خیام فیلسوفی نگران است و اندیشه های فلسفی پاسخ گوی پرسش های او نبوده اند. از این سوی کاینات بی خبر است، زندگی تنگ و تاریک دنیا او را راضی نمی کند و هیبت مرگ وجودش را فرا گرفته است. او در اضطراب جبر و اختیار سرگردان است. هم دل بسته ی دنیاست و هم نگران مرگ و هم گشده ای در برهوت تردید و پرسش و حیرانی، بنابراین به لحن تمسخرآمیزی می گوید:
گر آمدنم به خود بدی نامدمی
ور نیز به من بدی کی شدمی
به زان نبدی که اندر این دیر خراب
نه آمدمی نه بدمی نه شدمی؟
ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ بخش : اول
❇️ طنز خیام انسان را از درون می خنداند و به تفکر وا می دارد و او را نگران می کند. انتقاد تلخ او نیرومندتر از خنده ی ظاهری است. طنز خیام بیش تر زیر سوال بردن افکار و اندیشه های فلسفی و کلامی حکماست نه روش اجتماعی و سیاسی. می توانیم رباعی های خیام را در چند گروه طبقه بندی کنیم:
◀️ ۱ – ریشخند دنیا و تعلقات آن؛
خیام در عمر خود شاهد مرگهای عجیب و نابهنگام شاهان معاصر خویش بوده است، الب ارسلان، ملکشاه، برکیارق، و برادرش محمد که همه در اوج شکوه مندی و جوانی و توانایی از پای در آمدند و سرنوشت آنان برای حکیم نیشابوری انگیزه ی عبرت بوده است. این عبرت آموزی و انتباه را در حالات مختلف باز نموده است، به ویژه وقتی در کوچه ها و خیابانهای نیشابور قدم می زده و سراچه های فراوان کوزه گری را می دیده است که چگونه خاک گرسنه چشم مردم خوار در زیر پای کوزه گر بی مقاومتی شکل می گیرد و اجزای او به کوره بدل می شود، فریاد می آورد که:
در کارگه کوزه گری کردم رای
برپایه ی چرخ دیدم استاد به پای
می کرد دلیر کوزه را دسته و سر
از کله ی پادشاه و از دست گدای
چه دنیای فناپذیری که کله ی هوشمند پادشاهش در کنار دست گدا اجزای سازنده ی کوزه ی شراب می خواران می شوند!
در کارگه کوزه گری رفتم دوش دیدم
دیدم دو هزار کوزه گویا و خموش
ناگاه یکی کوزه برآورد خروش
کو کوزه گر و کوزه خر و کوزه فروش
طنین و لحن سخن به ویژه در بیت دوم سخت هشدار دهنده و بیدار کننده است. تکرار پرسش و تصویری که شاعر از کارگاه کوزه گری ایجاد کرده است، ضمن خنداندن، او را به فکر وا می دارد تا سایه ی مرگ و نیستی را بر هر طرف فرو بیفکند و ببیند.
◀️ ۲ – مذهبیات :
رباعی هایی که به باورهای مذهبی قشری و سطحی نگر اعتراض شده است. طنز در این بخش نیرومند تر است. البته هدف خیام آسیب رساندن به اندیشه های دینی نیست. قصد او بیدار کردن جامعه و طرح بن بستهای فکری و توجه به دنیا و اغتنام فرصت است. « بعضی از این رباعیات جنبه ی جدلی دارد یعنی طرح پارادوکسهایی است که برای متکلمان خصوصا شاعران طرح شده است. در حقیقت گوینده ی این رباعیات بیش از آن که قصد انشا داشته باشد به وجه اخبار سخن می گوید و از بی بستها خبر می دهد.» خیام می خواهد دیگران را از نگرشهای ضعیف بپرهیزاند.
به ویژه وقتی باورهای مذهبی مردم دستاویز قدرت و تسلط زیرکان بر ساده لوحان قرار بگیرد خشم و اعتراض او را بیشتر بر می انگیزد. وقتی می بیند گروه فراوانی به دور از چشم مردم سرگرم دنیای خویش اند و در مستی شان غوطه ورند و مردم بازیچه ی هوس و دنیاخواهی ایشان، فریاد بر می آورد که:
گر عاشق و مست، دوزخی خواهد بود
پس روی بهشت کس نخواهد دیدن
و یا
قران که مهین کلام خوانند آن را
گه گاه نه بر دوام خوانند آن را
بر گرد پیاله آیتی هست مقیم
کاندر همه جا مدام خوانند آن را
شاعر در این رباعی جامعه را در برابر پرسشی مهم قرار می دهد. « چرا خط جام را همیشه و همه جا می خوانند و خط قران را گاهی؟
هر خرد سلیم و اندیشه ی الهی خواندن قران را تایید می کند نه باده نوشی مداوم را. خیام این باور متعارف را می شکند و ضربه از همین جا وارد می شود که :
۱ – به شناخت حقیقی نرسیده ایم
۲ – عامل به قرآن نیستیم چون قران شراب را تحریم کرده است
۳ – جامعه لذت آنی را بر وعده های باقی ترجیح می دهد.
۴ – چرا تاثیر آیت پیمانه از تاثیر آیت قران بیش تر است.
◀️ ۳ – خوش باشی و اغتنام فرصت :
خیام به خوش بودن و اغتنام فرصت بسیار توصیه می کند.غالب رباعیاتی که در زمینه های دیگر مثل مذهبیات و بی اعتباری دنیا مطرح شدند رویی در خوش باشی و دم غنیمت شدن دارند. البته این امر لزوما عیاشی و باده خواری نیست و تاکید بر این است که نباید این عمر کوتاه را تلف کرد. به تعبیر آقای علیرضا ذکاوتی خیام به مسلک خوش باشی شهرت دارد اما خوش باشی و می نوشی تکیه کلامی است برای کاستن از تلخی هراسی که آب را در دهان می خشکاند:
این چرخ ستیزه روی ناگه روزی
ما را ندهد امان که آبی بخوریم
یا
ای آمده از عالم روحانی تفت
حیران شده در پنج و چهار و شش و هفت
می خور چو ندانی از کجا آمده ای
خوش باش ندانی به کجا خواهی رفت
◀️ ۴ – مرگ و زندگی :
خیام فیلسوفی نگران است و اندیشه های فلسفی پاسخ گوی پرسش های او نبوده اند. از این سوی کاینات بی خبر است، زندگی تنگ و تاریک دنیا او را راضی نمی کند و هیبت مرگ وجودش را فرا گرفته است. او در اضطراب جبر و اختیار سرگردان است. هم دل بسته ی دنیاست و هم نگران مرگ و هم گشده ای در برهوت تردید و پرسش و حیرانی، بنابراین به لحن تمسخرآمیزی می گوید:
گر آمدنم به خود بدی نامدمی
ور نیز به من بدی کی شدمی
به زان نبدی که اندر این دیر خراب
نه آمدمی نه بدمی نه شدمی؟
ادامه دارد... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ طنز در رباعیات خیام
✳️ بخش : دوم ( پایانی )
ذکاوتی در این باره می گوید: خیام نسبت به گذشته و نسبت به آینده هر گونه توهمی را نفی کرده است. بار گذشته و آوار قرون را از دوش افکنده و امید از آینده بریده است. به هیچ نوع مدینه ی فاضله ای امید نبسته است و به تمسخر از کسانی یاد می کند که «از عجز، دروغ های خوش می گویند» اگر با زبان اگوست کنت حرف بزنیم، بوعلی مرحله ی تخیلی را گذرانده بود، خیام متافیزیک را کنار زده و در آستانه ی علم ایستاده است. چون او ریاضی دان است و به دنبال یقین ریاضی در پاسخ مسائل جست و جو می کرد. وقتی خیام معترضانه می پرسد:
چون کار جهان با من و بی من یکسان
پس من به چه کار در جهان آمده ام
نمی خواهد در کار جهان دخالت کند، بلکه این یک سوال اجتماعی و فلسفی است، زیرا وقتی انسان در سرنوشت خود نقشی نداشت احساس پوچی می کند.
آزردگی از ناحیه ی احساس است و بیهودگی از ناحیه ی ادراک، خیام هم آزار می کشد و هم احساس پوچی می کند.
نمونه هایی از رباعیات طنزآلودی را که خیام در این باره سروده است مرور می کنیم:
هرچند که رنگ و بوی زیباست مرا
چون لاله رخ و چو سرو بالاست مرا
معلوم نشد که در طرب خانه ی خاک
نقاش ازل بهر چه آراست مرا
نخست: این که کسی که در طرب خانه نداند که چه می کند، جای شگفتی است!
دوم: صدها سال و به تواتر از هدف آفرینش سخن گفته شده است اما انگار شاعر اصلا نمی داند که به چه کار آمده است؟ و یا نمی تواند به آن چه می داند، تسلیم بشود
سوم: نقاش نمی داند نقشی را که خود پدید آورده است به چه منظور است؟
چهارم: نقشی در طرب خانه به دیوار نصب شده است اما هیچ کس نمی داند منظور از این نقش چه بوده است؟
◀️ ۵ – دانایی :
خیام، ریاضی دان، فیلسوف، منجم و ادیب است. بسیاری از اسرار هستی را دریافته است. گره های مختلفی از علوم را گشوده و به درجه ی عالی علمی رسیده است. وقتی چنین اندیشمندی در رموز آفرینش و باورهای فکری غور کند و نتواند این باورها را تایید کند و یا خود نیز از کشف اسرار آن مثل راز مرگ و هدف زندگی ناامید باشد، طبعا دچار تردید و نگرانی می شود. به ویژه وقتی بدانی نمی دانی، تلخی و رنج و درد بیش تر وجود آدمی را فرا می گیرد و در جستجوی پاسخ یا حداقل تسکین درد بر می آید. زیرا هرچه دانش بیش تر باشد، پرسش هم بیش تر است.
دل سر حیات اگر کماهی دانست
در مرگ هم اسرار الهی دانست
امروز که با خودی ندانستی هیچ
فردا که ز خود روی چه خواهی دانست
و یا
آنان که به کار عقل در می کوشند
هیهات که جمله گاونر می دوشند
آنان به که لباس ایلهی در پوشند
کامروز به عقل تره می نفروشند
مفاهیمی مثل توصیه به نادانی، گاونر دوشیدن، تره به عقل نفروختن بیان طنزآلودی از بی ارزش بودن خردورزی و دانش است که یادآور لحن عبید زاکانی در حکایت لولی و پسرش است که او را به مطربی و معلق زدن سفارش می کرد و از علم آموزی می ترساند.
◀️ بنابراین، یکی از دلایل مقبولیت خیام، لحن انتفادی و طنزآمیز بودن رباعیات اوست. شهرت جهانی خیام نیز از همین رهگذر است. به ویژه در بعضی از رباعیات منسوب به او لحن طنز و تحکم نیرومندتر است.
اگر چه بررسی علمی امروز نشان می دهد که برخی از رباعیات یا از گوینده های مشخص غیر از خیام است یا طبق نقد داخلی و خارجی انتساب آنها به خیام ضعیف است، شهرت خیام بر اساس همین مجموعه منتشر شده است. وقتی لبه تیغ را بر رگ گردنت حس کنی یا باید به لطف و طعنه و طنز سخن بگویی یا سکوت کنی. حال این تیغ، خواه تهمت کافری باشد، خواه فریاد وجدان یا سخت گیری شریعت و مجریان احکام شریعت یا دانستنی که شرنگ آن زهره ی سنگ را می ترکاند. رباعیات خیام، ناله ی شکوه آمیز کسی است که می داند.
❇️ منبع:
مجله رشد آموزش زبان و ادب فارسی – شماره ۹۲ – به قلم رضا داوری
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ بخش : دوم ( پایانی )
ذکاوتی در این باره می گوید: خیام نسبت به گذشته و نسبت به آینده هر گونه توهمی را نفی کرده است. بار گذشته و آوار قرون را از دوش افکنده و امید از آینده بریده است. به هیچ نوع مدینه ی فاضله ای امید نبسته است و به تمسخر از کسانی یاد می کند که «از عجز، دروغ های خوش می گویند» اگر با زبان اگوست کنت حرف بزنیم، بوعلی مرحله ی تخیلی را گذرانده بود، خیام متافیزیک را کنار زده و در آستانه ی علم ایستاده است. چون او ریاضی دان است و به دنبال یقین ریاضی در پاسخ مسائل جست و جو می کرد. وقتی خیام معترضانه می پرسد:
چون کار جهان با من و بی من یکسان
پس من به چه کار در جهان آمده ام
نمی خواهد در کار جهان دخالت کند، بلکه این یک سوال اجتماعی و فلسفی است، زیرا وقتی انسان در سرنوشت خود نقشی نداشت احساس پوچی می کند.
آزردگی از ناحیه ی احساس است و بیهودگی از ناحیه ی ادراک، خیام هم آزار می کشد و هم احساس پوچی می کند.
نمونه هایی از رباعیات طنزآلودی را که خیام در این باره سروده است مرور می کنیم:
هرچند که رنگ و بوی زیباست مرا
چون لاله رخ و چو سرو بالاست مرا
معلوم نشد که در طرب خانه ی خاک
نقاش ازل بهر چه آراست مرا
نخست: این که کسی که در طرب خانه نداند که چه می کند، جای شگفتی است!
دوم: صدها سال و به تواتر از هدف آفرینش سخن گفته شده است اما انگار شاعر اصلا نمی داند که به چه کار آمده است؟ و یا نمی تواند به آن چه می داند، تسلیم بشود
سوم: نقاش نمی داند نقشی را که خود پدید آورده است به چه منظور است؟
چهارم: نقشی در طرب خانه به دیوار نصب شده است اما هیچ کس نمی داند منظور از این نقش چه بوده است؟
◀️ ۵ – دانایی :
خیام، ریاضی دان، فیلسوف، منجم و ادیب است. بسیاری از اسرار هستی را دریافته است. گره های مختلفی از علوم را گشوده و به درجه ی عالی علمی رسیده است. وقتی چنین اندیشمندی در رموز آفرینش و باورهای فکری غور کند و نتواند این باورها را تایید کند و یا خود نیز از کشف اسرار آن مثل راز مرگ و هدف زندگی ناامید باشد، طبعا دچار تردید و نگرانی می شود. به ویژه وقتی بدانی نمی دانی، تلخی و رنج و درد بیش تر وجود آدمی را فرا می گیرد و در جستجوی پاسخ یا حداقل تسکین درد بر می آید. زیرا هرچه دانش بیش تر باشد، پرسش هم بیش تر است.
دل سر حیات اگر کماهی دانست
در مرگ هم اسرار الهی دانست
امروز که با خودی ندانستی هیچ
فردا که ز خود روی چه خواهی دانست
و یا
آنان که به کار عقل در می کوشند
هیهات که جمله گاونر می دوشند
آنان به که لباس ایلهی در پوشند
کامروز به عقل تره می نفروشند
مفاهیمی مثل توصیه به نادانی، گاونر دوشیدن، تره به عقل نفروختن بیان طنزآلودی از بی ارزش بودن خردورزی و دانش است که یادآور لحن عبید زاکانی در حکایت لولی و پسرش است که او را به مطربی و معلق زدن سفارش می کرد و از علم آموزی می ترساند.
◀️ بنابراین، یکی از دلایل مقبولیت خیام، لحن انتفادی و طنزآمیز بودن رباعیات اوست. شهرت جهانی خیام نیز از همین رهگذر است. به ویژه در بعضی از رباعیات منسوب به او لحن طنز و تحکم نیرومندتر است.
اگر چه بررسی علمی امروز نشان می دهد که برخی از رباعیات یا از گوینده های مشخص غیر از خیام است یا طبق نقد داخلی و خارجی انتساب آنها به خیام ضعیف است، شهرت خیام بر اساس همین مجموعه منتشر شده است. وقتی لبه تیغ را بر رگ گردنت حس کنی یا باید به لطف و طعنه و طنز سخن بگویی یا سکوت کنی. حال این تیغ، خواه تهمت کافری باشد، خواه فریاد وجدان یا سخت گیری شریعت و مجریان احکام شریعت یا دانستنی که شرنگ آن زهره ی سنگ را می ترکاند. رباعیات خیام، ناله ی شکوه آمیز کسی است که می داند.
❇️ منبع:
مجله رشد آموزش زبان و ادب فارسی – شماره ۹۲ – به قلم رضا داوری
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
👁 نظربازی و چشم‌های برکنده شده
به این بیت سعدی توجه کنید:
چشم چپ خویشتن برآرم
تا چشم نبیندت بجز راست
عده‌ای از صوفیان درباره عشق و شاهدبازی عقیده مشهوری دارند؛می‌گویند نگاه‌شان به زیبارویان کژ و هوسناک نیست و در آیینه زیبایی آنها تفرج صنع خدا می‌کنند.بیت سعدی در این منظومه قرار می‌گیرد.در چنین بافتی با شیوه‌ای ایهام‌پرورد می‌گوید:چشم چپ/ ناراست/ آلوده‌نظرم را درمی‌آورم تا مطلقاً پاک و راست و بی‌شائبه هوا و هوس به تو بنگرم.
در نگاه اول به نظر می‌رسد "درآوردن چشم خود" مبالغه مستعار شاعرانه‌ای است که فقط در دنیای تخیل وجود دارد. ولی چنین نیست. به روایت خیال‌پرورانه برخی متون زهد و تصوف، در جهان واقع، صوفیان و زاهدان و عابدانی بودند که به بادافره نگاه چپ و عشق ناراست خود به زیبارویان، بر آن می‌شدند که چشمان خود را از حدقه دربیاورند؛ گاهی چشم خود را به دست خود کندند و زمانی نیز به فرمان خدا از این کار هولناک منصرف شدند.
بیشتر این آقایان چشم‌کَن بی نام و نشان هستند مثل: آن عابدی که در شام در صومعه‌ای عبادت می‌کرد. یک روز زنی زیبا دید. خرامش زن به چشمش نیکو آمد و «دلش به او میل کرد». زن رفت و عابد به صومعه برگشت. پشیمان شد و گریست و «دو دیده خود برکند و بینداخت و گفت عقوبت آنکه نظر من خطا چرا کرد؟» (هزارحکایت صوفیان،تصحیح حامد خاتمی‌پور، ص286) یا آن زاهد بنی‌اسرائیل که به زنی نگریست و مفتون او شد. در حال پشیمان شد و تصمیم گرفت برای عقوبت خودش، یک روز چشمش را درآورد و یک روز دستش را ببرد و یک روز پایش را قطع کند (همان،287) یا آن عابد بنی‌اسرائیل که با زنی خلوت کرد و ناگاه به خود آمد و به نفس نهیب زد که: «ای نفس خرمن طاعت من را آتش بر زدی... اختیار کن از این سه کار یکی: این دیده‌ها که بر وی نظر کردی برکَنم یا...» (همان،289). در همین کتاب از عابدی سخن رفته که به یک نگاه عاشق زنی شد و... بر آن شد که آن‌قدر بگرید تا نابینا شود که به فضل الهی و همت حافظ و انفاس سحرخیزان توفیق یافت و کور شد (همان،289).
چنین کاری به صوفی نام‌‌دار ابوبکر وراق هم نسبت داده شده است.وراق بیست سال مجاور کعبه بود.یک شب هوس خوردن شیر کرد و از حرم بیرون رفت.چشمش به کنیزکی زیبا افتاد و دلش شیفته هوای او شد...شیخ به مغازله با کنیزک پرداخت که: «چه آفت بود که مرا لشکر جمال تو درآمد و هستی من به غارت بداد؟»دخترک گفت:«اگر دلت در چنگ ما اسیر بودی ترا کی آرزوی شیر بودی؟... شیخ گفت: چون فراست آن کنیزک بدیدم انگشت درکردم و هر دو دیده خود برکندم و گفتم: آن دیده که دلیل راه شیطان باشد، صحبت ما را نشاید»(الستین الجامع للطائف البساتین، تصحیح محمد روشن، صص6-325).
گفتنی است همه این بزرگواران به برکت توبه مقبول،چشمان خود را بازیافتند و با بصیرتی نافذ،عقبات سلوک را درنوردیدند و به کمال رسیدند.
این را هم بنویسم. در فرهنگ عرفانی ما فضیلت چشم خویش از چشمخانه درآوردن، مختص مردان نیست.برخی پردازندگان متون زهد و تصوف، بانوان را هم به این سجیه مبارکه آراسته‌اند.عمل این زنان از نمونه‌های "زهد‌النساء" به شمار می‌آمد.نقل شده که زن زیبایی چشمان خود را کند و در طبقی نهاد و با طبق‌پوش پوشاند و برای برنایی که در پی او می‌آمد، فرستاد.جوان به آن جانانه گفته بود: «نظر به چشم تو کردم.دل اندر کار تو کردم. به ضرورت از پس تو می‌آیم»(پند پیران، تصحیح جلال متینی،ص120).آن زن بر اثر کندن چشم مُرد.
دسته دیگر زنان خوب‌چهره‌ای بودند که مشیت الهی چشمان‌شان را دام راه مردان خدا و وسیله امتحان و ابتلاء ایشان کرده بود.این بانوان به مجازات اینکه چشمان‌شان، حبائل [= کمندهای] شیطان شده بود، ازحدقه درمی‌آوردندشان و در طبقی از عتاب و استغنا می‌نهادند و برای مشایخ تردامن می‌فرستادند. به برکت آن چشم‌های آتشینِ برکنده شده، به مشایخ عظام، توفیق توبه و تعالی ارزانی می‌شد.
برای مثال روایت شده که حسن بصری زنی باجمال دید.گامی چند از پی او رفت. زن گفت: چرا می‌آیی. گفت:از بهر آنکه بدان دو چشم تو سخت فتنه شدم. زن گفت:همین‌جا بنشین که من تو را دل‌خشنود کنم.پس به خانه رفت و چشم خود کند و بر طبقی نهاد و برای حسن فرستاد که «مرا چشمی نباید که کسی به سبب آن از خدا برآید».حسن را دل از جا برخاست... زن از زخمِ چشم ِبرکنده جان نبرد اما سبب‌ساز توبه شیخ شد(منتخب رونق المجالس،تصحیح رجایی بخارایی، صص46-47).
سبب توبه عتبه‌الغلام هم این بود که در اوایل کارش به زنی نگریست و عاشقش شد. «آن سرپوشیده را خبر کردند.کس فرستاد که از ما کجا دیدی؟گفت: چشم.سرپوشیده چشم برکند و بر طبقی نهاد و پیش وی فرستاد و گفت:آنچه دیدی می‌بین.عتبه بیدار شد و توبه کرد».(تذکره الاولیاء، طبع نیکلسون،ج1، ص57)...از سرنوشت آن سرپوشیده خبری ندارم.
❇️ مطلب از :جناب میلاد عظیمی،کانال زلف سخن ۲
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
به این بیت سعدی توجه کنید:
چشم چپ خویشتن برآرم
تا چشم نبیندت بجز راست
عده‌ای از صوفیان درباره عشق و شاهدبازی عقیده مشهوری دارند؛می‌گویند نگاه‌شان به زیبارویان کژ و هوسناک نیست و در آیینه زیبایی آنها تفرج صنع خدا می‌کنند.بیت سعدی در این منظومه قرار می‌گیرد.در چنین بافتی با شیوه‌ای ایهام‌پرورد می‌گوید:چشم چپ/ ناراست/ آلوده‌نظرم را درمی‌آورم تا مطلقاً پاک و راست و بی‌شائبه هوا و هوس به تو بنگرم.
در نگاه اول به نظر می‌رسد "درآوردن چشم خود" مبالغه مستعار شاعرانه‌ای است که فقط در دنیای تخیل وجود دارد. ولی چنین نیست. به روایت خیال‌پرورانه برخی متون زهد و تصوف، در جهان واقع، صوفیان و زاهدان و عابدانی بودند که به بادافره نگاه چپ و عشق ناراست خود به زیبارویان، بر آن می‌شدند که چشمان خود را از حدقه دربیاورند؛ گاهی چشم خود را به دست خود کندند و زمانی نیز به فرمان خدا از این کار هولناک منصرف شدند.
بیشتر این آقایان چشم‌کَن بی نام و نشان هستند مثل: آن عابدی که در شام در صومعه‌ای عبادت می‌کرد. یک روز زنی زیبا دید. خرامش زن به چشمش نیکو آمد و «دلش به او میل کرد». زن رفت و عابد به صومعه برگشت. پشیمان شد و گریست و «دو دیده خود برکند و بینداخت و گفت عقوبت آنکه نظر من خطا چرا کرد؟» (هزارحکایت صوفیان،تصحیح حامد خاتمی‌پور، ص286) یا آن زاهد بنی‌اسرائیل که به زنی نگریست و مفتون او شد. در حال پشیمان شد و تصمیم گرفت برای عقوبت خودش، یک روز چشمش را درآورد و یک روز دستش را ببرد و یک روز پایش را قطع کند (همان،287) یا آن عابد بنی‌اسرائیل که با زنی خلوت کرد و ناگاه به خود آمد و به نفس نهیب زد که: «ای نفس خرمن طاعت من را آتش بر زدی... اختیار کن از این سه کار یکی: این دیده‌ها که بر وی نظر کردی برکَنم یا...» (همان،289). در همین کتاب از عابدی سخن رفته که به یک نگاه عاشق زنی شد و... بر آن شد که آن‌قدر بگرید تا نابینا شود که به فضل الهی و همت حافظ و انفاس سحرخیزان توفیق یافت و کور شد (همان،289).
چنین کاری به صوفی نام‌‌دار ابوبکر وراق هم نسبت داده شده است.وراق بیست سال مجاور کعبه بود.یک شب هوس خوردن شیر کرد و از حرم بیرون رفت.چشمش به کنیزکی زیبا افتاد و دلش شیفته هوای او شد...شیخ به مغازله با کنیزک پرداخت که: «چه آفت بود که مرا لشکر جمال تو درآمد و هستی من به غارت بداد؟»دخترک گفت:«اگر دلت در چنگ ما اسیر بودی ترا کی آرزوی شیر بودی؟... شیخ گفت: چون فراست آن کنیزک بدیدم انگشت درکردم و هر دو دیده خود برکندم و گفتم: آن دیده که دلیل راه شیطان باشد، صحبت ما را نشاید»(الستین الجامع للطائف البساتین، تصحیح محمد روشن، صص6-325).
گفتنی است همه این بزرگواران به برکت توبه مقبول،چشمان خود را بازیافتند و با بصیرتی نافذ،عقبات سلوک را درنوردیدند و به کمال رسیدند.
این را هم بنویسم. در فرهنگ عرفانی ما فضیلت چشم خویش از چشمخانه درآوردن، مختص مردان نیست.برخی پردازندگان متون زهد و تصوف، بانوان را هم به این سجیه مبارکه آراسته‌اند.عمل این زنان از نمونه‌های "زهد‌النساء" به شمار می‌آمد.نقل شده که زن زیبایی چشمان خود را کند و در طبقی نهاد و با طبق‌پوش پوشاند و برای برنایی که در پی او می‌آمد، فرستاد.جوان به آن جانانه گفته بود: «نظر به چشم تو کردم.دل اندر کار تو کردم. به ضرورت از پس تو می‌آیم»(پند پیران، تصحیح جلال متینی،ص120).آن زن بر اثر کندن چشم مُرد.
دسته دیگر زنان خوب‌چهره‌ای بودند که مشیت الهی چشمان‌شان را دام راه مردان خدا و وسیله امتحان و ابتلاء ایشان کرده بود.این بانوان به مجازات اینکه چشمان‌شان، حبائل [= کمندهای] شیطان شده بود، ازحدقه درمی‌آوردندشان و در طبقی از عتاب و استغنا می‌نهادند و برای مشایخ تردامن می‌فرستادند. به برکت آن چشم‌های آتشینِ برکنده شده، به مشایخ عظام، توفیق توبه و تعالی ارزانی می‌شد.
برای مثال روایت شده که حسن بصری زنی باجمال دید.گامی چند از پی او رفت. زن گفت: چرا می‌آیی. گفت:از بهر آنکه بدان دو چشم تو سخت فتنه شدم. زن گفت:همین‌جا بنشین که من تو را دل‌خشنود کنم.پس به خانه رفت و چشم خود کند و بر طبقی نهاد و برای حسن فرستاد که «مرا چشمی نباید که کسی به سبب آن از خدا برآید».حسن را دل از جا برخاست... زن از زخمِ چشم ِبرکنده جان نبرد اما سبب‌ساز توبه شیخ شد(منتخب رونق المجالس،تصحیح رجایی بخارایی، صص46-47).
سبب توبه عتبه‌الغلام هم این بود که در اوایل کارش به زنی نگریست و عاشقش شد. «آن سرپوشیده را خبر کردند.کس فرستاد که از ما کجا دیدی؟گفت: چشم.سرپوشیده چشم برکند و بر طبقی نهاد و پیش وی فرستاد و گفت:آنچه دیدی می‌بین.عتبه بیدار شد و توبه کرد».(تذکره الاولیاء، طبع نیکلسون،ج1، ص57)...از سرنوشت آن سرپوشیده خبری ندارم.
❇️ مطلب از :جناب میلاد عظیمی،کانال زلف سخن ۲
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
«نکته‌ای دربارهٔ «دیوِ سپید» و «دماوندیّهٔ» ملک‌الشعراء بهار
جایی دیگر به‌اختصار دربارهٔ جایگاهِ بهار در فرهنگِ ما و شخصیتِ چندوجهی و جامع‌الأطرافش سخن‌گفتم. همان‌جا اشاره‌شد: «شعرِ بهار شکلِ تکامل‌یافته و ثمرهٔ صدوپنجاه‌سال تتبّع و ممارستِ زبانی_ بیانیِ شاعرانِ عصرِ بازگشت در اسلوبِ قصیده‌سرایی به‌سبک‌و‌سیاقِ شاعرانِ قرونِ ۶_۴ است که به‌سببِ پیوندخوردن با روحِ زمان و بازتابِ التهاباتِ تاریخیِ عهدِ قاجاری و پهلویِ اول و دوم، به باروری رسیده‌است» (در تمامِ طولِ شب، انتشاراتِ مروارید، چ دوم، ۱۳۹۷، ۲۸۴).
بهار آن‌قدر شاعرِ مهمی بوده که نیما علی‌رغمِ همهٔ مخالفت‌هایش با شیوهٔ بهار و اقرانش، ابیاتی از دماوندیهٔ او را ازبربوده و می‌گفته:
«ما در حدّ خود به آنها احترام‌می‌گذاریم» (همان، ۲۸۷).
بهار چندین قصیدهٔ بلندبالا دارد، ازجمله «دماوندیّه»، «جغدِ جنگ»، «مِه کرد مسخّر...» و ... . اما قصیدّهٔ باشکوه و پرخاشگرانه و حتی می‌توان‌گفت آنارشیستیِ* «دماوندیّه»، به‌سببِ گره‌خوردگی عاطفه با شکل و محتوا، در میانِ این قصائد جایگاهی ویژه دارد. در این یادداشت تنها به نکته‌ای اشاره‌خواهدشد که نشان‌می‌دهد بهار تا چه پایه بر دقائقِ اشاراتِ اساطیری و مؤلفه‌های فرهنگ و ادبِ ایران اشراف‌داشت.
می‌دانیم که در فرهنگِ ایرانی خاستگاهِ دیو و دروج، تاریکی و تیرگی است. مطابقِ اوستا، خانهٔ دیو و دروج و اهریمن، «دوزخِ تاریکی» است. این باور تابدان‌جا بوده که ایرانیان حتی سیاهان را نتیجهٔ مقاربتِ زنی جوان با یک دیو، و یا مردی جوان با یک پری می‌دانستند. و در شاهنامه هم اگر از دیوِ سپید سخن به‌میان‌آمده، به‌سببِ موی سپیدِ آن دیو بوده، نه روی سپید. این دیو به‌مرور در ذهنِ ایرانیان با روی و اندامی سپید تصور شده؛ تابدان‌جا که حتی در نگارگری‌ها و مینیاتورهای قرونِ گذشته و متأخر، به‌کرّات با چنین برداشتی (دیوی سپید یا پیسه) مواجهیم. اما فردوسی به‌روشنی دربارهٔ این دیو می‌گوید: «به‌رنگِ شَبَه روی و چون شیر موی»؛ و «شَبَه» سنگی سیاه است (بهرام‌پور عمران، «ایهام‌های نویافته در شعرِ حافظ»، مجلهٔ ادب‌پژوهی، سال هشتم، ش۲۸، ۱۳۹۳، ص ۹۰).
و این لغزشی است که شاعرانِ بزرگی همچون خاقانی نیز دچارش‌شده‌اند:
از دَم سیاه کن رخِ دیوِ سپیدِ روز
چون دیوِ نفس کشت سلیمانِ صبح‌گاه (دیوان، به‌کوشش استاد سجادی، ص۳۷۵).
و در همان قرن (ق۶)، نجم‌الدین ابوالرّجاءِ قمی، در تاریخ‌الوزراء می‌نویسد: «روز سپیدْدیو است و شبْ زنگی» (به‌کوشش استاد محمدتقی دانش‌پژوه، مؤسسهٔ مطالعات و تحقیقاتِ فرهنگی، ص۱۵۹).
اما ملک‌الشعراء بهار بر متونِ کهن به‌ویژه شاهنامه اشراف‌داشت و مقالاتِ متعددی نیز درباره‌اش نوشت. یادداشت‌هایش بر حاشیهٔ شاهنامه نیز چندسال پیش منتشرشد. بهار سالِ ۱۲۹۹ قصیده‌ای غرّا باعنوانِ «فردوسی» نیز سرود.
بهار زبانِ پهلوی نیز می‌دانست و این زبان را، همچون استاد مینوی، نزدِ هرتسفلد، که سالیانی را در ایران به‌سربرد، آموخت. ازهمین‌رو در دماوندیهٔ بهار، به‌دقت اشاره می‌شود که قلهٔ کهنسالِ دماوند، همچون دیوِ سپید، سری (موی سر) سپید دارد؛ یا مادر پیری است که روسریِ سپید بر سر کرده و یا جنگ‌جویی است که کلاه‌خودی سپید بر سرنهاده. و پرواضح است که در این تصاویر، شاعر اشاره‌ای دارد به ستیغِ سربه‌فلک‌کشیده و اغلب پوشیده‌ازبرفِ قلهٔ دماوند:
ای دیوِ سپیدِ پای‌دربند
ای گنبدِ گیتی ای دماوند
از سیم به‌سر یکی کله‌خود
ز آهن به میان یکی کمربند [ ...]
ای مادرِ سرسپید بشنو
این پندِ سیاه‌بخت فرزند
برکِش ز سر این سپیدْمعجر
بنشین به یکی کبود اورند [ ... ]
* باید به زمان و زمینهٔ سروده‌شدنِ دماوندیّه توجه‌داشت. کافی است به اشعارِ عشقی و عارف و خشم و خروش‌های‌شان در حدودِ سال‌های ۱۳۰۱_ ۱۲۹۹ نگاهی بیندازیم.
❇️ مطلب ارسالی از: کانال « از گذشته و اکنون »
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
جایی دیگر به‌اختصار دربارهٔ جایگاهِ بهار در فرهنگِ ما و شخصیتِ چندوجهی و جامع‌الأطرافش سخن‌گفتم. همان‌جا اشاره‌شد: «شعرِ بهار شکلِ تکامل‌یافته و ثمرهٔ صدوپنجاه‌سال تتبّع و ممارستِ زبانی_ بیانیِ شاعرانِ عصرِ بازگشت در اسلوبِ قصیده‌سرایی به‌سبک‌و‌سیاقِ شاعرانِ قرونِ ۶_۴ است که به‌سببِ پیوندخوردن با روحِ زمان و بازتابِ التهاباتِ تاریخیِ عهدِ قاجاری و پهلویِ اول و دوم، به باروری رسیده‌است» (در تمامِ طولِ شب، انتشاراتِ مروارید، چ دوم، ۱۳۹۷، ۲۸۴).
بهار آن‌قدر شاعرِ مهمی بوده که نیما علی‌رغمِ همهٔ مخالفت‌هایش با شیوهٔ بهار و اقرانش، ابیاتی از دماوندیهٔ او را ازبربوده و می‌گفته:
«ما در حدّ خود به آنها احترام‌می‌گذاریم» (همان، ۲۸۷).
بهار چندین قصیدهٔ بلندبالا دارد، ازجمله «دماوندیّه»، «جغدِ جنگ»، «مِه کرد مسخّر...» و ... . اما قصیدّهٔ باشکوه و پرخاشگرانه و حتی می‌توان‌گفت آنارشیستیِ* «دماوندیّه»، به‌سببِ گره‌خوردگی عاطفه با شکل و محتوا، در میانِ این قصائد جایگاهی ویژه دارد. در این یادداشت تنها به نکته‌ای اشاره‌خواهدشد که نشان‌می‌دهد بهار تا چه پایه بر دقائقِ اشاراتِ اساطیری و مؤلفه‌های فرهنگ و ادبِ ایران اشراف‌داشت.
می‌دانیم که در فرهنگِ ایرانی خاستگاهِ دیو و دروج، تاریکی و تیرگی است. مطابقِ اوستا، خانهٔ دیو و دروج و اهریمن، «دوزخِ تاریکی» است. این باور تابدان‌جا بوده که ایرانیان حتی سیاهان را نتیجهٔ مقاربتِ زنی جوان با یک دیو، و یا مردی جوان با یک پری می‌دانستند. و در شاهنامه هم اگر از دیوِ سپید سخن به‌میان‌آمده، به‌سببِ موی سپیدِ آن دیو بوده، نه روی سپید. این دیو به‌مرور در ذهنِ ایرانیان با روی و اندامی سپید تصور شده؛ تابدان‌جا که حتی در نگارگری‌ها و مینیاتورهای قرونِ گذشته و متأخر، به‌کرّات با چنین برداشتی (دیوی سپید یا پیسه) مواجهیم. اما فردوسی به‌روشنی دربارهٔ این دیو می‌گوید: «به‌رنگِ شَبَه روی و چون شیر موی»؛ و «شَبَه» سنگی سیاه است (بهرام‌پور عمران، «ایهام‌های نویافته در شعرِ حافظ»، مجلهٔ ادب‌پژوهی، سال هشتم، ش۲۸، ۱۳۹۳، ص ۹۰).
و این لغزشی است که شاعرانِ بزرگی همچون خاقانی نیز دچارش‌شده‌اند:
از دَم سیاه کن رخِ دیوِ سپیدِ روز
چون دیوِ نفس کشت سلیمانِ صبح‌گاه (دیوان، به‌کوشش استاد سجادی، ص۳۷۵).
و در همان قرن (ق۶)، نجم‌الدین ابوالرّجاءِ قمی، در تاریخ‌الوزراء می‌نویسد: «روز سپیدْدیو است و شبْ زنگی» (به‌کوشش استاد محمدتقی دانش‌پژوه، مؤسسهٔ مطالعات و تحقیقاتِ فرهنگی، ص۱۵۹).
اما ملک‌الشعراء بهار بر متونِ کهن به‌ویژه شاهنامه اشراف‌داشت و مقالاتِ متعددی نیز درباره‌اش نوشت. یادداشت‌هایش بر حاشیهٔ شاهنامه نیز چندسال پیش منتشرشد. بهار سالِ ۱۲۹۹ قصیده‌ای غرّا باعنوانِ «فردوسی» نیز سرود.
بهار زبانِ پهلوی نیز می‌دانست و این زبان را، همچون استاد مینوی، نزدِ هرتسفلد، که سالیانی را در ایران به‌سربرد، آموخت. ازهمین‌رو در دماوندیهٔ بهار، به‌دقت اشاره می‌شود که قلهٔ کهنسالِ دماوند، همچون دیوِ سپید، سری (موی سر) سپید دارد؛ یا مادر پیری است که روسریِ سپید بر سر کرده و یا جنگ‌جویی است که کلاه‌خودی سپید بر سرنهاده. و پرواضح است که در این تصاویر، شاعر اشاره‌ای دارد به ستیغِ سربه‌فلک‌کشیده و اغلب پوشیده‌ازبرفِ قلهٔ دماوند:
ای دیوِ سپیدِ پای‌دربند
ای گنبدِ گیتی ای دماوند
از سیم به‌سر یکی کله‌خود
ز آهن به میان یکی کمربند [ ...]
ای مادرِ سرسپید بشنو
این پندِ سیاه‌بخت فرزند
برکِش ز سر این سپیدْمعجر
بنشین به یکی کبود اورند [ ... ]
* باید به زمان و زمینهٔ سروده‌شدنِ دماوندیّه توجه‌داشت. کافی است به اشعارِ عشقی و عارف و خشم و خروش‌های‌شان در حدودِ سال‌های ۱۳۰۱_ ۱۲۹۹ نگاهی بیندازیم.
❇️ مطلب ارسالی از: کانال « از گذشته و اکنون »
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan